YAPI İŞKOLU PROGRAMLI TEFTİŞ FAALİYETLERİ VE YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA Semiha DOSTLAR İş Teftiş Kurulu Adana Grup Başkan Yardımcısı sdostlar@csgb.gov.tr
Yapı İşyerleri; İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği ne göre ÇOK TEHLİKELİ sınıftadır. 6331 sayılı kanun ve kanuna bağlı yönetmelik hükümleri yapı işyerlerini kapsar. Yapı işyerlerinde yapılan işlerin geçici ve süreli olması, imalat çeşitliliğinin çok fazla olması ve işlerin farklı ekiplerce ve eş zamanlı yapılması, tehlike kaynaklarının etkileşim halinde olması, altişveren-işveren ilişkisinin muvazalı kurgulanması ve sektörde çalışan işçilerin eğitim düzeyinin düşük olması gibi nedenler sektörü daha riskli hale getirmektedir. İş kazası ve ölümlü iş kazası istatistiklerine göre yapı işkolu en sorunlu sektörler arasında yer alır.
İş Kazası İstatistikleri Aşağıdaki tablolarda 2008-2012 yıllarına ait iş kazası verileri bulunmaktadır. İŞ KAZASI YIL TÜM İŞ KOLLARI ÖLÜM TÜM İŞ KOLLARI YAPI SEKTÖRÜ ORAN(%) 2008 72.963 5.574 8 2009 64.316 6.877 11 2010 62.903 6.437 2011 69.227 2012 74.871 YAPI SEKTÖRÜ ORAN(%) 865 297 34 1.147 156 14 10 1.444 475 33 7.749 11 1.710 570 33 9.209 12 256 34 744 Tablo 1. İnşaat İşkolunda iş kazası verileri (SGK/2008,2009,2010,2011,2012) 3
Yapı İşkolunda Kaza Nedenleri %23 %44 DOljme Makine o Miz. DO!}mesi ~ Elektrik o Di{Jer %8 %11 % 14 Şekil 1. İnşaat Sektöründe Meydana Gelen Kaza Tiplerinin Oranları
PROGRAMLI TEFTİŞ İSTATİSTİKLERİ
ULAŞILAN İŞYERİ SAYISI/İŞÇİ SAYISI/ İNŞAAT ALANI Yıl İşyeri Sayısı Ulaşılan Teftiş Edilen Toplam İşçi İnşaat Alanı Sayısı ( m2 ) 2009 72 7.500 3.800.000 2010 284 30.000 10.500.000 2011 326 21.100 7.500.000 2012 349 30.893 11.400.000 2013 687 46.752 19.300.000
PROGRAMLI TEFTİŞ FAALİYETLERİNİN GEÇMİŞİ 2009:Ankara, Antalya, Kocaeli, Konya, Eskişehir ve Kayseri Denetimler iki adımlı planlandı İlk adımda teftiş gören işyerlerinde yüksekte çalışma ile ilgili tespit edilen hususlar doğrultusunda tutanak hazırlandı Ertesi ay aynı işyerlerine gidilerek tutanakta belirtilen hususların giderilip giderilmediği kontrol edildi Noksanlıkların devamı durumunda yüksekte çalışma ile ilgili giderilmemiş noksan hususlar işçilerin yaşamı için tehlikeli husus kapsamında değerlendirilerek, uygulama yapıldı Bu dönem yapılan teftişlerde uygulamanın nasıl yapılacağı konusunda işverenler bilgilendirilmesine rağmen bir çok işyerinin belirtilen sürelerde tespit edilen hususları gidermediği ve bir çok işyerinde işyerinin bu gerekçe ile kapatıldığı tespit edilmiştir.
2010:Türkiye Geneli 23 il Yüksekte çalışma ile ilgili noksan hususlar Teftiş sonrası yüksekten düşme ile ilgili tespit edilen hususlar çerçevesinde doğrudan uygulama (kapatma) yapıldı. 2011:Türkiye Geneli 23 il Yüksekte çalışma ile ilgili noksan hususlar Teftiş sonrası yüksekten düşme ile ilgili tespit edilen hususlar çerçevesinde doğrudan uygulama (kapatma) yapıldı.
2011:3 aylık Mantolama Projesi Yüksekte çalışma ile ilgili noksan hususlar Teftiş sonrası yüksekten düşme ile ilgili tespit edilen hususlar çerçevesinde doğrudan uygulama (kapatma) yapıldı. 2011:İskele Üreten Firmalar Teftiş Edildi Teftiş sonrası yüksekten düşme ile ilgili tespit edilen hususlar çerçevesinde doğrudan uygulama (kapatma) yapıldı.
2012:Türkiye Geneli 23 il Teftişler genel teftiş şeklinde yapıldı Hayati tehlike kavramı genişletilerek yüksekten düşme riski yanına müfettiş insiyatifinde elektrik, malzeme düşmesi, yangın vb. diğer hususlar eklendi. İdari Tedbir Raporu uygulamasına başlanmıştır. İdari Para cezalarının caydırıcılığını arttırma amacıyla mesleki eğitim ve sağlık raporu gibi hususlar teftiş kapsamına alınmıştır.
2012 yılında HES işyerleri için ayrı bir proje yürütülmüş, Ankara Grup Başkanlığı na bağlı illerde pilot uygulamalar yapılmış, teftişlerin sonucunda sadece idari para cezası uygulaması yapılmıştır. 2012 yılında yapılan programlı teftiş projeleri daha önceki senelerden farklı olarak Kurul Başkanlığınca yürütülmüştür.
2013: Türkiye Geneli Grup başkanlıklarınca yürütüldü Teftişlere başlamadan önce Grup Başkanlıklarından gelen öneriler ve proje koordinatörleriyle yapılan toplantılar doğrultusunda, 6331 sayılı kanunla beraber gerçekleşen mevzuat değişimi süreci de dikkate alınarak proje kriterleri belirlendi Teftiş sürelerinin müfettiş tarafından esnek tutularak tespit edilen noksanlıkların mümkün mertebe teftiş süresi içerisinde gidertilmesine yönelik bir politika izlendi Hayati tehlike içeren hususlarla ilgili noksanlıkların devamı halinde yeni mevzuat çerçevesinde işyerinde işin durdurulması ile ilgili uygulama gerçekleştirildi
2014 Türkiye Geneli-Grup Başkanlıklarınca Uygulamaya Devam Edilmekte ANKARA GRUP BŞK.UYGULAMA ALANI : Ankara Antalya, Kocaeli, Konya, Mersin, Adana Kayseri, Gaziantep, Samsun, Trabzon, Diyarbakır Elazığ, Zonguldak İZMİR GRUP BŞK. UYGULAMA ALANI: Manisa, Uşak, Aydın, Denizli, Muğla, Afyonkarahisar, Burdur ve Isparta İzmir, BURSA GRUP BŞK. UYGULAMA ALANI: Yalova, Bilecik, Kütahya, Balıkesir, Çanakkale, Bursa İSTANBUL GRUP BŞK. UYGULAMA ALANI: İstanbul, Kırklareli, Edirne, Tekirdağ
PROGRAMLI TEFTİŞLERİN TEMEL AMACI VE OLUMLU SONUÇLARI Uygulamalar her ne kadar seneden seneye ciddi farklar gösterse de temel hedef olarak belirlenen, özellikle risk içeren çalışmaların yapıldığı ekipmanlar (iskele, kalıp sistemleri, güvenlik ağları, korkuluk sistemleri, personel düşme durdurma sistemleri-emniyet kemerleri ve yaşam hatları) üzerinde olumlu gelişmeler gözlenmiştir. Bu noktada programlı teftişlerin en önemli amacının İSG açısından kalıcı, sürdürülebilir, etkin bir seviyeye ulaşılması olduğu unutulmamalıdır. En başta iskeleler olmak üzere ekipmanlar üzerinde yaptırılacak kalıcı iyileştirmeler bu teftişlerin en etkili sonucu olacaktır.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İLE İLGİLİ YÜKÜMLÜLÜKLER BİLDİRİM BELGE OLARAK İSTENENLER» -30 iş gününden fazla sürecekse -Devamlı olarak 20 den fazla işçi çalışacaksa, -İşin büyüklüğü 500 yevmiyeden fazlaysa SAĞLIK GÖZETİMİ -Sağlık Raporu -Anti-tetanik Aşı EKİPMAN KONTROLLERİ -Kaldırma Araçlarının (vinçler, asansörler,asma iskele v.b.) -Basınçlı Kapların Per. Kont. -Elektrik ve Aydınlatma Tes. Per. Kont. -Yangın Ekipmanının Per. Kont.
YAPI İŞLERİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İLE İLGİLİ YÜKÜMLÜLÜKLER EĞİTİM BELGE OLARAK İSTENENLER -İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi -Mesleki Eğitim -Operatör Belgeleri İŞÇİ ÖZLÜK DOSYALARI SAĞLIK GÜVENLİK PLANI
Yapı İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Önlemleri A. PLANLAMA VE ORGANİZASYON B. YAPI ALANININ ÇEVRİLMESİ VE ULAŞIM YOLLARI C. KAZI İŞLERİ D. YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA E. İSKELELER G. KALIP YAPIM VE SÖKÜM İŞLERİ ELEKTRİK H. SOSYAL TESİSLER-DİNLENME VE BARINMA YERLERİ F. J. KİŞİSEL KORUYUCU DONANIM KİMYASALLAR VE YANGIN K. İŞ MAKİNALARI VE İŞ EKİPMANLARI I.
Tüm Sektörlerde Olduğu Gibi Risk Değerlendirmesi Önemli RİSK DEĞERLENDİRMESİ İLKELERİ Risklerden kaçınmak, Riskleri analiz etmek, Risklerle kaynağında mücadele etmek, Riskleri önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek, Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek, Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek. 6331 Mad.25:Çok tehlikeli sınıfta yer alan maden, metal ve yapı işleri ile tehlikeli kimyasallarla çalışılan işlerin yapıldığı veya büyük endüstriyel kazaların olabileceği işyerlerinde, risk değerlendirmesi yapılmamış olması durumunda iş durdurulur.
Tedbirlerin kapsamı Tedbirlerin hiyerarşisi 1.Risk kaynağının önlenmesi/ortadan kaldırılması/ azaltılması; kaynağın özelliklerinin değiştirilmesi 2. Teknik güvenlik tedbirleri (Toplu Koruma Tedbirleri) 3. Organizasyon ile ilgili tedbirler (risk faktörüyle bireyin geçici süreyle ayrılması) 4. Kişisel koruyucu donanımların kullanılması 5. Davranışlarla ilgili tedbirler
NEVŞEHİR ACIGÖL CAMİİ İNŞAATI-KUBBE BETON KALIBI VE KALIP İSKELESİNİN ÇÖKMESİ-17.12.2011 Cami kubbe betonu dökülürken kalıp ve kalıp iskelesinin çökmesi sonucu 11 İŞÇİ YÜKSEKTEN DÜŞEREK KALIP SİSTEMİNİN ALTINDA KALDI
KADİRLİ OTOGAR İNŞAATI12.05.2012 21
ÇUKUROVA BELEDİYE BİNASI İNŞAATI-31.12.2012 16mx4m h:8-11 %60 eğimli tiyatro salonunun tabliye betonu dökülmesi sırasında betonarme kalıbının çökmesi 7 işçi yaralandı
MERSİN ATIŞ POLİGONU İNŞAATI04.01. 2013 10m. Yük. havuz üstü son kat tabliyesi betonu dökmü sırasında kalıp çöktü. 5 Yaralı
24
OLİMPİK KÖY İNŞAATI-14.01.2013 Havuz üstü +20 Kotunda yaklaşık 1000m2 lik betonarme tabliyenin beton dökümü sırasında çökme 40x160 kesitinde 21 metre açıklık geçen 23 kiriş
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU HİZMET BİNASI-04 Şubat 2014 Yaklaşık 400m2lik konferans salonu tabliye betonu dökümü sırasında çökme-1 ölüm 1 yaralanma
NEDEN BU KAZALAR OLDU??? Kalıp ve kalıp iskelesi teknik gözetim altında kurulmamış, kurma planı yok Kalıbı ve iskeleyi kuran işçilerin teknik yeterliliği yok. İskelenin statik hesabı yapılmamış, kurulumu aşamasında ve kurulduktan sonra yetkili bir kişi tarafından uygunluğu kontrol edilip belgelendirilmemiştir. Kalıp altında kafes sistem,ızgara sistemi vb. bir taşıyıcı sistem oluşturulmamış, kalıba gelen yükün iskeleye doğru şekilde aktarılması için uygun bir sistem tasarlanmamış, hesapsız ve gayri ihtiyari teleskobik dikme ve kalaslarla bağlantı yapılmaya çalışılmış. İskele sisteminin stabilitesinin sağlanması için binaya yeteri kadar ve uygun ankraj yapılmamış İşçilerin yüksekten düşmesine karşı kalıp sistemi dışına ankrajlanmış hatlarla oluşturulmuş yaşam hatları yok
ÖZETLE; Uzman Gözetimi Kurma, kullanma ve sökme planı Sağlamlık ve dayanıklılık hesapları Yeterlilik kontolleri (özellikler kayar kalıp, tünel kalıp ve masa kalıplardaki bağlantı yerleri, sabitleme elemanları, tijler, hidrolik hortumlar vs) Geçici dayanıksızlara karşı önlem ve iş planı Kalıbı taşıyan sistemin uygun şekilde tasarlanması Düşmeye karşı önlem (yatay yaşam hatları, platformlar, korkuluklar, güvenlik ağları)
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA
KALIP YAPIM VE SÖKÜM İŞLERİ Yatay Yaşam Hattı Bağlantı Aparatı
13.01.2014
13.01.2014
İNŞAATLARDA YÜKSEKTEN DÜŞME RİSKİ BULUNAN YERLER Merdiven Kenarı ve Sahanlıkları Döşeme Kenarları Asansör Boşlukları Şaft, Elektrik ve Tesisat Boşlukları
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA Yüksekte çalışmalar ancak uygun ekipmanlarla veya korkuluklar, platformlar, güvenlik ağları gibi toplu koruma araçları kullanılarak yapılacaktır. İşin doğası gereği toplu koruma önlemlerinin uygulanmasının mümkün olmadığı hallerde, çalışma yerine ulaşılması için uygun araçlar sağlanacak, çalışılan yerde vücut tipi emniyet kemeri veya benzeri güvenlik yöntemleri kullanılacaktır. (Yapı İşl.Yön.Ek4A Mad.2)
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA KORKULUKLAR: YAYGIN KULLANIM ALANI Betonarme platformların döşeme kenarları, Asansör, merdiven, baca, şaft, aydınlatma boşlukları gibi döşemelerde süreksizlik meydana getiren boşluklar, Pencere, balkon gibi duvar ve perde duvar gibi yapı elemanları arasında süreksizlik meydana getiren boşluklar GÜVENLİ KORKULUK ÖZELLİKLERİ: 1 metre yükseklikte ana korkuluk Ara yan koruma elemanları (Ara yan koruma elemanları, ana korkuluk ve topuk levhası arasındaki açıklıklar 47 santimetreden fazla olmayacak) Yeterli dayanım (125 kg ) Topuk levhası (15 cm yükseklikte)
40
PLATFORM KENARLARI (Kalıp Aşaması) PLATFORM KENARLARI (Demir Montaj Aşaması)
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA ESKİ HALİ YENİ HALİ
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA ESKİ HALİ YENİ HALİ
Güvenlik Ağı Uygulama Örnekleri T tipi Güvenlik Ağı (Kat platform kenarları, kalıp çalışmaları) S tipi Güvenlik Ağı (Bina içi kat boşlukları, çatı altı çalışmalar)
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA EMNİYET KEMERLERİNİN DOĞRU KULLANIMI: Uygun tipte (paraşütçü tipi TS EN 358 ve 361 Standartlarınauygun) emniyet kemeri, Uygun bağlantı (ankraj) noktaları ve yaşam hatları Bağlantı halatları, Lanyardlar Karabinalar, D halkası ve benzeri bağlantı tertibatları, Enerji sönümleyici aparatlar, Yatay ve dikey yaşam hatlarına bağlantıyı sağlayan tipte halat tutucular vb. Yapılan işe göre gerekli diğer donanım Kullanılan tüm ekipman ve aksesuarlar ilgili standartlara uygun olacaktır.
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA ÇATI İŞLERİ İşçilerin çatı üzerinde veya kenarlarında; ya da kırılgan malzemeden yapılmış herhangi bir yüzey üzerinde çalışmak zorunda olduğu hallerde, düşmeleri önleyecek gerekli güvenlik tedbirleri alınmalıdır. (çatı merdiveni, kaymayı önleyici tertibatın kurulması, koruma korkulukları, güvenlik ağları) Çatı yüzeyinde yürütülen çalışmalar sırasında mahya düzlemi boyunca gergi halatı çekilmeli ve emniyet kemerinin gergi halatına takılı kullanımı sağlanmalıdır. CD
Çatı İşleri-Önlemler Kenar koruma sistemleri, Çatı merdivenleri, Güvenlik ağları, Çalışma platformları, Korkuluklu iskeleler, Kayarak düşmeyi önleme sistemleri Dikey ve yatay yaşam hatları gibi toplu koruyucu tedbirler
Yatay yaşam hattı uygulamaları
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA Asansör-Şaft-Tesisat-Kat Boşlukları
13.01.2014
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA Merdiven-Kova Boşlukları
Mümkünse kalıcı korkuluk imalatı betonarme imalatıyla birlikte planlanmalı
YÜKSEKTE GÜVENLİ ÇALIŞMA Malzeme Alım Yerleri
63
13.01.2014
İSKELELER
67
Ankara da bir şantiyede çekilen fotoğraflar TS12810-11 standartlarına uygun; Eksik eleman yok, platform, korkuluk, çaprazlar, eteklikler tam Merdivenlerle güvenli ulaşım Taşıyıcı sistem ve korkuluklar galvaniz kaplı, korozyon riski az
Antalyada bir hastane inşaatı 13.01.2014
ESKİ HALİ YENİ HALİ
ASMA İSKELELERDE GÜVENLİK Asma iskelelerde ara korkuluk ana korkuluk sistemi, güvenlik halatı (life line) bulunmalıdır. Asma iskele platformu yeterli derecede sağlam olmalıdır. Asma iskeleyi taşıyan ana taşıyıcı halatın görev yapmaması durumunda devreye girecek ikincil halat, düşüşü önleme teçhizatları, mekanik durdurma tertibatları vs. bulunmalıdır.
Asma iskeleler teknik bir yetkili gözetiminde kurulmalı ve sökülmelidir. Asma iskeleler yeterli sağlıkta olmalıdır. İskelelerin asılması için kullanılacak olan halatların her gün işe başlamadan önce kontrolü yapılarak ancak sağlam olduğu anlaşıldıktan sonra çalışmaya başlanmalıdır. Asma iskelelerin üzerine kaldırabileceği maksimum yük yazılarak bundan daha fazla işçi ve yük yüklenmesi engellenmelidir. Asma iskelelerin kullanımında bina yüzendeki çıkıntılar dikkate alınmalıdır. Asma iskelede çalışan işçilere paraşüt tipi emniyet kemeri ve baret verilerek kullanmaları sağlanmalıdır. Paraşüt tipi emniyet kemeri iskeleden bağımsız ayrı bir yaşam halatına takılı olmalıdır.
Antalya'da 16 katlı bir apartmanda izolasyon çalışması yapan işçileri taşıyan asma iskele ikiye ayrıldı. 40 metreden yere düşen bir işçi hayatını kaybetti, 2 işçi ise son anda kurtarıldı.
RİZE ASMA İSKELE KAZASI (05.10.2012)
Dinlediğiniz İçin Teşekkürler Semiha DOSTLAR sdostlar@csgb.gov.tr