TARIMSAL SULAMA VE GÜNEŞ ENERJİSİ



Benzer belgeler
Tarımsal enerji ihtiyacını yenilenebilir enerji kaynakları ile nasıl sağlayabiliriz? 6 Kasım 2018 Swissotel Ankara

Güneş enerjisi kullanılarak sulama sistemleri için yeni bilgi tabanlı model

BAZI İLLER İÇİN GÜNEŞ IŞINIM ŞİDDETİ, GÜNEŞLENME SÜRESİ VE BERRAKLIK İNDEKSİNİN YENİ ÖLÇÜMLER IŞIĞINDA ANALİZİ

1. GÜNEŞ ENERJİLİ DALGIÇ POMPA SİSTEMLERİ 2. GÜNEŞ ENERJİLİ YÜZEY POMPA SİSTEMLERİ

Güneş Enerji Sistemleri.

GÜNEŞTEN GELEN ENERJİ

Küçük ve Mikro Ölçekli Enerji Yatırımları için Hibrit Enerji Modeli

2. YARIYIL / SEMESTER 2

FOTOVOLTAİK GÜÇ DESTEKLİ MİKRO SULAMA SİSTEMİ PROJESİ-2: SİMÜLASYON ÇALIŞMASI

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM

Güneşimizin Farkında mıyız? Güneş e Yönelmeliyiz

Tarımsal Sulama Sistemlerinde Off Grid (Şebekeden Bağımsız) Uygulamalar

Bizim bu projeyi lego parçalarına indirgeyerek yaptığımız robotumuz ise şu şekildedir:

Solar PV Paneller Genel Bilgi

TÜRKİYEDE FOTOVOLTAİK (PV) KONUSUNDA GELİŞMELER, ÇIKAN SON KANUNLAR VE MEVCUT ÖRNEK UYGULAMALAR

ve ELEKTRİK Y.Mim. Çelik ERENGEZGİN

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR

Konya Sanayi Odası. Ocak Enis Behar Form Temiz Enerji twitter/enisbehar

Bir Dünya Enerji ÇATI GES

Güneşin Gölgesinde Kalan Türkiye

Türkiye ve Dünyada Güneş Enerjisi Mevcut Durum ve Gelecek

Çeşitli Eğimlerdeki Yüzeylere Gelen Güneş Işınımı Şiddetinin Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerindeki Bazı Đller Đçin Analizi

GÜNEŞ ENERJİLİ ELEKTRİK ÜRETİM TESİS KURULUMU

BİYOKÜTLE ENERJİ SANTRALİ BİOKAREN ENERJİ

ENERJİ KAYNAKLARI. Yrd.Doç.Dr. Cabbar Veysel BAYSAL Erciyes Üniversitesi Müh. Fak. Elektrik-Elektronik Müh. Böl.

RETScreen International ve ALWIN Yazılımları Kullanılarak Rüzgar Enerji Santrali Proje Analizi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YILDIZ ENERJİ EVİ. Yıldız Enerji Evi

Güneş Enerjisi İle Çalışan PLC Kontrollü Su Pompası Sistem Tasarımı

Yenilenebilir Enerji Kaynakları ve Milli Rüzgar Türbini Projesi

Mühendislik Çevre Danışmanlık Gıda Tarım Turizm Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi LİSANSSIZ ELEKTRİK ÜRETİMİ

RENSEF Yenilenebilir Enerji Sistemleri ve Enerji Verimliliği Fuarı Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı Yenilenebilir Enerji Mali Destek Programları

Hibrit Yenilenebilir Enerji Sistemlerinin Ekonomik Analizi


ISSN: Yıl /Year: 2017 Cilt(Sayı)/Vol.(Issue): 1(Özel) Sayfa/Page: Araştırma Makalesi Research Article. Özet.

Kavitasyon. Pompa Teknolojileri ve Çalışma Prensipleri

TÜRKİYE RÜZGAR ENERJİSİ POTANSİYELİ. Mustafa ÇALIŞKAN EİE - Yenilenebilir Enerji Kaynakları Şubesi Müdür Vekili

Mobil Güneş Pili Sulama Makinasının Arazi Koşullarında Bazı Deneysel Çalışmaları *

Doç. Dr. Mehmet Azmi AKTACİR HARRAN ÜNİVERSİTESİ GAP-YENEV MERKEZİ OSMANBEY KAMPÜSÜ ŞANLIURFA. Yenilenebilir Enerji Kaynakları

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

Enerjide Çözüm: Enerjinin Etkin Kullanımı ve %100 Yenilenebilir Enerji

YENİLENEBİLİR ENERJİ ÜRETİM KOOPERATİFLERİ

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE GÜNEŞ ELEKTRİĞİNDE GELİŞMELER

Fotovoltaik Panel Gücüne Etki Eden Çalışma Parametrelerinin Araştırılması

Enerji Kaynakları ENERJİ 1) YENİLENEMEZ ENERJİ KAYNAKLARI 2) YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

Onur ELMA TÜRKIYE DE AKILLI ŞEBEKELER ALT YAPISINA UYGUN AKILLI EV LABORATUVARI. Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği

mez! atura Gönder Güneş F

Firma Profili enwi-etec GmbH

EES 487 YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI DÖNEM PROJELERİ 2013 Doç.Dr.Mutlu BOZTEPE

Dokuz Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi YATLARDA KULLANILAN GÜNEŞ ENERJİSİ SİSTEMLERİNİN TASARIMI ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

İZMİR KEMALPAŞA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ GÜNEŞ SANTRALİ UYGULAMASI

YELİ VE MEVCUT YATIRIMLAR

ALPER AKCA

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları

GÜNEŞ PİLİNİN MATEMATİKSEL MODELLENMESİ VE MATLAB İLE SİMÜLASYONU

GÜNEŞ ENERJİSİ KULLANIMINDA OPTİMUM TİLT AÇISININ ÖNEMİ

Türkiye de Elektrik Enerjisi Üretimi ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Mevcut Durumu

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARINDAN 500 kw A KADAR LİSANSSIZ ENERJİ ÜRETİMİ VE FİZİBİLİTE ANALİZİ

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

ILISU (HASANKEYF) BARAJINA ALTERNATİF OLARAK GÜNEŞ ENERJİSİ

ENERJİ ALTYAPISI ve YATIRIMLARI Hüseyin VATANSEVER EBSO Yönetim Kurulu Sayman Üyesi Enerji ve Enerji Verimliliği Çalışma Grubu Başkanı

TÜRKIYE NİN MEVCUT ENERJİ DURUMU

Sağlık, Turizm ve Yerleşkelerde Kojenerasyon Uygulamaları

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI VE ÇEVRE MEVZUATI

SOLAREX İSTANBUL Güneş Enerjisi & Teknolojileri Fuarı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM

Endüstriyel Uygulamalarda Enerji Verimliliği ve Kompanzasyon Çözümleri. Yiğit Özşahin

Yakın n Gelecekte Enerji

Türkiye nin Elektrik Üretimi ve Tüketimi

DÜNYA DA VE TÜRKİYE DE ORGANİK ÜZÜM YETİŞTİRİCİLİĞİ

GEMĐLERDE KULLANILAN VAKUM EVAPORATÖRLERĐNDE OPTĐMUM ISI TRANSFER ALANININ BELĐRLENMESĐ

Sezer Tarım Teknolojileri Tamburlu Sulama Makineleri

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Türkiye nin Elektrik Enerjisi Üretimi Kaynaklı Sera Gazı Emisyonunda Beklenen Değişimler ve Karbon Vergisi Uygulaması. Mustafa ÖZCAN, Semra ÖZTÜRK

Türkiye Rüzgar Enerjisi Sektör Toplantısı ( TÜRES 2017/1 )

GÜNEŞ ENERJİSİ İLE SU ISITILMASI

Güneşten Elektrik Üretme Zamanı! Etik Olarak Doğru, Finansal Olarak Akılcı, Çocuklarımızın Geleceği için Kritik Bu Yatırımı Yapmalıyız!

ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARI

MD9 electricity ELEKTİRİKLİ OTOBÜS PROJESİ

Elektrik Mühendisleri Odası Ankara Şubesi Nevşehir-Aksaray-Ş.Koçhisar Enerji Formu

GÜNEŞ ENERJİSİ İLE ELEKTRİK ÜRETİMİ

Fotovoltaik Güç ve Harran Üniversitesi Temiz Enerjili Kampüs Entegre Projesi-2: Ön Çalışmalar ve Sonuçları

Giriş DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU

KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI YATIRIM VE İŞLETMELER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

GÜNE ENERJ PV Sistemleri: PV uygulamaları

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarımız ve Mevzuat. Hulusi KARA Grup Başkanı

Antak Enerji KW lık yani 40MW/ Yıl Üretim kapasitesine sahiptir.

Polonya ve Çek Cumhuriyeti nde Tahıl ve Un Pazarı

ÖZEL EGE LİSESİ AKAN SUYUN ENERJİSİNİN ELEKTRİĞE DÖNÜŞÜMÜ

Gap Bölgesinde Sulanan Alanlarda Buğdayın Yılları Arasındaki Üretim Girdi Ve Maliyetindeki Değişimler

Tarım & gıda alanlarında küreselleşme düzeyi. Hareket planları / çözüm önerileri. Uluslararası yatırımlar ve Türkiye

RÜZGAR ENERJİSİ VE SİVAS ŞARTLARINDA RÜZGAR SANTRALİ TASARIMI

ÖZEL EGE LİSESİ GÜNEBAKAN PANELLER

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ

DETERM INING THE M OST SUITABL E RENEWEABLE ENERGY RESOURCES USING ANALYTICALNETWORK PROCESS APPROACH

ELEKTRİK ve PLANLAMA 21. YÜZYILDA PLANLAMAYI DÜŞÜNMEK. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Cengiz GÖLTAŞ 14 Mayıs 2011

KİŞİSEL BİLGİLER EĞİTİM BİLGİLERİ

Endüstriyel Tesislerde Verimlilik ve Güneş Enerjisi Kullanımı. Prof. Dr. Mehmet Salih MAMİŞ Öğr. Gör. Mehmet Sait CENGİZ

Transkript:

Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University Cilt 27, No 3, 519-526, 212 Vol 27, No 3, 519-526, 212 TARIMSAL SULAMA VE GÜNEŞ ENERJİSİ Ramazan ŞENOL Süleyman Demirel Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü Batı Yerleşke ISPARTA ramazansenol@sdu.edu.tr (Geliş/Received: 21.2.211; Kabul/Accepted: 7.5.212) ÖZET Güneş enerjisi ile elektrik üretimi tüm dünyada hızla yaygınlaşmaktadır. Güneş gözeleri ile elektrik üretimi uygulamaları ise çok çeşitli alanlarda kullanılmakta ve her geçen gün ilk yatırım maliyetleri azalmaktadır. Ülkemizde ise 21 yılı sonunda yapılan düzenlemelerin kamuoyunun beklentilerinin çok altında kalması fotovoltaik sektörünü olumsuz etkilemektedir. Tarımsal sulamada dizel pompaların yerine güneş gözelerinin kullanımı ise hem pompaların teknik yetersizlikleri hem de mevcut teşvik düzenlemelerinin eksiklikleri yüzünden yaygınlaşamamaktadır. Ülkemizde kullandığımız akaryakıtların fiyatları dünyanın en pahalı akaryakıt fiyatları arasında olup tarımsal uygulamalardaki ürün kalitesini de olumsuz etkilemektedir. Bu çalışmada, çeşitli tarım bölgeleri için dizel jeneratörler yerine fotovoltaik destekli pompaların kullanılması durumunda pompalanabilecek su miktarları bölgelere göre ve toplam dinamik yüksekliklere göre incelenmiştir. Ayrıca seçilen optimum bölge için farklı dinamik yükseklik değerlerine göre pompalanabilecek su miktarları incelenmiştir. Son olarak optimum yükseklik ve istenilen su miktarı için ömür maliyet analizi yapılmıştır. Sistemin geri kazanım süresi mevcut yasal duruma göre 6 yıl bulunmuş olup Fotovoltaik sistemin dizel sisteme olan yatırım oranı tasarrufu (SIR) yaklaşık %4,6 olarak hesaplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Güneş Enerjisi, Fotovoltaik Teknoloji, Tarımsal Sulama AGRICULTURAL IRRIGATION AND SOLAR ENERGY ABSTRACT Electricity production by solar energy is rapidly developing all over the world. Applications of electricity production by solar cells are used in a wide variety area and reduced initial investment costs, with each passing day. At the end of 21 the regulations in our country remain far below the expectations of public opinion, negatively affects the photovoltaic sector. The use of photovoltaic systems for irrigation instead of diesel pumps cannot pervade because of technical inadequacies of pumps and deficiencies of the existing incentive arrangements. A price of fuels which we use in our country among the world s most expensive fuel prices and it has a negative impact of agricultural practices in product quality. In this study, to the use of photovoltaic pumps instead of diesel generators for the various agricultural regions were investigated for different district and total dynamic heights. In addition, water amount can be pumped according to the different dynamic heights are investigated for selected the optimum region. Finally life cycle cost analysis was conducted for the optimum height and water amount. According to the current legal situation, recovery time is found 6 years. Savings to investment ratio (SIR) of photovoltaic system is calculated 4,6%. Keywords: Solar Energy, Photovoltaic Technology, Agricultural Irrigation 1. GİRİŞ (INTRODUCTION) Gelişen teknoloji, artan dünya nüfusu ve artan enerji ihtiyacı ile birlikte ortaya çıkan doğal felaketler her gün farklı bir noktada ortaya çıkmaktadır. İnsanoğlunun bilerek ve/veya bilmeyerek yıllarca çevreye verdiği zararlar neticesinde gezegenimiz artık iflas etme noktasına doğru hızla yaklaşmaktadır. Kaçınılmaz bu yok oluşu ortadan kaldırmak imkânsızdır ancak yavaşlatmak yine insanoğlunun elindedir. Artan enerji ihtiyacını karşılamak amacıyla her geçen gün daha fazla tükettiğimiz fosil kökenli kaynakların yerine yenilenebilir ve çevre dostu olan alternatif enerji kaynaklarını kullanarak bu süreci

R. Şenol Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi yavaşlatabiliriz. Elektrikli taşıtların kullanımının artmasıyla, çeşitli atıkların geri kazanımı ile enerji eldesiyle, güneş, rüzgar, jeotermal gibi kaynakların kullanımının artırılmasına yönelik çalışmalara destek vererek sürdürülebilir bir dünya için atılan adımlara destek olabiliriz. Bu sorun tek başına bir kişinin veya bir ulusun çözüm bulması gereken veya bulabileceği bir husus değildir. Bu sorunun çözümüne yönelik çok uluslu çözümlerle ortaklaşa adımlar atılmalıdır. Pek çok ülke bu konuda üzerine düşeni fazlasıyla yapmaktadır. Örneğin pek çok ülke fotovoltaik teknolojiden elektrik üretimi hususunda teşvik edici ortamlar oluşturulması konusunda oldukça başarılı olmuş ve güneş gözelerinden elektrik üretiminde ulusal sınırları içerisinde merkezi santrallerden pek çok evin çatısına varıncaya kadar çok çeşitli uygulama alanlarına bu teknolojileri hızla ve başarılı bir biçimde yaygınlaştırmışlardır. Almanya, İspanya, Japonya gibi devletler bu konularda oldukça başarılı işler ortaya koymuşlardır. Almanya bu teknoloji ile elektrik enerjisi üretiminde 1994-21 yılları arasında açık ara lider olmuştur.şebekeye bağlı fotovoltaik teknolojiyle elektrik üretiminde 9,8 GW lik kurulu kapasite ile dünya genelinde %47 lik bir payla birinci sırada yer almıştır. İspanya 3,4 GW ile ikinci sırada Japonya ise 2,6 GW kurulu kapasite ile üçüncü sırada yer almıştır. 29 yılı sonunda dünya genelinde şebekeye bağlı çalışan fotovoltaik teknoloji kurulu kapasitesi 21 GW dır. 29 yılında bu sektöre en çok yatırım yapan ülkeler ise sırasıyla Almanya (3,8 GW), İtalya (1 GW), Japonya (,48 GW) ve Amerika Birleşik Devletleri (,43 GW) olmuştur [1]. 29 yılı sonunda dünya genelindeki şebekeye bağlı çalışan fotovoltaik teknolojilerin ülkelere göre kurulu güç kapasiteleri Şekil 1 de gösterilmiştir [1]. üretilen elektrik enerjisinin alım fiyatı 13,3 ABD Doları cent/kwh olarak belirlenmiştir (Kanun No. 694, Kabul Tarihi: 29/12/21). Bu alım fiyatına ilaveten, yerli üretim ekipmanları içeren tesislerde üretilen elektrik enerjisi için ilave fiyatlar eklenmiştir [2]. Ancak yapılan tüm bu düzenlemeler ile ortaya çıkan yeni durum, ülkemizde evlerin çatısında veya işyerlerinin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla çatılarına veya merkezi bir noktaya kuracakları fotovoltaik sistem ile ürettikleri elektrik enerjisinin ihtiyaç fazlasını ulusal şebekeye satmak için yeterli cazibeye sahip değildir. Tarımsal amaçlı sulama için kurulan basınçlı sulama sistemlerine uygulanmakta olan çeşitli teşvik mekanizmaları mevcuttur. Ancak basınçlı sulama sistemlerini kurmak için ilk yatırım maliyetinden ziyade bu sistemlerin işletilmesi için harcanması gereken miktar ülkemiz şartlarında dizel jeneratörlü çalışma durumlarında oldukça yüksek olmaktadır. Bu durumda mevcut olan basınçlı sulama teşvik mekanizmaları çiftçiye destek anlamında çok fazla etkili olamamaktadır. Bu olumsuz durumun ortadan kaldırılabilmesi için, basınçlı sulama sistemlerinde kullanılan enerjinin güneş enerjisinden karşılandığı durumlarda fotovoltaik teknoloji ilk yatırım maliyetinin de teşvik kapsamına alınması doğru ve gerekli bir uygulama olacaktır. Bu çalışmada, Türkiye için basınçlı sulama sistemlerinde fotovoltaik teknolojinin kullanımı durumunda ortaya çıkan sonuçlar farklı tarımsal bölgeler için incelenmiştir. Fotovoltaik teknoloji ile tarımsal sulama için incelenen bölgelerden en uygun olanı belirlenmeye çalışılmış ve bu bölge için farklı yüksekliklerde pompalanabilecek su miktarları aylık ve yıllık bazda incelenmiştir. Optimum toplam dinamik yükseklik belirlenmeye çalışılmış ve bu değerin dizel jeneratör ile yapılan tarımsal sulamaya olan avantajları belirlenmeye çalışılmıştır. Son olarak optimum yükseklik için ömür maliyet analizi yapılmıştır. 2. MATERYAL VE METOT (MATERIAL AND METHOD) 2.1 MATERYAL (MATERIAL) 2.1.1GÜNEŞ ENERJİSİ, FOTOVOLTAİK TEKNOLOJİ VE TÜRKİYE (SOLAR ENERGY, PHOTOVOLTAIC TECHNOLOGY AND TURKEY) Şekil 1. Fotovoltaik sistemlerin 29 yılı sonunda dünya üzerindeki kurulu kapasitesi. (Existing global solar PV capacity,29. ) Ülkemizde ise 21 yılı aralık ayı içerisinde, 25 yılında çıkartılan yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik enerjisi üretimi amaçlı kullanımına ilişkin kanun da değişiklik yapılmasına dair yeniden düzenleme yapılmıştır. Bu kapsamda yapılan düzenleme ile güneş enerjisinden elektrik üretiminde, Uzun yıllara ait meteorolojik gözlemlerin ortalaması alınarak bulunan Türkiye nin yıllık güneşlenme süresi 264 saat olup (günlük toplam 7,2 saat), maksimum değer 362 saat ile Temmuz ayında ve minimum değer 98 saat ile aralık ayında gerçekleşmektedir. Ortalama toplam ışınım şiddeti 1311 kwh/m²-yıl (günlük toplam 3,6 kwh/m²) olduğu tespit edilmiştir [3]. Ancak Türkiye de bu güneş enerjisi potansiyelinden sadece sıcak su eldesinde etkin bir biçimde faydalanılmaktadır. Türkiye güneş enerjisinden sıcak su eldesinde dünya genelinde üçüncü sırada yer almaktadır. İlk sırada 15 GWth ile Çin, ikinci sırada 52 Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212

Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi R. Şenol 18,3 GWth ile Avrupa Birliği ülkelerinin tamamı ve üçüncü sırada 7,5 GWth ile Türkiye yer almaktadır. Güneş enerjisinden sıcak su üretiminde dünya geneli toplam değer ise 149 GWth dir [1]. Fotovoltaik teknoloji ile elektrik üretimi dünya kurulu güç kapasitesinin uygulama türüne ve yıllara göre (1995 29) değişimi Şekil 2 de verilmiştir [1]. uygulamaların her alanda yaygınlaşabilmesi ve maliyetlerinin aşağılara çekilebilmesi için devlet desteğinin özellikle ilk 1 yıllık süreçte tatminkâr seviyede olması gerektiği aşikârdır. Türkiye de her kesimde olduğu gibi tarım kesiminde de güneş enerjili sulama sistemlerinin devlet tarafından teşvikine yönelik beklentiler mevcut olup her geçen gün bu beklentiler artmaktadır. 2.1.2 TARIMSAL SULAMA VE GÜNEŞ GÖZELERİ (AGRICULTURAL IRRIGATION AND SOLAR CELLS) Şekil 2. Dünya genelinde 1995-29 yılları arasında fotovoltaik teknoloji kurulu gücü. (Solar PV existing world capacity 1995-29.) 1995 yılı sonunda dünya genelinde fotovoltaik teknolojiye dayalı elektrik enerjisi üretimi kurulu gücü yaklaşık,5 GW olup bu rakamın tamamı otonom uygulamalardan oluşmaktaydı. Bu yıla kadar şebekeye bağlı sistemlerin uygulaması teknik ve yasal eksiklikler sebebiyle yapılamamaktaydı. Bu değer 24 yılına gelindiğinde ise dünya genelinde 4 GW değerine ulaşmış ve şebekeye bağlı çalışan tesis kurulu gücü 2 GW, otonom çalışan sistemlerin kurulu gücü de 2 GW a ulaşmıştır. 29 yılı sonuna gelindiğinde ise dünya geneli toplam kurulu kapasite 24 GW a ulaşmıştır. Bu değerin yaklaşık 21 GW lık bölümünü şebekeye bağlı sistemler oluşturmaktadır. Türkiye de ise 21 yılı sonuna gelindiğinde şebekeye bağlı olarak elektrik üretip satan tesis bulunmamaktadır. 21 yılı sonunda yapılan yasal düzenleme de bu durumun değişmesinde çok etkili olacak gibi gözükmemektedir. Bunun sebebi olarak da üretilen elektrik enerjisinin ulusal şebekeye aktarılmasında elde edilecek olan değerin oldukça düşük kalmasıdır. Ülkemizin güneş enerjisi bakımından zengin bir potansiyele sahip olduğu doğru olmakla birlikte ülkemizde fotovoltaik teknoloji kurulumu halen daha oldukça pahalı gözükmekte bu durum sistemden üretilecek elektrik enerjisinin değerinin oldukça düşük olmasına yol açmaktadır. Türkiye şartlarında fotovoltaik teknolojiyle elektrik enerjisi üretiminde kullanılmak üzere satın alınan güneş gözelerine ödenen watt başına maliyet kaliteli panellerde yaklaşık 3 Euro, daha düşük kaliteli panellerde ise 1,5-2 Euro civarındadır. Özellikle otonom sistemlerde toplam kurulum maliyetinin %3 unu oluşturan akülerin fiyatları da oldukça yüksek seyretmektedir. Uygulamaların yaygınlaşamaması neticesinde bu ürünlerin fiyatları bir türlü aşağı doğru bir düşüş yaşamamaktadır. Bu Tarımsal sulamada artan yakıt giderlerinin çiftçinin kazancını oldukça düşürdüğü bilinmektedir. Bu olumsuz durumu ortadan kaldırabilmek için fotovoltaik teknoloji ile tarımsal sulamanın uygulamalarının çiftçilere tanıtılması ve yaygınlaştırılması gerekmektedir. Bunun için güneş enerjisi ile sulamanın mutlaka teşvik kapsamında olması gerekmektedir. Fotovoltaik teknoloji ile tarımsal sulama sistemlerinin kabiliyetleri, düzenlenecek eğitim ve seminerler ile bölge bölge hatta köy köy gezilerek çiftçilere anlatılmalıdır. Günümüz şartlarında 1 dekar bir meyve bahçesinin (Elma, şeftali, vb.) basınçlı sulama sistemi ile su tasarrufu yapacak biçimde sulanabilmesi için bir yıllık harcanması gereken yakıt miktarına ödenecek tutar yaklaşık 8 9 TL civarındadır. Bu değerler oldukça yüksek olup çiftçiyi zor durumda bırakmaktadır. Özellikle son 2 yılda fotovoltaik pompalar otonom sistemlerle uygun olarak çalışabilecek şekilde oldukça yaygınlaşmıştır [4]. Güneş gözeleri ile tarımsal sulama yapılması avantajlı durumları da beraberinde getirmektedir. Özellikle yüzeyden (nehir, göl, kanal, vb.,) pompalama sistemleri oldukça ekonomik çözümler olarak gözükmektedir. Ancak bu teknolojinin tarımsal sulamada yaygınlaşmasını engelleyen en büyük etken derin kuyu uygulamalarında toplam dinamik yüksekliğe göre pompalanan su miktarının değişmesidir. Dizel sistemlere nazaran fotovoltaik teknolojinin optimum çözümler sunabildiği toplam dinamik yükseklikler oldukça düşüktür. Fotovoltaik sistemler ile 15 metreden dahi su çekilebilmektedir ancak tarımsal sulama için bu yükseklikten çekilecek su miktarı oldukça düşük kalmaktadır. Tarımsal sulamada daha derin noktalardan yeterli miktarda su çekebilmek amacıyla daha fazla kuyu açılması ve daha fazla fotovoltaik sistemin kurulması gerekmektedir. Bu durum ise zaten teşvik kapsamında olmayan kurulum maliyetini oldukça artırmaktadır. Kısaca derin kuyudan su temini için 2 3 metreden daha fazla bir dinamik yükseklikte fotovoltaik sistemler henüz yeterli kabiliyete sahip değildir. Ancak Türkiye de tarım yapılan araziler incelendiğinde çok büyük bir bölümde DSİ tarafından işletilen kanaletlerden, akarsulardan veya göletlerden faydalanılmakta ve özellikle son yıllarda devletin de büyük destekleri ile basınçlı sulama sistemi Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212 521

R. Şenol Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi Şekil 3. Fotovoltaik destekli sulama sistemi. (Photovoltaic irrigation system.) uygulanmaktadır. Dolayısıyla mevcut bu sulama sistemlerine fotovoltaik teknolojilerin uygulanması oldukça kolay ve ekonomik çözümler olarak ortaya çıkmaktadır. Damla sulama sistemlerinde taşıma ve buharlaşma kayıplarının önlenmesi ile su verimi %9 lara kadar çıkabilmektedir [5]. 2.2 METOT (METHOD) 2.2.1 MODELLEME VE SİMÜLASYON (MODELING AND SIMULATION) yapılması gereken optimum açı değerleri sırasıyla 33 o, 32,5 o ; 33,5 o ; 33 o ; 33,4 o ; 34,3 o olup bölgenin enlem derecesinin,9 ile çarpılmaları sonucunda [6-1] elde edilmişlerdir. 25 2 15 kwh/m 2 Belirlenen Optimum Açılarda PV Yüzeylerine Gelen Aylık Işınım Miktarı Isparta Adana Eskişehir Aydın Konya Van Durum 1 Fotovoltaik sistem destekli tarımsal sulama için örnek uygulama resmi (derin kuyu uygulaması) Şekil 3 te görülmektedir. Sistem mobil fotovoltaik ünite, pompa, depolama tankı, boru ve bağlantı ekipmanları ile basınçlı sulama sistemi ekipmanlarından oluşur. Fotovoltaik kurulu gücü 1Wp için aşağıda belirtilen hesaplamalar ve analizler teorik olarak yapılmıştır. Bu yöntemde akülerde enerji depolaması olmayacağı varsayılmıştır. Pompa ekipmanı olarak Solar Pump olarak adlandırılan güneş enerjisi uygulamaları için özel üretilen pompalar seçilmiştir. Bu pompaların özelliği düşük enerji tüketimi ile ekonomik çözümler sunabilmeleridir. Ülke ekonomisine önemli ekonomik getirileri olan (Patates, soğan, pamuk, buğday, vb.) belirli ürünler ile ihracatı yapılan (Elma, kiraz, incir, vb.) ülkemiz açısından son derece önemli olan diğer tarım ürünlerinin yetiştirildiği altı farklı bölge için simülasyonlar yapılmıştır. Bu bölgeler Eskişehir, Isparta, Adana, Aydın, Konya ve Van olarak belirlenmiştir. İlk olarak bu bölgeler için mevcut güneş enerjisi potansiyelleri analiz edilmiştir. Yukarıda sayılan bölgelere ait güneş enerjisi potansiyelleri tüm bir yılı içerisine alacak şekilde optimize edilmiş eğimli yüzeylere gelen güneş enerjisi miktarları hesaplanmıştır. Bunun için sırasıyla Isparta, Adana, Aydın, Eskişehir, Konya, Van için hesaplamalar neticesinde elde edilen yatayla 1 5 OCAK ŞUBAT MART NİS AN MAYIS HAZ TEM AĞUS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Şekil 4. Belirlenen bölgeler için elde edilmiş eğim açılarına gelen güneş enerjisi miktarları.(amount of solar energy for tilt angles in different regions.) Bu bölgeler için belirlenen açı değerlerinde yüzeylerine gelebilecek yıllık güneş enerjisi miktarları hesaplanmış ve Şekil 4 te gösterilmiştir. Belirlenen bu bölgeler için yaz ve kış dönemlerine optimum uyumun sağlanabilmesi için Nisan ve Ekim aylarında fotovoltaik modüllerin yatayla olan açılarının değiştirilmesi gerekmektedir. Manuel olarak yapılacak olan bu değişiklikler için her bölgenin yaz ve kış peryotları göz önüne alınarak farklı açılar elde edilmiştir. Bu sistemlerde anlık olarak güneşin izlenmesi için elektronik olarak son derece kolay ve ekonomik çözümler sunulmaktadır. Ancak sulama sistemlerinde fotovoltaik modüllerin ve sistemin mobil olması gerektiği düşünülürse, bir sulama bölgesinde sulama işlemi tamamlandığında diğer sulama bölgesine (örneğin kiraz bahçesinden diğer kiraz bahçesine veya herhangi bir meyve bahçesine) taşınması gerekir. Bu işlem gerektiğinde her gün veya sistemin kapasitesine bağlı olarak 2-3 günde bir 522 Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212

Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi R. Şenol gerçekleştirilir. Bu durumda taşıma esnasında güneş izleme ekipmanlarının zarar görme olasılığı oldukça yüksektir. Bunun yerine sadece yaz kış ayarı yaparak modüllerin açısı mekanik olarak el ile değiştirilebilir. Bu işlem sadece nisan ve ekim aylarında (bölgenin coğrafi şartlarına göre) yılda iki kez yapılabilir. Örneğin aydın ili için Nisan ayında 15 derece, Ekim ayında 52 derece yatay açısı ayarlanabilir. Bu sayede eğimli panel yüzeylerine gelen güneş enerjisi Nisan ayından Ekim ayına kadar olan sürede 15 derece ile 33,5 dereceye göre daha büyük olacaktır. Aynı şekilde Ekim ayından Nisan ayına kadar olan sürede 52 derece ile 33,5 dereceye göre daha büyük olacaktır. Sistemin herhangi bir römork üzerine veya bir hareketli kaide üzerine monte edildiği düşünülürse, hem taşınabilir olan sistem hem de yaz kış açılarına ilaveten birde sabah ve öğleden sonra olan azimuth açı değerleri de değiştirilebilir hale gelir. Örneğin mobil sistem, sabah saatlerinde sistem güney doğuya, akşamüzeri ise güney batıya doğru yönlendirilebilir. Uygulaması son derece kolay olan bu işlemler ile elde dilecek elektrik enerjisi miktarı yaklaşık olarak %1- %2 civarında artırılmış olur. Fotovoltaik modüllerin %12-%15 verimle [11, 12] çalıştığı gerçeği göz önüne alındığında bahsi geçen verim artışları oldukça önem kazanmaktadır. Sadece yaz kış ayarı yapılarak elde edilebilecek güneş enerjisi miktarları Şekil 5 te verilmiştir. Burada Isparta için açı değerleri Deriş e (1979) göre nisan ve ekim aylarında sırasıyla 15 derece ve 52 derece olarak belirlenmiştir. Bu açı değerleri Adana, Aydın, Eskişehir, Konya, Van için sırasıyla; 14 o 51 o, 15 o 52 o, 16 o 53 o, 15 o 52 o, 16 o 53 o olarak hesaplanmıştır. Fotovoltaik sistemlerin sulama amaçlı boyutlandırılmasına yönelik çeşitli çalışmalar mevcuttur [13-15]. Bu çalışmalar fotovoltaik sistemin her bir bileşeninin çalışmasının simülasyonu üzerinedir. Fotovoltaik sistemlerin hidrolik enerji ve güneş ışınımına göre boyutlandırılması yapılmıştır [4]. Yukarıda verilen ışınım değerlerine göre 2 metre toplam dinamik yükseklik için pompalanabilecek toplam su miktarlarının sulama bölgelerine göre değişimleri Şekil 6 da yıllık optimum verim için gerekli olan açı değerine göre, Şekil 7 de ise yaz kış açı ayarlaması yapıldığı duruma göre verilmiştir. 37 32 27 22 17 12 7 Basılacak su miktarlarının illere göre karşılaştırılması TDY 2m Isparta Adana Eskişehir Aydın Konya Van OCAK ŞUBAT MART NİSAN MAYIS HAZ TEM AĞUS EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Şekil 6. Yıllık optimum verim durumunda basılabilecek su miktarlarının değişimi. (Amount of water to be pumped for annual optimum efficiency) 42 37 32 27 22 17 12 Basılacak su miktarlarının illere göre karşılaştırılması TDY 2m Isparta Adana Eskişehir Aydın Konya OCAK ŞUBAT MART NİS AN MAYIS HAZ. TEM. AĞUS. EYLÜL EKİM KAS IM ARALIK Şekil 7. Yaz - Kış optimum verim durumunda basılabilecek su miktarlarının değişimi. (Amount of water to be pumped for summer-winter optimum efficiency) 9 8 7 6 5 4 3 2 m 3 / Gün Basılacak su miktarlarının Toplam Dinamik Yüksekliğe göre değişimi 1 m 2 m 3 m 5 m 1 m 15 m Van 27 kwh/m 2 Belirlenen Optimum Açılarda PV Yüzeylerine Gelen Aylık Işınım Miktarı 1 24 21 18 15 Isparta Adana Eskişehir Aydın Konya Van Şekil 8. Aydın için farklı dinamik yüksekliklerde aylık pompalanabilecek su miktarları. (Amount of water to be pumped at different heights for Aydın monthly.) 12 9 6 3 OCAK ŞUBAT MART NİS AN MAYIS HAZ. TEM. AĞUS. EYLÜL EKİM KASIM ARALIK Şekil 5. Yaz kış modül açıları optimize edilmiş yüzeylere gelen ışınım değerleri. (Solar radiation values for optimized surfaces by summer and winter modul angles.) Sistemin 2 m toplam dinamik yükseklik için seçilen altı farklı bölgede özellikle de Aydın, Adana ve Konya için oldukça uygun olduğu görülmektedir. Toplam dinamik yükseklik (TDY) değerleri 5 metreden 15 metreye kadar değiştirilecek olursa basılabilecek su miktarlarının yüksekliğe bağlı olarak değişeceği aşikardır. Bu durum sadece bir bölge seçilerek incelenmiştir. Aydın ili için farklı dinamik Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212 523

R. Şenol Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi yüksekliklerde elde edilecek su miktarı değerleri Şekil 8 de gösterilmiştir. Durum 2 Aydın ili için 1m, 2m, 3m, 5m, 1m ve 15m dinamik yükseklik değerleri için farklı fotovoltaik kurulu kapasitelerine göre teorik olarak basılabilecek su miktarları analiz edilecektir. 135 125 115 15 95 85 75 65 55 45 35 25 15 46 Wp 69 Wp 9 Wp 12 Wp 14 Wp 16 Wp Şekil 9. TDY 1 m için farklı kurulu güç değerlerine göre pompalanabilecek su miktarı. (Amount of water to be pumped by different PV systems for 1m total pumping head.) 5 45 4 35 3 25 2 15 1 46 Wp 69 Wp 9 Wp 12 Wp 14 Wp 16 Wp Bu yöntemde de akülerde enerji depolaması olmayacağı varsayılmıştır. Bahsi geçen dinamik yükseklikler için 46Wp, 69Wp, 9Wp, 12Wp, 14Wp ve 16Wp kurulu fotovoltaik kapasitelerinde elde edilecek su miktarı değerleri mesafeye ve fotovoltaik kapasiteye bağlı olarak oldukça değişkendir. Kurulu güç ve dinamik yükseklik değişimleri sadece 1 m, 3 m ve 15 m için Şekil 9, Şekil 1 ve Şekil 11 de gösterilmiştir. Şekil 9 ve Şekil 11 den de açıkça görüldüğü gibi 1 m dinamik yükseklik için seçilen en küçük kurulu güç değeri olan 46Wp ile Temmuz ayında günlük olarak yaklaşık 35 ton su çıkartılabilirken 15 m yükseklik değerinde çıkartılabilecek maksimum su miktarı 16Wp kurulu güç ile yaklaşık 9 ton/gün olmaktadır. Şekil 8 analiz edildiğinde ortaya çıkan sonuçlardan en önemlisi dinamik yükseklik değerinin 2 veya 3 metreden daha fazla olduğu durumlarda tarımsal sulama için fotovoltaik sulama sistem maliyetlerinin oldukça artacağı görülmektedir. Şekil 11 deki 15 m eğrileri incelendiğinde görülmektedir ki elde edilebilecek günlük su miktarları tarımsal sulamada uygulamanın yerine ve türüne de bağlı olmak üzere oldukça verimsizdir. Elde edilebilecek maksimum su değerinin 9 m 3 olduğu 16Wp kurulu güç değerinde 15 metre derinlik için bu su miktarı oldukça yetersizdir. Örneğin 5 dekar bir elma bahçesi için basınçlı damla sulama sisteminde günlük su ihtiyacı Isparta şartlarında yaklaşık olarak 5 m 3 olup 5 günde bir sulama yapılması uygun düşmektedir. 15 metre dinamik yükseklikten elde edilebilecek 9 m 3 su değeri 4 gün boyunca depolansa ve beşinci gün hem depolama hem sulama işlemi uygulansa dahi gerekli su miktarını karşılayamamaktadır. Dinamik yükseklik 3 metre olduğu durumda 16Wp kurulu fotovoltaik gücü ile Temmuz ayında yaklaşık 46 m 3 su pompalanabilmektedir. 2 metre için bu değer yaklaşık olarak 7 m 3 /gün olmaktadır. 5 Şekil 1. TDY 3 m farklı kurulu güç değerlerine göre pompalanabilecek su miktarı. (Amount of water to be pumped by different PV systems for 3m total pumping head.) 1 9 8 46 Wp 69 Wp 9 Wp 12 Wp 14 12 1 8 6 1 m 2 m 3 m 5 m 1 m 15 m 7 6 5 14 Wp 16 Wp 4 2 4 3 2 1 Şekil 11. TDY 15 m için farklı kurulu güç değerlerine göre pompalanabilecek su. (Amount of water to be pumped by different PV systems for 15m total pumping head.) Şekil 12. 16wp ile farklı yüksekliklerde elde edilebilecek su miktarları. (Amount of water to be pumped by 16W PV system at different heights.) 2.2.2 EKONOMİK ANALİZ(ECONOMIC ANALYSIS) Fotovoltaik destekli tarımsal sulama sistemi için 1m ila 3m arasındaki toplam dinamik yüksekliklerde 524 Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212

Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi R. Şenol verimli olarak çalışabileceği ve tarımsal sulamada istenilen su miktarlarını ekonomik ve verimli olarak sağlayabileceği görülmektedir. 3 metre yükseklik için fotovoltaik sistem ve dizel jeneratörlü sistem için ömür maliyet (LCC) analizi yapılmıştır. Sistem 365 gün boyunca kullanılacak olarak düşünülmüştür. Fotovoltaik kurulu güç kapasitesi ise 16Wp olup Watt başına modül birim maliyeti 4$ alınmıştır. Dizel jeneratör çalışma durumu için kullanılacak olan yakıtın birim fiyatı ise 2$ alınmıştır. Bu değer dünyanın en pahalı akaryakıt fiyatlarından biridir. Ömür maliyet analizi fotovoltaik modüllerin ömürleri temel alınarak 25 yıl için yapılmıştır. Hem dizel hem de fotovoltaik sistem ile uygulamada pompa veya motor yenileme süreleri 8 yıl alınmıştır. Pompa olarak seçilen güneş enerjisi uygulamalarına özel olan ürünlerin en büyük avantajı daha düşük enerji gereksinimleri ile çalışabilmeleridir. Dizel jeneratör için yenileme süresi 5 yıl alınmıştır [16]. Tüm ödemenin taksitlendirilmeden ya da kredilendirme desteği olmadan ilk yıl yapıldığı varsayılmış ve indirim oranı %8 alınmıştır. İşletme ve bakım maliyetleri %1 olarak belirlenmiştir. Dizel jeneratörün fotovolotaik sistemin bir günde yapacağı işe eşit iş yapması için günlük 2 saat yaklaşık 2 litre yakıt harcaması gerektiği hesaplanmıştır. 5 US $ 45 4 35 3 25 2 15 1 5 Kurulum Maliyet Dizel Jen. Toplam yatırım maliyet Fotovoltaik Toplam işletme maliyet PV ömür maliyet (LCC) analizi Şekil 13. Ömür maliyet (LCC) analizi. (LCC analysis.) 48 43 38 33 28 23 18 13 8 3 US $ Dizel Jen. Fotovoltaik 1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 Şekil 14. Yıllara Göre Dizel ve Fotovoltaik sistemlerin maliyet karşılaştırması.(total costs comparison of a PV system and Diesel Generator system year by year.) Yıl Fotovoltaik sistemin dizel sisteme olan yatırım oranı tasarrufu (SIR) yaklaşık %4,6 olarak hesaplanmıştır. İlk kurulum maliyeti oldukça düşük olan dizel sistem yaklaşık 6 yıl sonra fotovoltaik sistemi maliyet bakımından geçmekte ve her geçen yıl çok daha maliyetli hale gelmektedir. Dizel jeneratörlü sistemin işletme maliyeti fotovoltaik sisteme göre yaklaşık olarak 4,5 kat daha fazla olduğu da Şekil 13 de görülmektedir. 3. SONUÇ (CONCLUSION) Ülkemizde 26 yılından sonra uygulanmaya başlanan Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamında uygulaması hızla artan basınçlı sulama sistemleri ile yurt genelinde dikkate değer oranlarda su tasarrufu sağlanmıştır. Ancak bu destekleme programı enerji tasarrufunu amaçlamamaktadır. Güneş enerjili tarımsal sulama sistemlerinin yaygınlaşamamasının ve ekonomikleşememesinin sebeplerinden bir tanesi de Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı kapsamına fotovoltaik sistemlerin alınmamış olmasıdır. Bu çalışmada yapılan analizler bu kapsamda fotovoltaik sistemlerin destek kapsamına alınmadığı güncel şartlar temel alınarak yapılmıştır. Bu şartlar altında güneş enerjili tarımsal sulama sistemlerinin ilk yatırım maliyetleri dizel sistemlere göre yüksektir. Ancak güneş enerjili tarımsal sulama sistemlerinin işletme ve bakım maliyetleri oldukça düşük olup yakıt maliyetleri sıfırdır. 3 metre için yapılan maliyet analizi göstermiştir ki yaklaşık 6 yıl gibi bir sürede sistem kendisini dizel sisteme göre daha avantajlı hale getirmektedir. Mevcut mevzuatlar çerçevesinde 1m, 2m ve 3m gibi düşük dinamik yükseklik değerleri için güneş enerjili sulama sistemleri oldukça ekonomik ve çevreci çözümler sunmaktadır. Ancak dinamik yükseklik değerleri arttıkça güneş enerjili sulama sistem çözümleri sadece çevreci olmakta ve ekonomikliğini kaybetmektedir. Basınçlı sulama sistemlerinde güneş enerjisi sistemlerinin de destek kapsamına alınması neticesinde daha büyük dinamik yüksekliklerde de ekonomik ve çevreci çözümler ortaya çıkarılabilir. Çalışmada incelenen sistemin taşınabilir olması ayrıca önemlidir. Sistem hem birden fazla noktada aynı sulama döneminde hizmet verebilir hem de sulama sezonunun olmadığı dönemlerde kişisel enerji ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla kullanılabilir. Özellikle akaryakıt fiyatlarının dünya standartlarından çok üstte olduğu ülkemizde, tarımsal sulama için oldukça yüksek bütçeler ayrılmaktadır. Bu durum akaryakıt sektöründe dışa bağımlı olan ülkemiz için hem ekonomik açıdan hem de sürdürülebilir bir dünya açısından oldukça olumsuz durumları ortaya çıkarmaktadır. Sürdürülebilir çevre açısından son Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212 525

R. Şenol Tarımsal Sulama ve Güneş Enerjisi derece önemli olan yenilebilir enerji kaynaklarının kullanımı, hükümetler tarafından daha fazla desteklenmesi neticesinde yaygınlaşacaktır. Bu yeni teknolojilerin hem daha düşük maliyetlere kurulabilmesi hem de tüm toplum tabanına yaygınlaşabilmesi için yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanılacağı her uygulama alanına destek verilmesi büyük bir önem arz etmektedir. KAYNAKLAR (References) 1. Renewable Energy Policy Network for the 21st Century, El-Ashry, M., Renewables 21 Global Status Report (Paris: REN21 Secretariat) 21. 2. Resmi gazete, 8.1.211 Tarihli ve 2789 Sayılı http://www.resmigazete.gov.tr 3. Elektrik İşleri Etüd İdaresi, 211, http://www.eie.gov.tr/turkce/yek/gunes/tgunes.ht ml erişim 8.2.211 4. Bouzidi, B., Haddadi, M., Belmokhtar, O., Assessment of a Photovoltaic Pumping System in the Areas of the Algerian Sahara, Renewable and Sustainable Energy Reviews, 13, 879 886, 29. 5. LORENTZ, 21, Solar Drip Irrigation, www.lorentz.de 6. Tırıs, M., Tırıs, Ç., Erdallı, Y., Güneş Enerjili Su Isıtma Sistemleri, TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi Enerji Sistemleri ve Çevre Araştırma Enstitüsü, Gebze-Kocaeli, 1997. 7. Kılıç, A. ve Öztürk, A., Güneş Enerjisi, Kipaş Dağıtımcılık, S.331, İstanbul, 1983. 8. Deriş. N., Güneş Enerjisi Sıcak Su İle Isıtma Tekniği, Sermet matbaası, İstanbul, 1979. 9. Kacira, M., Şimşek, M., Babur, Y., Demirkol, S., Determining Optimum Tilt Angles And Orientations Of Photovoltaics Panels in Sanlıurfa, Türkey, Renewable Energy, 29, 1265-1275, 24. 1. Güven, Ş.Y., Şenol, R., Güneş Pili Destekli Çevre Aydınlatma ve Sulama Sisteminin Örnek Bir Uygulaması, Mühendis ve Makine, Cilt: 46 Say: 548, Eylül 25. 11. RETSCREEN, Photovoltaic project analysis. Clean Energy Project Analysis: Retscreen Engineering & Cases Textbook, RETScreen International Clean Energy Decision Support Centre, www.retscreen.net, 21. 12. ITS, 21. Product catalogue, www.innotechsolar.com, Innotech Solar AS. 13. Hadj-Arab, A., Chenlo, F., Benghanem M., Loss-of-load Probability of Photovoltaic Pumping Systems, Solar Energy; 76:713 23, 24. 14. Hadj-Arab, A., Chenlo, F., Mukadam, K., Balenzategui, JL., Performance of PV Water Pumping Systems, Renew Energy, 18:191 24, 1999. 15. Hamidat, A., Simulation of the performance and Cost Calculations of the Surface Pump, Renew Energy, 18:383 92, 1999. 16. Meah, K., Ula, S., Barrett, S., Solar photovoltaic water pumping-opportunities and challenges, Renewable and Sustainable Energy Reviews 12, 1162 1175, 28. 526 Gazi Üniv. Müh. Mim. Fak. Der. Cilt 27, No 3, 212