Osmanlıdan Günümüze İsyanlar Ayaklanmaları incelemek netameli bir konudur. Ama hoşa gitmese de bu ülkenin tarihinde yaşanmış ve devletin ve toplumun geleceğinde hiç şüphesiz çok olumsuz etkiler yaratmış bir konudur. İsyanın haklı bir nedeni olamaz. Aslında isyanın pek çok sebebi olmakla beraber özünde bir insan veya insan topluluğunun kurulu devlet nizamına baş kaldırmasının bedeli ağırdır. İnsanlar bunun riskini göze alarak devlete karşı geliyorlarsa bununda bir sosyolojik nedeni vardır. Bunların en başında, ekonomik ve sosyal temellere dayanan isyanların sonucu terördür. İsyan olaylarının arkasında mutlaka dış güçlerin etki ve desteği vardır. Bu desteği sağlayan dış ve iç etkenlerin çıkarları ile isyancı grubun çıkarları örtüştüğü için isyan hadisesi meydana gelir, taban bulur ve toplumda ses getirir. Aksi takdirde olay bir basit kanunsuz ve adi zabıta olayı haline dönüşür. Ayaklanma insanın aslında doğuştan yatkın olduğu bir olaydır. Bireylerin içinde yaşadığı toplumsal olaylar ekonomik, ideolojik, dinsel ve sosyal farklılıklar bu gibi isyanların nedenleri olabilir. Devlet sistemi bunları ortadan kaldırabildiği oranda isyan olayı ile karşılaşmaz. Osmanlı İmparatorluğunun karşılaştığı 43 ayaklanmanın en önemlisi Celali İsyanlarıdır. Bu bir seri devam eden devletin adaletsizliğine, keyfiliğine ve merkezi otoritenin zayıflamasından doğan boşluğun doldurulmasına yönelik hem hanedana ve hem de çevresindeki kitlelere veya bir tarikatın kendisini kabul ettirmeye yönelik çabası olarak düşünülebilir. 1 / 6
Bu isyanlar şunlardır: Ayaklanmalar ve Tarihleri 1. İzmir Oğlu Cüneyt Bey ayaklanması / 1414 2. Anadolu da Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal ayaklanması / 1420 3. Rumeli de Şeyh Bedrettin ayaklanması / 1420 4. Küçük Mustafa ayaklanması / 1423 5. Candaroğlu İsfendiyar Bey ayaklanması / 1424 6. Karamanoğulları ayaklanması / 1444 7. Şahkulu ayaklanması / 1511 8. Mısırda Hain Ahmet ayaklanması / 1524 9. İstanbul da Yeniçeri ayaklanması / 1525 10. Celali ayaklanması / 1500-1609 11. Genç Osman a karşı Yeniçeri, Sipahi ayaklanması / 1622 12. Anadolu da Abaza Paşa ayaklanması / 1622 13. Balıkesir bölgesinde Cennetoğlu ayaklanması 1624 14. Tokat bölgesinde Hüsrev Paşa ayaklanması / 1632 15. İstanbul da zorbaların saray baskını / 1632 16. Balıkesir bölgesinde İlyas Paşa ayaklanması / 1632 17. Lübnan bölgesinde Dürzi emiri Manoğlu / 1635 18. Sivas bölgesinde Vardar Ali Paşa ayaklanması / 1648 19. Sultanahmet olayı ve Sipahi ayaklanması / 1648 20. Anadolu da Haydaroğlu Mehmet bey ayaklanması / 1649 21. Gürcü Nebi ayaklanması / 1649 22. Yeniçeri, Sipahi ayaklanması (Vak a-i Vakvakıyye) / 1656 23. Halep Valisi Abaza Hasan Paşa ayaklanması / 1658 24. Eflak ayaklanması / 1659 25. Edirne Olayı ve Ordunun İstanbul üzerine yürümesi / 1703 26. Patrona Halil ayaklanması / 1730 27. İstanbul da bulunan Arnavutların ayaklanması / 1731 28. Rumeli de Pazvantoğlu ayaklanması / 1797 29. Sırbistan ayaklanması / 1806 30. Kabakçı Mustafa Paşa ayaklanması / 1807 31. Alemdar Olayı (Yeniçeri ayaklanması) / 1808 32. Mora ayaklanması 1808 33. Tepedelenli Ali Paşa ayaklanması (Yanya ayaklanması) / 1821-1822 34. Sakız Adası ayaklanması / 1822 35. Mısır da Mehmet Ali Paşa ayaklanması / 1832 36. Epir ve Taselya ayaklanmaları / 1854 2 / 6
37. Girit ayaklanması / 1866 38. Hersek ayaklanması / 1875 39. Bulgar ayaklanması / 1876 40. Makedonya ayaklanması / 1902 41. Adana olayı (Ermeni ayaklanması) / 1909 42. Otuzbir Mart vakası-harekat Ordusunun İstanbul a yürüyüşü / 1909 43. Arnavutluk ayaklanması / 1910 Türk İstikal Harbi sırasında meydana gelen ayaklanmalar İstiklal harbinde karşılaştığımız isyanların ortak özelliği, vatanı koruyacak bir ordunun olmamasını fırsat bilen iç ve dış destekli çıkar gruplarının, Padişah zaafından istifade etmesidir. Propaganda bu isyanların çıkmasında etkili olmuştur. Ülke üzerinde emelleri olan dış güçlerden Yunanlılar ve İngilizlerin destek ve teşvikleri etkilidir. Bu isyanlar şunlardır: 1. Ali Batı ayaklanması / 11 Mayıs-18 Ağustos 1919 2. Ali Galip Olayı / 20 Ağustos-15 Eylül 1919 3. Birinci Bozkır ayaklanması / 29 Eylül-4 Ekim 1919 4. İkinci Bozkır ayaklanması / 20 Ekim-4 Kasım 1919 5. Kızıl kuyu olayı - Apa çarpışması - Dinek çarpışması 6. Şeyh Eşref ayaklanması / 26 Ekim-24 Aralık 1919 7. Ahmet Anzavur ayaklanması / 16 Şubat-16 Nisan 1920 8. Birinci Düzce ayaklanması / 19 Nisan-31 Mayıs 1920 9. İkinci Düzce ayaklanması / 19 Temmuz-23 Eylül1920 3 / 6
10. Kuvay-ı İnzibatiye Harekatı 11. 3'ncü Ahmet Anzavur ayaklanması / 10 Mayıs-22 Mayıs 1920 12. Birinci Yozgat ayaklanması / 15 Mayıs-21 Ağustos 1920 13. İkinci Yozgat ayaklanması / 5 Eylül-30 Aralık 1920 14. Zile ayaklanması / 25 Mayıs-21 Haziran 1920 15. Aynacıoğulları ayaklanması 16. Milli Aşiretin ayaklanması / 1 Haziran-8 Eylül 1920 17. Cemil Çeto olayı / 20 Mayıs-7 Haziran 1920 18. İnegöl olayı / 20 Temmuz-20 Ağustos 1920 19. Çopur Musa olayı / 21 Temmuz-30 Temmuz 1920 20. Kula olayı / 27-28 Haziran 1920 21. Konya ayaklanması / 2 Ekim-22 Kasım 1920 22. Demirci Mehmet Efe ayaklanması / 1-30 Aralık 1920 23. Çerkez Etem ayaklanması / 27 Aralık -23 Ocak 1921 24. Koçkiri ayaklanması 6 Mart- 17 Haziran 1921 25. Pontus ayaklanması / 9 Aralık 1919'da başladı, 1922'de sona erdi. Cumhuriyet Döneminde meydana gelen ayaklanmalar Cumhuriyetin ilanından sonra karşılaştığımız isyanların özelliği ise; kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti Devletini zaafa uğratmak, özellikle Kürt ayrılıkçı hareketlerinin artmasıdır. Türkler ile Kürtlerin kardeş kavimler olduğunu ve Orta Asya dan bu topraklara birlikte gelip yurt edindiklerini söylesek de bunu büyük bir yanılgı ve ideolojik saplantı içinde olan Kürt militanlarına kabul ettirmek mümkün değildir. 4 / 6
Kürt isyanlarının ortak özelliği daima Yunan ile işbirliği halinde olması ve Yunan çıkarlarını destekleyip kolaylaştıracak hadiselerde bu isyanlarla karşılaştığımızı görüyoruz. Cumhuriyetin ilanından sonra karşılaştığımız isyanlar şunlardır: 1. Nasturi ayaklanması / 7 Ağustos-28 Eylül 1924 2. Şeyh Sait ayaklanması / 13 Şubat-31 Mayıs 1925 3. Raçkotan ve Raman'da tedip Harekatı / 9-12 Ağustos 1925 4. Sason ayaklanması / 1925-1937 5. Ağrı ayaklanması / 16 Mayıs-17 Haziran 1926 6. Koçuşağı ayaklanması / 7 Ekim-30 Kasım 1926 7. Mutki ayaklanması / 26 Mayıs-25 Ağustos 1927 8. İkinci Ağrı ayaklanması / 13 Eylül-20 Eylül 1927 9. Bicar Aşiretine tenkil Harekatı / 7 Ekim-17 Kasım 1929 10. Asi Resul ayaklanması / 22 Mayıs-3 Ağustos 1929 11. Tendürek Harekatı / 14 Eylül-27 Eylül 1929 12. Mardin Savur Tenkil Harekatı / 26 Mayıs-9 Haziran 1930 13. Zeylan ayaklanması / 20 Haziran-5 Eylül 1930 14. Oraman ayaklanması / 16 Temmuz-10 Ekim 1930 15. Üçüncü Ağrı Harekatı / 7-14 Eylül 1930 16. Pülümür Harekatı / 8 Ekim-14 Kasım 1930 17. Menemen Olayı / 23 Aralık 1930 18. Tunceli tedip Harekatı / 1937-1938 19. PKK / Kongre Gel / 14 Ağustos 1984- İsyanlarla uğraşacak meşru otorite Devlettir. Devletin biçimi ve niteliği, kurulurken kabul edilen bazı kuruluş ilkeleri ile tescil edilmiştir. Bunlar Türkiye Cumhuriyeti için şunlardır: 5 / 6
Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran Türkiye halkına Türk Milleti denir. Tek vatan toprağı esas alınmıştır. Tek bir bayrak ve tek bir ulusal marş ve tek bir başkent vardır. Kaynak: http://www.msxlabs.org 6 / 6