TEMEL ELEKTRONĠK DERS NOTU A. ELEKTRONĠKDE BĠLĠNMESĠ GEREKEN TEMEL KONULAR a. AKIM i. Akımın birimi amperdir. ii. Akım I harfiyle sembolize edilir. iii. Akımı ölçen ölçü aleti ampermetredir. iv. Ampermetre devreye her zaman seri bağlanır. v. Ampermetrenin iç direnci çok düģüktür. b. GERĠLĠM i. Gerilim birimi voltur. ii. Gerilim V ya da U harfiyle sembolize edilir iii. Gerilimi ölçen ölçü aletinin ismi voltmetredir. iv. Voltmetrenin iç direnci çok yüksektir. v. Voltmetre devreye her zaman paralel bağlanır. c. DĠRENÇ i. Direncin birimi ohm dur. ii. Direnç R harfiyle sembolize edilir. iii. Direnci ölçen ölçü aletinin ismi ohmmetredir. iv. Direncin devre sembolü yanda görülen iki Ģekildedir. NOT: DĠRENÇ, GERĠLĠM VE AKIMI ÖLÇEBĠLEN ÇOK FONKSĠYONLU ÖLÇÜ ALETĠNĠN ĠSMĠ MULTIMETRE YA DA AVOMETREDĠR. B. Ölçü Aletlerine Ait Semboller ve Anlamları a. Ampermetre: Doğru veya alternatif akım devrelerinde alıcının çektiği akımı ölçen ölçü aleti olup devreye seri bağlanır. Ampermetreler (A) harfi ile belirtilir. b. Voltmetre: Doğru ve alternatif akım devresinin ya da devreye bağlı bir alıcının uçlarındaki gerilim değerini ölçmeye yarayan ölçü aleti olup devreye paralel bağlanır. Voltmetreler (V) harfi ile belirtilir. c. Lcrmetre: Elektrik devrelerinde değiģik amaçlar için kullanılan ve alıcı olarak görev yapan direnç, bobin ve kondansatörün; direnç, endüktans ve
kapasiteölçen ölçü aletleridir. Lcrmetre ile doğru ölçüm yapabilmek için uygun kademe seçimi yapılmalıdır. d. Wattmetre: Doğru ve alternatif akım devrelerinde alıcıların çektikleri elektriksel gücü ölçen aletleridir. Wattmetreler akım ve gerilim bobinlerine sahip olup akım bobini devreye seri, gerilim bobini devreye paralel bağlanır. Güç hesaplamalarda (P) harfi ile ifade edilir. e. Frekansmetre: Alternatif akım devrelerinde elektrik enerjisinin frekansını ölçen aletlerdir. Frekansmetreler devreye paralel bağlanır ve (Hz) Ģeklinde ifadefrekans endüktans ve kapasite ölçümü yapar. Bunların yanı sıra elektronik elemanların sağlamlık kontrolü ve uç tespiti iģlemleri yapabilen tümleģik ölçü aletleridir. f. Osilaskop: Elektrik ve elektronik devrelerinde akım ve gerilimin değeri, frekans ve faz farkı ölçümlerini dijital veya analog ekranda grafiksel olarak gösteren aletlerdir. g. Elektrik Sayacı: Elektrik devrelerinde alıcıların harcadığı elektrik enerjisini, yani harcanan güç ile zaman çarpımını ölçen ölçü aletleridir. sayaçlarda akım ve gerilim bobini olmak üzere iki bobin bulunur. Akım bobini devreye seri, gerilim bobine devreye paralel bağlanır.
h. Multimetre: Elektrik veya elektronik devrelerinde akım, gerilim, direnç, frekans endüktans ve kapasite ölçümü yapar. Bunların yanı sıra elektronik elemanların sağlamlık kontrolü ve uç tespiti iģlemleri yapabilen tümleģik ölçü aletleridir. DOĞRU AKIM VE ALTERNATĠF AKIM Doğru Akım: Zamanla yönü ve Ģiddeti hiçbir Ģekilde değiģmeyen akımdır. Pillerden bataryalardan bisiklet dinamolarından elde ettiğimiz akımdır. Alternatif Akım: Zamanla yönü ve Ģiddeti periyodik olarak değiģen akımdır. ġehir Ģebekesinden elde ettiğimiz akım Alternatif akımdır. Türkiye de Ģehir Ģebekesi 220 volt ve 50 Hz dir. Sanayi elektriği ise 380 Volt ve yine 50 Hz dir. Elektrik Devrelerinde Kullanılan Elemanlar 1. Besleme Herhangi bir enerjiyi (kimyasal, mekanik, ısı, ıģık), elektrik enerjisine dönüģtüren devre elemanına üreteç veya kaynak denir. Kısaca elektrik enerjisi üreten devre elemanıdır. AĢağıda çeģitli üreteçlere ait semboller verilmiģtir. 2. Direnç Dirençler, üzerlerinden geçen akıma zorluk gösteren devre elemanlarıdır. Devre uygulamalarında dirençler, akım sınırlayıcı, gerilim düģürücü, devre yükü, akım ayarlayıcısı olarak kullanılır. Hemen hemen her elektrik-elektronik devresinde direnç kullanılmaktadır.
3. Anahtar Ġstenildiği zaman elektrik akımının geçiģini sağlayan, istenildiği zaman akımın geçiģini durduran devre elemanıdır. Devreyi açıp kapatmaya yarar. Buton ile anahtar arasındaki fark ise; butona basıldığında konum değiģtiren (elektrik akımının geçiģine izin veren), bırakıldığında tekrar eski konumuna dönen (elektrik akımının geçiģine izin vermeyen) devre elemanı olup, buna liht de denir. Anahtar ise tekrar konum değiştirmez yani ilk konumunu muhafaza eder. 4. İletken Elektrik devre elemanlarının birbirine bağlantısının yapıldığı ve elektrik akımını ileten metal tellere(bakır, alüminyum vb.) iletken veya kablo denir. Not: ĠLETKENĠN DĠRENCĠ BOYU ĠLE DOĞRU ĠLETKEN KESĠTĠ ĠLE TERS ORANTILIDIR. YANĠ ĠLETKENĠN BOYU UZADIKÇA DĠRENCĠ ARTAR KALINLIĞI ARTTIKÇADA DĠRENCĠ AZALIR. 5. Sigorta Devreyi normal çalıģma akımının üzerindeki daha büyük akımlara karģı koruyan bir devre elemanıdır. Devrenin güvenliği için kullanılır.
DEVRE ÇEŞİTLERİ 1. Açık Devre Eğer bir devrede anahtar açık olduğu için ya da akım yolunda bir kopukluk olduğu için üreteçten almaca enerji aktarılamıyorsa bu devrelere açık devre denir. Alıcı çalıģmaz. Açık devrenin oluşması için gerekli koşullar: Anahtarın açık olması, Sigortanın devreyi açmıģ olması, Ġletkenlerde kopukluk olması, Alıcının arızalı olması, Ek yerlerinde veya elemanların bağlantısında temassızlık olması. 2. Kapalı Devre Bir elektrik devresinde anahtar kapalı, iletkenler sağlam ve üreteçteki enerji alıcıya ulaģıyorsa bu tür devreye kapalı devre denir. Alıcı çalıģır. 3. Kısa Devre Anahtar kapalı olmasına rağmen herhangi bir nedenle elektrik akımı, alıcıya gitmeden devresini daha kısa yoldan veya direnci yok denecek kadar az olan yoldan tamamlıyorsa, bu Ģekildeki devrelere kısa devre denir. Alıcı çalıģmaz.
ÜSTEL FONKSİYONLAR