Işınım Kaynakları İçin Benzetim Programları I: SPECTRA Yrd. Doç. Dr. Zafer Nergiz Niğde, Fizik Bölümü 1
Yüklü Parçacıklarda Işıma İvmeli hareket yapan yüklü parçacıklar ışıma meydana getirirler. Antenlerde değişken akım artıp azalırken radyo dalgaları yayınlar Bremstrahlung (frenleme ışınımı) ışımasında çekirdekle etkileşen elektron ışıma yapar 2
Sinkrotron Işıması Sinkrotron ışıması, yüklü parçacıklar radyal olarak ivmelendirildiklerinde (dairesel bir yörüngede hareket ettiklerinde ) yayınlanırlar İlk olarak 1947 yılında New York ta 70 MeV lik General Elektron Sinkrotron unda gözlenmiştir.. 3
Boyuna ve Enine Hızlandırma Enine Durum Boyuna Durum P = 2 3 r e mc 3 ( βγ ) ρ 2 4 P // = 2 3 re d p mc dt // 2 İhmal edilebilir. Dairesel hızlandırma Işıma Gücünü çok büyük ölçüde artırmaktadır. Bu olay dairesel hızlandırıcılara ciddi bir enerji limiti koymakla beraber, sinkrotron ışınım kaynaklarının yapılmasına olanak tanımaktadır. 4
Sinkrotron Işımasının Açısal dağılımı 5
Sinkrotron Işınımı Kaynakları Eğici Magnet: Dairesel hızlandırıcıların zaten var olan elemanlarıdır. Parçacıkları sabit manyetik alan ile dairesel yörüngede tutarlar. 6
Işınım Aletleri (Insertion Devices) Eğici magnetler arasında ayrılmış boş bölgelere ışınım üretmek için yerleştirilirler. Elektron demetini periyodik olarak hareket ettirecek periyodik manyetik alan üretirler. Wiggler (Zigzaglayıcı) ve Undulatör (Salındırıcı) olarak sınıflandırılırlar. photon beam line rf-cavity injection system focusing bending vacuum chamber e - Insertion device beam line 7
Salındırıcılar: Elektronlar zayıf manyetik alanla periyodik olarak salındırılırlar. Parçacıklar, dalgaboyu peryodik hareketin γ 2 ye oranı olacak şekilde periyodik pikler şeklinde oluşurlar Zigzaglayıcılar: Elektronlar kuvvetli manyetik alanla periyodik olarak salındırılırlar. Burada parçacıkların hareketi tam sinüssel değildir. Foton Spektrumu Kritik foton enerjisine kadar süreklidir. Spektrum Infrared de hard x-ray bölgesine kadar uzanır. 8
Eğici magnet ışıması Wiggler ışıması K = 0.934 B0 ( T ) λ p K>3 wiggler K<3 undulator 9
Undulator ışıması Wiggler ışıması 10
11
12
13
Brilliance (Parlaklık) Parlaklık (photons/sec/mm2/mrad2/0.1%b.w.) 6 boyutlu faz uzayında foton yoğunluğu olarak tanımlanır. Açısal Akı Yoyunluğu photons/sec/mrad2/0.1%b.w Toplam Akı (photons/sec/ 0.1%B.W) 14
SPECTRA Sinkrotron Işınım kaynaklarında undulatör, wiggler ve eğici magnetlerden üretilecek ışınımın özelliklerini belirlemede kullanılır. Spring-8 den T. Tanaka ve H. Kitumura tarafından yazılmıştır. http://radiant.harima.riken.go.jp/spectra/ 15
Programın kurulması spectra_win.exe ye Çift tıkla>next->next->next 16
17
18
19
20
21
22
23
Datalar sizin prgramfiles da sizin belirlemiş olduğunz dosyaya kaydolur. Çeşitli sonuçlar farklı grafik programları yardımı ile çizdirilebilir. 24
Depolama halkasında 32 adet eğici magnet 4.4 metrelik 14 adet magnetsiz bölge 25
Elektron demeti parametreleri Işınım kaynağı parametreleri Enerji (GeV) 3.56 I ortalama (ma) 400 Emittans (nm rad) 8 Betax/Betay (m) 2.5/2.5 Dx/Dy 0.22 Işınım kaynağı Wiggler1 Undulator1 Undulator2 Periyot uzunluğu (cm) 10 8 4 Periyot sayısı 35 45 75 Manyetik alan (T) 0.42 0.16 0.32 K değeri 4 1.2 1.2 Wiggler2 için K=8 ve wigler3 için K=12 26
27
7e+018 undu2-1.harmonik undu1-1.harmonik 6e+018 5e+018 4e+018 3e+018 2e+018 1e+018 0 20 40 60 80 100 120 140 160 gap (mm) 28
E 1.pik (ev) E 3.pik (ev) Brillance 1.pik Flux 1.pik Foton/s/%1 BW Total Power (kw) Undulator1 836 2525 2.6 10 18 8 10 14 0.29 Undulator2 1679 5029 5.5 10 18 1.4 10 15 0.96 Hesaplanan ışınım parametreleri E c (ev) Total Power (kw) Wigler1 3489 2.0 Wigler1 5816 5.5 Wigler1 10469 18.0 29
SESAME de elde edilecek foton parlaklık Spektrumu 30
UYGULAMA HPFBU 12-19 Şubat 2012 Kars Kafkas
Uygulama1. SESAME de Eğici magnetlerden elde edilen ışınımın parlaklık spektrumunu 1.5, 2.0, 2.5 GeV elektron enerjileri için bulalım. The image cannot be displayed. Your computer may not have enough memory to open the image, or the image may have been corrupted. Restart your computer, and then open the file again. If the red x still appears, you may have to delete the image and then insert it again. Eğici magnetin eğrilik yarıçapı: 5.9565 m uzunluğu : 2.34 m 2.5 GeV de B : 1.4 T HPFBU 12-19 Şubat 2012 Kars Kafkas
Uygulama 2. SESAME de zigzaglayıcılardan elde edilen ışınımın parlaklık spektrumunu çizdiriniz. Uygulama 3. SESAME de aşağıda parametreleri verilen salındırıcılarından elde edilecek ışınımın Parlaklık spektrumlarını çizdiriniz. lamda=14 mm, k=1-2, L=1.4 m, coupling=%2 lamda=11 mm, k=1.4-2.8, L=2.4 m, coupling=%2 HPFBU 12-19 Şubat 2012 Kars Kafkas
Kaynaklar Takasha TANAKA Cheiron 2011: Light Source I Sarah Cousineau, Jeff Holmes, Yan Zhang, USPAS, January, 2011 SESAME web sitesi, Yellow Book 34