ÇATI YAPIMINDA İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ Yüksekte çalışmaya başlamadan önce çalışmaların önceden planlanması ve organize edilmesi, yüksekten düşme ile ilgili hususlara acil durum planında yer verilmelidir. Yüksekte yapılması zorunlu olmayan montaj vb çalışmaların mümkünse yerde yaptırılmalıdır. Çalışanların, çalışma yerlerine güvenli ulaşmaları uygun araç ve ekipmanlarla sağlanmalıdır. Öncelikle toplu koruma tedbirleri alınmalı ancak düşme riski tamamen ortadan kaldırılamıyorsa yapılan işlerin özelliğine uygun bağlantı noktaları veya yaşam hatları oluşturularak tam vücut kemer sistemleri vb güvenlik sistemlerinin kullandırılmalıdır. Çalışanlara bu sistemlerle beraber yapılan işe ve standartlara uygun bağlantı halatları, kancalar, karabinalar, makaralar, halkalar, sapanlar ve benzeri bağlantı tertibatları; gerekli hallerde iniş ve çıkış ekipmanları, enerji sönümleyici aparatlar, yatay ve dikey yaşam hatlarına bağlantıyı sağlayan halat tutucular ve benzeri donanımlar verilerek kullanımı sağlanır. Yapı işleri sırasında ve yapı işleri bitirilip yapı kullanıma geçtikten sonra yüksekte yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere oluşturulacak yatay ve dikey yaşam hatları için gerekli olan bağlantı noktaları ve yapısal düzenlemeler, projenin hazırlık aşamasında belirlenerek sağlık ve güvenlik planı ve sağlık ve güvenlik dosyasında yer almalıdır. Yüksekte çalışanlara yüksekte çalışmayla ilgili tehlike ve riskler konusunda gerekli eğitim verilmelidir. Yine de yüksekte yapılan çalışmalar, işveren tarafından görevlendirilen bi uzman gözetim ve kontrolü altında gerçekleştirilmelidir. Yüksekte yapılacak çalışmalarda oluşturulacak korkuluklarda; Platformdan en az bir metre yükseklikte ve herhangi bir yönden gelebilecek en az 125 kilogramlık yüke dayanıklı ana korkuluk, platforma bitişik, en az 15 santimetre yüksekliğinde topuk levhası, topuk levhası ile ana korkuluk arasında açıklıklar 47 santimetreden fazla olmayacak şekilde konulan ara korkuluk olması gereklidir.
Yüksekte çalışmanın bir diğer önemli konusu düşen cisimlerin açtığı zararlardır. Yüksekte yapılan çalışmalarda kullanılan el aletleri ve diğer malzemelerin düşmelerini engelleyecek tedbirler alınarak çalışanların, düşen cisimlere karşı öncelikle toplu korunması sağlanmalıdır. Cisimlerin düşerek tehlike oluşturabileceği bölgelere girişler önlenmeli, gerekli ise kapalı geçişler yapılmalıdır. Yine de çalışanlara uygun baş koruyucu donanımlar verilerek kullandırılmalıdır. Yapı alanında, malzemelerin yere atılmaması, güvenli bir şekilde indirilerek uygun bir yere istif edilmesi önemlidir. Moloz kaydırakları gibi yöntemler tercih edilmelidir.
Çatı ve cephe işlerinde yakından geçen enerji dağıtım tesisleri ile karşılaşma olasılığı vardır. Yapı işlerine başlamadan önce alanda mevcut olan tesisatın işaretlenmesi gereklidir. Yapı alanının yakınından enerji nakil hatları geçmesi durumunda, yeterli güvenlik mesafesi (2,5 m) ki rüzgârda salınımı da hesaba katılarak- bırakılıp gerekli güvenlik tedbirleri alınmalıdır. Eğer yapılamıyorsa hattın akımının kesilmesi için ilgili kurum ve kuruluşlardan onay ve izinler alınmalıdır [8]. Elektrik nakil hatlarının bulunduğu alanlarda yapılan çalışmalarda, bariyerler veya ikaz levhalarıyla araçların ve tesislerin elektrik hattından uzak tutulmasına çalışılmalıdır. Elektrik Nakil Hatları Yakınında Çalışma
Yapı alanı yakınından geçen enerji nakil hatlarında gerekli güvenlik önlemleri alın. Ekipmanın kullanım alanı içerisinden geçen elektrik hattının gerilimini kestirin bu mümkün değilse, bariyerler veya ikaz levhalarıyla ekipmanın elektrik hattından uzak tutulmasını sağlayın. Yapı alanındaki enerji nakil hatlarını dış hasarlara karşı koruma içerisine alarak veya askıya alarak koruyun. Elektrik hatlarını herkesin görebileceği ve anlayabileceği şekilde sesli ve/veya ışıklı uyarı levhalarıyla donatın. Serbest elektrik hatları yakınında sadece güvenlik mesafesi aşılmadığı müddetçe çalışın. Nakil hattı tellerinin rüzgarda sallanmasını da güvenlik mesafesi belirlerken hesaba katın Elektrik hatlarına yeterli güvenlik mesafesi bırakılamıyorsa; -Telleri akımsız hale getirin ve çalışma bitimine kadar bu durumu devam ettirin veya -Elektrik akımı olan telleri kapatın (1) veya bariyerlerle çalışma sahasından ayırın. (2) Söz konusu önlemleri sürekli nakil hattı işletmecisiyle belirleyin ve uygulayın. Aşağıdaki çalışmalarda elektrik nakil hatlarına izinsiz fazla yaklaşılması tehlikesine karşı gözetimde bulunun. Makineler ( Örn. Vinç, kepçe, beton pompası, inşaat asansörleri, mekanik merdivenler),
Kaldırma aletlerindeki geniş yüzeyli yükler ( Örn. Demir parmaklıklar, kalıp elemanları, çıkma parçalar ), Montaj parçaları ( Örn. Çelik çatı sırt kirişi, profilli levhalar ). Çalışma başlamadan önce çallışanlarınızı eğitin ve tehlikeler hakkında bilgilendirin. Çatılarda veya eğik yüzeylerde yapılan çalışmalarda; çalışanların, aletlerin, diğer nesne ve malzemelerin düşmesini veya benzeri diğer riskleri önlemek amacıyla güvenli kenar koruma sistemleri, çatı merdivenleri, güvenlik ağları, çalışma platformları, korkuluklu iskeleler, kayarak düşmeyi önleme sistemleri veya dikey ve yatay yaşam hatları gibi toplu koruyucu tedbirler alınmalıdır. Çalışanların çatı üzerinde veya kenarında veya kırılgan malzemeden yapılmış herhangi bir yüzey üzerinde çalışmak zorunda olduğu hallerde; sağlam olmayan ve kırılgan maddeden yapılmış yüzeylerde dalgınlıkla yürümelerini veya düşmelerini önleyecek gerekli tüm tedbirlerin alınması önemlidir. Çatı işlerinde, çatı merdivenlerini sabitlemek için uygun güvenlik kancaları kullanılması, eski yapıların çatı kancalarını taşıma güçleri kontrol edildikten sonra kullanılması, çatı merdivenini ve düzeneklerini çalışmaya başlamadan önce kontrol edilmesi, çatı merdivenlerini üst basamağından asılmaması önemlidir. Ayrıca koruma korkuluklarının sadece 60 ye kadar eğimli çatılarda kullanılması, 45 den fazla eğimli çatılarda çalışma yeri ve koruma korkulukları arasında en fazla 5,00 m mesafe bırakılması, korkulukların yeterli sayıda dikey dayanıklı desteklerle sabitlenmesi ve bunları sabitlemek için kullanılan ekipmana ve sabitleme yerlerine gerekli statik hesaplamaları yaptıktan sonra karar verilmesi önemli görülmüştür. Koruma korkuluklarını monte edecek kişilerin de yüksekten düşmeye karşı koruyucu donanımları kullanması sağlanmalıdır. Çatı merdivenleri
Çatı merdivenlerinin sabitlemek için uygun güvenlik kancaları kullanın.(1) Eski yapıların çatı kancalarını taşıma güçleri kontrol edildikten sonra kullanın. Çatı merdivenini ve düzeneklerini çalışmaya başlamadan önce mutlaka kontrol edin. Çatı merdivenlerini En üst basamağından asmayın. Kiremit oluklarına denk getirin.(1) Çalışanları, yürütülen işten kaynaklanan, sağlık ve güvenliği etkileyen bir veya birden fazla riske karşı koruyan, çalışan tarafından giyilen, takılan veya tutulan, bu amaca uygun olarak tasarımı yapılmış tüm alet, araç, gereç ve cihazları tanımlayan kişisel koruyucu kullanımı, çatı ve cephe işlerinde önemli konulardan biridir. Çatı ve cephe işlerinde kişisel koruyucu donanım hakkında işveren mutlaka çalışanı bilgilendirmelidir. Ayrıca bu konuda işveren çalışanların görüşünü de almalıdır
Çatı Koruma Korkulukları Çatı koruma korkuluklarının kullanımında şunlara dikkat edin: Koruma korkuluklarını sadece 60 ye kadar eğimli çatılarda kullanın.
45 den fazla eğimli çatılarda çalışma yeri ve koruma korkulukları arasında en fazla 5,00 m mesafe bırakın. (1) Koruma korkuluklarını yeterli sayıda dikey dayanıklı desteklerle sabitleyin. Koruma korkulukları ve bunları sabitlemek için kullanılan ekipmana ve sabitleme yerlerine gerekli statik hesaplamaları yaptıktan sonra karar verin. (2) Koruma korkuluklarını en az 1,00 m yükseklikte yapın, koruma korkuluklarının yukarı kenarını çatı yüzeyinden en az 0,80 m yükseklikte olacak şekilde kurun. (4) Koruma korkulukları için sadece ağ veya en fazla 10 cm genişliğinde tellerle örülmüş örgü ağlar kullanın. Koruma korkuluklarını monte edecek kişiler yüksekten düşmeye karşı koruyucu donanımlar kullanmalıdırlar. Emniyet kemerini sadece dayanıklı inşaat bölümlerine sabitleyin. Koruma korkuluklarını gerektiğinde çatı kancalarıyla sabitleyin. (3). Koruma korkuluklarının kenar uzunluğu olarak çalışma alanını her iki taraftan da 1,00 m aşmasını sağlayın.
Yapı sektörü içerisinde yüksekte çalışmayı da gerektiren çatı ve cephe işleri ayrı bir öneme sahiptir. Hem burada çalışanlar hem de bu alanlardan diğer alanlarda çalışanlara gelecek zararlar düşünüldüğünde önemi bir kat daha artmaktadır. Çatı ve cephe işlerinde yine birinci sorumlu olan işverendir. Bunun bilinci ile her işveren mutlaka çatı ve cephe işlerinde çalışanların eğitimini, öncelikle toplu korumasını ve bireysel korunmasını sağlamak zorundadır. Kanunlara, yönetmeliklere vb. uygun çalışma koşullarını oluşturmak ve uyulduğunun denetimini yapmak yine işveren ve iş güvenlik uzmanlarının sorumluluğundadır. Çatı ve cephe işleri başta olmak üzere şantiyelerde gerekli uyarı levhaları ve sözlü/yazılı uyarı
sitemleri geliştirilmelidir. Tüm çalışanların buna riayet etmeleri sağlanmalıdır. Hiçbir zaman yapılan maddi harcamanın ne olacağı düşünülmemelidir. Çünkü yapı alanında meydana gelecek kazaların manevi sonuçlarının yanında, maddi sonucu da yüksek olmaktadır.