FARKLI SU VE GÜBRE SİSTEMELERİNDE PAMUK BİTKİSİNDE SU STRES İNDEKSİNİN DEĞİŞİMİNİN İNCELENMESİ *

Benzer belgeler
ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Bitki Su Stresi İndeksinin Belirlenmesinde İnfrared Termometre Alımı Alt Yapı Projesi

Bodur Yeşil Fasulyenin Sulama Zamanı Göstergesi Olarak Yaprak Su Potansiyeli ve Bitki Su Stres İndeksi Sınır Değerleri

Toprakaltı Damla Sulama Sistemiyle Farklı Stratejilerde Sulanan Patlıcan Bitkisi İçin Bitki Su Stres İndeksinin Belirlenmesi

FARKLI SU VE GÜBRE SİSTEMLERİNDE PAMUK BİTKİSİNDE YAPRAK SU POTANSİYELİNİN DEĞİŞİMİ *

Damla Sulama Yöntemi ile Sulanan Fasulyenin (Phaseolus vulgaris L.) Su Kullanım Özellikleri

Damla Sulama Yöntemiyle Uygulanan Farklı Sulama Programlarının Pamuk Çırçır Randımanına Etkileri*

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

KİŞİSEL BİLGİLER EĞİTİM BİLGİLERİ

Çay ın Verimine Saturasyon Açığının Etkisi Üzerine Çalışmalar Md.Jasim Uddin 1, Md.Rafiqul Hoque 2, Mainuddin Ahmed 3, J.K. Saha 4

ÇUKUROVA KOŞULLARINDA YARI ISLATMALI (PRD) VE KISINTILI SULAMA PROGRAMLARININ II. ÜRÜN MISIR VERİMİ VE SU KULLANMA RANDIMANINA ETKİLERİ *

MİKROMETEOROLOJİK VE LİZİMETRE YÖNTEMLERİYLE BELİRLENEN BUĞDAY BİTKİ SU TÜKETİMLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

Tarım Konferansı 25 Nisan 2011 Hassa_HATAY

Sulama Zamanı Planlamasında Bitkiye Dayalı Ölçüm Teknikleri

BİTKİ SU TÜKETİMİ 1. Bitkinin Su İhtiyacı

Farklı Sulama Suyu Seviyelerinin Serada Yetiştirilen Kıvırcık Marulun (Lactuca sativa var. campania) Verimi ve Gelişimi Üzerine Etkileri

AKDENİZ BÖLGESİNDE FLAME SEEDLESS VE ITALIA SOFRALIK ÜZÜM ÇEŞİTLERİNDE YAPRAK SU POTANSİYELİNE GÖRE SULAMA PROGRAMLARININ GELİŞTİRİLMESİ 1

Damla Sulama Yönteminin Pamuk Sulamasında Topraktaki Tuz Dağılımına Etkileri (1)

ÇUKUROVA(BÖLGESİNDE(ERGİN(ÇEKİRDEKSİZ(SOFRALIK(ÜZÜM(ÇEŞİDİNDE(YAPRAK(SU( POTANSİYELİNE(GÖRE(SULAMA(PROGRAMININ(OLUŞTURULMASI(

Açık Su Yüzeyi Buharlaşmasından Yararlanarak Sera Koşullarında Patlıcan Bitkisi İçin En Uygun Su Miktarı ve Sulama Aralığının Belirlenmesi

ATMOSFERDEKİ YAĞIŞA GEÇERİLİR SURUHARI MİKTARININ HESAPLANMASI

Meteoroloji. IX. Hafta: Buharlaşma

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ ÖZGEÇMİŞ

Ç.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:2008 Cilt:17-3

YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ

HİDROLOJİ. Buharlaşma. Yr. Doç. Dr. Mehmet B. Ercan. İnönü Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü

HİDROJEOLOJİ. Hidrolojik Çevrim Bileşenleri Buharlaşma-Yağış. 2.Hafta. Prof.Dr.N.Nur ÖZYURT

TÜRKİYE NİN BİTKİ ÖRTÜSÜ DEĞİŞİMİNİN NOAA UYDU VERİLERİ İLE BELİRLENMESİ*

Şanlıurfa Kuru Tarım İşletmelerinde Farklı Makina Seti ve Arazi Büyüklüğüne Göre Optimum Ürün Deseninin Belirlenmesi

2016 Yılı Buharlaşma Değerlendirmesi

ŞEKER PA CARI SULAMA ZAMA I BELĐRLE MESĐ DE BĐTKĐ SU STRES Đ DEKSĐ Đ KULLA ILMA OLA AKLARI. Samsun.

Bazı Şeftali Çeşitlerinde Çift Meyve Oluşumuna Su Eksikliğinin Etkileri*

Damla Yöntemiyle Uygulanan Farklı Sulama Stratejilerinin Kışlık Ve Yazlık Ekilen Nohut Bitkisinin Verim Ve Su Kullanım Randımanına Etkileri

3.5. TARIM MAKİNALARI BÖLÜMÜ

Araştırma Makalesi. Selçuk Üniversitesi Selçuk Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 24 (4): (2010) ISSN:

Sevim Yasemin ÇİÇEKLİ 1, Coşkun ÖZKAN 2

İkinci Ürün Koşullarında Yetiştirilen Bazı Soya Çeşitlerinin Önemli Agronomik ve Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi

ÇUKUROVA KOŞULLARINDA NOHUT BİTKİSİ İÇİN FARKLI EKİM DÖNEMLERİ VE FARKLI SULAMA STRATEJİLERİNİN VERİM VE SU KULLANIM RANDIMANINA ETKİLERİ

YURTİÇİ DENEME RAPORU

Genç Kiraz Ağaçlarında (Prunus avium) Farklı Sulama Programlarının Vejetatif Gelişme Parametreleri Ve Bitki Su Tüketimi Üzerine Etkileri

İzmir de Yetiştirilen Bazı Bitkiler İçin Bitki Su Tüketimi Değerleri ve Sulama Programları

İkinci Ürün Mısırda Farklı Potasyum Doz ve Su Stresi Koşullarının Kaldırılan N, P, K Miktarlarına Etkileri

Tarým Arazilerinin Amaç Dýþý Kullanýmý; Erzurum Örneði

FARKLI SICAKLIKLARIN AVCI BÖCEK SCYMNUS SUBVILLOSUS (GOEZE) (COLEOPTERA: COCCINELLIDAE) UN ERGİN ÖNCESİ DÖNEMLERİNİN ÖLÜM ORANLARINA ETKİLERİ *

Ç.Ü Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi Yıl:2012 Cilt:27-1

Infrared termometre tekniğinin nar (Punica granatum L.) ağaçlarında sulama programlaması amacıyla kullanım olanakları

İKİNCİ ÜRÜN SİLAJLIK MISIRIN SULAMA ZAMANININ PLANLANMASI ve SU-VERİM- KALİTE İLİŞKİLERİNİN BELİRLENMESİ

Sera Koşullarında A-Sınıfı Buharlaşma Kabı ve Küçük Buharlaşma Kaplarından Buharlaşan Su Miktarı Arasındaki İlişkiler

Yağmurlama Sulama Yöntemi

S.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi 19 (37): (2005)

Karadeniz ve Ortadoğu Bölgesel Ani Taşkın Erken Uyarı Projesi

SERA KOŞULLARINDA FARKLI SULAMA PROGRAMLARININ PATLICAN BİTKİSİNİN VEGETATİF VE GENERATİF GELİŞİMİNE ETKİLERİ

Salihli Yöresinde Sulama Açısından Kuraklık Analizi

ÖZET. Yüksek Lisans Tezi. Đmge Đ. TOKBAY. Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarla Bitkileri Anabilim Dalı

GAP Bölgesinde Yetiştirilen Bitkilerin Sulama Proğramları

ELMALAR ARASINDA ÇARPIŞMA ENERJİSİNE BAĞLI OLARAK ZEDELENMENİN SAPTANMASI C. AYDIN K. ÇARMAN

S.Ü. Ziraat Fakültesi Dergisi 18 (33): (2004) 17-22

TARIMSAL DRENAJ HAVZALARINDA SU BÜTÇESİ HESABI: SEYHAN ALT HAVZASI ÖRNEĞİ

DİYARBAKIR EKOLOJİK KOŞULLARINDA BAZI KIŞLIK KIRMIZI MERCİMEK

SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ GİRİŞ:

T.C. NAMIK KEMAL ÜNĐVERSĐTESĐ FEN BĐLĐMLERĐ ENSTĐTÜSÜ DOKTORA TEZĐ

Bazı Ceviz (Juglans regia L.) Çeşitlerinin Çimlenme ve Çöğür (Anaçlık) Gelişme Performanslarının Belirlenmesi

AYDIN BÖLGESİNDE PAMUKTA TOPRAKÜSTÜ VE TOPRAKALTI DAMLA SULAMA UYGULAMALARININ İRDELENMESİ. Yakup ÖZDEMİR, Necdet DAĞDELEN

Kırşehir Koşullarında Şeker Pancarında Uygun Sulama Programı Sultan KIYMAZ 1 * Ahmet ERTEK 2

Damla Sulama ile Sulanan Karpuzda Su Stresinin Bitki Su Tüketimine, Su Kullanım Randımanına, Verime ve Kalite Parametrelerine Etkisi

Hidroloji Disiplinlerarası Bir Bilimdir

Iğdır Aralık Rüzgâr Erozyonu Önleme Projesi

Damla Sulama Yöntemiyle Sulanan Şanlıurfa Biberinin (Capsicum annum L.) Sulama Programı*

T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL ARAŞTIRMALAR VE POLİTİKALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ARAŞTIRMACI BİLGİ FORMU

LAND DEGRADATİON. Hanifi AVCI AGM Genel Müdür Yardımcısı

Dicle Vadisinde Pamuk Üretimi Yapan İşletmelerin Mekanizasyon Özelliklerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Çalışma

TARIMSAL YAPILAR. Prof. Dr. Metin OLGUN. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

EDİRNE KOŞULLARINDA DESTEKLEME SULAMANIN AYÇİÇEĞİNİN SU KULLANIMI ve VERİMİNE ETKİLERİ 1

Flue Cured Tütün Çeşidinde Farklı Potasyum Formlarının Kaliteye Etkisi

İSTANBUL BOĞAZI SU SEVİYESİ DEĞİŞİMLERİNİN MODELLENMESİ. Berna AYAT. İstanbul, Türkiye

MISIR BİTKİSİNİN BİTKİ SU TÜKETİMİ VE KISITLI SULAMA UYGULAMALARI

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

TARIM YILI KURAKLIK ANALİZİ VE BUĞDAYIN VERİM TAHMİNİ

İNCİRİN TOPRAK İSTEKLERİ VE GÜBRELENMESİ. Yrd. Doç. Dr. Mehmet ZENGİN

DECEMBER KOZAĞAÇ (MUĞLA) BEYAZ MERMERİNİN FİZİKOMEKANİK VE SÜREKSİZLİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA

UYGULAMALAR BUHARLAŞMA ve TERLEME

Bazı Karnabahar Çeşitlerinin (Brassica oleracea var. botrytis) Verim, Kalite ve Bitki Özelliklerinin Belirlenmesi

FEN ve MÜHENDİSLİK BİLİMLERİ DERGİSİ

Manisa koşullarında farklı sulama programlarının sofralık üzümde verim, verim bileşenleri ve su kullanım randımanına etkileri

Anahtar Kelimeler: Pamuk, Gossypium hirsutum L., Verim, Verim Unsurları, Lif Kalite Özellikleri

kalkerli-kumlu, besin maddelerince zengin, PH sı 6-8

TÜRKİYE NİN İKLİMİ. Türkiye nin İklimini Etkileyen Faktörler :

KONTROL PANELİ. Kontrol panelinden kontrol menüsüne giriniz

Tuz Stresindeki Satsuma Mandarinlerinin Fizyolojik Özellikleri İle Potasyumlu Gübreleme İlişkisi

BAZI İLLER İÇİN GÜNEŞ IŞINIM ŞİDDETİ, GÜNEŞLENME SÜRESİ VE BERRAKLIK İNDEKSİNİN YENİ ÖLÇÜMLER IŞIĞINDA ANALİZİ

Bülten No : 2015 / 2 (1 Ekim Haziran 2015)

METEOROLOJİ I. HAFTA

AZOT VE SU GELĐŞĐM FAKTÖRLERĐNĐN PAMUKTA (GOSSYPIUM HIRSUTUM L.) VERĐM ÜZERĐNE ETKĐLERĐ. Hüsniye GÜLERYÜZ Önal ĐNAN Mustafa ÇETĐNKAYA

Prof. Dr. Berna KENDİRLİ

GÜNEŞ ENERJİSİ II. BÖLÜM

TARIMSAL DEĞERLERİ ÖLÇME DENEMELERİ TEKNİK TALİMATI

ĠKLĠM DEĞĠġĠKLĠĞĠ ve TARIM VE GIDA GÜVENCESĠ

SERA KOŞULLARINDA YETİŞTİRİLEN İKİ FARKLI ENGİNAR ÇEŞİDİNDE (Cynara scolymus L. cv. Bayrampaşa ve Starline F1) SU-VERİM İLİŞKİLERİNİN BELİRLENMESİ

Toprak Nemi İzlenerek Oluşturulan Sulama Programından Uygun Pan Katsayısının Tahmini: Domates Örneği

Farklı Sulama Programlarının M9 Anacına Aşılı Granny Smith Elma Ağaçlarının Verim ve Kalite Özellikleri Üzerine Etkisi

Transkript:

FARKLI SU VE GÜBRE SİSTEMELERİNDE PAMUK BİTKİSİNDE SU STRES İNDEKSİNİN DEĞİŞİMİNİN İNCELENMESİ * Investigation of Cotton Water Stress Index Variations Under Different Water And Fertilizer Systems Mücahit Musa KAÇAR Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı Mustafa ÜNLÜ Tarımsal Yapılar ve Sulama Anabilim Dalı ÖZET Çalışmada üç farklı sulama konusu ele alınmıştır. Sulamalar açık su yüzeyi buharlaşma kabından (class A pan) elde edilen yaklaşık birer haftalık yığışımlı buharlaşma değerlerinin % 100 nün I 1 konusuna, %70 inin I 2 konusuna ve %50 sinin I 3 konusuna uygulanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada I 1, I 2 ve I 3 deneme konularına sırasıyla 493, 316 ve 163 mm sulama suyu uygulanmıştır. Söz konusu sulama konularında kütlü verimleri sırayla 312, 349 ve 334 kg/da olmuştur. Çalışma sonucunda deneme konularından elde edilen CWSI değerleri; I 1 için 0.06, I 2 için 0.15 ve I 3 için 0.30 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar doğrultusunda en yüksek verim I 2 konusundan elde edilmiş olup, sulama zamanının belirlenmesinde yararlanılabileceği ve bu amaçla CWSI=0.30 değerinin ölçüt olarak alınacağı saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Bitki Su Stres İndeksi (CWSI), Pamuk, Sulama ABSTRACT Three different irrigation treatments were applied in this study. Irrigation water amount was based on free water surface evaporation from a screened Class- A Pan. Weekly cumulative evaporation values were applied to 100% I 1, 70% I 2 and 50% to I 3 treatments. In this research a total of 493, 316 and 163 mm of irrigation water were applied to I 1, I 2 and I 3 respectively. Grain yield obtained from the above mentioned irrigation treatments was 312, 349 and 334 kg/da. As a result of the study CWSI values determined for I 1, I 2 and I 3 were 0.06, 0.15 and 0.30 respectively. According to these results the highest yield get from I 2, thus, CWSI could be useful to determine irrigation time.thus, CWSI = 0.30 could be used as a criterion. Keywords: Crop Water Stress Index (CWSI), Cotton, Irrigation Giriş Su, bitkisel üretimin temelini oluşturur. Yüksek nitelikli ürün eldesi için elverişli suyun en iyi şekilde kullanılması gerekir. Bu amaca, farklı gelişme *Yüksek Lisans Tezi MSc Thesis 35

koşullarında (doğal yağışlar veya sulama) suyun bitki gelişimi ve verimine ne derecede etki ettiğinin iyi bir biçimde belirlenmesiyle ulaşılabilir. Diğer bir ifadeyle, Optimum bitki gelişimi ve yüksek verim, gereksinim duyulan suyun zamanında ve yeterli miktarda karşılanmasıyla elde edilebilir (Doorenbos ve Kassam, 1986). Kısıtlı su kaynaklarına olan talep sürekli olarak artmış ve suyun etkin bir şekilde kullanılmasını zorunlu hale getirmiştir. Ayrıca bazı bitki ihtiyacına göre tüketilen suyun kısıtlanması bitki verimi etkilemektedir. Bu nedenle bitki su gereksinimi ve suyun etkin kullanımına ilişkin daha kapsamlı bilgilerin elde edilmesi önemli bir amaç haline gelmiştir Her hangi bir bitkinin ne zaman sulanması gerektiğini, ne toprak su içeriği ne de atmosferik istem, bitkinin kendi içsel su durumu kadar doğru olarak belirtemez. Bu nedenle, bitkinin içsel su durumunu belirlemeye yönelik yöntemler sulama programlarının hazırlanmasında yaygın olarak kullanılmaya başlanılmıştır (Reginato, 1983). Yapılan araştırmalar, bitki su stresinin kolaylıkla ölçülebilen parametreler kullanılmasıyla niceliksel olarak ifade edilebileceğini göstermiştir. Söz konusu parametreler, bitki tacı ve hava sıcaklığı farkı ile havanın buhar basıncı açığıdır (Jackson ve ark. 1981). Bitki stresi, bitkinin olağan işlevlerini bozan etmenlerini tanımlamak için kullanılan anlaşılması zor bir terimdir. Bitki su stresinin yaygın nedeni, bitkilerin atmosferik buharlaşma daha az bir hızda terleme yapmasına neden olacak biçimde, toprak suyunun yetersiz bulunmasıdır. Genellikle, gelişme mevsiminde daha az strese uğrayan bitki daha çok ürün verecektir. Ancak bazı bitkiler meyve oluşturma döneminin başlaması için, bir su stresi periyoduna gereksinim duyabilir (Reginato, 1983). Bitkiler terledikçe yaprak sıcaklığı azalmakta ve hava sıcaklığının altına düşmektedir. Anılan fiziksel özellikten ve psikrometrik ölçümlerden yararlanarak bitki su stresi indeksi (CWSI) belirlenmektedir (Jackson, 1982). Söz konusu yöntem sayesinde ölçümler sırasında bitkiye temas edilmediğinden, bitkilere zarar verilmemekte, hızlı ve doğru ölçümler yapılabilmektedir (Zipoli, 1990). Tarla koşullarında bitki su stresini niceliksel olarak ifade etmek için, tek bir bitki veya bir bitki parçasının gözlenmesi yoluyla noktasal ölçümlere dayanan çeşitli teknikler kullanılmıştır. Örneğin, bunlardan basınç odacığı tekniği (Grimes ve Yamada 1982; Meron ve ark 1987) bitkinin veya yaprağın kendi büyüme çevresinden ayrılmasını gerektiren porometre tekniği (McDermit, 1990; İdso ve Reginato, 1982) bitkiye bir tahribat yapmaksızın difüzyon direncini belirler. Küçük araştırma parsellerinde faydalı bilgiler verdikleri halde, tarla koşullarında zaman alıcı ölçümler gerektirdiklerinden her iki yönteminde geniş ölçekli kullanımı sınırlıdır. İlk kez Ehrler (1973), buhar basıncı etkileri dikkate alındığında yaprak sıcaklıklarının, bitki su stresinin iyi bir göstergesi olabileceğini ve sulama programlaması amacıyla kullanılabileceğini ileri sürmüştür. Ancak, teksel yapraklara ilişkin ölçümler daha önce sözü edilen noktasal ölçümlerle aynı sakıncalara sahiptir. 36

Infrared termometrelerdeki son gelişmeleri, çok sayıda bitkinin hızlı biçimde incelenmesini ve geniş bir alandaki bitki sıcaklıklarının birleştirilmesini sağlamasıyla söz konusu olumsuzlukları en az düzeye indirmiştir. Çok sayıda araştırmacı tarafından, değişik bitkilerde CWSI' nin sulama programlaması için yararlı bir indeks olduğu gösterilmiştir (Pinter ve ark. 1982; Reginato, 1983; Howell ve ark. 1984 ve Niemiera, 1990). Yine farklı iklim koşullarında mevsimlik ortalama CWSI değerlerinin pamuk bitkisinde verimin tahmininde kullanılabileceği belirlenmiştir (Wanjura ve ark. 1980). Bu çalışmada, Adana koşulları için pamuk bitkisinde bitki su stresi indeksinin büyüme mevsimi boyunca değişiminin belirlenmesi ve anılan indeksin sulama programlanması ve kütlü pamuk veriminin tahmini amacıyla kullanılabilirliğinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metot Materyal Araştırma,Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü deneme alanında 2005 yılında yürütülmüştür. Deneme alanı 36 59' K enlemi ve 35 18' D boylamında yer almakta olup, denizden 20 m yüksekliktedir. Deneme alanı toprakları, Mutlu serisinde yer almakta olup düz ve düze yakın topografyadadır. Bütün profil yüksek oranda şişine özelliği taşıyan kil içerir. Kireç bakımından orta derecede zengin ve, renkleri, koyu kırmızımsı kahverengidir (Özbek ve ark. 1974). Araştırmada SG-125 pamuk tohumu çeşidi kullanılmış ve 70 cm sıra arası 20 cm sıra üzeri olacak biçimde ekim yapılmıştır. Anılan çeşidin, bitkilerin dik ve uzun boylu oluşu, gelişmesinin kuvvetli, dallanmaların yukarı doğru olması ve meyvelerin genellikle orta kısımlarda tutulması gibi belirgin özellikler göstermektedir. Söz konusu çeşit, bölgede ekimi yapılan diğer standart çeşitlerden daha erkenci ve sulamaya karşı daha duyarlıdır. Ayrıca beyaz sineğe (Bemissia Tabaci Genn.) karşı dayanıklılığı, diğerlerine oranla daha yüksektir. Çalışmada kullanılan; sıcaklık, oransal nem, rüzgar hızı, ve solar radyasyon, değerleri deneme alanı yakınına kurulmuş olan meteoroloji istasyonundan anlık ölçüm değerleri olarak alınmıştır. Bitki tacı sıcaklığını ölçmek için portatif infrared termometre (Everest İnterscience Model 210) kullanılmıştır. Metot Deneme, 2005 yılında 100x100 m ölçümlerinde pamuk ekili bir alanda ve aşağıda açıklandığı gibi yürütülmüştür: Çalışmada üç farklı sulanan ve sulanmayan konudan oluşturulmaktadır. I 1 tam sulama, mevsim boyu bitkinin sulama suyu gereksinimin tamamının karşılandığı konu, I 2 ; hafif stres oluşturulan konu. Mevsim boyu bitkinin sulama suyu gereksinimin, tam sulamaya göre %70 inin karşılandığı konu. I 3 ; orta düzeyde stres oluşturulan konu. bu Mevsim boyunca sulama suyu 37

gereksinimin tam sulamaya göre %50 sinin uygulandığı konu sulanmayan konu, ise CWSI hesaplamalarında üst baz çizgisini belirleyen konu. I 1, I 2 ve I 3 sulama konularını kapsayan parseller üç yinelemeli olarak şansa bağlı deneme desenine göre arazide konumlandırılmıştır. Parseller 8.4 m x 50 m (0.70 m sıra aralıklı 12 adet sıra vardır) boyutlu parsellerden oluşmuştur. Deneme planı Şekil 1 de verilmiştir. Şekil 1. Damla sulama sisteminin parsellere göre kuruluş şeması Bitki Su Stres İndeksinin Belirlenmesi; Çalışmada bitki su stresinin izlenmesi amacıyla bitki taç sıcaklıkları, elde taşınabilir bir infrared termometre (Everest Interscience Inc., Model 510B Infrared Ag Multimeter) ile ölçülmüştür. Rüzgar hızı, hava sıcaklıkları, oransal nem ve diğer iklimsel veriler deneme alanındaki otomatik meteoroloji istasyonundan anlık değerler olarak alınmıştır. Elde edilen değerlerden doygun buhar basıncı (ea) ile gerçek buhar basıncı (ed) her ölçüm zamanı için hesaplanarak buhar basıncı açıgı (VPD) bulunmuştur. Infrared termometre ölçümlerine, konulara göre sulamalardan önce ve sonra sulanan ve sulanmayan konulardan 11.00-14.00 saatleri arasında ölçümler yapılmıştır. Alet, 15 0 lik görüş alanı açısı (FOV) ile çalıştırılmış ve ölçümler sırasında yatayla 30-40 0 açı yapacak biçimde tutularak görüş alanına yalnızca bitki tacının 38

girmesine özen gösterilmiştir. Bitki su stresi indeksi (CWSI) nin belirlenmesinde deneysel yaklaşım olarak bilinen (Idso ve ark. 1981) yönteminden yararlanılmıştır. Bunun için tam sulanan konuda, yapılan ölçümlerden belirlenen Tc-Ta ve VPD değerlerinin doğrusal regresyonuyla alt baz çizgisi ve sulanmayan konudan, alınan ölçümlerden belirlenen üst baz çizgisi elde edilerek temel grafik oluşturulmuştur. CWSI değerleri anılan grafikten yararlanılarak belirlenmiştir. CWSI ni belirlemede kullanılan eşitlik aşağıda verilmiştir. CWSI T c Ta T c Ta I T T u T T I c a c a Eşitlikte, Tc bitki tacı sıcaklığını, Ta hava sıcaklığı, (Tc-Ta)I alt baz çizgisini ve (Tc-Ta)u ise üst baz çizgisini göstermektedir. Araştırma Bulguları ve Tartışma Çalışmada I 1, I 2 ve I 3 konularına uygulanan sulamalar ekimden sonra sırasıyla 55, 61 ve 67. günlerde başlanmış, ve 113. güne kadar devam etmiştir. Pamuğa yetişme mevsimi boyunca I 1 ve I 2 konusuna 8 kez ve I 3 konusuna ise 7 kez sulama yapılmış ayrıca, I 1, I 2 ve I 3 konularına sırasıyla 493, 316 ve 163 mm lik toplam sulama suyu verilmiştir. Konulara uygulanan toplam sulama suyu miktarları ve sulama sayısı Çizelge 1 de verilmiştir. Çizelge 1. Farklı sulama düzeylerindeki pamuk bitkisine uygulanan sulama suyu miktarları ve sayıları Sulama konuları Uygulanan Suyu miktarı (mm) Yağmur (mm) I1 493 8.5 8 I2 316 8.5 8 I3 163 8.5 7 Sulama sayısı Şekil 2 deki alt baz çizgisi ve üst baz çizgisini belirlemede kullanılan infrared termometre ölçümlerine 158. takvim günü başlamış ve sulamalar bitene kadar devam edilmiştir. 39

Tc-Ta Ç.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:2008 Cilt:19-2 5.00 4.00 Tc-Ta= -0,003VPD + 3,2 R 2 = 3E-05 3.00 2.00 1.00 0.00-1.00 1.00 1.50 2.00 2.50 3.00 3.50 4.00-2.00-3.00 Tc-Ta= -1,73VPD + 2,28 R 2 = 0,8505-4.00 VPD Şekil 2. Farklı sulama düzeylerinde pamuk bitkisinde CWSI nin belirlemede kullanılan temel grafiğe ilişkin alt ve üst sınır çizgileri Şekil 2 de görüleceği gibi, pamuk bitkisi Adana koşullarında üst baz çizgisinin değeri yaklaşık 3.2 0 C lik bir Tc-Ta farkı olarak belirlenmiştir. Pinter ve ark (1982) pamuk bitkisinde anılan değeri Arizona koşulları için 2.9 0 C, Reginato (1983) ise 3.1 0 C olarak saptamışlardır. Howell ve ark. (1984), üst baz çizgisinin, alt baz çizgisi arakesitine ve hava sıcaklığına bağlı olarak genellikle 3-4 0 C arasında değiştiğini bildirmişlerdir. Alt baz çizgisi denklemi Tc-Ta = 2.28-1.73VPD olarak belirlenmiştir. Birçok çalışmada (Reginato 1983; Jackson 1982; İdso 1982) alt sınır çizgisinin denklemi benzer biçimde ifade edilmiştir. Alt sınır çizgisi bitki türüne bağlı olduğu gibi, aynı bitki farklı çeşitleri ve farklı gelişme dönemlerine bağlı olarak da değişebilmektedir. Deneme konularında ölçülen infrared termometre değerlerinde belirlenen bitki su stresi indeksinin, sulama yapılmayan konuda en yüksek ve tam sulama yapılan I 1 sulama konusunda ise genelde en düşük olduğu görülmüştür. Genellikle su kısıntısının fazla olduğu konularda daha yüksek CWSI değerleri bulunmuştur (Şekil 3). Bu konuda yapılan çalışmalarda, CWSI değerlerinin toprak nemindeki azalmaya bağlı olarak arttığı gözlenmiştir (Reginato ve Howell, 1985). 40

CWSI Ç.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:2008 Cilt:19-2 1.20 1.00 0.80 0.60 0.40 0.20 0.00 I1 kuru I2 I3-0.20-0.40 170 175 180 185 190 195 200 205 210 215 220 225 230 235 240 245 Takvim günü Şekil 3. Farklı sulama düzeylerindeki pamuk bitkisinde infrared termometre ölçümleriyle hesaplanan CWSI değerlerinin zamana göre değişimi Deneme konularında yapılan ölçümlerde CWSI değerlerinde sulama sonrası büyük düşüşler görülmüştür. Şekil 3 te görüldüğü gibi sulamanın, 203. takvim gününden önce, I 1, I 2 ve I 3 konusunda CWSI değerleri sırayla 0.11, 0.42 ve 0.55 değerlerine ulaşmış, fakat sulama sonrası I 1, I 2 ve I 3 konularındaki CWSI sırasıyla - 0.08, 0.02 ve 0.20 değerlerine düşmüştür. Deneme konuları için tüm yetişme mevsimi boyunca belirlenen ortalama CWSI değerlerinin I 1 sulama konusunda 0.05, I 2 sulama konusunda 0.15 ve I 3 sulama konusunda 0.30 olarak ölçülmüştür. Sulama zamanlarında bitki kök bölgesinde kullanılabilir su düzeyinin azalması CWSI değerlerinin artmasına neden olmuştur. Sulama konularından elde edilen kütlü verimleri I 1 için 312 kg/da, I 2 için 349 kg/da, I 3 için 334 kg/da ve sulanmayan konu için 120 kg/da olarak elde edilmiştir (Çizelge 2). 41

Kütlü Verimi (kg/da) Ç.Ü Fen Bilimleri Enstitüsü Yıl:2008 Cilt:19-2 Çizelge 2. Farklı sulama düzeylerindeki pamuk bitkisine ilişkin kütlü verimi Verim kg/da I 1 I 2 I 3 kuru Toplam 312 349 334 120 Sulanan konular birlikte değerlendirildiğinde, en yüksek kütlü veriminin elde edildiği I 2 konusunda sulamalardan önceki yaklaşık CWSI=0,15 değerinin sulama zamanına karar vermede ölçüt olarak alınabileceği söylenebilir. Anılan konunun I1 den biraz daha fazla strese uğramasına karşın verimin daha yüksek olması da pamuk bitkisinde gelişme mevsiminin ileri aşamasında su stresinin koza açımını hızlandırması ile açıklanabilir. Farklı su ve gübre sistemlerinde pamuk bitkisinde su stres indeksi değeri 0.15 değerine ulaştığında sulamanın başlatılacağı ve anılan değerde sulama yapıldığında verimde istatiksel olarak bir kaybın olmadığı suyun yetersiz olduğu koşullarda su kısıntısına gidilebileceği saptanmıştır. 400 350 300 250 200 150 100 50 0 0 0,2 0,4 0,6 0,8 1 1,2 CWSI Şekil 4. Farklı sulama düzeylerindeki pamuk bitkisinin kütlü verimi ile CWSI ilişkisi Araştırma yılında pamuk bitkisinin kütlü verimi ile sulama zamanında IRT gözlemlerinden saptanan bitki su stresi indeksi arasında doğrusal bir ilişki vardır (Şekil 4). 42

Tartışma ve Sonuçlar Çalışmada ölçülen Tc-Ta sıcaklık farkı değerleri ile VPD değerlerinin ilişkilendirilmesi sonucunda bitki su stres indeksi (CWSI) değerleri hesaplanmıştır. CWSI değerlerinin belirlenmesi için tam sulanan ve sulanmayan konulardan bir temel grafik oluşturulmuştur. Bu temel grafikte sulanmayan konudan oluşan üst baz çizgisi değeri 3.1 0 C lik bir doğru ve tam sulama yapılan konuya ait alt baz çizgisi Tc-Ta=2.3-1,7VPD denklemi ile ifade edilebilen bir doğru olarak saptanmıştır. CWSI değerleri her bir deneme konusu için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Hesaplamalar sonucu CWSI değerleri I 1 için 0.05, I 2 için 0,15 ve I 3 için 0.30 olarak bulunmuştur. Deneme konularında verime dayalı olarak stres eşik değeri hesaplanmıştır. Çukurova koşullarında yetiştirilen farklı su ve gübre düzeylerinde pamuk bitkisinde istatiksel analiz sonucu verim farkı olmadığından I 3 konusuna ait 0.30 CWSI değerini stres eşik değeri olarak kabul edilir. Çukurova koşullarında yetiştirilen pamukta bitki stres indeksi değerinin 0.30 a ulaştığında optimum bitki gelişimi ve yüksek verim için sulama zamanı belirlemede bir ölçüt olarak alabiliriz. Denemede hasat elle ve iki aşamada yapılarak bitirilmiştir. I 1 konusunda 312 kg/da, I 2 konusunda 349 kg/da ve I 3 konusunda 334 kg/da verim alınmıştır. Hasat indeksi değerleri; I 1 konusunda 0.17, I 2 konusunda 0,28 ve I 3 konusunda 0.37 değerleri elde edilmiştir. Bu sonuçlara CWSI nin 0,05 olduğu tam sulama (I 1 ) konusunda fazla vejatatif gelişme görülmüş ve buna bağlı olarak ta en az kütlü verimi elde edilmiştir. Hafif stres I 2 (CWSI: 0.15) ve orta stres I 3 (CWSI: 0.30) konularında ise mevsim içerisinde toprak su eksikliğinin vejatatif gelişmeyi azalttığı, büyüme devresini kısalttığı ve kütlü verimini arttırdığı söylenebilir. Pamuk bitkisine uygulanan su ve gübre miktarlarında istatiksel açıdan farklılık olmadığından I 3 konusuna ait CWSI (0.30) değerini sulama zamanını belirlemede ölçüt olarak kullanabiliriz. Kaynaklar DOORENBOS. J., KASSAM A.H., 1986. Yield response to water irrigtion and drainage paper no:33 FAO Rome 1-93 s. EHRLER, W.L., 1973. Cotton Leaf Temperatures as Related to Soil Water Depletion and Meteorological Factors, Agron. J., 65: 404-409. GRİMES, D.W., YAMADA, H., HUGHES, S.W., 1987. Climate-Normalized Cotton Leaf Water Potantials for Irrigation Scheduling, Agric. Water Management, 12: 293-304. HOWELL, T.A., HATFİELD, J.L., YAMADA, H., DAVİS, K.R., 1984. Evaluation of Cotton Canopy Temperature to Detect Crop Water Stress, Trans. ASAE, 27: 84-88. 43

IDSO, S.B., JACKSON, R.D., PİNTER, P.J., JR., 1981. Normalizing the Stress- Degree-Day Parameter for Environmental Variability, Agric. Meteorol., 24: 45-55. IDSO, S.B., 1982. Non-Water Stressed Baselines: A Key to Monitoring and Interpreting Plant Water Stress, Agric. Meteorol., 27: 59-77. IDSO, S.B., REGINATO, R.J. 1982. Leaf Diffusion Resistance and Photosynthesis in Cotton as Related to Foliage Temperature Based Plant Water Stress Index, Agric. Meteorol., 27: 27-34. JACKSON, R.D., IDSO, S.B., REGİNATO, R.J. PİNTER, JR. P.J., 1981. Canopy Temperature as a Crop Water Stress Indicator. Water Resources Research. Vol. 17, No: 4 Pages: 1133-1138. JACKSON, R.D., 1982. Canopy Temparature and Crop Water Stres. Advances in irrigation. Edited by Daniel Hillel Acamedic Pres 1 43-85 New York London MCDERMİTT, D.K., 1990. Source of Error in the Estimation of Stomatal Conductance and Transpiration from Porometer Data, HortScience, 25(21): 1538-1548. MERON, M., GRİMES, D.W., PHENE, C.J., DAVİS, K.R., 1987. Pressure Chamber Procedures for Leaf Water Potential Measurements of Cotton, Irrig. Sci., 8: 215-222. NİEMİERA, A.X., GOY, M., 1990. Use of Crop Water Stress Index to Schedule Irrigation of Freeway Landscape plants. HortScience, 25: 302-305. ÖZBEK, A., DİNÇ, U., KAPUR, S., 1974. Çukurova Üniversitesi Yerleşim Sahası Topraklarının Detaylı Etüd Ve Haritası. Ç.Ü Ziraat Fakültesi Yayınları. Adana 23(8) 149. PİNTER, P.J., JR., REGİNATO, R.J., 1982. A Thermel Infrared Technique for Monitoring Cotton Water Stress and Scheduling Irrigations, Trans. ASAE, 25: 1651-1655. REGİNATO, R.J., 1983. Field Quantification Of Crop Water Stress, Trans. ASAE, 26(3): 772-775/781. REGİNATO, R.J., HOWELL, J., 1985. Irrigation Scheduling Using Crop Indicators. Journal of and Drainage Engineering ASCE, Vol. 111, No. 2,p: 125-133, Paper WANJURA, D.F., KELLY, C.A., WENDT, C.W., HATFİELD, J.F., 1980. Canopy Temperature and Water Stress of Cotton Crops with Complete and Partial Ground Cover, Irrig. Sci., 5: 37-46. ZİPOLİ, G., 1990. Remote Sensing for Scheduling Irrigation: Review of Thermal Infrared Approach. Acta Horticulture Volume I(1-442):281-288. 44