KALÝBRASYON ÝÞLEMLERÝNÝN ADIMLARI VE SÜRELERÝ Hayriye AKA Makina Yüksek Mühendisi ÖZET Dýþarýdan ölçü aleti kalibrasyon hizmeti alan veya kendi bünyesinde kalibrasyon yapan firmalarýn, bir cihazýn kalibrasyonunun kýsa sürede tamamlanmasýna dair bir beklentileri her zaman vardýr. Bu çalýþmada, kalibre edilecek ölçü aletinin iþlem öncesi hazýrlýðýndan baþlanarak sertifikasyonuna kadar her bir adýmýn süresi, örnek olarak seçilen bazý ölçü aletlerinin ölçüm prensipleri de gözönüne alýnarak deðerlendirilmiþtir. Sonuçta kalibrasyon iþ akýþ süreci içindeki adýmlar tek tek ele alýnarak, bu konuda çalýþacak veya hizmet alacaklara öngörüþ saðlamak üzere, kalibrasyon için göze alýnmasý gereken yaklaþýk süreler çýkartýlmaya çalýþýlmýþtýr. Bu çalýþmanýn ayný zamanda, bir sonraki aþamada yapýlacak maliyet ve verim çalýþmalarý için kaynak teþkil etmesi hedeflenmiþtir. Anahtar Kelimeler: Kalibrasyon, kalibrasyon iþ akýþý, kalibrasyon süreci ABSTRACT Establishments outsourcing or implementing calibration services for measuring instruments, always have an expectation that an instrument's calibration be completed in a short time. In this study, the duration of each step from the preparation prior to operations up to the certification of the measuring instrument is evaluated, taking into account the measurement principles of some instruments selected as examples. As a result, handling the steps of calibration workflow process one by one, the approximate lengths of time that should be considered is put forward in order to present a foresight to those who will work or acquire service in this field. At the same time, it is aimed that this study constitutes a reference source for the cost & efficiency analysis that will be made in the next stage. Keywords: Calibration, calibration workflow, calibration process. Giriþ Hlzmet alýnýrken bir kalibrasyon iþleminin ne kadar süreceði her zaman öncelikle merak edilen konulardandýr. Dýþarýdan hizmet alan firmalar iþlemlerin kýsa sürmesini isterken, kendi bünyelerinde kalibrasyon yapan iþletmelerde kimi zaman kalibrasyondan sorumlu personeline yetiþtiremeyeceði kadar kalibrasyon iþi yüklenir. Unutmamak gerekir ki kalibrasyon dikkat, özen ve sabýr gerektiren bir iþtir. Aþaðýda özenli bir çalýþmanýn adýmlarýný içeren örneklerle, tecrübelerimize dayanarak kalibrasyon iþlemlerinin ne kadar süreceði hakkýndaki sorulara genel yanýt vermeye çalýþtýk. olur. Kullanýcýlar bu sorunu çözmek için kýzak vidalarýný gevþetirler. Oysa vidalarýn sýkýlýðý doðru ayarlanmadýðýnda, kumpas çenelerinin paralelliði bozulur ve bu da ölçümde hataya neden olur. Saatli kumpaslarýn diþli kýsýmlarýna toplanan kirler ölçüm sýrasýnda takýlma ve sýkýþmaya neden olduðundan ölçümde hiç de azýmsanmayacak hatalara neden olurlar. Orta seviyede kirli bir mekanik kumpasýn silinerek veya ultrasonik tiner banyosu kullanýlarak temizliði birkaç dakika gerektirir. Çok kirli bir kumpasýn temizliði için bu süre 5 dk'ya kadar çýkabilir. Bir diðer örnek basýnç terazisi (dead weight tester) ile kalibrasyonu yapýlacak bir manometre olsun. Baðlantý noktasýndaki kir temizlenmediði takdirde basýnç ) Temizlik terazisinin akýþkaný içine girebilir ve buradan da piston Mekanik ölçü aletlerinin temizliði çoðu zaman silindir mekanizmasýna kadar ilerleyerek ölçümler ölçüm sonuçlarýna etki eden önemli bir parametredir. sýrasýnda piston hareketini zorlaþtýrabilir. Hatta piston Örneðin kumpaslarýn kýzaklarý içine dolan kir, sürgülü silindir mekanizmasýný aþýndýrarak sýzýntýya (dolayýsýyla kýsýmýn kýzak içinde rahatça hareket etmesine engel basýnç kaçaðýna) neden olabilir. Diðer taraftan bir 5
basýnç terazisi kalibre ediliyorsa, her bir aðýrlýðýn üzerinde biriken kir ölçüme doðrudan etki edeceðinden her bir aðýrlýðýn ayrý ayrý temizlenmesi gerekir. Yað basýncý ölçen bir manometrenin temizliði yaklaþýk 5 dk, bir basýnç terazisinin temizliði saat'lik bir zaman gerektirir. ) Ortam koþullarýnda kondisyonlama Ölçü aletlerinin kalibrasyonunun standart þartlarda yapýlmasý istenir. Bu þartlar, ortamýn sýcaklýðý, rutubeti, basýncý, havalandýrma hýzý, titreþim miktarý, aydýnlatma þiddeti, elektromanyetik giriþim gibi bir çok kriteri içerir. Her ölçü aletinin imalatçýsýnýn garanti ettiði doðrulukta ölçüm yaptýðý belirli koþullar vardýr. Ýmalatçý ölçü aletinin teknik özelliklerini belirtirken bu ortam þartlarýný da belirtir. Ölçü aleti bu þartlarýn dýþýnda beklenen doðrulukta ölçüm yapmayabilir. Kalibrasyon sýrasýndaki þartlarýn bu þartlarla uyumlu olmasý da yetmez daha dar toleranslý standartlara uygun olmasý gerekir Zira her malzeme örneðin sýcaklýðýn deðiþimine baðlý olarak genleþecek veya daralacak, iletken olanlarýn elektriksel direnci deðiþecektir. Bu deðiþimlerin ise her zaman ölçüme etkisi olacaktýr. Ortamda, bu parametrelerin deðiþimi belirli bir aralýkla sýnýrlandýðýnda ölçüme olan dýþ etkiler minimuma indirilir. Newton'un soðuma kanunu, 30 C sýcaklýktaki kg'lýk çelik bir kürenin aniden 0 C'lik bir ortama alýnmasý durumu için uygulanýrsa, kürenin sýcaklýðýnýn bu ortamla dengeye gelmesi için yaklaþýk saatlik bir zaman geçmesi gerektiði bulunur. Genellikle ölçü aletlerinin yüzey þekilleri daha karmaþýk olup kütleleri bir küreden daha geniþ alanlara yayýlmýþtýr ve içleri de tamamen dolu deðildir. Bu nedenle ýsý taransferi için küreden daha geniþ yüzeylere sahiptirler ve ortamla dengeye gelme süreleri de daha kýsadýr. Ancak kötümser bir yaklaþýmla çelik küre örneði referans alýnarak, özellikle boyutsal ölçü aletlerinin kalibre edileceði ortamla dengeye gelmesi için iþlem öncesi kabaca, her bir kilogram baþýna yaklaþýk saat söz konusu ortamda bekletilmesini tavsiye edebiliriz. Çok özel bazý durumlarda ortam etkilerinin ayrýca araþtýrýlmasý veya imalatçýdan tavsiyesi alýnmasý Bu bazen kullanýcýlarýn aklýný karýþtýran bir konudur. Yazýn 35 C'de kýþýn 0 C'de kullanýlan bir ölçü aletinin 0 ± C'de kalibre edilmesinin mantýðý nedir? Bunun nedeni, kalibrasyon vasýtasýyla aletin hem kendi sýnýfýndaki diðer aletlerle karþýlaþtýrmasý, hem de kendisi için daha önceki kalibrasyonlarda alýnmýþ verilerin karþýlaþtýrmasý yapýlýrken, yan koþullarýn etkisinden arýndýrýlmýþ olarak karþýlaþtýrma yapma gerekliliðidir. Aksi takdirde gözlenen farklarýn cihaz hatasý mý yoksa (örneðin) soðuðun etkisi mi olduðu anlaþýlamaz. Kalibrasyon sonuçlarýna göre 0 ± C'de kalibre edilmiþ ölçü aleti hatasýz çýkmýþ da olsa kullanýcýnýn aklýný karýþtýran sorunun çözümü için, bu aletin 35 C veya 0 C'de kullanýlmasý durumunun sonucu ne derecede etkilediði (belirsizleþtirdiði) ayrýca mutlaka araþtýrýlmalýdýr. Etkinin miktarýna göre bu koþullarda hangi toleranslarla çalýþabilmenin mümkün olacaðý çýkartýlmalýdýr. Farklý sýcaklýklara sahip bir cidarla akýþkan arasýndaki ýsý taþýnýmý Newton'un soðuma kanununa göre q = ha (T0-T ) þeklinde ifade edilir (q : Isý akýsý, h: ýsý taþýným katsayýsý, A: akýþkan ile temasta olan alan, T 0: cidar sýcaklýðý, T : akýþkan sýcaklýðý). q = mc(dt/dt) mc olduðundan (m: kütle, c: özgül ýsý, t: zaman) q= ha (T0-T )= mc(dt/dt) olup bu ifadenin genel çözümü τ = o l m a k ü z e r e ha aþaðýdaki gibidir. t T = Cexp( t + exp( t T Eðer sýcaklýðýn basamak deðiþimi yani aþaðýdaki sýnýr þartlarý için bu denklem e exp( t dt τ çözülürse 0 t = 0 için T = T ve t 0 için T e= T alýnarak Te T T T = exp( t = = exp( t = elde edilir. T T T T e Çelik küre örneði için bu denklem T = 0 C, T = 30 C, m = kg, A = 0,03m² c = 460 J/kg C, h = W/m² C alýnarak küre sýcaklýðýnýn C sýcaklýða gelmesi için geçmesi gereken t süresi hesaplanýrsa = mc/ha = 36 s T T 0 = exp( t = exp( t / 36) Buna göre t = 775 s ~ saat bulunur. T T 0 30 6
gerekebilir. Örneðin Brookfield vikozimetre imalatçýsý mevcuttur. Bu kontrol iþlemi sonrasý elde edilen bulgular viskozite ölçümlerinde, kullanýlan tüm ekipman ve arýza niteliði taþýyorsa iþlemlere devam edilmeden numunelerin en az bir saat kondisyonlanmasý gerektiðini giderilmesi saðlanmalýdýr. söylerken 600 ml'lik silikon viskozite yaðlarýnýn sýcaklýk Ölçü aletinin tipine göre deðiþen bu kontrol iþlemleri dengesi için beklenmesi gereken süreler konusunda da kumpas, mikrometre, mihengir gibi mekanik cihazlar için aþaðýdaki tavsiyelerde bulunuyor. birkaç dakika gibi bir zaman alýrken, basýnç kalibratörü, Viskozite deðeri 5-500 cp arasrnda bulunan multimetre, load cell (yük hücresi), higrometre (nem silikon yaðlar için saat ölçer) gibi ölçü aletleri için çok daha uzun Viskozite deðeri Viskozite deðeri 000 -,500 cp arasýnda Bulunan silikon yaðlar için saat 30,000-00,000 cp arasýnda sürebilmektedir. 5) Kalibrasyon düzeneðinin hazýrlanmasý bulunan silikon yaðlar için 4 saat Her kalibrasyon iþleminde kullanýlan belirli bir düzenek vardýr. Bu düzeneðin de kalibre edilen ölçü 3) Elektriksel ölçü aletlerinin ýsýnmasý aletinde olduðu gibi temizlenmesi, ortamla denge Elektriksel ölçü aletleri açýldýðýnda kendi içlerindeki halinde bulunmasý, elektriksel bir ölçü aleti olmasý elemanlarýn (trafolar, rezistanslar, yarýiletkenler) ýsýnmasý halinde belirli bir süre açýk olarak bekletilmesi gibi ölçümü etkiler. Bu nedenle ölçüm öncesi açýldýktan þartlar yerine getirilmelidir. (Kalibrasyon sonra imalatçýsýnýn tavsiye ettiði bir süre (çoðunlukla 30 laboratuvarlarý kendi kullandýklarý teçhizatý periyodik dk) beklenmesi gerekir. Bu süre içinde sözü geçen bakým ve temizliðe tabi tuttuklarý takdirde bu elemanlar cihazýn iç sýcaklýðýný yükselttiðinden, cihazýn aþamada zaman kazanýlabilir.) ortama transfer ettiði ýsý da artar ve belli bir yerde ikisi Kalibre edilen cihaz çeþitliliði fazlaysa, kalibrasyonda dengeye gelerek cihaz iç sýcaklýðý (ortamdan yüksek) kullanýlacak düzeneklerin hepsinin hazýr bekletilmesi sabit kalmaya baþlar. genellikle söz konusu olmaz. Örneðin seyrek kullanýlan bir mastar seti korozyona karþý yaðlanmýþ olarak kutusunda 4) Fonksiyonel kontroller bekletildiðinden, kullaným öncesi temizlenmesi gerekir. Kalibre edilen her ölçü aleti hazýrlýk aþamasýnda Bir sýcaklýk probunun kalibrasyonu için probu bir referans mutlaka kontrole tabi tutulmalýdýr. Bu bir kumpas göstergeye doðru olarak baðlamak ve referans bir olduðunda çenelerdeki çapaklar, olasý kýrýklar, vidalarýn sýcaklýk probu ile kalibrasyonda kullanýlacak sýcaklýk sýkýlýðý, derinlik ölçme çubuðunun düzgünlüðü kontrol kalibrasyon banyosuna uygun çapta deliklere ayný edildiði gibi, bir bourdon tüplü manometre için max. derinlikte daldýrmak gerekir. Probun tavlama için max. ölçüm noktasýna kadar basýnç uygulanýp, ibrede kalibrasyon deðerine set edilmiþ ve bu deðerde kararlý takýlma, sürtünme olup olmadýðý, bir süre beklenerek hale gelmiþ banyoda bir süre bekletilmesi gerekir. Diðer tüpte delik olup olmadýðý (tabii öncelikle baðlantýlarda yandan bir manometrenin uygun fittingler (ara baðlantý kaçak olup olmadýðý) kontrol edilmelidir. Bir cývalý cam parçalarý) seçilerek basýnç kalibratörü ile baðlantýlarý termometrenin cýva sütununda hava kabarcýðý, bir tel yapýlmalý ve kaçak olup olmadýðý iþlem öncesi kontrol termokuplda (ýsýl çift) birleþme jonksiyonu ve teller edilmeli, gerekiyorsa baðlantýlar tekrar yapýlmalýdýr. boyunca kopukluk / kýsa devre olup olmadýðý gibi, her Benzer þekilde debimetrelerin kalibrasyonu için ölçü aletinin kendine özgü fonksiyonel kontrol iþlemleri baðlantýlarýn yapýlmasý, uygun fitting veya flanþlarýn 7
seçilmesi, montaj sonunda sýzýntý kontrolünün yapýlmasý uzun süreçler olabilir. Herhangi bir ölçü aletinin kalibrasyon düzeneðinin hazýrlanmasý ve iþlem sonrasý toplanmasý için gereken süre, 0 dk. ile saatlerce sürecek bir zaman dilimi arasýnda deðiþir. 6 ) Kalibrasyonun yapýlmasý Bir kumpasýn kalibrasyonunda, dýþ ölçü çeneleri, iç ölçü çeneleri, derinlik ölçme çubuðu alýnan ölçümlerle kontrol edilir. Bu iþlemler kumpasýn ölçme aralýðýna baðlý olarak 5-30 dk'lýk bir zaman alýr. Bir manometrenin kalibrasyonu, doðruluk, 3 tekrarlanabilirlik ve histerisis kontrolünü içerecek birkaç seri ölçümden oluþur. Genellikle bu iþlemler 30-60 dk'lýk bir zaman alýr. Bir termohigrograf (sýcaklýk-nem grafik kaydedici) kalibrasyonu için iþlemler, ayarlama da yapýlacaksa günlerce sürebilir. Bu sürenin uzunluðu sadece kalibrasyon düzeneðinden deðil, bu tip cihazlarýn deðiþkeni algýlama süresinin uzunluðundan kaynaklanýr. Doðru ölçüm alabilmek için termohigrografýn bir ölçüm noktasýnda kalibrasyon kabininde saatlerce bekletilmesi ve bu sürenin son bir saati boyunca cihaz çizgisinin deðiþmediðinin gözlenmesi gerekir. Bu tip cihazlar ortam rutubetini ve sýcaklýðýný ölçmek üzere tasarlandýðýndan genellikle ani rutubet deðiþimlerine hýzlý reaksiyon veremezler. Yani günde 3 deðerde ölçüm alýnýyorsa 0 noktada yapýlan bir kalibrasyon iþlemi için (5 rutubet, 5 sýcaklýk) en az 3 güne ihtiyaç vardýr. Eðer termohigrografýnýn ayarlanmasý gerekiyorsa cihazýn en az ikiþer noktada ne kadar hatalý ölçüm yaptýðýný tespit edebilmek için tam gün eklemek gerekir. Yerinde yapýlan bir sýcaklýk kalibrasyon iþleminde harcanan zaman genellikle laboratuvardakinden daha uzundur. Bunun nedeni sýcaklýk probunun sökülmesi iþleminin kalibrasyonu yapan tarafýndan yapýlacak olmasýdýr. Ayrýca kullanýcý, gösterge ve probun ayrý ayrý kalibre edilmesini de isteyebilir (ki biz bunu tavsiye ediyoruz, çünkü gösterge veya prob ayrý ayrý ölçü aletleri olup, biri arýzalandýðýnda deðiþtirilen bölümün tek baþýna kalibre edilmesi hem kalibrasyon takibini kolaylaþtýracak hem de geriye dönük hata analizlerinde kullanýcýya yarar saðlayacaktýr.) Bu takdirde gösterge ve prob baðlantýsýnýn doðru noktalarýnýn bulunup dikkatle sökülmesi gerekir. Bütün bu iþlemler kýsa zamanda doðru yapýlabilecek iþlemler deðildir. Zaman zaman yerinde yapýlan sýcaklýk kalibrasyonlarýnda yalnýzca gösterge kalibre edilmektedir. Bu noktada uyarmak gerekir ki bu iþlemin tek baþýna bir anlamý yoktur. Zira belli bir kalitedeki göstergelerin hata paylarý çoðu zaman problardan daha küçük ve zamana göre kayma eðilimleri de proba oranla daha azdýr. Termometre, bir sýcaklýða duyarlý eleman ve bir göstergeden oluþur ve kalibrasyonlarýnýn, ya ayrý ayrý yapýlarak toplam hatalarýnýn belirlenmesi, ya da birbirine baðlý olarak kalibre edilerek toplam hatalarýnýn bulunmasý gerekir. Yapýlacak bir iþlemde en az üç deðerde ölçüm alýnmasý gerekir. Buna göre sahada/iþletme içinde tek bir sýcaklýk ölçer (gösterge + prob) kalibrasyonunda, stabilizasyonu (zamana baðlý kararlýlýðý) en hýzlý bir banyo ile bile en az saat'lik zamana ihtiyaç vardýr. Oysa çoðunlukla, laboratuvarda (bazý diðer þartlara baðlý olarak) ayný anda çok sayýda sýcaklýk ölçer kalibre edilebilir. 3 Histerisis: Bir ölçü aletinin, belirli bir etkiye (uyarýma) gösterdiði tepkinin, daha önceki etkilerin sýralanýþýna baðlý olmasý özelliði. Uygulamada bir deðere artan yüklemelerle ulaþýldýðýnda ölçü aletinin gösterdiði deðer ile, azalan yüklemelerle ulaþýldýðýnda ölçü aletinin gösterdiði deðerler arasýndaki farký ifade etmekte kullanýlýr. 8
Tablo. Bazý Ölçü Aletleri Ýçin Kalibrasyon Ýþ Akýþý Ýçindeki Laboratuvar Ýþlemlerinin Yaklaþýk Süreleri (Burada verilen süreler 0 yýlý aþkýn süre boyunca yapýlan araþtýrma ve kalibrasyon iþlemleri sýrasýndaki gözlem sonuçlarýna dayanmakta olup tecrübeyle belirlenmiþtir.) Ölçü aleti Temizlik Kondisyon. (bekletme) Hazýrlýk (kontrol, düzenek) Kalibrasyon Sertifika ve etiketleme Toplam süre (asgari) 0 Kumpas (300 mm) 3 dk 0 dk 5 dk 0 dk 5 dk saat 0 Mikrometre 3 dk 0 dk 5 dk 30 dk 0 dk saat 03 Ölçü saati (0 mm) 3 dk 0 dk 5 dk 30 dk 0 dk saat 04 Þeritmetre dk 0 dk 0 dk 30 dk 5 dk saat 05 Tampon mastar 3 dk 0 dk 0 dk 0 dk 5 dk saat 06 Tartý aleti ( hassas) 3 dk 30 dk 0 dk 5 dk 30 dk,5 saat 07 Tartý aleti (30 kg) 5 dk saat 0 dk saat 30 dk,5 saat 08 Tartý aleti (50 kg) 0 dk saat 30 dk,5 saat 30 dk 3,5 saat 09 Manometre (mek.) 5 dk 0 dk 5 dk 30 dk 5 dk,5 saat 0 Basýnç transmitteri 5 dk 0 dk 0 dk 30 dk 5 dk,5 saat Fark basýnç ölçer 5 dk 0 dk 5 dk 30 dk 5 dk,5 saat Basýnç terazisi saat saat 30 dk 4 saat 40 dk 7 saat 3 Tork anahtarý 5 dk 0 dk 5 dk 0 dk 5 dk saat 4 Sertlik ölçme tezgahý (Rockwell) 5 dk 30 dk 0 dk,5 saat 0 dk,5 saat 5 Büret, beher 3 dk 5 dk 0 dk 30 dk 5 dk saat 6 Balon joje ( L) 3 dk 5 dk 0 dk 5 dk 5 dk 0,5 saat 7 Debimetre (sývý) 5 dk 0 dk 30 dk saat 5 dk 3 saat 8 Anemometre (pervaneli) 5 dk 0 dk 0 dk saat 5 dk,5 saat 9 Multimetre (portatif) 3 dk 0 dk 30 dk saat 30 dk saat 0 Sýcaklýk transmitteri (prob hariç) 3 dk 0 dk 0 dk 5 dk 5 dk saat Cam termometre 5 dk 5 dk 5 dk 3 saat 30 dk 3,5 saat 3 Elk. Termometre (50 C) Termokupl, termorezistans prob (400 C) 3 dk 5 dk 5 dk saat 5 dk,5 saat 5 dk 5 dk 30 dk 3 saat 0 dk 4 saat 4 Etüv, inkübatör, 5 dk 0 dk 0 dk 3 saat 40 dk 4 saat 5 Sýcaklýk kalib. banyosu (metal blok) 5 dk 30 dk 5 dk 4 saat 30 dk 4,5 saat 9
Tablo. Devamý Ölçü aleti Temizlik Kondisyon. (bekletme) Hazýrlýk (kontrol, düzenek) Kalibrasyon Sertifika ve etiketleme Toplam süre (asgari) 6 Higrometre (mekanik) 3 dk 0 dk 5 dk 3 saat 5 dk 3,5 saat 7 Termo-higrometre (elektronik) 3 dk 0 dk 5 dk 8 saat 0 dk 9 saat 8 Termohigrograf 5 dk 30 dk 5 dk 5 saat 0 dk 6 saat 9 Kondüktivitemetre 3 dk 0 dk 5 dk saat 5 dk,5 saat 30 Densimetre 3 dk 5 dk 0 dk 30 dk 5 dk saat 7) Sertifikasyon gerekeceði için bu süreler uzar. Ayrýca iþlemler Herhangi bir ölçü aletinin alýnan ölçüm laboratuvarda deðil de kullaným yerinde (sahada / sonuçlarýna göre (belli bir sistem mevcutsa) sertifikasýnýn yazýlmasý, kontrol edilmesi ve onaylanmasý en azýndan 0 dk'lýk zaman ayýrmayý gerektirir. Tabii, veri bankasý, þablonlarý, hazýr olan bilgisayarlý bir sistem yoksa süre uzayacaktýr. iþletme içinde) yapýlacaksa, kontrol ekipmanýnýn taþýnmasý, montaj/demontaj, ilgili üretim vb. makinalarýn durdurulmasý gibi hazýrlýðý (hatta kalibre edilecek ölçü aleti zor bir yerde ise ölçümlerin alýnmasýný da) uzatacak süreçler dikkate alýnmalýdýr. Ayrýca bu tabloya, dýþarý kalibrasyon hizmeti veren 8) Son iþlemler laboratuvarlar için söz konusu olan paketleme ve idari Her ölçü aletinin, kalibrasyon sonrasý eski kalibrasyon etiketinin temizlenmesi ve yeni kalibrasyon etiketinin yazýlarak yapýþtýrýlmasý gerekir. Ayrýca harici kalibrasyon laboratuvarlarý, gerekli titizliði gösteriyorlarsa ölçü aletlerinin paketlenmesi için de cihazýna göre 0 dk ile saat bir zaman harcýyorlar demektir. 9) Sonuçlar Burada yapýlan yaklaþýk deðerlendirmeler doðrultusunda, bazý ölçü aletlerinin kalibrasyon laboratuvarýndaki iþ akýþ adýmlarýnýn tahmini süreleri aþaðýda bir tablo üzerinde gösterildi. Hazýrlýk baþlýðý, hizmetlerin süreleri dahil edilmemiþtir. Kaynakça. ISO Standart 00 Part, Quality Assurance Requirements for Measuring Equipment - Metrolojical Confirmation System, 99. ILAC-G5 Guidance, Guidelines for Calibration and Maintanence of Test and Measuring Equipment, 994 3. O.F. Genceli, Ölçme Tekniði (boyutsal, basýnç ve akýþ ölçmeleri), Birsen Yayýnevi 995 4. Brookfield viskozimetre imalatçýsýnýn internet sitesinden http://www.brookfieldengineering.com/support/faq.asp #equilibriumtime fonksiyonel kontrolleri, elektriksel cihazlarýn ýsýnma sürelerini ve kalibrasyon düzeneðinin hazýrlanmasý adýmlarýnýn üçünü birden içermektedir. Burada verilen süreler için ölçü aletlerinde iþlemler öncesinde veya sýrasýnda bir aksaklýk gözlenmediði varsayýlmýþtýr. Bir aksaklýk olmasý halinde, aksaklýðýn giderilmesi 0