BİLİM TARİHİ VE JEOLOJİ 6 ROMALILARDA BİLİM http://www.tarihbilimi.gen.tr/icerik_resimler/roma-imparatorlugu.jpg Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü
GİRİŞ M.Ö.3.y.y. da Romalılar bütün İtalya'yı hakimiyetleri altına almıştı. Bundan iki yüzyıl sonra, Yunan dünyası da dahil olmak üzere Akdeniz'in bütününe yakın kısmına egemen olarak Mısır'dan Büyük Britanya Adası'na kadar uzanan ve barış, birlik ve yasaların daha önce görülmemiş derecede etkili olduğu bir imparatorluk kurdular. Bu imparatorluğun sağladığı kültürel birlik, Akdeniz bilim ve öğretisini Kuzey Avrupa'nın geri kalmış bölgelerine yaymada önemli rol oynadı.
M.S. 3.yüzyılda, imparatorluğun birliği tehdit görmeye başladı: 395 yılında, imparatorluk Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı: 15. yüzyıla kadar yaşayacak olan Doğu Roma İmparatorluğu'nun başkenti Byzantium (bugünkü İstanbul) olurken, Batı Roma İmparatorluğu'nun merkezi' Roma oldu. Batı, gittikçe artan barbar akınlarına hedef olmakla birlikte, Roma kültürü Hıristiyan kilisesinin kurumları sayesinde korundu. Romalıların dini önceleri çok tanrılı, ilkel bir dindi ve Romalılar, bir kimsenin birkaç dine birden girmesinde hiçbir sakınca görmüyorlardı. En önemli tanrıları, bir savaş tanrısı olan Mars'tı; bir savaş kazandıklarında bu Tanrı için törenler düzenlenir ve bütün Roma halkı bu törenlere katılırdı.
Romalılar da uygarlığı Grekler gibi, Demir Çağında ve doğrudan doğruya barbarlıktan girdiler. Tunç Çağı geleneklerinden Grekler gibi tümüyle ayrılamadılar. Romalıların bilime büyük katkıları olmadı. Onların katkısı başka alanda, yani organizasyonda görüldü. Bunlar; halk için sağlık servisinde, yolların ve su kemerlerinin yapımında, Jülyen takviminin kullanıma sokulmasında ve organizasyonlarının yönetimi için Roma yasalarının formüle edilmesi.
Roma uygarlığı, çift dilliydi. Aydın bir Romalı, Latince nin yanında Yunanca yı da bilmek mecburiyetindeydi; çünkü bilim ve felsefe yapıtları bu dille yazılmıştı. Latince, Lucretius, Cicero, Virgilius ve Seneca gibi düşünürler vasıtasıyla büyük bir saygınlık kazanmış ve klasikleşmişti; hatta Vitruvius, Celsus, Frontinus ve Plinius gibi Romalı bilginler de bu dili kullanmışlardı; ancak bilimsel etkinlikleri sürdürebilmeleri için yine de Yunanca yı öğrenmeleri gerekiyordu.
Dönemin en büyük iki bilgini olan Batlamyus ve Galenos, Yunanca konuşuyor ve Yunanca yazıyorlardı. 14. yüzyılda Osmanlı Türkleri de, bilim ve felsefe kaynaklarına ulaşabilmek için Arapça öğrenmek mecburiyetinde kalmışlardı. Bu nedenle Romalılar, Atina ve İskenderiye başta olmak üzere, İmparatorluğun Doğu Eyaletleri ne giderek Yunan dilini öğrendiler; Roma da okullar açtılar ve bunları Yunan bilginlerinin yönetimine bıraktılar.
Doğa ve Bilgi Felsefesi Bu dönemde ahlak ve siyaset sorunları gündeme gelmiş ve insanın aile ve toplum içindeki yaşantısını erdemli bir biçimde sürdürebilmesinin koşulları araştırılmıştı.
Matematik Bu dönemde daha önceki çalışmaların ışığı altında, Menelaus trigonometrinin, Diofantos ve Pappus ise cebirin gelişiminde önemli bir rol oynamışlardır. Astronomi Bu dönemin ve Yeniçağ a kadar bütün dönemlerin en büyük bilgini Ptolemaios tur (Batlamyus). Ptolemaios Almagest inde Yer Merkezli Evren Kuramı nı, Optik inde ise Göz Işın Kuramı nı vermiştir.
Fizik Bu dönemde Lucretius varlıklar dünyasını açıklamak için daha önce de savunulan Atom Kuramı nı geliştirmiştir. Lucretius un amacı, temelsiz inançları yıkmak, bilim ve felsefede aklın yerini yüceltmekdi. https://yandex.com.tr/gorsel/search?text=lukretius&noreask=1&img_url=http %3A%2F%2Fi43.tower.com%2Fimages%2Fss118487623%2Flucretius-hiscontinuing-influence-contemporary-relevance-david-b-suits-paperback-coverart.jpg&pos=9&rpt=simage
Coğrafya M.S. 20 yıllarında Strabon tarafından yazılan çografya kitabında, bilimin diğer kollarındaki çalışmalar hakkında da bilgi verilmiştir. Strabon, çok seyahat etmiş ve özellikle Anadolu ve çevresinde yapmış olduğu geziler sırasında bu bölgeyi çok iyi tanımıştır. Coğrafya adlıyla tanınan onyedi bölümlük dev yapıtında, yalnızca gezdiği ve gördüğü yerleri anlatmakla yetinmemiş, buralarda cereyan eden tarihi olaylar hakkında da ayrıntılı bilgiler vermiştir. Strabon, Dünya da sadece bir tek okyanus bulunduğunu ve sürekli batıya doğru gidildiğinde, Hindistan a varılabileceğini belirtmiştir. https://upload.wikimedia.org/wikipedia/comm ons/0/04/statue_of_strabo_in_amasia.jpg
Coğrafya Bu dönemde özellikle fizikî ve beşerî coğrafya alanlarındaki çalışmalar büyük ölçüde gelişmiştir. Plinius/Pliny Doğa Tarihi adlı yapıtında daha önceki dönemlerde üretilen bütün bilgileri bir araya getiren bir ansiklopedi yazmıştır. https://yandex.com.tr/gorsel/search?img_url=htt p%3a%2f%2fstatic2.read.ru%2fcovers_rr%2fb%2 F21%2F14%2F4191421.jpg&text=Plinius%2FPliny% 20do%C4%9Fa%20tarihi&redircnt=1446390229.1 &noreask=1&pos=10&rpt=simage&lr=11501
Tıp Bu dönemde canlı varlığın yapısını açıklamaya yönelik girişimler sürmüş ve Galenos sonraki dönemlerde de yaygın biçimde kullanılacak olan Dört Salgı ve Dört Mizaç Kuramı nı geliştirmiştir. https://tr.wikipedia.org/wiki/galen#/media/file:pergameni_de_hi ppocratis_et_platonis_v00034_00000006.tif
Teknik Bu dönemde kent mimarisi üzerine yoğun araştırmalar yapılmış ve Vitrivius Mimarlık Üzerine adlı yapıtında mimarlıkla ilgili bilgileri derlemiştir. Drainage wheel from Rio Tinto mines https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/archscrew2.jpg https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a3/vitruvius.jpg
Yararlanılan Kaynaklar http://www.yarbis1.yildiz.edu.tr/web/userannouncementsfiles/dosya87 9bd67547bf05646f6b744bd54ed09b.ppt https://mertugrul.files.wordpress.com/2010/03/blmtarh-5- romadabilim.ppt https://prezi.com/vjzfzxuzplly/roma-doneminde-bilim/ http://www.nkfu.com/bilim-tarihi-ozeti/