Türk Telekomünikasyon AŞ IPTV Projesi Ali Yavuz Çakır Türk Telekomünikasyon AŞ Bilişim Ağları Direktörlüğü aliyavuz.cakir@turktelekom.com.tr
NEDEN IPTV Bantgenişliği ve sabit hat gelirleri sürekli olarak azalma eğilimi göstermektedir. Genişband erişim teknolojilerindeki gelişmeler. Gelişen görüntü sıkıştırma teknikleri (örn H.264). Telekom operatörlerinin yeni gelir kapısı IPTV TTNET in 5.5 milyona yaklaşan ADSL abonesi. Gelişen rekabet ortamında söz sahibi olabilmek için Türk Telekom IPTV hizmetini sunmaya karar vermiştir. 2
IPTV NİN GETİRDİKLERİ Tek bağlantı, çoklu hizmet SD ve HD Televizyon Etkileşimli hizmetler Etkileşimli TV VoD Kayıt programlama (npvr, cpvr) Uzaktan Eğitim TV Üzerinden Görüntülü İletişim Hedefe özgün hizmetler ve reklamlar İşlevsel ebeveyn kontrolü Basit ve işlevsel kullanıcı arayüzü Mobil şebekelerle entegrasyon olanakları ve mobil hizmetler Etkili içerik arama yetenekleri Kişiselleştirilebilir arayüzler 3
DÜNYADA IPTV KULLANICILARI 2004-2010 yılları arasında Dünya daki tahmini IPTV kullanıcı sayısı. (Gartner Dataquest 2008) 4
AVRUPA DA IPTV KULLANICILARI 2004-2010 yılları arasında Avrupa daki tahmini IPTV kullanıcı sayısı. (Gartner Datauest 2006) 5
IPTV MİMARİSİ VE BİLEŞENLERİ Yayın Alma Yayın İşleme Yayının IP Dönüşümü ve Multicast İletimi Yayının Alınması ve Analog Dönüşüm Receiver Encoder Router Karasal Yayın Uydu Yayın İçerik Sağlayıcı ATM IP/MPLS DSLAM MODEM - STB EPG CRM CAS/DRM Billing Game Server Management Middleware VoD SERVER VoD Storage TSTV PVR 6
IPTV PLATFORM BİLEŞENLERİ Head End / Middleware ve Uygulama Platformu Uydu Alıcısı Kodlayıcı (Encoder) Arayazılım (Middleware) Elektronik Program Kılavuzu (EPG) Yönetim Sistemi İçerik Yönetimi Ücretlendirme VoD Sunucu ve Depolama (Storage) Güvenlik Sayısal Haklar Yönetimi (DRM) Koşullu Erişim (Conditional Access) İçerik Koruma (Content Protection) Yetkilendirme ve Doğrulama (Authorization & Authentication) Sayısal işaretleme (digital watermarking) Uç Sistemler ve Çalışılabilirlilik Set Üstü Kutu (STB) HGW (Modem) Uzaktan Yönetim 7
MIDDLEWARE Middleware tüm IPTV platformunda yer alan bileşenlerin birlikte çalışmasını sağlayan yazılım katmanıdır. Temel görevleri; Müşteri yönetimi (SMS Subscriber Management System) yeni müşterilerin servise verilmesinde ve tüm müşterilerin tüm aktivitelerinin yönetilmesi, Program takvimi, VoD ve tüm diğer IPTV uygulamalarını içeren elektronik program rehberini (EPG) ve kullanıcı arayüzünü sağlamak, Müşterilerin ve arabirimlerin tüm işlemlerini faturalama ve ücretleme sistemleri ile birlikte yönetmek, IPTV networkundaki aktiviteleri izleyip rapor ederek kullanım raporlarını çıkarmak, Tüm müşterilerin başlattığı uygulamaları kontrol etmek, İçerik güvenlik sistemi ile kimlik doğrulama sistemleri arasında birliktelik sağlamak (CA/DRM), Operatörün diğer OSS sistemleri ile (faturalama, v.b.) ilişki kurmak. 8
MIDDLEWARE ARGELA QSDP Türk Telekom IPTV platformunda kullanılmak üzere, ihaleye verilen 16 teklif içerisinde, Türk Telekom grup şirketlerinden Argela nın geliştirmiş olduğu QSDP Middleware ürünü seçilmiştir. IPTV platformunun en önemli bileşeni kabul edilen Middleware bileşeninin Argela tarafından yapılması için önemli ARGE yatırımları öngörülmüştür. Bu Middleware, Argela Quad Play SDP mimarisi kapsamında IPTV gereksinimlerini karşılayacak şekilde, tamamen yerli işgücü tarafından geliştirilmiştir. Bu ürünün hızla genişleyen Dünya IPTV pazarında dış ülkelere pazarlanmasıyla, önemli miktarda dış kaynağın ülkemize gireceği öngörülmektedir. Bu ürün ileride IPTV hizmetinin geliştirilmesiyle birlikte IMS, PSTN ve Mobil şebekeler ile birlikte çalışmaya olanak sağlayacak yeteneklere sahiptir. IPTV üzerinden video ve IP telefon çağrılarının başlatılmasına ilişkin yetenekler üründe yer almaktadır. 9
IPTV HİZMETLERİNDEN BAZILARI TV Yayını İsteğe Bağlı Video / Müzik Mesajlaşma Stefanie: What do you think about this film...? Video Telefon Oyun TV Üzerinden Internet e-ticaret Etkileşimli Hizmetler 10
VERİLMESİ PLANLANAN IPTV HİZMETLERİ 11
VERİLMESİ PLANLANAN IPTV HİZMETLERİ TV Yayını İzle ve Öde (Pay Per View, PPV) Normal TV yayınının EPG üzerinden seçilerek belli bir süre için ücreti karşılığında izlenmesidir. İsteğe Bağlı Video (VoD & nvod) Depolanmış içeriği müşteriye katalog şeklinde sunan ve bu katalogdaki herhangi bir filmi, müşterinin istediği zaman bir arayüz üzerinden seçerek izleyebilmesine olanak sağlayan hizmettir. Yayını Durdurma (Pause-Live TV, PLTV) Bu özellikle müşteriler, izlemekte olduğu TV yayınını (TV kanalları veya PPV yayını) herhangi bir anda durdur tuşuna basarak yayının o anında durdurma şansına sahip olurlar. Sonrasında oynat tuşuna basarak yayını izlemeye kaldığı yerden izlemeye devam eder. Elektronik Program Rehberi (EPG) Elektronik Program Rehberi kanalların, TV yapımlarının belirli bir süredeki (günlük, haftalık, v.b.) yayın akışının gösterilmesini sağlar. Ayrıca VoD içeriğinin gösterilmesi de EPG içerisinde ayrı bir ekranda yapılacaktır. Müşteri Arayüzü Müşterinin kendisine sunulan bütün hizmetlere erişimini sağlayan bir kullanıcı arayüzü sağlanmalıdır. Bu arayüz; hesap bilgilerine erişme, sistem ayarlarını ve PIN numarasını değiştirme, sık kullanılanları yönetme, ebeveyn kontrolleri gibi müşterinin kendisiyle ilgili işlemleri yapmasına olanak sağlar. 12
VERİLMESİ PLANLANAN IPTV HİZMETLERİ Kişisel Video Kaydı (npvr) Müşterilerin istedikleri TV yayınlarını daha sonra istedikleri zamanda izlemek üzere EPG üzerinden kaydetmesini sağlar ve bu kaydetme işlemini Servis Sağlayıcının ağında yer alan sunucular üzerinde yapar. Geriden İzleme (Time shift TV, TSTV) Türk Telekom un, seçtiği TV kanallarını belli bir süre için kaydetmesi ve müşterinin kaydedilmiş yayınları isteğe bağlı olarak izlemesine olanak sağlayan hizmettir. Etkileşimli Hizmetler E-posta, SMS, sohbet, e-ticaret, çevrimiçi oylama Eğitim Oyun Internet 13
TV YAYINI TV kanalları çeşitli kaynaklardan alınarak yayın merkezinde kodlama işleminden sonra IP paketlerine dönüştürülür. Kodlama için uygun kodlama teknikleri (H.264 - SD:2Mbps, HD:8Mbps) kullanılır. Şifreli olarak taşınması gereken kanallar, şifreleme sunucularından geçirilerek şifrelenir. (AES, DES, 3DES) IP paketleri, IP/MPLS omurga üzerinden multicast iletim tekniğiyle taşınır ve en son genişband erişim teknolojileri (DSL, FTTX vb.) üzerinden müşteri lokasyonuna taşınır. Müşteri lokasyonunda HGW-modemden geçerek STB cihazına ulaşan yayının şifrelemesi ve kodlaması çözülerek TV cihazına iletilir. Televizyona bağlanan STB üzerinde bulunan kullanıcı arayüzü televizyon ekranında görüntülenir ve seyredilmek istenen TV kanalı arayüz kullanılarak seçilir. 14
İSTEĞE BAĞLI VİDEO (VoD) İsteğe Bağlı Video (VoD) Hizmetinde, çeşitli kaynaklardan elde edilen içerik depolama ünitelerinde şifrelenmiş olarak saklanır. Kullanıcı tarafından istenen içerik video sunucular aracılığıyla ağ üzerinden unicast olarak ilgili kullanıcının Set Top Box cihazına ulaştırılır. Burada çözülen içerik kullanıcı televizyonunda görüntülenir. 15
IP MULTICAST Üç tipte IP iletimi: Unicast : Paketin tek bir hedefe gönderilmesini sağlar. Broadcast : Paketin bir alt ağ üzerinde yer alan tüm kullanıcılara gönderilmesini sağlar Multicast : Paketin farklı alt ağlar üzerinde yer alan fakat bir multicast grup üyesi olarak tanımlanmış kullanıcılara gönderilmesini sağlar Multicast IP paket ve Unicast IP paket karşılaştırması Farklılıklar: Unicast: Class A, B ve C IP hedef adreslerini kullanır. Noktadan noktaya bağlantıyı tanımlar. Her bir bağlantı ayrı bantgenişliği kullanır. Multicast: Class D grup adres formatı. Tek noktadan çok noktaya bağlantıya olanak sağlar. Çoğullama istek yapana en yakın noktada yapılır. Paket iletim garantisi yoktur. Host IGMP PIM-SM Bir veya birden fazla multicast grubun üyesi olabilen cihazın genel adı Müşteri tarafı ile DSL ağı arasında kullanılacak olan multicast grup üyelik protokolüdür. IP/MPLS omurgada yer alacak bileşenler için kullanılacak olan multicast routing 16 protokolüdür.
IPTV EV AĞI IP/MPLS DSL devresi üzerinde Ses, TV ve Internet erişimi için ayrı PVC ler oluşturularak bu trafikler birbirinden ayrılır. IP/MPLS ağında ayrı trafikler farklı VLAN lar (MPLS LSP) kullanılarak taşınır. Farklı trafik tipleri için farklı öncelikler tanımlanarak Video kalitesi garanti altına alınır. 17
TV YAYIN ADIMLARI EPG MÜŞTERİ YÖNETİM SİSTEMİ (SMS) 3 MÜŞTERİ DOĞRULAMA YETKİLENDİRME (AAA) 7 16 11 FATURALAMA M I D D L E W A R E 1 STB açılıyor (IP adresleri vs. alınıyor) 2 Middleware client yazılımı STB a yükleniyor. 3 STB kimlik denetimi yapılıyor 4 EPG alınıyor (kullanıcıya özel servis ayarları alınıyor). 5 Kanal isteği. YAYIN MERKEZİ 6 STB, kanal isteğini müşteri arayüzüne iletir. 7 Müşterinin yayını izleme hakkı SMS de sorgulanır. 8 İzlemeye hakkı varsa, Kanalın URL bilgisi STB a iletilir. DSLAM IP/MPLS Ağı 9 Aynı anda STB ın kimliği denetlenerek, kanalın şifresini çözmek için kullanılacak anahtar STB cihazına iletilir (Parola/şifre süreci kullanılabilir veya daha önceki kimlik denetimi kullanılabilir). 10 STB, aldığı URL den multicast olarak yayını ister ve yayına join olur. 11 İzleme bilgisi Billing sistemine yazılmaya başlar. 12 Yayın akışı STB a gelir. 13 Yayın şifreliyse çözülür. 14 Yayının kodu (MPEG4) çözülerek analog hale çevrilir ve TV ye aktarılır. DRM/CAS 9 10 12 1 2 4 6 8 15 15 Yayının sonlandırılması veya kanal değişimi. 16 Yayın izleme kaydının Billing sistemine nihai yazılımı. STB 13 14 5 18/25
IPTV HİZMET NOKTALARI UYB UYB TT UYB TT AYM TT TT UYB TT TT UYB TT UYB TT TT AYM: Ana Yayın Merkezi UYB: Uç Yayın Birimi 19
BAŞARILI BİR IPTV HİZMETİ İÇİN Müşterinin ilgisini çekecek içeriğin belirlenmesi ve temin edilmesi gereklidir. Bahsedilen içeriğin son kullanıcıya kaliteli ve görsel olarak zengin bir şekilde iletilebilmesini destekleyecek bir altyapıya sahip olunması gereklidir. Özellikle VoD hizmetinde her abone için ayrı bantgenişliği kullanımı gerektiğinden omurgada ayrıntılı bir bantgenişliği planlaması yapılması gerekmektedir. Platformda yer alan içeriğin güvenliğinin sağlanması gerekmektedir. Müşterinin kesintisiz ve kaliteli bir hizmet alabilmesi için omurga ve erişim altyapısında gerekli iyileştirmelerin yapılması gereklidir. Hizmetin sunumunda kullanıcı dostu ve basit arayüzler kullanılması gerekmektedir. Platformun kendi içerisindeki ve Şirkete ait diğer bileşenlerle 20
TÜRK TELEKOM AŞ IPTV PROJESİ 1 Milyon abone kapasiteli platform için gerekli sözleşmeler yapılmış ve sistemler alınmıştır. Ankara da belirlenen IPTV Binasında ana yayın merkezine ait sistem kurulumları başlamıştır. Tüm Türkiye çapında 500 üzerinde lokasyonda yer alan IP/MPLS Omurgasında gerekli trafik hesapları yapılarak kapasite arttırımları ve yenileştirmeler planlanarak uygulanmaya başlanmıştır. ADSL2+ ve VDSL yatırımlarıyla IPTV verilebilecek abone kapsamı genişletilmektedir. Devam etmekte olan FTTx projesi kapsamında, eve/binaya kadar fiber altyapısı götürme çalışmaları sürdürülmektedir. Yerel şebekede testler yürütülmüş ve iyileştirme yapılması gereken yerler belirlenmiştir. Yerel şebekede öngörülen olası sorunları gidermek amacıyla OUTDOOR DSLAM kurulumları devam etmektedir. 21
TÜRK TELEKOM AŞ IPTV PROJESİ İçerik sağlama çalışmaları devam etmektedir. (TV kanalları, film, müzik, oyun vs.) IPTV hizmetinin verilebilmesi için regülasyon kurumlarıyla görüşmeler devam etmektedir. IPTV hizmetinin tarifesinin çıkarılması için gerekli çalışmalar sürdürülmektedir. Hizmetin Mart 2009 da kullanıma sunulması planlanmaktadır. IPTV Hizmeti TTNET tarafından Vizyonet markası altında sunulacaktır. 22
Teşekkürler Ali Yavuz Çakır Türk Telekomünikasyon AŞ Bilişim Ağları Direktörlüğü aliyavuz.cakir@turktelekom.com.tr +903125551977