İçindekiler I. 1. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Kira Sözleşmesi Düzenlemeleri 1-8 2. 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Çerçevesinde Anonim Şirket Kuruluşu 8-11 11.01.2011 tarihinde TBMM nce kabul edilerek 04.02.2011 tarihinde Resmi Gazete de yayınlanan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girecektir. Mevcut Borçlar Kanunu nu külliyen değiştiren 6098 sayılı Kanun un yürürlüğe girmesiyle 18.05.1955 tarihli 6570 sayılı Gayrimenkullerin Kiraları Hakkında Kanun da yürürlükten kalkacak ve taşınır ve taşınmaz kiraları ile ilgili münasebetlere Türk Borçlar Kanunu uygulanacaktır. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu kira ilişkisi bakımından tarafların sözleşme serbestisi çerçevesinde diledikleri gibi düzenleme yapabilme keyfiyetine son vermiştir. Buna göre, kira ilişkisinin ve kira sözleşmelerinin esaslı unsurlarından olan kira artışı, depozito, muacceliyet ve cezai şartlar, sona erme gibi hususlar kanunda belirlenen standartlar dahilinde düzenlenecek veya düzenlenmese de bu standartlara göre uygulama alanı bulacaktır. Üstelik Türk Borçlar Kanunu nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun un 1. maddesinde bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki fiil ve işlemlere hangi kanun yürürlükte iken gerçekleşmişse, kural olarak o kanunun hükümlerinin uygulanacağı düzenlenmişken, aynı maddenin ikinci cümlesinde Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girmesinden sonra bu fiil ve işlemlere ilişkin olarak gerçekleşecek temerrüt, sona erme ve tasfiyenin Türk Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olduğu ve aynı kanunun 3. maddesinde ise, yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak, daha önce gerçekleşmiş olsalar bile, içerikleri tarafların iradeleri gözetilmeksizin doğrudan doğruya kanunla belirlenmiş işlem ve ilişkilere uygulanacağı düzenlenmiştir. Bu nedenle kira ilişkisinin esaslı unsurları hakkında yapılan düzenlemelerin, bu kanunun yürürlüğe girmesinden önce sözleşme serbestisi ilkesini sona erdirmesi bakımından kamu düzeninden sayılması ve akdedilmiş sözleşmelere uygulanıp uygulanamayacağı hususu çok net olmamakla birlikte, yürürlüğe girmesiyle birlikte bazı maddeler bakımından uygulama alanı bulması sonucu doğacağı kanaatindeyiz. 1
Uygulama alanında ortaya çıkan belirsizlikler ve sözleşme serbestisini kısıtlayan düzenlemeleri nedeniyle yayınlandığı andan itibaren kira sözleşmelerinin kiralayan tarafında bulunan ticari gayrimenkul yatırımcı ve sahiplerinin ve özellikle alışveriş merkezlerinin tepkisini çeken kanunun bazı maddelerinde değişiklik olmasa da erteleme yapılması yoluna gidilmiştir. Bu çerçevede, 14.04.2011 tarihinde Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren 6217 sayılı Yargı Hizmetlerinin Hızlandırılması Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun çeşitli kanunlarda değişiklik ve düzeltmeler yapmak, kalıcı veya geçici çözümler getirmek amacıyla çıkarılmıştır. Kanunun Geçici 2. Maddesi Kiracının Türk Ticaret Kanunu nda tacir olarak sayılan kişiler ile özel hukuk ve kamu hukuku tüzel kişileri olduğu işyeri kiralarında, 11.01.2011 tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 322, 324, 330, 339, 341, 342, 343, 345, 346 ve 353üncü maddeleri 01.07.2012 tarihinden itibaren 5 yıl süreyle uygulanmaz. Bu halde, kira sözleşmelerinde bu maddelerde belirtilmiş olan konulara ilişkin olarak sözleşme serbestisi gereği kira sözleşmesi hükümleri tatbik olunur. şeklinde düzenlenmiştir. I- KİRA BEDELİNİN BELİRLENMESİ: Kira sözleşmelerinde kira bedelinin belirlenmesi dışında, kiracı aleyhine değişiklik yapılamayacağına dair Türk Borçlar Kanunu nun 343. maddesinin uygulaması 6217 sayılı Kanun çerçevesinde 5 yıl ertelenmiştir. Fakat ticari gayrimenkul yatırımcılarının kabusu olan 344. madde 01.07.2012 tarihinde uygulanmaya başlayacaktır. Bu çerçevede, Tarafların yenilenen kira dönemlerinde uygulanacak kira bedeline ilişkin anlaşmaları, bir önceki kira yılında üretici fiyat endeksindeki artış oranını geçmemek koşuluyla geçerlidir. Bu kural, bir yıldan daha uzun süreli kira sözleşmelerinde de uygulanır. Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılmamışsa, kira bedeli, bir önceki kira yılının üretici fiyat endeksindeki artış oranını geçmemek koşuluyla hâkim tarafından, kiralananın durumu göz önüne alınarak hakkaniyete göre belirlenir. Taraflarca bu konuda bir anlaşma yapılıp yapılmadığına bakılmaksızın, beş yıldan uzun süreli veya beş yıldan sonra yenilenen kira sözleşmelerinde ve bundan sonraki her beş yılın sonunda, yeni kira yılında uygulanacak kira bedeli, hâkim tarafından üretici fiyat endeksindeki artış oranı, kiralananın durumu ve emsal kira bedelleri göz önünde tutularak hakkaniyete uygun biçimde belirlenir. Her beş yıldan sonraki kira yılında bu biçimde belirlenen kira bedeli, önceki fıkralarda yer alan ilkelere göre değiştirilebilir 2
düzenlemesi, sözleşmede ne şekilde imza ÜFE artış oranı dikkate alınmak üzere altına alınırsa alınsın, tarafların arttırılabilecektir. 01.07.2012 tarihinden iradelerinin önüne geçerek kira önce imzalanmış sözleşmelerin yenileme bedelindeki artışın üretici fiyat dönemi için yapılan kira artışlarına hangi endeksindeki artış oranına sabitlenmesi hükmün uygulanacağı ise tam bir sonucunu doğurmaktadır. Günümüzde muammadır. Zira Türk Borçlar ticari gayrimenkuller genellikle 1, 5 ve 10 senelik süreler için kiralanmakta ve kira Kanunu nun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun uyarınca Türk Borçlar sözleşmeleri, kiracı tarafından sona Kanunu nun yürürlüğe girdiği tarihten erdirilmediği sürece ve sözleşmede daha önceki fiil ve işlemlere, bu fiil ve işlemler uzun bir dönem için yenileneceği hangi kanun yürürlükte iken düzenlenmedikçe, birer yıllık sürelerle gerçekleşmişse kural olarak o kanun yenilenmektedir. Bu şekilde hükümlerinin uygulanacağı hazırlanan kira sözleşmelerinde ise genel bir yaklaşımla yenilenen dönem için uygulanacak kira artış oranı asgari bir yüzde oranı uygulanmak veya net kira bedeli belirlenmek suretiyle veya tüketici ve/ veya üretici fiyat endeksleri çerçevesinde belirlenmektedir ya da hiç düzenlenmemektedir. Her ihtimalde de, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu nun 344. maddesi, 01.07.2012 tarihinden sonra imzalanmış tüm kira sözleşmelerine istisnasız olarak uygulanacak ve taraflar yenileme dönemi için kira artışı belirlemişlerse bu artış, üretici fiyat endeksi (ÜFE) oranını geçmemek koşuluyla geçerli olabilecektir. Aksi halde yani tarafların yenilenen dönemde kira artış oranını belirlemediği kira sözleşmeleri için de kira sözleşmesi süresince yapılan kira artış oranına ve sair irade ve mutabakatlara bakılmaksızın yeni ve takip edecek dönemlerin kira bedeli Sözleşmede kira bedeli yabancı para olarak kararlaştırılmışsa, beş yıl geçmedikçe kira bedelinde değişiklik yapılamaz. düzenlenmişse de aynı kanunun 3. madde hükmü gereği, Türk Borçlar Kanunu hükümleri, yürürlüğe girdiği tarihten başlayarak, daha önce gerçekleşmiş olsalar bile, içerikleri tarafların iradeleri gözetilmeksizin doğrudan doğruya kanunla belirlenmiş işlem ve ilişkilere uygulanacaktır. Bu durumda kira bedelinin belirlenmesi konusunun, içeriği tarafların iradeleri gözetilmeksizin doğrudan doğruya kanunla belirlenmiş işlemlerden mi sayılacağı yoksa kira sözleşmesinin imzalandığı tarihte yürürlükte bulunan kanun hükümleri çerçevesinde mi değerlendirileceği kanaatimizce Yargıtay içtihatlarıyla anlam kazanacak bir husustur. Türk Borçlar Kanunu nun 344. maddesinin son fıkrası Sözleşmede kira bedeli yabancı para olarak 3
kararlaştırılmışsa, beş yıl geçmedikçe kira bedelince değişiklik yapılamaz. Ancak, bu Kanunun, Aşırı İfa Güçlüğü başlıklı 138inci maddesi hükmü saklıdır. Beş yıl geçtikten sonra kira bedelinin belirlenmesinde, yabancı paranın değerindeki değişiklikler de göz önünde tutularak üçüncü fıkra hükmü uygulanır. şeklinde düzenlenmiştir. Maddenin son fıkrası kira sözleşmelerinde döviz cinsinden belirlenen kira bedellerinin artışına ilişkindir. 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun un Geçici 7. maddesi, kira parasının yabancı paraya endeksli olarak belirlendiği sözleşmelere ayrıca yıllık artış uygulanamayacağını düzenlemişse de, yerleşmiş Yargıtay içtihatları çerçevesinde ilgili maddenin uygulamasının, Türkiye nin ciddi bir ekonomik krize girdiği ve Türk Lirası nın yabancı paralar karşısında ciddi oranda değer kaybettiği 2001 ve takip eden yıllarda yenilenen ve dolayısıyla kira artışı yapılması beklenen sözleşmelerle sınırlı olduğu şeklinde bir sonuç doğmuş oldu. Fakat Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girmesiyle, kanun koyucu, 6570 sayılı Kanun un Geçici 7. maddesinin yarattığı soru işaretlerini ortadan kaldırmış ve kira bedelleri dövize endeksli olarak belirlenmiş kira sözleşmelerinde, tarafların iradelerinin önüne geçerek, beş yıl geçmedikçe kira artışı yapılmasına engel olmuş oluyor. Söz konusu madde fıkrasının da yukarıda izah edilen sebeple, 01.07.2012 tarihinden önce imzalanmış bulunan kira sözleşmelerine uygulanıp uygulanamayacağı hususunu zamanla göreceğiz. II. GÜVENCE BEDELİ/DEPOZİTO 6217 sayılı Kanun gereğince, Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girmesinden itibaren 5 yıl süreyle ertelenecek de olsa, kiracının güvence/depozito vermesine ilişkin hükümler ciddi ölçüde kanun koyucu tarafından kontrol altına alındığı için bu makalede ilgili hükümlerden bahsetmenin gerekli olduğu kanaatindeyiz. Türk Borçlar Kanunu nun ilgili hususu düzenleyen 342. maddesinin uygulama alanı bulacak olmasıyla birlikte, güvence tutarı üç aylık kira bedelini aşamayacaktır. Günümüzde, uzun süreli kira sözleşmelerinde 6 aylık kira bedeli tutarında güvence talep edilebildiği düşünülürse, bu madde de ticari gayrimenkul sahibi kiraya verenlerin sınırsız taleplerle kiracıları zorlamasını engellemeye yöneliktir. Bundan daha önemli olduğunu düşündüğümüz başka bir husus vardır ki, Türk Borçlar Kanunu nun 342. maddesinin uygulama alanı bulmasıyla, yerleşmiş teamülün ciddi ölçüde değişeceği inancını uyandırmaktadır. Beş yıllık ertelemenin ardından uygulanacak 342. madde şu şekilde düzenlenmiştir: Konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmeyle kiracıya güvence verme borcu getirilmişse, bu güvence üç aylık kira bedelini aşamaz. 4
Güvence olarak para veya kıymetli evrak verilmesi kararlaştırılmışsa kiracı, kiraya verenin onayı olmaksızın çekilmemek üzere, parayı vadeli bir tasarruf hesabına yatırır, kıymetli evrakı ise bir bankaya depo eder. Banka, güvenceleri ancak iki tarafın rızasıyla veya icra takibinin kesinleşmesiyle ya da kesinleşmiş mahkeme kararına dayanarak geri verebilir. Kiraya veren, kira sözleşmesinin sona ermesini izleyen üç ay içinde kiracıya karşı kira sözleşmesiyle ilgili bir dava açtığını veya icra ya da iflas yoluyla takibe giriştiğini bankaya yazılı olarak bildirmemişse banka, kiracının istemi üzerine güvenceyi geri vermekle yükümlüdür. Bu düzenleme günümüzde genel itibarla yerleşik şekilde uygulanan, güvence olarak teminat mektubu verme uygulamasını değiştirmeye ehildir. Zira güvence olarak nakit paranın verildiği kira sözleşmelerinde kiracının güvencenin iadesinde hiçbir şekilde faiz isteyemeyeceği bilinen ve genel olarak tatbik edilen bir uygulamadır. Keza, güvence olarak kıymetli evrakın verildiği durumlarda kıymetli evrakın teminat için verildiği yönünde kayıt düşemeyen kiracılar icra takipleriyle veya menfi tespit davalarıyla uğraşmak zorunda kalırken, teminat amacıyla verildiğine dair kayıt düşebilen kiracılar açısından kıymetli evrakın lehdarının icra takibine geçmesini engelleyici bir hüküm bulunmadığından kiracılar nakit para ve kıymetli evrak vermek istememekte, banka mektubuna yönelmektedirler. Yeni düzenlemede, nakit paranın vadeli bir tasarruf hesabına yatırılması, kıymetli evrakın ise bankaya depo edilebilmesi, bankadan teminat mektubu alabilmek için nakit blokaj yapmak durumunda kalan tacir kiracıları güvence bedeli olarak nakit para veya kıymetli evrak vermeye itecektir diye düşünüyoruz. Her ne kadar kanun koyucu net bir şekilde teminatın bozulması durumunda vadeli tasarruf hesabı örneğinde birikmiş faiz hakkında net bir düzenleme yapmamışsa da, kiracının vereceği güvencenin üç aylık kira bedelini aşamaması hükmü gereğince faizin kiracıya verilmesi şeklinde bir sonuç doğduğunu düşünüyoruz. Bunların yanında teoride bulunan fakat pratikte ortak bir uygulama alanı bulmayan escrow kavramı bankalar için artık bir zorunluluk haline gelmiş olacaktır. II. MUACCELİYET VE CEZAİ ŞARTLAR Türk Borçlar Kanunu nun 346. maddesi, Kiracıya, kira bedeli ve yan giderler dışında başka bir ödeme yükümlülüğü getirilemez. Özellikle, kira bedelinin zamanında ödenmemesi halinde ceza koşulu ödeneceğine veya sonraki kira bedellerinin muaccel olacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir. şeklinde düzenlenmiştir. İşbu maddenin uygulaması, giriş kısmında açıklanan 6217 sayılı Kanun çerçevesinde 01.07.2012 5
tarihinden başlayarak 5 yıl süreyle ertelenmişse de uzun vadede kanun koyucunun kiraya verenleri endişelerinden kurtaracak yeni çözümler üretmesi bekleniyor. Zira bu uygulama çerçevesinde ne zaman imzalandıklarına bakılmaksızın kira sözleşmelerinde yer alan muacceliyet ve cezai şart hükümleri, maddenin uygulama alanı bulacağı tarihten itibaren geçersiz addedilecektir. III. KİRA SÖZLEŞMESİNİN SONA ERMESİ Kira sözleşmelerinin kiraya veren tarafından sona erdirilmesi için oluşması gerekli şartlar, 6570 sayılı Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun un 7. maddesi çerçevesinde belirlenmiştir. 6570 sayılı Kanun, Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girmesiyle mülga olacaktır fakat 7. madde hükmünün düzenlemeleri Türk Borçlar Kanunu nun lafzında, orijinal halinden birtakım küçük değişikliklere uğratılarak tutulmuştur. Bu meyanda Türk Borçlar Kanunu nun, kiraya verenin kira sözleşmesini feshetme hakkını düzenleyen 350., 351., 352. maddelerinin 6570 sayılı Kanun dan büyük farklılıklar göstermemesi nedeniyle, bu alt başlıkta konut ve çatılı işyeri kiralarında sözleşmenin bildirim yoluyla sona ermesini düzenleyen 347. madde üzerinde durulacaktır. Konut ve çatılı işyeri kiralarında kiracı, belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az onbeş gün önce bildirimde bulunmadıkça, sözleşme aynı koşullarla bir yıl için uzatılmış sayılır. Kiraya veren sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak, on yıllık uzama süresi sonunda kiraya veren, bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin sözleşmeye son verebilir. Belirsiz süreli kira sözleşmelerinde, kiracı her zaman, kiraya veren ise kiranın başlangıcından on yıl geçtikten sonra, genel hükümlere göre fesih bildirimiyle sözleşmeyi sona erdirebilirler. Genel hükümlere göre fesih hakkının kullanılabileceği durumlarda, kiraya veren veya kiracı sözleşmeyi sona erdirebilir. şeklinde düzenlenen 347. madde ile kanun koyucu, kira sözleşmelerinin kiraya veren tarafından başkaca şartları haiz olmasını gerektirmeden bildirim yoluyla feshedilmesine hak tanımış bulunmaktadır. İşbu madde 01.07.2012 tarihinde yürürlüğe girecek maddelerdendir, 6217 sayılı Kanun ertelemesinden etkilenmeyecektir. Anılan nedenle konut ve çatılı işyeri kiralarında on yıllık uzama süresi sonunda kiraya verenin bu süreyi izleyen her uzama yılının bitiminden en az üç ay önce bildirimde bulunmak koşuluyla, herhangi bir sebep göstermeksizin kira sözleşmesini sona erdirebileceğine ilişkin hüküm veya sözleşme metni geçerli olacaktır. Buna göre, on yıllık uzama süresinin on yıllık veya on yıl süreyle devam eden kira 6
sözleşmesi anlamına mı, yoksa ilk kira bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce döneminin ardından on yıl boyunca Türk Borçlar Kanununun 347nci uzayarak devam eden kira sözleşmesi maddesinin birinci fıkrasının son anlamına mı geldiği tam olarak cümlesinde öngörülen kira anlaşılamamakla birlikte, yaygın kanaat on yıllık veya on yıl süreyle devam eden kira sözleşmelerinden on yıllık uzama süresi dolmamış olmakla birlikte geri kalan süre sözleşmelerine uygulanabileceği beş yıldan daha kısa olanlar hakkında, şeklindedir. Bunun dışında, belirli süreli kira sözleşmelerinde kiraya veren on yıl yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl; on yıllık uzama süresi dolmuş olanlar geçmedikçe, mülga olan/ olacak hakkında da yürürlüğe girdiği tarihten düzenlemelerde de uygulandığı gibi sürenin bitimi gerekçesine dayanarak kira sözleşmesini sona erdiremeyecektir. Bunun aksine, kiracı belirli süreli sözleşmelerin süresinin bitiminden en az onbeş gün önce bildirimde bulunduğu takdirde, kira sözleşmesini sona erdirme hakkını haizdir. Bahse konu edilen madde, 6217 sayılı Kanun çerçevesinde ertelemeye konu maddelerden biri değilse de, 6101 sayılı Türk Kiraya veren sözleşme süresinin bitimine dayanarak sözleşmeyi sona erdiremez. Ancak on yıllık uzama süresinin sonunda en az üç ay önceden bildirmek koşuluyla herhangi bir sebep göstermeksizin sona erdirebilir. itibaren iki yıl sonra uygulanır. Bu madde, Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girmesinden önce imzalanmış ve devam etmekte olan kira sözleşmeleri bakımından temerrüt, sona erme ve tasfiye hükümlerinin bir defaya mahsus olmak üzere, süresi beş yıldan daha az kalmış kira sözleşmelerine 01.07.2012 tarihinden itibaren beş yıl; on yıllık süresi sona ermiş kira sözleşmelerine ise Borçlar Kanununun Yürürlüğü ve 01.07.2012 tarihinden itibaren iki yıl sonra Uygulama Şekli Hakkında Kanun un uygulanacağını düzenlemektedir. Sözün Geçici 2. maddesi çerçevesinde, gelimi, temerrüt, sona erme ve tasfiye uygulanacağı kira sözleşmesinin imza hükümleri 2000 yılında imzalanan belirli tarihi uyarınca ertelemeye konu süreli bir kira sözleşmesi hakkında Türk olabilecektir. Şöyle ki; 6101 sayılı Borçlar Kanunu nun yürürlüğe Kanun un Geçici 2. maddesi şu şekilde girmesinden itibaren iki yıl sonra; 2005 düzenlenmiştir: veya 2006 yılında imzalanan belirli süreli bir kira sözleşmesi hakkında ise Türk Bu Kanunun 1. Maddesinin son cümlesi Borçlar Kanunu nun yürürlüğe hükmü bir defaya mahsus olmak üzere, 7
girmesinden itibaren beş yıl sonra uygulanacaktır. Anılan nedenle, kiraya veren Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girmesiyle birlikte on yıllık kira sözleşmelerini sona erdirme hakkını derhal haiz olamayacaktır. Bununla birlikte yeni imzalanan veya Türk Borçlar Kanunu nun yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla süresinin dolmasına beş yıldan fazla kalan kira sözleşmeleri hakkında sona erme hükümleri ertelenmeyecek ve kira sözleşmelerinin süreleri dikkate alınmak üzere uygulanır hale gelecektir. SONUÇ Y argı reformu adı altında hemen her ay başka bir kanunun değiştiği ülkemizde, yeni düzenlemelere ve bunların uygulamalarına ayak uydurabilmek zaman gerektiriyor. Bu meyanda baştan sona değişen ve yürürlüğe girmesiyle başka kanunları da ilga edecek olan 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu nun Kira Sözleşmesi başlıklı dördüncü bölümünün bir kısmına değindik. Makalemizi, perakende sektöründe kiracı veya kiraya veren sıfatıyla rol alan ticari şirketlere Türk Borçlar Kanunu nda yapılmış olan bazı değişiklikler konusunda bilgi vermek amacıyla kaleme aldık. Önceden de değindiğimiz gibi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu nun özellikle ticari gayrimenkul sahibi kiraya verenler nezdinde yarattığı endişe nedeniyle kanun koyucu birtakım ertelemelerle devamlılık sağlamaya çalışmışsa da uzun vadede yapılmış olan ertelemeler dışında başkaca değişikliklere ihtiyaç duyulduğu da bir gerçektir. II. 01 Temmuz 2012 tarihinde yürürlük kazanacak olan 6102 sayılı Yeni Türk Ticaret Kanunu (YTTK) anonim şirketler bakımından Avrupa Birliği normlarına yakın yeni düzenlemeler ihtiva etmektedir. Öncelikle eski kanundan farklı olarak YTTK ile tedrici olarak kuruluş kaldırılmıştır. (md. 335) YTTK sermaye bakımından 50.000.-Türk Lirası sınırını aynen muhafaza etmiş ancak sermayenin arttırılmasında yönetim kuruluna tanınmış yetki tavanını gösteren kayıtlı sermaye sistemini kabul etmiş bulunan halka açık olmayan anonim şirketler bakımından ise bu sınırı 100.000.- Türk Lirası olarak belirlemiştir. (md.332) YTTK esas sözleşme, kurucular beyanı, değerleme raporu, ayın ve işletme devralınmasına ilişkin olanlar da dâhil olmak üzere, kurulmakta olan şirketle, kurucular ve diğer kişilerle yapılan ve kuruluşla ilgili olan sözleşmeler ve işlem denetçisi raporlarını kuruluş belgeleri olarak kabul etmiş ve bu belgelerin birer 8
örneklerinin sicil dosyasında ve birer örneklerinin de şirket uhdesinde beş yıl süre ile muhafazasını zorunlu kılmıştır. (md.336) Eski kanundan farklı olarak YTTK kuruluş aşamasında kurucuların, «kuruluşa ilişkin bir beyan» imzalamaları prosedürünü gerekçeli ve kesin ifadeli açıklamalar, şirket tarafından iktisap edilen menkul kıymetlerle, bunların iktisap fiyatları, söz konusu menkul kıymetleri çıkaranların son üç yıllık, gereğinde konsolide finansal tabloların değerlemelerine ve çözümlenmelerine ilişkin bilgiler, şirketin yüklendiği önemli taahhütler, makine ve benzeri malların ve herhangi bir aktif değerin alımına ilişkin bağlantılar, fiyatlar, komisyonlar, her türlü borçlar, emsalleriyle karşılaştırmak suretiyle açıklanacaktır. Ayrıca kuruculara tanınan menfaatler ile kimlerin halka arz amacıyla ne miktarda pay taahhüt ettiği de beyanda yer alacaktır. Yine kurulacak şirket bir şirketler topluluğuna dahil olacak ise bunların arasındaki ilişkiler ile kuruluşu inceleyen işlem denetçisi ile diğer hizmet verenlere verilecek ücretlerde emsalleriyle karşılaştırmalı olarak kurucular beyanında yer alacaktır. (md.349) Keza YTTK ile anonim şirketlerin denetiminde bağımsız denetim firmaları, serbest muhasebeci mali müşavir ve yeminli mali müşavirlerin denetçi olarak görev yapmaları hükmü getirilmiştir. (md. 351) getirmiştir. Buna göre, «dürüst bir şekilde bilgi verme ilkesine göre doğru ve eksiksiz olarak hazırlanacak» beyanda; ayni sermaye konuluyor, bir ayın ya da işletme devralınıyorsa, bunlara verilecek karşılığın uygunluğuna, bu tür sermayenin ve devralmanın gerekliliğine, bunların şirkete olan yararlarına ilişkin belgeli, Buna göre şirketin kuruluşu aşamasında işlem denetçi raporu tanzim edilecektir. Bu raporda, payların tamamının taahhüt edildiği; pay bedellerinin kanuna uygun olarak bankaya yatırıldığı; banka dekontlarının kuruluş belgeleri arasında yer aldığı, ayni sermaye ve devir alınan ayınlarla ilgili mahkemece atanan bilirkişiler tarafından değerleme yapıldığı, kurucu menfaatlerinin kanuna uygun olduğu, kurucular beyanında uygunsuz ve aşırı bir değerlemenin olmadığı, gerekli kuruluş belgeleri ile gerekli noter onaylarının ve izinlerin alındığı hususlarını hesap verme ilkesinin gereklerine uygun olarak işlem denetçisi belirleyecektir. Ayrıca eski ticaret kanunda ana sözleşmenin belli unsurları ilan olunurken, YTTK ile esas sözleşmenin tamamının tescil ve ilan olunacağı hüküm altına alınmıştır. Keza eski kanunda şirketin kuruluşunu takip eden 15 gün içerisinde tescil ve ilan edilme süresi, YTTK ile 30 gün olarak belirlenmiştir. (md. 354) 9
YTTK ile pay sahiplerinin iştirak taahhüdünden doğan borç hariç, şirkete borçlanmaları yasaklanmıştır. (md.358) Yeni yasa ile getirilen en önemli değişiklik anonim şirketin bir hissedar ile kurulabilmesidir. Yasanın 338 nci maddesinde, «Anonim şirketin kurulabilmesi için pay sahibi olan bir veya daha fazla kurucunun varlığı şarttır» denilmiştir. Yasa maddesinin ikinci fıkrasında ise pay sahibi sayısının bire düşmesi durumunda yapılması gerekenler belirtilmiştir. Buna göre «pay sahibi sayısı bire düşerse, durum, bu sonucu doğuran işlem tarihinden itibaren yedi gün içinde yönetim kuruluna yazılı olarak» bildirilecek ve yönetim kurulu da «bildirimi aldığı tarihten itibaren yedi gün içinde, şirketin tek pay sahipli bir anonim şirket olduğunu tescil ve ilan ettirecektir». Yasa maddesinde şirketin tek pay sahipli olarak kurulması ya da payların tek sahipli hale gelmesi halinde tek pay sahibinin; ADI-YERLEŞİM YERİ-VATANDAŞLIĞI da tescil ve ilan edilecektir. Bu hususu yerine getirmeyen yönetim kurulu üyeleri de doğacak zararlardan şahsen sorumlu olacaklardır. Yine aynı Yasa maddesinde «şirket, tek pay sahibi olacak şekilde kendi payını iktisap edemez, ettiremez» hükmü getirilmiştir. (md. 338) Ayrıca YTTK md 355 mucibince kuruluş öncesine ilişkin ön şirket kavramı getirilmiştir. Buna göre YTTK md 344 uyarınca nakden taahhüt edilen payların itibari değerlerinin en az yüzde yirmibeşinin tescilden önce, kalan kısmın ise şirketin tescilini takip eden yirmidört ay içinde ödeneceği hüküm altına alınmıştır. Yine bu bedellerin Bankacılık Kanununa bağlı bir bankada, kurulmakta olan şirket adına açılacak özel bir hesaba, sadece şirketin kullanabileceği şekilde yatırılması zorunluluğu getirilmiştir. (md. 345) Banka bedellerin yatırılması üzerine ticaret siciline bir mektup ile bunu bildirecektir. Şirketin tüzel kişilik kazanması durumunda da sicil durumu bankaya yazı ile bildirecek ve bankadaki bedel şirkete ödenecektir. Şirket YTTK md 335 uyarınca noter onay tarihinden itibaren üç ay içerisinde tüzel kişilik kazanmadığı takdirde bu hususu belgeleyen sicil yazısı ile banka uhdesindeki bedeller sahiplerine geri verilecektir. Yine YTTK md 346 ile kuruluş ile birlikte halka arz prosedürü getirilmiştir. Buna göre, Esas sözleşmede taahhüt edilmiş olup da taahhüt sahiplerince, şirketin tescilinden itibaren en geç iki ay içinde halka arz edileceği esas sözleşmede belirtilmiş ve ayrıca garanti edilmiş bulunan nakdi payların karşılıkları satıştan elde edilen gelirlerden ödenecektir. Pay senetlerinin halka arzedilmesi sermaye piyasası mevzuatına göre yapılacaktır. Satış süresinin sonunda, payların itibari değerlerinin, varsa çıkarma 10
Esas Sözleşmenin Hazırlanması (1) İşlem Denetçisinin Raporu (6) Noterin İmza Tasdiki ve Noter Şerhi (2) Kuruluş Belgelerinin Hazırlanması (5) Ticaret Sicil Tescil Ayni Sermaye ve Nakdi Sermayeye İlişkin Özelikler (4) Kurucular Beyanının Hazırlanması (3) priminin karşılığı şirkete, giderler düştükten sonra kalan tutar ise, pay senetlerini halka arz eden sahiplerine ödenecektir. Halka arzedilip de süresinde satılamayan payların bedellerinin ise, yüzde yirmibeşi iki aylık süreyi izleyen üç gün içerisinde ödenecektir. Yine YTTK md. 350 uyarınca, 346 ncı madde uyarınca, halka arzedilmek üzere pay taahhüdünde bulunulduğu takdirde, halka arz, kurucular, yönetim kurulu veya yetkili bir organ tarafından onaylanmış kabul edilecektir. Mecidiyeköy Naci Kasım Sok. No: 3/ 2 Şişli, İstanbul Tel: 0212 3569356-0212 3569456 Faks: 0212 3569500-0212 3569501 www.gultekinhukuk.com gultekin@gultekinhukuk.com 11