::: Trafik ve Çevre Bilgisi :::

::: Trafik ve Çevre Bilgisi ::: Karayolları Trafik Kanunu Karayollarında, can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacak önlemleri göstermek amacıyla 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu çıkarılmıştır. Kurullar, Kuruluşlar, Komisyonlar, Görev Ve Yetkileri a) Karayolları Güvenliği Yüksek Kurulu: Kurul, Başbakan'ın başkanlığında yılda iki defa toplanır. Trafik Hizmetleri Başkanlığınca hazırlanarak, Karayolu Trafik Güvenliği Kurulunca uygun görülen önerileri değerlendirerek karara bağlar ve kararlarının yaşama geçirilmesi için gerekli koordinasyon önlemlerini belirler. b) Karayolu Trafik Güvenliği Kurulu: Kurul, Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Hizmetleri Başkanının başkanlığında ayda bir toplanır. Trafik hizmetlerinin çağdaş ve güvenli bir şekilde yürütülmesi amacıyla önerilen veya katılacak temsilcilerce önerilecek önlemlerin uygulanabilirliğini tartışarak karara bağlar. c) Emniyet Genel Müdürlüğü: Trafik Kanununa göre; araçları, araçlarda bulundurulması gerekli belge ve gereçleri, sürücüleri ve bunlara ait belgeleri, sürücülerin ve karayolunu kullanan diğer kişilerin, kurallara uyup uymadığını, trafik düzenlemelerinin ve çeşitli tesislerin yasa hükümlerine uygun olup olmadığını denetlemek, Duran ve akan trafiği düzenlemek ve yönetmek, El koyduğu trafik kazalarında trafik kazası tespit tutanağı düzenlemek, Trafik kazası sonucunda hastalanan veya yaralananların bakımlarını sağlayacak tedbirlerin, süratle alınmasına yardımcı olmak ve yakınlarına haber vermek, Araçların tescil işlemlerini yaparak belge ve plakalarını vermek, Sürücülerin belgelerini vermek, Ülke çapında taşıtların ve sürücülerin sicillerini tutmak, teknik ve hukuki değişikliklerini işlemek, istatistiki bilgileri toplamak ve değerlendirmek, Trafik kazalarının oluş nedenleri ile ilgili tüm unsurları kapsayan istatistik verileri ve bilgilerini toplamak, değerlendirmek, sonuçlarına göre gereken önlemlerin alınmasını sağlamak ve ilgili kuruluşlara teklifte bulunmak, Hasar tazminatı ödemelerini hızlandırmak amacıyla sigorta şirketlerince istenecek gerekli bilgi ve belgeleri vermek, d) Karayolları Genel Müdürlüğü: Yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarında can ve mal güvenliği yönünden gerekli düzen leme ve işaretlemeleri yaparak önlemleri al mak ve aldırmak, Tüm karayollarındaki işaretleme standartlarını tespit etmek, yayınlamak ve kontrol etmek, projeleri incelemek ve onaylamak, Trafik araç ve tekniğine ait görüş bildirmek, karayolu güvenliğini ilgilendiren konulardaki projeleri incelemek ve onaylamak, Yapım ve bakımdan sorumlu olduğu karayollarında, İçişleri Bakanlığı'nın uygun görüşü alınmak suretiyle, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarının üstünde veya altında hız sınırları belirlemek ve işaretlemek, Trafik kazalarının oluş nedenlerine göre verileri hazırlamak ve karayollarında gerekli önleyici teknik tedbirleri almak, e) Milli Eğitim Bakanlığı: Motorlu araç sürücülerinin yetiştirilmesi için sürücü kursları açmak,özel sürücü kursu açılmasına izin vermek, bunları her safhada denetlemek, Kurslarda eğitilenlerin sınavlarını yapmak, başarılı olanlara sertifika verilmesini sağlamak, Okııi öncesi, okul içi ve okul dışı trafik eğitimini düzenleyen trafik genel eğitim planı hazırlamak ve ilgili kuruluşlarla işbirliği yaparak uygulamak. f) Sağlık Bakanlığı: Trafik kazaları ile ilgili ilk ve acil yardım hizmetlerini planlamak ve uygulamak, Kazalarda yaralananların en kısa zamanda sağlık hizmetlerinden istifadelerini temin etmek üzere, karayolları üzerinde ilk yardım istasyon-ları kurmak, bu istasyonlara gerekli personeli, araç ve gereci sağlamak, Her ilde trafik kazaları için eğitilmiş sağlık personeli ile birlikte yeteri kadar ilk ve acil yardım ambulansı bulundurmak. http://hasanfirat.com Sayfa 2

g) Ulaştırma Bakanlığı: Trafik Kanunu açısından karayolu taşımasına ilişkin gerekli koordinasyonu sağlamak, Tescile bağlı araçların muayenelerini yapmak veya yaptırmak, muayene istasyonlarını denetlemek, araçların ağırlık ve boyut kontrollerini yapmak veya yaptırmak ve denetlemek. h) Tarım Orman Köyişleri Bakanlığı: Trafik düzeni ve güvenliği açısından ana orman yolları ile gerekli görülen orman yollarında işaretlemeler yaparak tedbirler almak ve aldırmak, Köy yollarında trafik düzeni ve güvenliği açısından gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparak, tedbir almak ve aldırmak. i) Belediyeler: Yapım ve bakımından sorumlu olduğu yolları trafik düzeni ve güvenliğini sağlayacak durumda bulundurmak, Gerekli görülen kavşaklara ve yerlere trafik ışıklı işaretleri, işaret levhaları koymak ve yer işaretlemeleri yapmak, Karayolu yapısında ve üzerinde yapılacak çalışmalarda gerekli tedbirleri almak, aldırmak ve denetlemek, Karayolunda trafik için tehlike teşkil eden engelleri gece veya gündüze göre kolayca görülebilecek şekilde işaretlemek veya ortadan kaldırmak, Çocuklar için trafik eğitim tesisleri yapmak veya yapılmasını sağlamak. j) İl ve İlçe Trafik Komisyonları: İl sınırları içinde yerel ihtiyaç ve şartlara göre trafik düzeni ve güvenliğini sağlamak amacıyla gerekli tedbirleri almak, Trafiğin düzenli bir şekilde akımını sağlamak bakımından alt yapı hizmetleri ile ilgili tedbirleri almak, trafikle ilgili sorunları çözümlemek, bütün ülkeyi ilgilendiren Trafik Güvenliği Yüksek Kurulu'nun müdahalesini gerektiren hususları İçişleri Bakanlığı'na iletmek, Belediye sınırları içinde ticari amaçla çalıştırılacak yolcu ve yük taşıtları ile motorsuz taşıtların çalışma şekil ve şartları, çalıştırılabileceği yerler ile güzergahlarını tespit etmek ve sayılarını belirlemek, Otopark olmaya uygun boş alan, arazi ve arsaları geçici otopark yeri olarak ilan etmek ve bunların sahiplerine izin vermek, İl Trafik Komisyonunun başkanı Vali, İlçe Trafik Komisyonunun başkanı ise Kaymakam'dır. İl ve İlçe Trafik Komisyonlarının kararları valinin onayı ile yürürlüğe girer. TANIMLAR TRAFİK: Yayaların, hayvanların ve araçların karayolları üzerindeki hal ve hareketleridir. KARAYOLU (YOL): Trafik için, kamunun yararlanmasına açık olan arazi şeridi, köprüler ve alanlardır. ARAÇ: Karayollarında kullanılabilen, motorlu, motorsuz ve özel amaçlı taşıtlar ile iş makina-ları ve lastik tekerlekli traktörlerin genel adıdır. TAŞIT: Karayolunda insan, hayvan ve yük taşımaya yarayan araçlardır. SÜRÜCÜ: Karayolunda, motorlu veya motorsuz bir aracı veya taşıtı sevk ve idare eden kişidir. ŞOFÖR: Karayolunda, ticari olarak tescil edilmiş bir motorlu taşıtı süren kişidir. YOLCU: Aracı kullanan sürücü ile hizmetliler dışında araçta bulunan kişilerdir. HİZMETLİ: Araçlarda, sürücü hariç, araç veya taşıma hizmetlerinde süreli veya süresiz çalışan kişiler ile iş makinelerinde sürücüden gayri kişilerdir. TRAFİK İŞARETLERİ: Trafiği düzenleme amacı ile kullanılan işaret levhaları, ışıklı ve sesli işaretler, yer işaretlemeleri ile trafik zabıtası veya diğer yetkililerin http://hasanfirat.com Sayfa 3

trafiği yönetmek için yaptıkları hareketlerdir. GEÇİŞ ÜSTÜNLÜĞÜ: Görev sırasında, belirli araç sürücülerinin can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartı ile trafik kısıtlama veya yasaklarına bağlı olmamalarıdır. GEÇİŞ HAKKI: Yayaların ve araç kullananların diğer yaya ve araç kullananlara göre, yolu kullanmak sırasındaki öncelik hakkıdır. DURMA: Her türlü trafik zorunlulukları (kırmızı ışık, yetkililerin dur işareti, yol kapanması gibi) nedeni ile aracın durdurulmasıdır. DURAKLAMA: Trafik zorunlulukları dışında araçların insan indirmek ve bindirmek amacı ile kısa bir süre için durdurulmasıdır. PARKETME: Araçların, durma ve duraklaması gereken haller dışında bırakılmasıdır. TRAFİK KAZASI: Karayolu üzerinde hareket halinde olan bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve zararla sonuçlanmış olan olaydır. MÜLK: Devlete, kamuya, gerçek ya da tüzel kişilere ait olan taşınmaz mallardır. YERLEŞİM YERİ (BİRİMİ): Kendisine ulaşan karayolları üzerinde sınırının, başlangıcı ve bitimi bir işaret levhası ile belirlenmiş olan yerleşme, çalışma ve barınma amacı ile insanların yararlandıkları yapı ve tesislerin bir arada bulunduğu ve karayolu trafiğine etkileri tespit edilmiş ve idari taksimatla belirlenmiş olan il, ilçe, köy veya mezra gibi yerlerdir. YAYA: Araçlarda bulunmayan, karayolunda hareketsiz veya hareket halinde bulunan insanlardır. İKİ YÖNLÜ KARAYOLU: Taşıt yolunun her iki yönündeki taşıt trafiği için kullanıldığı karayoludur. TEK YÖNLÜ KARAYOLU: Taşıt yolunun yalnız bir yöndeki taşıt trafiği için kullanıldığı karayoludur. BÖLÜNMÜŞ KARAYOLU: Bir yöndeki trafiğe ait taşıt yolunun bir ayırıcı ile belirli şekilde diğer taşıt yolundan ayrılması ile meydana gelen karayoludur. ERİŞME KONTROLLÜ KARAYOLU (Otoyol-Ekspresyol): Özellikle transit trafiğe tahsis edilen, belirli yerler ve şartlar dışında giriş ve çıkışın yasaklandığı, yaya, hayvan ve motorsuz araçların giremediği, ancak, izin verilen motorlu araçların yararlandığı ve trafiğin özel kontrole tabi tutulduğu karayoludur. GEÇİŞ YOLU: Araçların bir mülke girip çıkması rçm yapılmış olan yolun karayolu üzerinde bulunan kısmıdır. BAĞLANTI YOLU: Bir kavşak yakınında karayolu taşıt yollarının birbirine bağlanmasını sağlayan, kavşak alanı dışında kalan ve bir yönlü trafiğe ayrılmış olan karayolu kısmıdır. TAŞIT YOLU (Kaplama): Karayolunun genel olarak taşıt trafiğince kullanılan kısmıdır. http://hasanfirat.com Sayfa 4

BİSİKLET YOLU: Karayolunun, sadece bisikletlilerin kullanmalarına ayrılan kısmıdır. YAYA YOLU (Yaya kaldırımı): Karayolunun, taşıt yolu kenarı ile gerçek veya tüzel kişilere ait mülkler arasında kalan ve yalnız yayaların kullanımına ayrılmış olan kısmıdır. BANKET: Yaya yolu ayrılmamış karayolunda, taşıt yolu kenarı ile şev başı veya hendek iç üst kenarı arasında kalan ve olağan olarak yayaların ve hayvanların kullanacağı, zorunlu hallerde de araçların faydalanabileceği kısımdır. PLATFORM: Karayolunun, taşıtyolu (kaplama) ile yaya yolu (kaldırım) veya banketinden oluşan kısmıdır. ANAYOL: Ana trafiğe açık olan ve bunu kesen karayolundaki trafiğin bu yolu geçerken veya bu yola girerken, ilk geçiş hakkını vermesi gerektiği işaretlerle belirlenmiş karayoludur. TALİ YOL: Genel olarak üzerindeki trafik yoğunluğu bakımından bağlandığı yoldan daha az önemde olan yoldur. TEHLİKELİ EĞİM: Araçların emniyetle seyrine devam için, vites küçültmeyi gerektiren uzunluk veya açıdaki yol eğimidir. KAVŞAK: İki veya daha fazla karayolunun kesişmesi veya birleşmesi ile oluşan ortak alandır. KAVŞAK ORTAK ALANI: Kavşaklarda, kavşağı teşkil eden kollardan ayrı ayrı yaklaşıldığında, kavşaktaki geometrik veya fiziki değişikliğin başladığı çizgiler ile çevrelenmiş alandır. YAYA GEÇİDİ: Taşıt yolunda, yayaların güvenli geçebilmelerini sağlamak üzere, trafik işaretleri ile belirlenmiş alandır. OKUL GEÇİDİ: Genel olarak okul öncesi, ilköğretim ve orta dereceli okulların çevresinde özellikle öğrencilerin geçmesi için, taşıt yolundan ayrılmış ve bir trafik işareti ile belirlenmiş alandır. ALT GEÇİT: Karayolunun, diğer bir karayolu veya demiryolunu alttan geçmesini sağlayan yapıdır. ÜST GEÇİT: Karayolunun, diğer bir karayolu veya demiryolunu üstten geçmesini sağlayan yapıdır. DEMİRYOLU GEÇİDİ (Hemzemin Geçit): Karayolu ile demiryolunun aynı seviyede kesiştiği bariyerli veya bariyersiz geçitlerdir. ADA: Yayaların geçme ve durmalarına, taşıtlardan inip binmelerine yarayan, trafik akımını düzenleme ve trafik güvenliğini sağlama amacı ile yapılmış olan, araçların bulunamayacağı, koruyucu tertibatla belirlenmiş bölüm ve alandır. AYIRICI: Taşıt yollarını veya yol bölümlerini birbirinden ayıran, bir taraftaki taşıtların diğer tarafa geçmesini engelleyen veya zorlaştıran karayolu yapısı, trafik tertibatı veya gereçtir. ŞERİT: Taşıtların bir dizi halinde güvenle seyredebilmeleri ve taşıt yolunun ayrılmış bir bölümü veya boyuna işaretlemelerle ayrılmamış olsa bile motorlu http://hasanfirat.com Sayfa 5

araç dizisinin hareketine yeterli genişlikte olmak şartıyla taşıt yolunun bölü-nebileceği boyuna dilimlerin herhangi biridir. PARKYERİ (Otopark): Araçların park etmesi için kullanılan açık veya kapalı alandır. KARAYOLU ÜZERİ PARKYERİ: Taşıt yolundaki veya buna bitişik alanlardaki park yeridir. KARAYOLU DIŞI PARKYERİ: Karayolu sınır çizgisi dışında olan ve bir geçiş yolu veya servis yolu ile taşıt yoluna bağlanan park yeridir. DURAK: Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının yolcu ve hizmetlileri bindirmek, indirmek gayesiyle duraklamaları için işaretlerle belirlenmiş yerdir. GARAJ: Araçların genellikle uzun süre durmaları için kullanılan bakım veya servisinin de yapılabileceği kapalı veya açık olan yerlerdir. TERMİNAL: İnsan veya eşya taşımalarında araçların indirme, bindirme, yükleme, boşaltma, aktarma yaptıkları ve ayrıca bilet satışı ile bekleme, haberleşme, şehir ulaşımı ve benzeri hizmetlerin de sağlandığı yerdir. SERVİS İSTASYONU: Araçların bakım, onarım ve servislerin yapıldığı açık veya kapalı yerdir. AKARYAKIT İSTASYONU: Araçların esas itibariyle akaryakıt, yağ, basınçlı hava ve yedek malzeme gibi ihtiyaçları ile ayrıca, kişilerin ilk yardım ihtiyaçlarının da sağlandığı yerdir. MUAYENE İSTASYONU: Araçların niteliklerini tespit ve kontrol edebilecek cihaz ve personel bulunan ve teknik kontrolü yapılan yerdir. ARAÇ TARTI İSTASYONU: Araçların yüklü veya yüksüz olarak sabit veya taşınabilir cihazlarla tartıldığı yerdir. OTOMOBİL: Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka en çok yedi oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. http://hasanfirat.com Sayfa 6

MİNİBÜS: Yapısı itibariyle, sürücüsünden başka sekiz ile ondört oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. OTOBÜS: Yapısı itibariyle sürücüsünden başka en az onbeş oturma yeri olan ve insan taşımak için imal edilmiş bulunan motorlu taşıttır. Troleybüsler de bu sınıfa girer. KAMYONET: İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3500 kg'ı geçmeyen ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır. KAMYON: İzin verilebilen azami yüklü ağırlığı 3500 kg'dan fazla olan ve yük taşımak için imal edilmiş motorlu taşıttır. ÇEKİCİ: Römork ve yarı römorkları çekmek için imal edilmiş olan ve yük taşımayan motorlu taşıttır. ARAZİ TAŞITI: Karayollarında yolcu veya yük taşıyabilecek şekilde imal edilmiş olmakla beraber, bütün tekerlekleri motordan güç alan veya alabilen motorlu taşıttır. MOTOSİKLET: İki veya üç tekerlekli sepetli veya sepetsiz motorlu taşıttır. MOTORLU BİSİKLET: Silindir hacmi 50 santimetre küpü geçmeyen, içten patlamalı motorla donatılmış ve imal hızı saatte 50 km'den az olan bisiklettir. BİSİKLET: En çok üç tekerleği olan ve üzerinde bulunan insanın adale gücü ile pedal veya el ile tekerleği döndürülmek suretiyle hareket eden ve yolcu taşımalarında kullanılmayan motorsuz taşıttır. LASTİK TEKERLEKLİ TRAKTÖR: Belirli şartlarda römork ve yarı römork çekebilen, ancak ticari amaçla taşımada kullanılmayan tarım aracıdır. İŞ MAKİNELERİ: Yol inşaat makineleri ile benzeri tarım, sanayi, bayındırlık, milli savunma ile çeşitli kuruluşların iş ve hizmetlerinde kullanılan, iş amacına göre üzerine çeşitli ekipmanlar monte edilmiş, karayolunda insan, hayvan, yük taşımasında kullanılamayan motorlu araçlardır. ÖZEL AMAÇLI TAŞIT: Özel amaçla insan veya eşya taşımak için imal edilmiş olan ve itfaiye, cankurtaran, cenaze, radyo, sinema, televizyon, kütüphane, araştırma araçları çekmek veya taşımak, kaldırmak gibi özel işlerde kullanılan motorlu araçtır. OKUL TAŞITI: Genel olarak okul öncesi, ilköğretim ve orta dereceli okulların öğrencileri ile sadece gözetici ve hizmetlilerin taşınmalarında kullanılan taşıttır. http://hasanfirat.com Sayfa 7

KAMU HİZMETİ TAŞITI: Kamu hizmeti için yük veya yolcu taşıması yapan bütün taşıtlardır. PERSONEL SERVİS TAŞITI: Herhangi bir kamu kurum ve kuruluşu veya özel veya tüzel kişilerin personelini bir akit karşılığı taşıyan şahıs veya şirketlere ait minibüs ve otobüs türündeki ticari araçlardır. Kamu kurum ve kuruluşları ile özel ve tüzel kişilere ait araçların kendi personelini veya yolcusunu taşıma işi bu tanımın kapsamına girmez. UMUM SERVİS ARACI: Okul taşıtları ile personel servis araçlarının birlikte değerlendirilmesidir. KAMP TAŞITI: Yük taşımasında kullanılmayan, iç dizaynı tatil yapmaya uygun teçhizatlarla donatılmış, hizmet edebileceği kadar yolcu taşıyabilen motorlu taşıttır. RÖMORK: Motorlu araçla çekilen insan veya yük taşımak için imal edilmiş motorsuz taşıttır. YARI RÖMORK: Bir kısmı motorlu taşıt veya araç üzerine oturan, taşıdığı yükün ve kendi ağırlığının bir kısmı motorlu araç tarafından taşınan römorktur. HAFİF RÖMORK: Azami yüklü ağırlığı 750 kg.'ı geçmeyen römork veya yarı römorktur. TAŞIT KATARI: Karayolunda bir birim olarak seyretmek üzere birbirine bağlanmış taşıttır. TAŞIMA SINIRI (KAPASİTE): Bir aracın güvenle taşıyabileceği en çok yük ağırlığı veya yolcu ve hizmetli sayısıdır. GABARİ: Araçların, yüklü veya yüksüz olarak karayolunda güvenli seyirlerini temin amacı ile uzunluk, genişlik ve yüksekliklerini belirleyen ölçüdür. AZAMİ AĞIRLIK: Taşıtın güvenle taşıyabileceği azami yükle birlikte ağırlığıdır. YÜKSÜZ AĞIRLIK: Üzerinde insan veya eşya (yük) bulunmayan ve akaryakıt deposu dolu olan bir aracın taşınması zorunlu alet, edavat ve donatımı ile birlikte toplam ağırlığıdır. YÜKLÜ AĞIRLIK: Bir taşıtın yüksüz ağırlığı ile taşımakta olduğu sürücü, hizmetli, yolcu ve eşyanın toplam ağırlığıdır. DİNGİL AĞIRLIĞI: Araçlarda aynı dingile bağlı tekerleklerden, karayolu yapısına aktarılan ağırlıktır. AZAMİ DİNGİL AĞIRLIĞI: Araçların karayolu yapılarından güvenle ve yapıya zarar vermeden geçebilmeleri için saptanan toplam ağırlıktır. OGS : Bu logo Otomatik Geçiş Sistemi uygulayan gişeyi gösterir. http://hasanfirat.com Sayfa 8

Karayolları Trafik Kanunu Karayolu yapısı üzerine, trafiği güçleştirecek, tehlikeye sokacak veya engel yaratacak, trafik işaretlerinin görülmelerini engelleyecek veya güçleştirecek şekilde bir şey koymak, atmak, dökmek, bırakmak ve benzeri hareketlerde bulunmak, Karayolu yapısını, trafik işaretlerini karayoluna ait diğer yapı ve güvenlik tesislerini, üzerlerine yazı yazarak, çizerek veya başka şekillerde bozmak, yerlerini değiştirmek veya ortadan kaldırmak, Yasaktır. Meydana gelen tehlike ve engeller, ilgili kuruluşlar ve zabıtaca ortadan kaldırılır, bozukluk ve eksiklikler yolun yapım ve bakımından sorumlu kuruluşlarca derhal giderilir, zarar karşılıkları ve masrafları sorumlulara ödetilir. Uymayanlara para cezası verilir. TRAFİK İŞARETLERİ 1- Trafik görevlisinin işaretleri 2- Işıklı trafik işaretleri 3- Trafik işaret levhaları 4- Yol çizgileri 5- Diğer işaretleme elemanları Trafik işaretlerinin bu sıralaması aynı zamanda bunlara uymadaki öncelik sıralamasıdır. Sesli veya yazılı ışıklar; araç trafiğine göre yayaların hareketlerini düzenleyen ışıklar olup yayalara hitap eder. Trafik işaretlerinin standart, anlam, nitelik ve nicelikleri ile diğer esasları İçişleri Bakanlı-ğı'nın görüşü alınarak Bayındırlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle gösterilir. 1- Trafik Görevlisinin İşaretleri a) Trafik görevlisinin her iki kolunu veya sağ veya sol kollarından birini yere paralel olarak yana açtığı durumda; kollar doğrultusundaki araçlara geç, ön ve arka doğrultusundaki araçlara dur demektir. b) Trafik görevlisinin sağ veya sol kolundan birini havaya kaldırması durumunda, bütün yön-lerdeki araçlara dur demektir. c) Görevli kişinin kırmızı ışığı sallaması, ışığı yönelttiği doğrultudaki karayolunu kullananlar için dur demektir. d) Görevli kişinin kısa sesli tek veya fasılalı düdük işareti uyarma, uzun sesli tek veya fasılalı düdük işareti dur demektir. e) Trafiği hızlandırma işareti: Trafik polisi, hızlandırmak istediği yöne sol ya da sağ yanı dönük olarak, o yönde bulunan kolunu yere paralel olacak şekilde ve dirsekten kırmak suretiyle eline kadar olan kısmı yukarıya kaldırıp, tekrar yere paralel hale getirir. http://hasanfirat.com Sayfa 9

f) Trafiği yavaşlatma işareti: Trafik polisi, yavaşlatmak istediği yöne cephesi dönük durur ve sağ ya da sol kolunu (trafiğin akış yönüne göre) omuzdan, yere paralel oluncaya kadar kaldırıp, 45 derece ile 90 derece arasında seri olarak yavaş yavaş sallar. Görevli kişiler; mecburiyet olmadıkça ışıklı işaretlerle yönetilmekte olan kavşaklarda yönetime müdahale etmemeye; yeşil ışıkta, ilerlemekte olan veya kavşaklara girmek üzere olan araçları ani işaretlerle durdurmamaya; kural, kısıtlama ve yasaklamalara aykırı uygulamalara imkan tanımamaya, özen göstermek zorundadırlar. 2- Işıklı Trafik İşaretleri a) Kırmızı Işık: Aksini gösteren bir işaret yoksa hiçbir yöne hareket edilmez, durulur. b) Kırmızı-Sarı Işık: Yol trafiğe açılmak üzeredir, harekete hazırlanılır. c) Yeşil Işık: Yol trafiğe açıktır, aksine bir işaret yoksa durmadan geçilir. d) Sarı Işık: Yol trafiğe kapanmak üzeredir, emniyetle duramayacak kadar yaklaşmış olan araçlar geçebilir, diğer araçlar durmak zorundadır. e) Fasılalı Yanıp Sönen Sarı Işık: Uyarı anlamındadır. Bu yerin yavaş ve dikkatli geçilmesini bildirir. f) Fasılalı Yanıp Sönen Kırmızı Işık: Mutlak bir duruş yapılmasını ve gidilecek yolun açık ve müsait olduğu görüldükten sonra yeniden hareket edilmesini bildirir. g) Işıklı Oklar: Dönüşleri düzenler. Ok yönünde dönüş yapacak olan sürücülerin ışıklı okun yeşil yanmasını beklemelerini bildirir. TEHLİKE UYARI İŞARETLERİ 1 Bu işaretler, gidilen yolun ilerisindeki trafik tehlikeleri konusunuda daha önceden uyarıda bulunmaktadır. Bu nedenle; tehlike uyarı işaretlerinden itibaren hızın azaltılması ve öndeki aracın geçilmemesi gerekir. Varsa diğer trafik düzenleme işaretlerine uyulur. http://hasanfirat.com Sayfa 10

http://hasanfirat.com Sayfa 11

http://hasanfirat.com Sayfa 12

TEHLİKE UYARI İŞARETLERİ 2 http://hasanfirat.com Sayfa 13

Durma ve Parketme İşaretleri Bu işaretler, duraklama ve parketme rejimi ile ilgili işaretlerdir. http://hasanfirat.com Sayfa 14

OTOYOL İŞARETLERİ Bu işaretler, sadece otoyollarda bulunan, bu yollara özgüdür. http://hasanfirat.com Sayfa 15

BİLGİ İŞARETLERİ 1 http://hasanfirat.com Sayfa 16

BİLGİ İŞARETLERİ 2 http://hasanfirat.com Sayfa 17

http://hasanfirat.com Sayfa 18

4- Yol Çizgileri a- Kesik Kesik Yol Çizgisi: Kurallara uymak şartıyla öndeki araç geçilebilir, şerit değiştirilebilir. b- Devamlı Yol Çizgisi: Bu çizgi boyunca hiçbir sebeple öndeki araç geçilemez, şerit değiştirilemez. c- Kesik ve Devamlı Yol Çizgisi: Sadece bir yönde geçme yasağı getirmiştir. Bu çizgi boyunca araca yakın olan çizginin anlamına göre hareket edilir. d- Yan Yana İki Devamlı Yol Çizgisi: Bu çizgi taşıtyolunu bölünmüş yol durumuna getirmiştir, ayırıcı (refüj) anlamındadır. Hiçbir sebeple çizgilerin soluna geçilmez. e- Park Yeri Çizgileri: Araçların duracakları yerleri belirlemek amacıyla park yerlerine çizilen çizgilerdir. f- Yaya Geçidi Çizgileri: Yayaların karşıdan karşıya güvenle geçmelerini sağlamak amacıyla taşıt yolu üzerine çizilen çizgilerdir. g- Yön Okları: Özellikle kavşak yaklaşımlarında gidilecek veya dönülecek yöne göre zamanında uygun şeride girilmesini gösteren çizgilerdir. h- Azami Hız Sınırı: Taşıtyolu üzerine yazılan sayılar bu yol kesimindeki azami hızı gösterir. http://hasanfirat.com Sayfa 19

ı- San Renkli Çizgiler: Sarı çizgilerin beyaz çizgilere üstünlüğü vardır. Sarı yol çizgilerinin kurallarına uyulur. j- Park Yasağı Çizgileri: Park etmenin yasaklandığı kesimlerde bordur taşlarına veya kaplama üzerine çizilen çizgilerdir. 5- Diğer İşaretleme Elemanları Diğer işaretleme elemanları ise; kenar taşları, oto korkulukları, bordur taşları vb. gibi elemanlardır. Düz yol kesimlerinde kenar taşları arasında 50 m mesafe vardır. KARAYOLUNDA ARAÇ SÜRME YASAĞI 1- Uyuşturucu ve keyif verici maddeleri almış olarak karayolunda araç sürmek yasaktır. Bu hükme uymayanlar derhal araç kullanmaktan men olunur ve mahkemeye sevk edilir. Mahkemece hafif para, 6 ay hafif hapis ve sürücü belgesinin iptali ile cezalandırılır. 2- Hususi otomobil sürücüleri kanlarındaki alkol miktarı en çok 0,50 promil olacak kadar alkol alarak araç kullanabilirler. Diğer araç sürücülerinin alkollü araç kullanmaları yasaktır. Bu kurala uymayanlar, geriye doğru 5 yıl içinde birinci defa 6 ay, ikinci defada da 2 yıl süre ile sürücü belgeleri elinden alınır. Para ve 15 ceza puanı ile cezalandırılır. Ayrıca bu sürücüler eğitime tabi tutulurlar. Üçüncü defa tekrarı halinde bu sürücüler, 6 ay hapsolunurlar; psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi sonrası 5 yıl geçtikten sonra uygun olanlara sürücü belgesi iade edilir. Uygun olmayanlara ise sürücü belgesi verilmez. Alkollü olarak ölümlü ya da yaralamalı trafik kazasına neden olunması halinde ağır kusurun varlığı kabul edilir. 3- Sürücü belgesi olmayanların veya sürmeye yetkili oldukları araçlar dışındaki araçları karayolunda sürmeleri yasaktır. Geçerli sürücü belgesi olmadan trafiğe çıkanlara para cezası ile birlikte ilk tespitte 1-2 ay, tekrarı halinde 2-3 ay hapis cezası verilir. 18 yaşından küçükler için bu ceza, aynı sürelerle çocuk ıslah evlerinde ıslah edilmek suretiyle yerine getirilir. 4- Ticari amaçla yolcu ve yük taşıyan motorlu araç sürücülerinin veya bir yarar karşılığında sürücülük yapanların 24 saatlik herhangi bir süre içinde; toplam olarak 9 saatten ve devamlı olarak 4,5 saatten fazla araç sürmeleri yasaktır. Bu sürücüler en fazla 6 günlük araç kullanma süresinden sonra 1 günlük hafta tatilini kullanmak zorundadırlar. Sürekli 4,5 saatlik araç kullanma süresi sonunda eğer dinlenmeye çekilmiyor ise en az 45 dakika mola almaları mecburidir. Bu molalar sürekli 4,5 saatlik araç kullanma süreleri içerisinde en az 15 dakikalık molalar şeklinde de kullanılabilir. Bu sürücüler her 24 saat içerisinde 11 saat kesintisiz dinlenecektir. Otobüs, kamyon ve çekici araçlarında çalışma, sürme, dinlenme sürelerinin tespiti takograf cihazı ile yapılır. Sürücü ve yolcular toplu taşıma araçlarında sigara içemez. Karayolunun Kullanılması Kuralları http://hasanfirat.com Sayfa 20

Aksine bir işaret bulunmadıkça bütün sürücüler araçlarını; 1- Gidiş yönüne göre yolun en sağından sürmek, 2- Çok şeritli yollarda, yol ve trafik durumuna göre hızının gerektirdiği şeritten sürmek, 3- Şerit değiştirmeden önce, gireceği şeritteki araçların emniyetle geçmesini beklemek, 4- Trafiği aksatacak veya tehlikeye sokacak şekilde şerit değiştirmemek, 5- Gidişe ayrılan şeritlerden en soldakini sürekli olarak işgal etmemek, 6- İki yönlü dört veya daha çok şeritli yollarda, aksine bir işaret bulunmadıkça motosiklet, otomobil, minibüs, kamyonet ve otobüs dışındaki araçları sürenler, geçme ve dönme dışında, en sağ şeritten sürmek zorundadırlar. Sürücülerin; 7- Geçme, dönme, duraklama ve park etme gibi haller dışında şerit değiştirmeleri, 8- İki şeridi birden kullanmaları, 9- Kavşaklara yaklaşırken yerleşim yerleri dışında 150 m, yerleşim yerleri içinde 30 m mesafe içinde ve kavşaklarda şerit değiştirmeleri, 10- İşaret vermeden şerit değiştirmeleri, 11- Bölünmüş yollarda, karşı yönden gelen trafik için ayrılmış yol bölümüne girmeleri, 12- Dört veya daha fazla şeritli ve iki yönlü yollarda, karşı yönden gelen trafik için ayrılan yel kısmına girmeleri, 13- İki yönlü ve üç şeritli yollarda en sol şeride girmeleri, Yasaktır. Hız Kuralları Sürücüler, hızlarını; 1) Kullandıkları aracın cinsine, 2) Yük durumuna, 3) Yol durumuna, 4) Hava ve görüş durumuna, 5) Trafik durumuna göre ayarlamak zorundadırlar. Şehirlerarası karayollarında 90 km/s, bölünmüş karayollarında 110 km/s, otoyollarda 120 km/s hızı geçmemek üzere, araçların azami hız sınırları aşağıya çıkarılmıştır. İçişleri Bakanlığı hız sınırını otomobiller için 20 km/s arttırabilir. Azami Hız Sınırları http://hasanfirat.com Sayfa 21

Araç Cinsi Şehir içi Şehir Dışı Otoyol Otomobil 50 90 120 Otobüs 50 80 100 Minibüs Kamyonet Kamyon Arazi taşıtı, Motosiklet Tehlikeli madde veya özel yük taşıyan araç 50 80 90 50 70 80 30 50 60 Motorlu ve motorsuz bisikletlerde 30 50 LTT, arızalı aracı çeken araç, iş makineleri 20 20 http://hasanfirat.com Sayfa 22

Zorunlu haller dışında şehirlerarası karayolunu kullanan motorlu araçlarda, araç cinsi gözetilmeksizin asgari hız sınırı 15 km., otoyollarda ise 40 km'dir. Araçlara römork veya yarı römork takıldığında azami hız sınırından saatte 10 km. düşülmesi gerekir. Tehlikeli madde taşımaya mahsus olup, boş olarak trafiğe çıkarılan araçlar, kendi sınıflarına giren araçlara ait hızla sürülebilirler. Servis (ayak) freni bozuk araçları çeken araçlar, saatte 15 km.den fazla hızla sürülemezler. Sürücüler: 1- Kavşaklara yaklaşırken, 2- Dönemeçlere girerken, 3- Tepe üstlerine yaklaşırken, 4- Yaya ve okul geçitlerine yaklaşırken, 5- Devamlı dönemeçli yollarda ilerlerken, 6- Demiryolu geçitlerine yaklaşırken, 7- Tünellere yaklaşırken, 8- Dar köprü ve menfezlere yaklaşırken, 9- Yapım, bakım ve onarım çalışmaları yapılan yol kesimlerine yaklaşırken, Hızlarını azaltmak zorundadırlar. Aksine bir karar veya işaret yok ise, azami hız sınırı % 10'a kadar aşılabilir. Öndeki aracı geçme sırasında geçme şartlarının mecbur kılması nedeniyle hız sınırı aşılabilir, bir suç oluşturmaz. Hız sınırlarını % 30'dan fazla aşan sürücülerden, suçun işlendiği tarihten geriye doğru 1 yıl içersinde aynı kuralı 5 defa ihlal ettiği tespit edilenlerin sürücü belgeleri 1 yıl süre ile geri alınır. Bu süre sonunda psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirilerek sürücü belgesi almasına mani hali olmadığı anlaşılanların belgeleri iade edilir. Hız sınırlarının aşılıp aşılmadığını, tespit etmekte kullanılan cihazların yerini tespit veya cihazları bulunduranlar hafif para cezası ve 4 aydan 6 aya kadar hafif,hapis cezası ile; bu cihazları imal veya ithal edenler hafif para cezası ve 6 aydan 8 aya kadar hapis cezası verilir Takip Mesafesi Sürücüler, önlerinde giden araçları, kendi araçlarının km. cinsinden saatteki hızının en az yarısı kadar metre mesafeden takip etmek zorundadırlar. Örneğin, 90 km/s. hızla giden bir aracın öndeki aracı takip mesafesi 45 m. dir. Takip mesafesi aynı zamanda, takip eden aracın 2 saniyede kat edeceği yol uzunluğu kadardır. Bu sürenin tespitinde, 88-89 yöntemi kullanılır. (Bu sayılar aralıksız söylendiğinde aradan iki saniye geçmektedir.) Kol ve grup halinde araç kullananlar, araçları arasında diğer araçların güvenle gidebilecekleri açıklıklar bulundurmak zorundadırlar. Bu açıklıkların ölçüsü takip mesafesinden az olamaz. Tehlikeli madde taşıyan araç sürücüleri, yerleşim yerleri dışında diğer araçları 50 m. den daha yakın takip edemezler. kadar hafif hapis cezası ile cezalandırılırlar, cihazlarına el konulur Öndeki Aracı Geçme Öndeki aracı geçmenin yasak olduğu yerler: 1- Geçmenin trafik işareti ile yasaklandığı yerler, 2- Görüş yetersizliği olan tepe üstlerine, dönemeçlere yaklaşırken, 3- Yaya ve okul geçitlerine yaklaşırken, http://hasanfirat.com Sayfa 23

4- Kavşaklarda ve buralara yaklaşırken, 5- Demiryolu geçitlerinde ve buralara yaklaşırken, 6- İki yönlü iki şeritli köprü ve tünellerde. Öndeki aracı geçecek sürücülerin: 1- Arkadan gelen bir başka sürücünün kendisini geçmeye başlamamış olmasına, 2- Geçilecek olan aracın bir başka aracı geçip-geçmediğine, 3- Geçme için kullanılacak şeridin yeteri kadar ilerisinin görüşe açık ve boş olmasına, 4- Geçişin, geçilen araç için bir güçlük doğurmamasına, 5- Araçların hız farkları ve uzunlukları itibariyle geçiş için yeterli mesafenin bulunup bulunmadığına, dikkat etmeleri zorunludur. 1- Geçme, geçilecek aracın solundaki şeritten yapılır. 2- Sol dönüş işareti verilir, geçilecek araç sürücüsü gündüz korna ile, gece selektör ile uyarılır. 3- Geçilecek araca takip mesafesi kadar mesafe önce sol şeride geçilir. 4- Geçilen araç, geriyi görme aynasından gö-rülünceye kadar geçiş şeridinde gidilir. 5- Sağ dönüş işareti verildikten sonra sağ şeride girilerek geçiş tamamlanır. Ancak; 1- Sola dönüş yapmak için yolun soluna yanaşan aracın, 2- Yolun ortasından giden tramvayların, 3- Görev gereği yolun solunda duran geçiş üstünlüğüne sahip araçların, sağından geçilebilir. Gidişe ayrılmış yol bölümlerinde, şerit değiştirmemek şartı ile bir şeritteki taşıtların diğer şeritteki taşıtlardan hızlı gitmesi geçme sayılmaz. Arkadaki Araca Yol Verme Geçilen araç sürücüsü, kendisini geçmek isteyen araçların işaretini alınca: 1- İki yönlü, iki şeritli yollarda taşıt yolunun sağ kenarına yakın gitmek, 2- Dörtten fazla şeritli ve bölünmüş yollarda bulunduğu şeridi izlemek, 3- Hızını artırmamak, 4- Dar taşıt yollarında, trafiğin yoğun olduğu karayollarında yavaş gitmek sebebiyle kendilerini geçmek isteyen araçlara geçme kolaylığı sağlamak, gerekirse yavaşlamak veya durmak, zorundadır. Sürücülerin arkadaki araca dönüş ışıklarıyla geç işareti vermeleri yasaktır. Geçilen araç sürücülerinin, kendilerini geçmek isteyen sürücülere karşı yol vermemeleri, hız arttırmaları ve sola dönüşe geçmeleri yasaktır. http://hasanfirat.com Sayfa 24

Araçların Manevraları (Dönüşler) 1- Sağa dönüş a- Dönüş işareti verilir. b- Sağ şeride veya işaretle dönüş izni verilen şeride girilir. c- Hız azaltılır, d- Dar bir kavisle dönülür, e- Dönüş sırasında ilk geçiş hakkı, karşıya geçen yayalara, varsa bisiklet yolundaki bisikletlilere verilir. 2- Sola dönüş a- Dönüş işareti verilir. b- Yolun gidişe ayrılan kısmının soluna yanaşılır, c- Hız azaltılır. d- Dönüşe başlamadan önce sağdan ve karşıdan gelen taşıtlara ilk geçiş hakkı verilir, e- Geniş kavisle dönülür, f- Dönüş sırasında ilk geçiş hakkı, karşıya geçen yayalara, varsa bisiklet yolundaki bisikletlilere verilir. g- Girilen yol çok şeritli ise, en sağ şerit dışında uygun bir şeride girilir. 3- Dönel Kavşaklarda Dönüş a- Dönüş işareti verilir. b- Hız azaltılır. c- Sol veya geriye dönülecekse, orta adaya yakın şeritten kavşağa girilir. d- Sağa dönülecekse orta adaya uzak şeritten kavşağa girilir. e- Girilecek yola yaklaşıldığında sağa dönüş işaretiyle birlikte sağa yaklaşarak dönel kavşaktan çıkılır. f- Dönel kavşakta geriye dönülecekse, girilecek yola yaklaşıncaya kadar bulunulan şerit muhafaza edilir. 4- Geri Gitme ve Geri Dönüşler Sürücülerin: a- Bağlantı yolları, otoyollar ve tek yönlü yollarda (duraklama ve park manevrası dışında), dar taşıt yollarında geri gitme ve geri dönmeleri, b- Manevra dışında geriye giderken şerit değiştirmeleri, c- Trafiği yoğun olan yollarda geriye dönmeleri yasaktır. Dönüş sırasında araç sürücüleri, yaya ve bisikletliler için yeşil ışık yanmakta iken, yaya ve bisiklet yolundan geçen yoksa veya yayalar uzakta iseler, ilk geçiş haklarını engellememek şartıyla dönüşlerine devam edebilirler. Dönüşlerde, gidilen veya durulan şeridi değiştirmelerde sürücülerin niyetlerini önceden ve uygun bir zamanda ve mesafede, dönüş işareti http://hasanfirat.com Sayfa 25

vererek belirtmeleri, işaretlerini manevra süresince sürdürmeleri mecburidir. İşaret verildiği anda aniden şerit değiştirmek yasaktır. Kamyon, otobüs, çekici, römork ve yarı römork takılı bir aracın geri manevrası sürücünün görüşüne açık alanda emniyetle yapılamıyor ise sürücü, aracın arkasında bir gözcü bulundurmak zorundadır. Kamu hizmeti yolcu taşıtlarının duraklara giriş ve çıkışlarını kolaylaştırmak üzere gerekli hallerde ilerleyen ve bulundukları yerden çıkacak veya şerit değiştirecek olan araç sürücüleri, manevralarını geciktirmek zorundadırlar. Kamu hizmeti yolcu taşıtlarının duraklara giriş ve çıkışlarını kolaylaştırmak üzere gerekli hallerde ilerleyen ve bulundukları yerden çıkacak veya şerit değiştirecek olan araç sürücüleri, manevralarını geciktirmek zorundadırlar. Kavşaklarda İlk Geçiş Hakkı Kuralları Kavşağa yaklaşan sürücüler, kavşaktaki şartlara uyacak şekilde yavaşlamak, dikkatli olmak, geçiş hakkı olan araçların önce geçmesine imkan vermek zorundadırlar. Trafik zabıtası veya trafik işaret levhası veya ışıklı işaret cihazları bulunmayan kavşaklarda; 1- Bütün sürücüler, geçiş üstünlüğüne sahip olan araçlara, 2- Doğru geçmekte olan tramvaylara, 3- Doğru geçen tramvay hattı bulunan karayoluna çıkan sürücüler, bu yoldan geçen araçlara, 4- Bölünmüş yola çıkan sürücüler bu yoldan gelen araçlara, 5- Tali yoldan anayola çıkan sürücüler, anayoldan gelen araçlara, 6- Dönel kavşağa gelen sürücüler dönel kavşak içindeki araçlara, http://hasanfirat.com Sayfa 26

7- Bir iz veya mülkten (geçiş yolundan) karayoluna çıkan sürücüler karayolundan gelen araçlara, 8- Dönüş yapan sürücüler, doğru geçmekte olan araçlara, Kavşak kollarının trafik yoğunluğu bakımından farklı oldukları işaretlerle belirtilmemiş ise; 9- Motorsuz araç sürücüleri, motorlu araçlara, 10- Lastik tekerlekli traktör ve iş makinesi sürücüleri, diğer motorlu araçlara, 11- Motorlu araçlardan soldaki, sağdan gelen araca, Kavşağa gelen sürücüler, kavşak giriş ve çıkışlarından kurallara uygun olarak karşıya geçen yayalara, geçiş hakkını vermek zorundadırlar. Işıklı trafik işaretleri izin verse bile trafik akımı, kendisini kavşak içinde durmaya zorlayacak veya diğer doğrultudaki trafiğin geçişine engel olacak ise, sürücülerin kavşağa girmeleri yasaktırsürücülerin kavşakta gereksiz olarak yavaşlamaları, durmaları, araçtan inmeleri veya araçlarının motorlarını durdurmaları yasaktır. Geçiş Üstünlüğü Görev sırasında belirli araç sürücülerinin, can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla trafik kısıtlama veya yasaklarına bağlı olmamalarına geçiş üstünlüğü denir. Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar: 1- Yaralı ve acil hastaların taşınması ve bunla ra ilk ve acil yardımın yapılması için kullanılan cankurtaran ve özel amaçlı taşıtlarla, yaralı ve acil hasta taşıyan diğer araçlar, (Mavi-kırmızı veya mavi tepe lambası) 2- İtfaiye araçları ile benzeri acil müdahale araçları, (Kırmızı tepe lambası) 3- Sanık veya suçluları takip eden veya genel güvenlik ve asayiş için olay yerine giden zabıta araçları, (Mavi-kırmızı veya mavi tepe lambası) 4- Trafik güvenliğini koruma veya trafik kazasına el koyma amacıyla olay veya kaza yerine giden trafik hizmetlerine ait araçlar, (Mavi-kırmızı veya mavi tepe lambası) 5- Yolun yapım ve bakımından sorumlu kuruluşa ait kar ve buz mücadelesi çalışmalarında görevli araçlar, (Mavi tepe lambası) 6- Sadece alarm sırasında olmak üzere sivil savunma hizmetlerine ait araçlar, (Kırmızı tepe lambası) 7- Hizmetin devamı süresince koruma araçları ile korunan araçlar. (Mavi tepe lambası) http://hasanfirat.com Sayfa 27

Bu araçlar birbirleriyle karşılaşmalarında, geçiş üstünlüğü hakkı ile kavşaklarda ilk geçiş hakkını, yazılış sırasına göre kullanırlar. Geçiş üstünlüğüne sahip bir aracın duyulur veya görülür işaretini alan araç sürücüleri, bu araçların kolayca ilerlemelerini sağlamak için taşıtyolu üzerinde yer açmak, gerekiyor ise durmak ve bu araçlar tarafından tamamen ge-çilinceye kadar beklemek zorundadırlar. Bir kavşakta iken böyle bir işaret alan araç sürücüleri, derhal kavşağı boşaltmak ve gerekiyorsa emniyetli bir mesafe uzaklaştıktan sonra geçişi engellemeyecek şekilde durmak ve bu araçlar tamamen geçinceye kadar beklemek zorundadır. Cankurtaran dışında, yaralı ve acil hasta taşıyan ve geçiş üstünlüğüne sahip oldukları ayrım işaretleriyle belirlenmemiş olan araçlar geçiş üstünlüğü hakkını, gereksiz olmamak şartı ile kendilerine taşıt yolu üzerinde yer açılmasını sağlamak üzere yeterli şekilde ses cihazlarını ve ışıklı işaretlerini kullanarak, gerektiğinde el ve kol işareti yaparak, karayolunu kullananları uyarmak suretiyle kullanılır. Karayolu yapısı ile kentsel yapının yapım, onarım, bakım ve işletilmesi ve karayolunun temizlenmesi işlerinde kullanılan araçlar, kurtarıcı araçlar, ağırlık ve boyutları bakımından özel izinle karayoluna çıkan ve bunlara eskortluk eden araçların üstlerinde sarı renkli uyarı işareti bulunur. Bu işaret geçiş üstünlüğü hakkı vermez. Sarı renkli ışıklı uyarı işareti sadece bu araçların kendilerini belli etmeleri, tehlikesizce sürülmeleri ve karayolunu kullananların uyarılması amacı ile kullanılır. Gelen Trafikle Karşılaşma Halinde Geçiş Kolaylığı Sağlama Kuralları Araç sürücüleri; a) İki yönlü trafiğin kullanıldığı yollarda; karşı yönden gelen araçların hareketini zorlaştıran bir durum varsa, geçişi kolaylaştırmak için yer ayırmak, aracını sağ kenara yanaştırmak, ge rekli hallerde sağa yanaşıp durmak, b) Tehlikeli eğimli yollarda karşılaşma hallerinde; çıkan araç için geçiş güç veya mümkün değilse, güvenli geçişi sağlamak üzere, inen araçlar, varsa önceden sığınma cebine girmek, sığınma cebi yoksa sağ kenara yanaşıp durmak, çıkan araç için manevra imkanı bulunmadığının açıkça anlaşılması halinde de geri gitmek, c) Taşıt yolunun dar olduğu yerlerde aksini gösteren bir trafik işareti yoksa; 1 - Motorsuz araçları sürenler motorlu araçlara, 2- Otomobil, minibüs, kamyonet, otobüs, kamyon, arazi taşıtı, LTT, iş makinelerini sürenler yazılış sırasına göre kendisinden öncekilere, geçiş hakkı vermek suretiyle geçiş kolaylığı sağlamak zorundadırlar. http://hasanfirat.com Sayfa 28

Durma-Duraklama Parketme Kuralları http://hasanfirat.com Sayfa 29

Durma Araçların; görevli kişilerce, verilen dur emrinde, sesli, işaretli dur emrinde veya kırmızı ışıkta işaret levhalarına uyularak veya önündeki araçların durması ve arıza halleri gibi her türlü trafik mecburiyeti nedeni ile durdurulması halleri "Durma"dır. Gereksiz olarak trafiği aksatacak, engelleyecek ve tehlikeye düşürecek şekilde araçların durdurulması yasaktır. Duraklama Durma halleri dışında yolcu indirip bindirmek, yük yüklemek veya boşaltmak veya beklemek amacı ile araçların kısa süreler içinde durdurulması "Duraklama"dır. Duraklama, bekleme amacıyla yapılıyorsa, bunun süresi en çok 5 dakikadır. Bu sürenin geçirilmesi parketme sayılır.duraklamada alınacak tedbirler: 1- En uygun yerin seçilmesi, 2- Bulunulan şeritte en az yer işgal edilmesi, 3- Varsa banketten yararlanılması, 4- Duraklama amacı uzun süre beklemeyi gerektiriyor ise, park etmede alınacak önlemlerin alınması, gerekli halterde park ışıklarının yakılması, 5- Diğer araçların geçişini ve yayaların yürümesini zorlaştırmayacak, yüklerin boşaltılması veya yüklenmesi sırasında başkalarına zarar vermeyecek, karayolu yapısını bozmayacak ve kirletmeyecek şekilde tedbirler alınması zorunludur. Duraklamanın yasak olduğu yerler: 1- Duraklamanın yasak olduğu trafik işaretleriyle belirtilmiş olduğu yerlerde, 2- Sol şeritte, 3- Yaya, okul ve demiryolu geçitlerinde, 4- Kavşaklarda, tünellerde/rampalarda, köprülerde, bağlantı yollarında ve buralara yerleşim yerleri içinde 5 m., yerleşim yerleri dışında 100 m. mesafe içinde, 5- Görüşün yeterli olmadığı tepe üstlerine yakın yerlerde, dönemeçlerde, 6- Otobüs, tramvay ve taksi duraklarında, 7- Duraklayan veya park eden araçların yol tarafındaki yanında, 8- İşaret levhalarına yaklaşım yönünde, yerleşim yerleri içinde 15 m., yerleşim yerleri dışında 100 m. mesafede, 9- Yerleşim yerleri dışındaki karayollarında taşıt yolu üzerinde (zorunlu haller hariç), duraklamak yasaktır. İndİrme-Bindirme Kuralları: Araç sürücülerinin; 1- Yolcularını aracın sol tarafından indirip-bin-dirmesi, 2- Araç durmadan kapı açması, 3- Kapıların kapanmasını beklemeden hareket etmesi, Yasaktır. http://hasanfirat.com Sayfa 30

Parketme Parketme, araçların durma ve duraklama halleri dışında, genelde uzun süreli olarak bekletilmek üzere bırakılmasıdır. Aracın çalışır durumda olması veya içinde insan bulunması parketme amacını değiştirmez. Parketmede Alınacak Tedbirler: 1 - El freni ile tespit edilir. 2- Motor durdurulur, eğimli yollarda inişte geri, yokuşta birinci vitese takılır ve ön tekerlekler sağa çevrilir. 3- Eğimli yoldaki araç; kamyon, çekici veya otobüs ise, her iki arka tekerleğinin, ayrıca römorklarının ve birden fazla ise, her bir römorkun arka tekerleklerinin inişte ön, çıkışta arka taraflarına niteliklerine uygun takoz konulur. 4- Aracın terkedilmesi halinde; camlar kapatılarak, kapılar kilitlenir. Parketmenin Yasak Olduğu Yerler ve Haller 1- Duraklamanın yasak olduğu yerlerde, 2- Parketmenin trafik işaretleri ile yasaklandığı yerlerde, 3- Geçiş yolları önünde ve üzerinde, 4- Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden 5 m. mesafe içinde, 5- Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara her iki yönde 15 m. mesafe içinde, 6- Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu olan karayollarında, ortadaki taşıt yolunda ve üç veya daha fazla şeritli yollarda, aksine bir işaret bulunmadıkça gidişe ayrılmış en sağ şerit dışındaki şeritlerde, 7- Parketmiş araçların çıkışına engel olacak şekilde, 8- Geçiş üstünlüğü olan araçların giriş ve çıkışlarının yapıldığı yerleri belirten işaret levhalarına 15 m. mesafe içinde, 9- Kamunun yararlandığı park, bahçe, garaj, sinema, fabrika, atelye, işhanı, okul, hastane vb. tesis ve işyerlerinin giriş ve çıkış kapılarına her iki yönde 5 m. mesafe içinde, 10- Park için ayrılmamış veya trafik işaretleriyle belirlenmemiş alt ve üst geçitler ile köprüler üzerinde veya bunlara 10 m. mesafe içinde, 11- Belirli kişi, kurum ve kuruluşlara trafik komisyonları kararları ile ayrılmış olan ve bir işaretle belirlenmiş bulunan park yerlerinde (izin verilen araçlar hariç, 12- Zorunlu haller dışında yerleşim yerleri dışındaki karayollarında, taşıtyolu üzerinde, 13- İşaret levhalarında gösterilen parketme süresi veya zamanı dışında, 14- Yaya yollarında, 15- Parketme için ayrılmış olan yerlerde belirlenmiş şekle aykırı olarak veya süre dışında, 16- Belirli süreler için ücret ödenerek parketme izni verilen ve bu amaçla özel cihaz bulunduran yerlerde ücret ödemeden parketme halinde veya süresi dışında, http://hasanfirat.com Sayfa 31

17- Yayaların geçişine engel olmayacak şekilde ayrılmış, işaretle belirlenmiş ve il ve ilçe trafik komisyonunca karara bağlanmış olmak şartıyla, geniş ve uygun durumdaki yaya yollarında bulunan park yerleri dışındaki yaya yollarında, Yasaklanmış yerlerde ve hallerde parkedilen araçlar yetkililerce kaldırılır. Araçların yetkililerce kaldırılıp götürülmesi dolayısıyla yapılmış olan bütün masrafları, aracın sürücüsü veya sahibi ödemek zorundadır. Sürücüler duraklanan veya park edilen yerden çıkarken yoldan geçen araçlara geçiş kolaylığı sağladıktan sonra manevraya başlamak zorundadır. Duraklanan veya park edilen yerden çıkarken kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklara giriş ve çıkışlarını kolaylaştırmak için manevra geciktirilir. Bir trafik işareti ile izin verilmiş olması, duraklama ve arızalanma halleri dışında, yerleşim birimleri içindeki karayollarında; kamyon, çekici, otobüs veya bunların römorkları, lastik tekerlekli traktörler ile her türlü iş makinelerinin bulundurulmaları ve parkedilmeleri yasaktır. Köy, kasaba gibi küçük yerleşim birimleri bu hükmün dışındadır. http://hasanfirat.com Sayfa 32

Araçların Işıkları http://hasanfirat.com Sayfa 33

Araçlar geceleri veya sis, kar, şiddetli yağmur ve yeterli derecede aydınlatılmamış tünel gibi görüşün yetersiz olduğu yer, zaman ve hallerde ışıklarını yakmak zorundadırlar. Uzağı Gösteren Işıklar: 1- Yerleşim birimleri dışındaki karayollarında geceleri seyrederken, 2- Yeterince aydınlatılmamış tünellere girerken, 3- Benzeri yer ve hallerde, Sürücüler, geceleri, yakın ilerisi görülmeyen kavşak, dönemeç ve tepe üstlerine yaklaşırken, yakın ve uzağı gösteren ışıkları ardarda ve sıra ile yakarak gelişlerini haber vermek zorundadırlar. Yakını Gösteren Işıklar: 1- Karşılaşmalarda, 2- Aydınlatmanın yeterli olduğu yerlerde, 3- Öndeki aracı takip ederken, 4- Gece bir aracı geçerken yan yana gelinceye kadar, 5- Gündüz görüşü azaltan sisli, yağışlı ve benzeri havalarda, kullanılır. Kuyruk ışıklarının uzağı veya yakını gösteren ışıklar veya sis ışıkları ile birlikte kullanılması zorunludur. Kısa farlar 25 m., uzun farlar 100 m. aydınlatacak şekilde ayarlı olacaktır. Işıkların Kullanılmasında Yasaklar: 1- Sis ışıklarının; sisli, karlı ve sağanak yağmurlu havalar dışında ve diğer farlarla birlikte yakılması, 2- Dönüş ışıklarının "geç" anlamında kullanılması, 3- Karşılaşmalarda ışıkların söndürülmesi, 4- Öndeki aracı geçişlerde uyarı için çok kısa süre dışında uzağı gösteren ışıkların yakılması, 5- Yönetmelikte belirlenen esaslara aykırı nitelikte ışık takılması ve kullanılması, 6- Sadece park lambaları veya sis ışıkları ile seyredilmesi, Yasaktır. Reflektör: Araçların arkasında en az 20 cm2 büyüklüğünde, römork ve yarı römorklarda bir kenarı 15 cm eşkenar üçgen şeklinde ve içi dolu olacaktır. http://hasanfirat.com Sayfa 34

Arızalı Araçlar http://hasanfirat.com Sayfa 35

İşaretlenmesi Bozulan araçların durumuna göre: 1- Araçların park ışıkları yakılmadığı, yakıla-madığı veya yakılması halinde bile, diğer araç sürücüleri tarafından 150 m. mesafeden açıkça görülmediği takdirde, bozulan aracın ön ve arkasına uygun yerlere, diğer araç sürücülerinin 150 m. mesafeden açıkça görebilecekleri şekilde birer kırmızı reflektör veya kırmızı ışıklı cihaz konulması, 2- Dönemeç veya töpe üstü gibi yerlerde, kırmızı renkteki yansıtıcının veya kırmızı ışıklı cihazın, araçtan en az 30 m. uzaklığa, diğer araç sürücülerinin en az 150 m. mesafeden görebilecekleri yer ve şekilde yerleştirilmesi, 3- Otobüs, kamyon ve çekicilerin arızalanması halinde, normal hava şartlarında en az 150 m.den net olarak görülebilecek şekilde 150x25 cm. ebadında engel işaretinin konulması, mecburidir. Bozulan araç tehlikeli madde taşıyor ise, her durumda kırmızı ışıklı cihaz kullanılacak ve devamlı şekilde başında beklemek suretiyle gözetim altında tutulacaktır. Gerekli tedbirler alınıncaya kadar araçta acil uyarı (dörtlü ikaz) lambaları varsa bunlar yakılır. Çekilmesi Çekilen aracın: 1 - Ağırlığı, çeken aracın taşıma sınırından fazla olmayacaktır. 2- Sürücüsünün yönetiminde olacaktır. 3- Işık donanımı bozuk ise, arkasına gündüz 20x20 cm ebadında kırmızı bez, gece kırmızı ışık veya reflektör konur. Çeken ve Çekilen Araçlarla İlgili Şartlar: 1- Her iki araç boş olacak, yolcu taşınmayacak, 2- İki aracın bağlantısı çelik çubuk, çelik halat veya zincirle yapılacak, 3- İki araç arasındaki mesafe 5 m.yi geçmeyecek. Bu açıklık 2,5 m.yi geçtiği takdirde, bağlantının orta kısmına gündüz kırmızı yansıtıcı veya bez, gece kırmızı ışık veya yansıtıcı konacaktır. 4- Çekilen aracın freni bozuk ise, çeken araç ile arasındaki açıklık 1 m.den fazla olmayacak, bağlantı, iki aracın birbirlerine yaklaşmalarını önleyecek şekilde (çeki demiri) yapılmış olacak. 5- Çeken araç, freni bozuk aracı çekerken 15 km/s. hızdan, diğer hallerde 20 km/s. hızdan fazla hızla sürülmeyecektir. 6- Kendi kendine hareket gücü olmayan römork ve benzeri arızalı araçlar ile başka bir araçla çe kilemeyecek durumda olan arızalı araçlar, yalnız kurtarıcı araçlarla çekilecektir. Tedbirsiz ve Saygısız Araç Sürme Araç sürücülerinin: 1- Su, çamur ve benzerlerini sıçratarak, ata rak, dökerek, 2- Korkutarak veya şaşırtarak, 3- Sigara külü ve izmaritlerini veya başka şey leri yola atıp dökerek, 4- Özel amaçlarla keyfi veya kasıtlı davranış larda bulunmak suretiyle yaya ve taşıt trafiği nin seyir emniyetini ihlal ederek veya tehlikeye düşürerek, 5- Seyir halinde sürücülerin cep ve araç telefo nu ile benzeri haberleşme cihazlarını kullan ması, Tedbirsiz ve saygısız davranışlarda bulunarak araç sürmeleri yasaktır. Taşıtlara monte edilecek özel setlerle cep veya araç telefonları ele alınmadan http://hasanfirat.com Sayfa 36

kullanım imkanı sağlandığında, sürücü zorunlu hallerde telefon konuşması yapabilecektir. Ses, Müzik, Görüntü ve, Haberleşme Cihazları Uyarı işareti olarak kullanılan ses cihazlarının: 1- Yakın ilerisi görülmeyen kavşak, dönemeç ve tepe üstü gibi yerlere yaklaşırken gelişini haber verme, yol ve trafik durumunun gereğine göre, karayolunu kullananları uyarma ve geç me halleri dışında kullanılması, 2- Kamunun rahat ve huzurunu bozacak şekil de gereksiz veya gereğinden uzun ve ayarsız olarak seslendirilmesi, 3- Geçiş üstünlüğüne sahip araçlarda bulundu-rulması gerekenlerin diğer araçlara takılarak kullanılması, yasaktır. Görüntü cihazlarının, kamu hizmeti yolcu taşı macılığı yapan araçlara takılması ve kullanıl ması yasaktır. Pikap, teyp ve benzeri cihazlar: 1- Dolmuş otomobilleriyle kamu hizmeti taşı ması yapan minibüslerde bulunmayacaktır. 2- Otobüslerde, sürücünün kullanamayacağı bir uzaklıkta bulunabilecektir. Hoparlörler: 1- Trafik Tescil kuruluşlarından izin alındıktan sonra takılabilecektir. Okul Taşıtları 1- Okul taşıtı sürücüleri öğrenci indirme-bindîr-me yaptıkları sırada aracın arkasındaki "DUR" işaretinin ışığını yakmak; diğer araç sürücüle rinin de bu ışık yandığı sürece durması, 2- Okul taşıtlarında araç içi düzenini sağlama, araç iniş ve binişlerde öğrencilere yardımcı ol mak üzere rehber öğretmen veya kişi bulundu rulması, zorunludur. Okul taşıtlarında öğrencilerin kolayca yetişebi leceği camlar ve pencereler sabit olacaktır. Yaya, Okul, Demiryolu Geçitlerinden Geçme Yaya ve Okul Geçitlerine Yaklaşan Sürücüler: 1- Hızlarını azaltmaları, 2- Geçitten geçen yaya veya geçmek üzere bulunan yayalara ilk geçiş hakkını vermeleri, 3- Varsa okul geçit görevlisinin işaretine uyma ları, zorunludur. Demiryolu Geçitlerinde Sürücülerin: 1- Geçidin durumuna uygun hızla geçmeleri, 2- Işıklı veya sesli talimatın vereceği "DUR" işaretine uymaları, 3- Taşıt yolu üzerine indirilmiş veya indirilmek te olan bariyer varken geçide girmemeleri, http://hasanfirat.com Sayfa 37

Sürücülerin kontrolsüz demiryolu geçitlerinde: 1- Geçmeden önce geçide makul bir mesafede durmaları, 2- Herhangi bir demiryolu aracının yaklaşma dığından emin olduktan sonra geçmeleri, mecburidir. Araçların Boyutları, Ağırlıkları http://hasanfirat.com Sayfa 38

Boyutlar Römork ve yarı römorklarda Azami genişlik 2.55 m Dingiller arası mesafe 1 m'den az ise 11 ton Azami yükseklik 4.00 m Dingiller arası mesafe 1 m ile 1,3 m arası ise 16 ton Azami uzunluklar Dingiller arası mesafe 1,3 ile 1,8 m arası ise 18 ton İki dingilli araçlarda 12.00 m Dingiller arası mesafe 1,8 m'den büyük ise 18 ton Üç veya daha çok dingilli araçlarda Üç dingilli tek katlı otobüslerde Üç dingilli çift katlı otobüslerde 12.00 m Üç dingilli aks gruplarında 12.60 m Dingilleri arası mesafe 15.00 m 1,3 m veya daha az ise 21 ton Yarı römorklu araçlarda 16.00 m Dingilleri arası mesafe 1,3 ile 1,4 m arası ise 24 ton Mafsallı (körüklü) otobüslerde 18.00 m Toplam ağırlıklar Bir römorklu katarlarda 18.75 m İki dingilli araçlarda 18 ton İki römorklu katarlarda 22.00 m Üç dingilli araçlarda 25 ton Ağırlıklar: Üç dingilli yarı römorklu araçlarla mafsallı otobüslerde 28 ton Dingil ağırlıkları Dört dingilli motorlu araçlarda 32 ton Tahriksiz tek dingilde 10 ton Dört dingilli römorklu araçlarda 36 ton Tahrikli tek dingilde 11.5 ton Beş veya daha çok dingilli yarı 40 ton http://hasanfirat.com Sayfa 39

İki dingilli aks gruplarında Motorlu araçlarda Dingiller arası mesafe römorklu katarlarda Konteyner taşıyan yarı römorklu araçlarda 44 ton 1m.den az ise Dingiller arası mesafe 1 m. ile 1,3 m. arası ise Dingiller arası mesafe 1.3 m ile 1.8 m. arası ise 11.5 ton 16 ton 18 ton Yükleme Kuralları http://hasanfirat.com Sayfa 40

Araçlara, taşıma sınırı üstünde yolcu ve yük alınması, taşıma sınırı aşılsın veya aşılmasın, dingil ağırlıklarını aşacak şekilde yük yüklenmesi yasaktır. Ağırlık ve boyutları bakımından özelliği olan özel yüklerin karayolu ile taşınması için Ulaştırma Bakanlığı'ndan özel izin almak zorunludur. Araçların ağırlık ve boyut kontrollerini yapmak veya yaptırmak ve denetlemek görevi Ulaştırma Bâkanlığı'na aittir. Radyoaktif maddelerin yüklenmesi, boşaltılması ve taşınabilmesi için Atom Enerjisi Komisyonu'ndan izin alınması zorunludur. Karayollarında ticari amaçla yolcu ve yük taşıyabilmek için, sürücülerin ticari taşıt kullanma belgesi sahibi olmaları gerekmektedir. Yükleme sırasında dikkat edilecek hususlar: 1- Yükün, karayoluna değecek, düşecek, dökülecek, saçılacak, sızacak, akacak, kayacak, gürültü çıkaracak şekilde yüklenmesi, 2- Dengeyi bozacak, yoldaki bir şeye takılacak ve sivri çıkıntılar oluşturacak şekilde yüklenmesi, 3- Görüşe engel olacak, aracın sürme güvenliğini bozacak ve tescil plakalarını, ayrım işaretlerini, fren ve dönüş ışıklarıyla yansıtıcıları örtecek şekilde yüklenmesi, 4- Aracın boyunu önden 1 m.den, arkadan 2 m.den fazla aşacak şekilde yüklenmesi, 5- Kasanın sağ ve sol yanlarından taşacak şekilde yüklenmesi, 6-'Çamurluk, basamak, kasa kenarı, sürücü mahallinin veya araç üstü, bagaj merdiveni gibi dış kısımlarda ve yük üzerinde yolcu taşınması, yanaktır. Yük taşımak için yapılmış araçlarda, gerekli hallerde: 1- Uygun oturma yerlerinin yapılmış, kasa kenarlarının kapalı ve üzerinin örtülü olması şartıyla, taşıma sınırının her tonu için 2 yolcu taşınabilir. 2- Kısa mesafelerde işçi taşınmasında kullanılacaklar için, kasa kapaklarının kapalı ve karoser zeminden itibaren en az 120 cm yüksekliğinde elle tutulacak sağiam bir korkuluğun bulunması şartı ile taşıma sınırının her tonu için ayakta 2 yolcu (işçi) taşınabilir. 3- Tarım ürünlerinin toplanması, yüklenmesi veya boşaltılması amacıyla lastik tekerlekli traktörlerin römork veya yarı römorklarında oturmaları şartıyla, taşıma sınırının her tonu için en çok 3 kişi taşınabilir. 4- Yükle yolcu birarada taşınırken yükler sağiam olarak yerleştirilmiş ve bağlanmış olmalı, kasanın yan ve arka kapakları kapalı olmalı, yolcular kasa içinde ayrı bir yere oturtulmalıdır. Tehlikeli Maddelerin Taşınması http://hasanfirat.com Sayfa 41

Fiziksel ve kimyasal yapı ve nitelikleri bakımından patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, kendi kendine tutuşucu veya kolayca ateş alıcı, zehirli veya radyoaktif maddeler ile bunların benzerleri Tehlikeli Madde sayılır. 1- Tehlikeli maddelerin yüklenmesi ve boşaltılması sırasında bulundukları yere 30 m. mesafe içinde, sigara ve benzerleri içilmeyecek, kibrit, çakmak, aydınlatma cihazı ve benzerleri gibi alev ve kıvılcım çıkaran şeyler kullanılmayacak. 2- Tehlikeli madde taşıyan araçların içine 6-vol-tu geçmeyen pilli fener dışındaki aydınlatma cihazlarıyla girilmeyecektir. 3- Bu araçlarda iki adet 6 kg. kapasiteli yangın söndürme cihazı bulundurulacaktır. Bunlardan biri iyice görülebilen ve erişilmesi kolay olan bir yerde, diğeri de sürücünün hemen yanında bulundurulmalıdır. 4- Araca başka yük alınmayacak, mal sahibi veya hizmetliden başka yolcu bindirilmeyecektir. 5- Park etme ve duraklama halinde araç, bir görevlinin gözetiminde olacaktır. 6- Bu araçları sürenler, yerleşim yerleri dışındaki karayolunda, diğer araçları en az 50 m. mesafeden takip edeceklerdir. 7- Duraklama hallerinde diğer araçlarla aralarında 20 m. mesafe bulunduracaklardır. Otoyol Kuralları 1- Otoyola girerken "Hızlanma Şeridi" nden yararlanılarak, yoldaki trafiğin akış hızına uyum sağlandıktan sonra hızlanma şeridinin sonundan otoyol bandına girmek zorunludur. 2- Otoyolda duraklamak, parketmek, geri gitmek ve geriye dönmek yasaktır. 3- Kaza ve arıza gibi zorunlu hallerde taşıtın emniyet şeridine alınarak işaretlenmesi gerekir. Emniyet şeridinde seyretmek yasaktır. 4- Otoyoldan çıkarken de, "Yavaşlama Şeridi" ne şeridin başından girmek bu şerit boyunca hız azaltmak zorunludur. Otoyolda seyrederken, altına inilmemesi gereken hız sınırına mecburi asgari hız denir. Sürücü ve Yolcuların Koruyucu Tertibat Kullanmaları 1- Otomobil ve tescilde otomobil gibi işlem gören arazi taşıtlarında ve minibüslerde emniyet kemeri bulundurulması ve kullanılması zorunludur. Söz konusu bu araçların ön koltuklarında 10 yaşından küçük çocukların taşınması yasaktır. 2- Motosiklet ve motorlu bisiklet sürücülerinin koruma başlığı ve koruma gözlüğü, yolcularının ise koruma başlığı kullanmaları zorunludur. Yavaş Sürme ve Yavaşlama Yasağı http://hasanfirat.com Sayfa 42

Sürücülerin zorunlu bir neden olmadıkça: 1- Diğer araçların ilerleyişine engel olacak şekilde yavaş sürmeleri, 2- Belirlenen hız sınırlarının çok altında ve trafiğin akışına engel olacak şekilde sürmeleri, 3- Başkalarını rahatsız edecek veya tehlikeye sokacak şekilde gereksiz ve ani yavaşlamaları, yasaktır. Bisiklet, Motorlu Bisiklet ve Motosiklet Sürücüleri İle İlgili Kurallar 1- Bu araçların yaya yollarında sürülmesi yasaktır. Ayrı bir bisiklet yolu olduğu halde, bisiklet ve motorlu bisikletlerin taşıt yollarında sürülmesi yasaktır. 2- İkiden fazlasının taşıt yolunun bir şeridinde yanyana sürülmesi yasaktır. 3- Sürücü arkasında yeterli bir oturma yeri olmadıkça başka kişilerin taşınması yasaktır. 4- Bir kişiden fazlasının taşınması yasaktır. 5- Bu araçların sürülmesi sırasında elde bagaj, paket ve benzerlerinin taşınması yasaktır. 6- Bisiklet sürenlerin en az bir elleri, motorlu bisiklet sürenlerin manevra için işaret vermeleri halleri dışında iki elleri ve motosiklet sürenlerin devamlı iki elleriyle taşıtlarını sürmeleri zorunludur. Yayalarla İlgili Kurallar 1- Yayalar yaya yolu, banket veya alan varsa, buralardan yürümek zorundadırlar. 2- Her iki tarafında banket bulunan veya bulunmayan ve kullanılır durumda olan veya olmayan yollarda, yayalar kendi gidiş yönlerine gö-re sol banketten veya sol kenardan yürümek zorundadırlar. 3- Taşıt yolunun karşı tarafına geçmek isteyen yayalar, yaya ve okul geçitlerinden veya kavşaklardan geçmek zorundadırlar. 100 m. yakınında bu gibi yerler yoksa, gelen taşıtların uzaklık ve hızını kontrol ederek en kısa doğrultuda karşıya geçebilirler. 4- Beyaz baston taşıyan, kolunda üç siyah yu-varlaklı sarı bant bulunan bir yayanın veya bir köpek yardımıyla yürüyen özürlü kişilerin taşıt yolu üzerinde bulunmaları halinde bütün sürücülerin yavaşlamaları, gerektiğinde durarak yardımcı olmaları zorunludur. 5- Yaya ve okul geçitlerinden geçerken geçidin sağ bölümünden yürümek zorundadırlar. 6- Yayalar, karşıya geçişlerini yapmak üzere taşıtyoluna girmeden önce, önce sol taraflarını sonra sağ taraflarını kontrol etmelidirler. 7- Yaya yolu bulunmayan karayollarında yürümek zorunda kalan yayalar gece ve gündüz görüşün az olduğu hallerde sürücüleri uyarıcı açık renk elbise giymek, üstünde veya elindeki eşyada yansıtıcı bulundurmak veya ışık taşımak zorundadır. Araçların Tescili http://hasanfirat.com Sayfa 43

Tescile yetkili kuruluşlar: Askeri araçlar, iş makineleri ve raylı sistemle çalışanlar dışındaki bütün motorlu araçlar tescile tabi motorlu araçlara takılarak kullanılacak yapıda ve yüklü ağırlığı 750 kg'ın üstünde olan römork ve yarı römorkların tescilleri trafik tescil kuruluşlarınca, Askeri araçlar Türk Silahlı Kuvvetlerince, Raylı sistemle çalışan araçların tescilleri, kullanıldığı yerlere göre ait olduğu kuruluşlarca, Kamu kuruluşlarına ait olan iş makineleri ilgili kuruluşlarca, Tarım kesiminde kullanılan özel veya tüzel kişilere ait iş makineleri ziraat odalarınca, tarım kesiminde kullanılanlar dışında kalan ve sanayi, bayındırlık ve diğer kesimlerde kullanılanların tescilleri üyesi oldukları ticaret, sanayi veya ticaret ve sanayi odalarınca, Motorsuz taşıtlardan gerekli görülenlerin (il trafik komisyonu kararıyla) tescilleri belediyelerce, Yapılır. Araç sahipleri: 1- İlk tescil için satın alma veya gümrükten çekme tarihinden itibaren üç ay içinde, 2- Daha önce tescil edilmiş aracı, satın veya devir aldıklarında ise, 1 ay içinde, ilgili tescil kuruluşlarında kendi adlarına tescil yaptırmak zorundadır. Araç üzerinde yapılan değişikliğin, renk ve adres değişikliklerinin 30 gün içinde ilgili tescil kuruluşlarına bildirilmesi zorunludur. Sürücülerin tescil plakaları bakımından dikkat etmeleri gereken husus: ışıkların yakılmasıyla birlikte, arka plakanın 20 m. mesafeden okunacak şekilde aydınlatılmış olmasıdır. Araç Üzerinde Bulundurulması Gerekli Belge ve Plakalar: 1- Tescil belgesi (Sahiplik Belgesi) 2- Trafik belgesi 3- Mali sorumluluk sigortası 4- Tescil plakası Geçici olarak tescil edilen araçlar üzerinde bulundurulması zorunlu belge ve plakalar: 1 - Geçici tescil plakası 2- Geçici trafik belgesi (A 6 gün, B 30 gün, C 6 gün, D 30 gün, E 6 gün, F geçici trafik belgeleri 3 ay süreyle geçerlidir.) 3- Mali sorumluluk sigortası Araçların Muayeneleri Araçların teknik şartlara uyup uymadığı ekonomik yapıları da dikkate alınmak suretiyle belirli zamanlarda muayene edilerek tespit edilir. Muayene süresi geçirilen araçların sürücüleri para ve puan cezası ile cezalandırılır. Bu araçlar trafikten men edilir ve en yakın muayene istasyonuna gönderilirler. 1- Hususi otomobil ve römorkları, ilk 3 yaş sonunda iki yılda bir, 2- Resmi ve ticari plakalı otomobil ve römorkları ilk 2 yaş sonunda yılda bir, 3- Lastik tekerlekli traktör ve römorkları 3 yılda bir, http://hasanfirat.com Sayfa 44

4- Diğer motorlu araçlar ve römorkları her yıl, periyodik muayeneye tabii tutulur. Muayene süresi dolmasa bile kazaya karışması sonucu yetkili zabıtaca muayenesi gerekli görülenler ile, üzerinde esaslı değişiklik yapılması durumunda araçların ayrıca özel muayenesi zorunludur. Araçların muayeneleri Ulaştırma Bakanlığı'nca yapılır veya yaptırılır. Mali sorumluluk sigortası yaptırılmamış araçlar, muayeneye alınmazlar. Hurdaya çıkarılan araçlar 1 ay içinde ilgili tescil kuruluşlarına bildirilir. Sürücü Belgeleri Motorlu araçların sürücü belgesi sahibi olmayan kişiler tarafından karayollarında sürülmesi ve sürülmesine izin verilmesi yasaktır. Sürücü belgeleri Trafik Tescil kuruluşlarınca verilmektedir. Bisiklet kullananların 11, motorsuz taşıt kullananların ve hayvan sürücülerinin 13 yaşını bitirmiş olmaları zorunludur. http://hasanfirat.com Sayfa 45

Sınıfı Araçları Yetkisi Yaş A1 Motorlu bisiklet - 17 A2 Motosiklet A1 17 B Otomobil Minibüs Kamyonet F 18 C Kamyon B-F 22 D Çekici C-B-F 22 E Otobüs C-B-F 22 F Lastik tekerlekli traktör - 17 G İş makineleri - 18 H Özel Tertibatlı Araçlar - 17 Ülkemizde Uluslararası sürücü belgesi, "Türkiye Turing ve Otomobil Kurumu" tarafından verilmektedir. Sürücüler, ikamet adresi değişikliklerini, 30 gün içinde kayıtlı oldukları tescil kuruluşuna bildirmek zorundadır. Sürücü belgeleri, aşağıdaki hal ve şartlarda trafik zabıtasınca geri alınır: 1- Sağlık raporu ile sürücülük yapmasında sakınca görülenlerin, 2- Sürücü belgesinin sahte olduğu, hile ile alındığı, şartlarına uygun olmadan verildiği tespit edilenlerin. B, C ve E sınıfı sürücü belgesi sahipleri, araçlarına en çok yüklü ağırlığı 750 kg'a kadar olan hafif römork takarak kullanabilirler. Yüklü ağırlığı 750 kg'ı geçen, römorkları taşıtlarına takarak kullanmak isterlerse, ayrı bir sınavdan geçirilirler ve römorklu taşıt kullanabilecekleri belgelerine işlenir. http://hasanfirat.com Sayfa 46

Hukuki Sorumluluk ve Sigorta Bir motorlu aracın işletilmesinin bir kimsenin ölümü veya yaralanmasına veya bir şeyin zarara uğramasına neden olması halinde motorlu aracı işletenin sorumluluğunu karşılamak üzere yapılması zorunlu sigortaya; mali sorumluluk sigortasıdenir. Zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar, trafikten men edilir. Kazayı yapan aracın tespit edilmesi durumunda; mali sorumluluk sigortasını yaptırmamış olan araçların kazalarında; sigortacının iflası durumlarında ve çalınmış ve gaspedilmiş araçların meydana getirdikleri kazalardaki bedensel zararları karşılamak amacıyla Garanti Fonuoluşturulmuştur. Uluslararası veya şehirlerarası yolcu taşıyan otobüslerde yolcuları, sürücüleri ve yardımcılarını seyahat süresi içinde maruz kalacakları her türlü kazalara karşı korumak amacıyla otobüs zorunlu koltuk sigortası bulunmaktadır. Trafik Kazaları Trafik Kazalarına El Konulması: Kaza nedenlerini, iz ve delillerini belirleyecek "Kaza Tespit Tutanağı" düzenlemek üzere trafik zabıtasınca (polis veya jandarma) el konulur: 1- Trafik kazalarında yolun trafiğe kapandığı hallerde, yolu trafiğe açmak, 2- Karayolunu kullananlar için ek bir tehlikenin oluşmasını önlemek için gerekli tedbirleri almak, 3- Yaralılara ilk yardım yapılmasını veya en yakın sağlık kuruluşuna gönderilmesini sağlamak, 4- Kaza yerindeki mal güvenliğini sağlamak, 5- Trafik Kazası Tespit Tutanağı düzenlemek, Kazaya Karışanların Sorumlulukları: 1- Durmak ve trafik güvenliği için gerekli önlemleri almak, 2- Kaza yerindeki durumu değiştirmemek, 3- Olayı görevlilere bildirmek, kaza yerinden ayrılmamak, 4- Olayda taraf olanlar, istendiğinde diğer tarafa kimlik ve adreslerini bildirmek, sürücü ve trafik belgeleri ile sigorta poliçelerini göstermek, bunlara ait gerekli bilgileri vermek, 5- Başında sahibi ve sorumlusu bulunmayan araç veya mala zarar verilmesi halinde; aracın, malın ilgilisini bulmak. Bulunmadığı takdirde zarar verilen aracın veya malın görülebilen yerlerine not bırakmak. Kaza sadece maddi hasarla sonuçlanmış ise, kazaya karışan bütün tarafların, aralarında yazılı olarak anlaşmaları halinde olay yerinden ayrılabilirler. Olay yerinden ayrıldıktan sonra, kaza tespit tutanağı düzenlenmesini isteyemezler. Kaza Yerinden Geçenlerin Sorumlulukları: 1- Kaza yerinde usulüne uygun ilk yardım tedbirlerini almak, 2- Olayı en yakın zabıtaya veya sağlık kuruluşuna bildirmek, 3- Yetkililerin isteği halinde yaralıları sağlık kuruluşuna götürmek. http://hasanfirat.com Sayfa 47

Sürücülerin Asli Kusur Halleri: 1- Kırmızı ışıkta veya görevlinin dur işaretinde geçmek, 2- "Taşıt giremez" levhasının bulunduğu karayoluna veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya bağlantı yoluna girmek, 3- İkiden fazla şeritli taşıtyollarında, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girmek, 4- Arkadan çarpma, 5- Geçme yasağı olan yerlerde öndeki aracı geçmek, 6- Dönüş manevralarını yanlış yapmak, 7- Şeride tecavüz etmek, 8- Kavşaklarda ilk geçiş hakkına uymamak, 9- Daralan kaplamalarda geçiş kolaylığı sağlamamak, 10- Manevraları düzenleyen kurallara uymamak, 11- Yerleşim yerleri dışındaki karayolunda zorunlu haller dışında duraklamak veya parketmek, 12- Kurallara uygun olarak park etmiş araca çarpmak. Trafik Suçları ve Karşılığı Cezalar Trafik suçlarına ilişkin davalara trafik mahkemeleri, bunların bulunmadığı yerlerde sulh ceza mahkemelerinde bakılır. Adli Cezalar: 1- Hafif para cezası 2- Hafif hapis (Hafif para cezası ile birlikte) 3- Belgelerin geri alınması (Hafif para cezası ile birlikte) 4- İşyeri kapatma (Hafif para cezası ile birlikte) İdari Cezalar: 1- Para cezası 2- Belgelerin geri alınması 3- Puan cezası (Suçun işlendiği tarihten geriye doğru bir yıl içinde toplam 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 2 ay süre ile geri alınır ve eğitime tabi tutulur. Aynı yıl içinde ikinci defa 100 ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri 4 ay süre ile geri alınarak psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutulurlar. Muayene sonucunda sürücülük yapmasına engel hali bulunmayanların belgeleri, süresi sonunda iade edilir. Bir yıl içinde üç defa ceza puanını dolduran sürücülerin sürücü belgeleri süresiz olarak iptal edilir.) Ölümle sonuçlanan trafik kazalarına asli kusurlu olarak sebebiyet veren sürücülerin sürücü belgeleri ise 1 yıl süre ile geri alınır. İdari bir trafik suçu işleyenler hakkında Ceza Tutanağı düzenlenir. Ödeme peşin veya tutanağın tebliğ tarihinden 15 güne kadar yapılırsa, cezada 1/4 peşin ödeme indirimi yapılır. Para cezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden itibaren 1 ay içinde ödenmesi gerekir. 1 ay içinde ödenmeyen cezalar için her ay % 5 faiz uygulanır. Ancak toplam tutar cezanın 2 katını geçemez. http://hasanfirat.com Sayfa 48

Trafik para cezası tutanakları, takip ve tahsil için bu tutanakları düzenleyenler tarafından 7 iş günü içinde ilgili mal sandığına gönderilir. Araçlarda Bulundurulması Zorunlu Araç ve Gereçler 1-Takograf: Otobüs, kamyon ve çekicilerde. 2-Taksimetre: Taksi otomobillerinde 3-Yangın söndürme cihazı: Cihaz sürücünün hemen yanında bulunmalıdır. a) Otomobil, minibüs ve kamyonetlerde 1 kg. kapasiteli bir adet, b) Otobüs, kamyon ve çekicilerde 6 kg. kapasiteli bir adet, c) Tehlikeli madde taşıyan araçlarda 6 kg. kapasiteli iki adet, 4- Reflektör: Motosiklet ve motorlubisiklet hariç, bütün motorlu taşıtlarda 2 adet, 5- Stepne: Şehirlerarası yolcu taşıyan bütün araçlarda, 6- Tekerlek takozu: Otobüs, azami ağırlığı 3,5 tondan fazla olan araçlar ve iki dingilli römorklarda bir adet. Üç veya daha çok dingilli taşıtlarda ve tek dingilli römorklarda iki adet. 7- Yedek malzeme ve takımlar: Otomobil, minibüs, otobüs, kamyonet, kamyon, çekici ve lastik tekerlekli traktörlerde. 8- İlk Yardım Çantası: Otomobil, minibüs, kamyonet, otobüs, kamyon, çekici ve lastik tekerlekli traktörlerde. 9- Engel İşareti: Otobüs, kamyon ve çekicilerde 150x25 cm. ebadında bir adet. Çevre Çevre: İnsanı etkileyen ve insanlardan etkilenen dış ortama denir. Çevre koruma: Çevre kirliliğini önlemek amacıyla yapılan çalışmalara denir. Atık: Çevrede bozulma meydana getirecek miktarda çevreye boşaltılan maddelere denir. Atıklar çirkin görünüm arzetmesinin yanısıra pis koku yayar ve hastalık bulaştıran zararlıların üremesine sebep olur. Çevre kirliliği: İnsanların faaliyetleri sonucu havada, suda, toprakta meydana gelen olumsuz gelişmeler, ekolojik dengenin bozulması, gürültü, koku ve atıkların meydana getirdiği zararlı sonuçlardır. http://hasanfirat.com Sayfa 49

Çevre hakkı: Herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını ihlal edenlere karşı yargı mercileri önünde savunma hakkıdır. dba: Ses değerlendirme birimi. Gürültü: Kişilerin huzurunu, ruh ve beden sağlığını bozacak seviyede çıkartılan, istenmeyen seslerdir. Çevre Kirlilikleri: 1- Hava kalitesini bozan kirlilik sebepleri: a) Bakımı yapılmamış araçların fazla yakıt yakması, b) Temiz olmayan yakıt kullanılması, c) Trafik yoğunluğu, d) Zorunlu haller dışında araç kullanma, e) Trafik yoğunluğu nedeniyle aracın.uzun süre trafikte seyretmesi, f) Duraklama ve park etme sırasında motorun gereksiz yere çalıştırılması, g) Araç motoru rölantide çalışırken egzozdan çıkan karbonmonoksit gazı % 3.5'den, araç hareket halindeyken % 4.5'den fazla olmamalıdır. h) Araçların egzoz gazları, yağ ve yakıt sazın-tıları, akıntıları ve buharları, lastik tozları ve parçaları, araçların taşıdıkları yüklerin toza-ması, buharlaşması vb. ı) Taşıtlara taşıma sınırı üzerinde yük yüklemek, aşırı hızlı gitmek, araç dışına gereksiz aksesuarlar takmak, seyir halinde camları açmak, lastik havalarının uygun seviyede olmaması, gereksiz yere taşıt kullanmak havayı kirletir. Küçük silindir hacimli araçların kullanılması, aynı güçte olan taşıtlardan hafif olanının tercih edilmesi, yürüyerek gidilebilecek yere her hangi bir araçla gidilmemesi çevrenin korunması için alınacak tedbirlerdendir. Kurşunsuz yakıt kullanılmalı, çünkü havadaki kurşun kirliliğinin en önemli kaynağı taşıtlardır. Üstelik kurşunsuz yakıt kullanan araçların egzoz sistemlerindeki katalitik konvertör, egzozdan çıkan zehirli gazların zehirleyici etkilerini azaltmaktadır. Mümkün olduğunca toplu taşıma araçlarından yararlanılmalıdır. Araç kullanırken trafiğin yoğun olmadığı saatleri, trafiğin yoğun olmadığı yolları tercih etmek gerekir. Gidilecek yere en kısa mesafeden gidilmelidir. Kısa mesafenin seçilmesi, enerji ve yakıt tasarrufu sağlamanın yanı sıra çevrenin kirle-tilmemesi bakımından da yarar sağlar. Üstelik turistler de temiz bir ülkeyi tercih ederler. Hava kirliliği, insanlarda nefes darlığı, kanser ve toplu ölümler gibi zararlara yol açmaktadır. 2- Toprak Kirliliği a) Araç bakımlarının uygun ortamlarda yapılması, motor yağı, yakıt, asit vs. artıkların toprağa dökülmesi, b) Araçlarda kullanılan, yenilen ve içilen maddelerin artıklarının çevreye atılması, c) Kimyasal ve radyoaktif maddelerin emniyet tedbirleri alınmadan taşınması, (Radyoaktif maddelerin yüklenmesi, taşınması ve boşaltılması için Türkiye Atom Enerjisi Kuru-mu'ndan izin alınması zorunludur.) http://hasanfirat.com Sayfa 50

d) Sürücülerin orman ve tarım arazisi yangınlarına sebep olmaları, e) Dökülecek, taşacak, tozacak vb. şekillerde yük taşımak. Bunlar toprak kirliliğine neden olur. 3- Su Kirliliği a) Deniz kıyılarından veya dere yataklarından kum, çakıl alınması, b) Atıkların sulara dökülmesi, Bunlar da su kirliliğine neden olmaktadır. 4- Gürültü a) Taşıtların neden olduğu gürültüler. (Egzoz, tekerlekler, motor, aracın hareketli ve sabit parçaları, korna, hoparlör, müzik cihazları, aerodinamik yapı, vs.) b) Trafik akışının neden olduğu gürültüler. (Aşırı hız, ani fren, vs.) Taşıtlar tarafından çıkarılan gürültü; insanların ruh ve beden sağlıklarının bozulması, iş veriminin düşmesi ve dikkatin dağılması gibi işitsel, fizyolojik, psikolojik ve performans etkiler yapmaktadır. Çevredekileri rahatsız edecek şekilde duman veya gürültü çıkaran araçların sürücülerine şehir merkezlerine girmeme, trafikten men ve para cezaları verilir. Susturucu ve ses giderici parçalar araçlardan kesinlikle çıkartılamaz. Şehir Bilgisi ve Sürücü Davranışları 1- Harita ve şehir planından faydalanılması, 2- Trafiği yoğun olmayan yolların seçilmesi, 3- Şehrin önemli kavşak, yol, hastane, terminal, spor alanlarının ve benzeri merkezlerinin bilinmesi, 4- Tarihi ve turistik yörelerin bilinmesi, 5- Sürücülerin araçlarını temiz tutmaları, 6- Sürücülerin kılık-kıyafetlerinin temiz ve tertipli olması, 7- Özel otomobillerin gerektiğinde kullanılması, Bütün bu hususlar zaman, emek ve yakıt tasarrufu sağlar; çevrenin daha az kirletilmesine yol açar. ::: İlkyardım ::: İlkyardım Kaza: Önceden tahmin edilemeyen aniden meydana gelen ve istenmeyen sonuçlar doğuran, ölüm yaralanma ve maddi hasarla sonuçlanan olaylara denir. Kazalar çoğu kez önlene-bilen olaylardır. Trafik kazaları, iş kazaları, ev kazaları, spor kazaları birer kaza tipleridir. http://hasanfirat.com Sayfa 51

Felaket: Doğal kaynaklı ve kasıt unsuru olmadan ortaya çıkan, büyük ölçüde can ve mal kayıplarına sebep olan olaylara felaket denir. Deprem, sel, fırtına, salgın hastalıklar ve yanardağ patlaması gibi olaylar birer felakettir. Trafik Kazası: Karayolu üzerinde, hareket halinde olan, bir veya birden fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve zararla sonuçlanmış olaylardır. Kazaların nedeni daha çok insanlardır. Trafik kazalarına en çok sürücüler sebep olmaktadır. Şehir içindeki trafik kazalarından en çok etkilenen yaya grubu yaşlılar ve çocuklardır. Trafik kazalarının en önemli sebebi kural dışı araç kullanılmasıdır. Trafik kazalarına neden olan sürücü kusurları genel olarak trafik kurallarına uymamak; aşırı hız, alkollü araç kullanma, yorgun, uykusuz ve dikkatsiz araç kullanma, geçme kurallarına uymama, yeterli takip mesafesi bırakmamak, vb.dir. Yurdumuzda "Hızır Acil Servis" hizmetinin telefon numarası 112'dir. Kaza Yeri İlkyardım Önlemleri ilk Yardım: Ani olarak hastalanan ya da kazaya uğrayan kimseye tıbbi tedavisi yapılana kadar olay yerinde yapılan hayat kurtarıcı girişimlere denir. ilk Yardımın Amacı: Kazanın olduğu yerde, kazazedelere yardım ederek durumlarının kötüye gitmesini engellemek ve hayatlarını kurtarmaya çalışmaktır. Kaza yeri acil yardım haberleşmesi yapılırken ilk önce yaralıların durumu ve sayısı bildirilir. Acil yardım haberleşmesinde iletilecek mesaj kısa, öz ve anlaşılır olmalıdır. Kaza yerine yalnız başına ulaşan diğer araç sürücüleri acil yardım haberleşmesini yaralıların ölmesini engelleyecek önlemleri aldıktan sonra yapmalıdır. İlk Yardımda 6 Aşama: 1. Kazazedeyi güvenceli yere almak, (Kaza yerinde gerekli emniyet tedbirleri almak) 2. Teşhis koymak, 3. İlk yardım yapmak, 4. Haberleşme, 5. Kazazedelerin öncelik sırasına göre taşınması, 6. Kazazedelerin uygun pozisyonda taşınması, İlk Yardımda Öncelik Sırası: 1. Solunumu duranlar 2. Kalbi duranlar 3. Şoka girenler ilk Yardımcının özellikleri: 1. İlk yardım bilgisine sahip olmak, http://hasanfirat.com Sayfa 52

2. Çabuk hareket etmek, 3. Elimizdeki araç ve gereçleri en iyi şekilde kullanmak, 4. Telaşlanmadan, heyecanlanmadan ve ümitsizlik belirtisi göstermeden, hemen ölebilecek olanlara öncelikle yardım etmek. Trafik kazalarına ilk müdahale edebilecek kimse oldukları için sürücülerin ilk yardım bilgi ve becerisine sahip olmaları önemlidir. Trafik kazası gördüğünde gerekli tedbiri almayan sürücülere para ve puan cezası birlikte uygulanır. Trafik kazası gördüğünde sürücülerin müdahale etmeleri her durumda bir zorunluluktur. İnsan Vücudu Hücre: Bağımsız olarak yaşayabilen, vücudumuzun en küçük canlı birimidir. Hücre zarı vasıtası ile beslenir Doku: Genellikle aynı tip hücrelerin bazı görevleri yapmak üzere birleşerek meydana getirdikleri yapıdır. Organ: Belirli dokuların aynı amaç için bir araya geldiği birimdir. Sistem: Aynı amaç için bir yapı içinde çalışan organların bütünüdür. Sindirim, dolaşım, solunum, sinir, hareket, iç salgı vs. sistemleri vardır. Hücre - Doku - Organ - Sistem - İnsan Vücut Bölgeleri Baş Bölgesi: Kafa, yüz, boyun, beyin, kulak,çene. Göğüs bölgesi: Göğüs kafesi, kalp, akciğer, yemek borusu, nefes borusu. Karın bölgesi: Mide, bağırsaklar, karaciğer,safra kesesi, dalak. Omurga bölgesi: Omurga, omurilik. Böbrekler, bacaklar, ayaklar, kollar, eller, omuzlar. Vücut Boşlukları Göğüs boşluğu: Kalp, akciğer. Karın boşluğu: Mide, bağırsaklar, karaciğer, dalak, pankreas. Kafatası boşluğu: Beyin, beyincik. Omurga boşluğu: Omurga, omurilik. Leğen boşluğu: İdrar kesesi, iç üreme organları. Trafik kazalarında en çok yara alan vücut bölgeleri ve organlar: Kafa, yüz, boyun-ense, göğüs-meme, karın, sırt-bel bölgeleri. Kafatası ve omurga, göğüs ve karın boşlukları. Sağlam doku veya organların, faaliyetlerini kaybetmiş organların yerine nakline izin verilmesine doku ve organ bağışı denir. Ülkemizde, uygun şartları taşıyan doku ve organ bağışı hem hukuken, hem de dinen uygundur. Ülkemizde en çok bağışlanarak nakil yapılan doku kandır. Kandan sonra ise böbrek gelmektedir. Bölgesel kemik sakatlığı olanlar da doku veya organ bağışı yapabilirler. http://hasanfirat.com Sayfa 53

İlk Yardım Çantası Muhtemel bir trafik kazasında yaralılara önlem almak, ilk yardım yapabilmek için araçlarda ilk yardım çantası bulundurulmalıdır. İlk yardım çantasında gerekli olan malzemenin miktarını etkileyen faktör, taşınan yolcu sayısıdır. Yolcu taşıyan araçlarda daha çok miktarda malzemesi olan ilk yardım çantası bulunmalıdır. Motorlu bisiklet, motosiklet ve iş makinesi dışındaki motorlu araçlarda ilk yardım çantası bulundurmak zorunludur. İlk yardım çantası araçta kolay erişilebilir ve görünür bir yerde olmalıdır. Tentürdiyot ilk yardım çantası muhteviyatından çıkarılmıştır. Araçlarda Bulunması Gereken İlk Yardım Malzemesi: Cinsi Miktarı 1. Büyük sargı bezi (10 cmx3-5 m) 2 adet 2. Hidrofil gaz steril (10x10 cm 50Tı kutu) 1 kutu 3. Üçgen sargı 1 adet 4. Hidrofil pamuk (70 gr) 1 paket 5. Flaster (2 cmx5 m) 1 adet 6. Çengelli iğne 10 adet 7. Küçük makas (paslanmaz çelik) 1 adet 8. Esmark bandajı 1 adet 9. Turnike (en az 50 cm örgülü tekstil malzemeden) 1 adet 10. Yara bandı 10 adet 11. Plastik örtü (150x200 cm) 1 adet 12. Airway (hava yolu hortumu) 1 adet 13. Solunum maskesi 1 adet 14. Çanta içindekilerin listesi * Araçlarda bulunan her 10 koltuk için 1 çanta içi malzeme ilave edilir. Solunum Göğüs bölgesinde ezilme, sıkışma ve baskı gibi durumlar, elektrik çarpması, zehirli gazlar ve dumanlar, dilin gevşeyip soluk yolunu tıkaması, suda boğulma sonucu akciğerlere su http://hasanfirat.com Sayfa 54

dolması, soluk yoluna yabancı cisim kaçmasıyla solunum durabilir. Kazazedenin soluk alıp almadığını anlamak için, başını geriye doğru iterek kulağımızı ağzına yaklaştırırız. Ses duyulmuyor, nefes sıcak-lığı hissedilmiyor, göz bebekleri büyümüş, ayrıca göğüs hareketleri de görülmüyor ise, solunum durmuş demektir. Yetişkin bir insan, dakikada 15-20 defa soluk alırken, çocuklar dakikada 20-30 defa solurlar. Solunum yetmezliğinde ilk önce beyin etkilenir. Solunum durduğunda kandaki oksijen oranı düşer ve 6 dakika içinde ölüm meydana gelir. Suni solunum, solunumu durmuş olan kimseye dışarıdan hava takviye etmektir. En etkili suni solunum yöntemi ağızdan ağıza suni solunumdur. Suni solunum yaptırılacak olan hastanın ilk olarak, soluk yolunu açmak için çene göğüsten uzaklaştırılır. Suni solunum, solunumu en çok 4-6 dakika önce durmuş olanlara yapılır. Kalbi çalıştığı halde solunumu durmuş olanlara, hasta kendi kendine soluyuncaya kadar suni solunuma devam edilir. Yetişkin bir insana dakikada 15-20 suni solunum yaptırılmalıdır. Ağızdan ağıza suni solunum sırasında nefes verirken hastanın göğüs hareketleri gözlenir, göğsün yükselmesinden verilen hava basıncının yeterliliği anlaşılır. Ağız ve burun çevresi kanamalı yaralanmalarda Holger- Nielsen (sırttan bastırma) yöntemi tercih edilir. Holger- Nielsen metodu uygulanacak olan hasta yüzüstü yatırılır. Sırttan bastırma ile hasta nefes verir, dirseklerden kaldırma ile nefes alır. İlk yardımcı hastanın baş tarafın-dadır. Solunum zorluğu olan kimse veya suni solunum sonucu tekrar solumaya başlayan bir kimse yan yatış pozisyonuna alınır, dil kontrol edilir, baş geriye bükülür. Beslenme sırasında soluk yolu tıkanan yetişkin kazazedeye uygun pozisyonda sırt kısmının ortasına vurularak soluk yolu açılır. Bebeklere suni solunum ağız ve burundan birlikte az hava, sık aralıkla verilmelidir. Bebeklerde soluk yoluna herhangi bir cisim kaçması halinde ilkyardım olarak; ağız kısmı aşağıda, yüzüstü tutulur ve sırtına hafif vurulur. Bayılma sonucu bilinci kaybolmuş hastaya soluk yolunun tıkanmaması için sabit yan yatış pozisyonu verilir. Bilinci kaybolmuş olan bir ka- http://hasanfirat.com Sayfa 55

zazadenin dili gevşer ve soluk yolu üzerine düşerek soluk yolunu tıkar. Solunum yolu ile zehirlenenlere ağızdan ağıza suni solunum metodu uygulanmalı. Silvester metodu ile suni solunum uygulanacak olan kazazedeye sırtüstü yatış pozisyonu verdirilir. Kalp Durmasında İlk Yardım Kalp, dolaşım sisteminin merkezidir. Kalp, dakikada 60-80 defa çalışarak hücrelere ve dokulara kan pompalar. Bebeklerde kalp atım sayısı büyüklerden fazladır. Nabzın kaybolması (boyun, şahdamarı ve el bileğinde), solunum durması, reflekslerin kaybolması, gözbebeklerinin büyümesi ve kuvvetli ışıkta küçülmemesi, bilinç kaybı, vücut ısısının düşmesi ve vücutta morarmaların olması kalp durmasının belirtileridir. Kalp durmasında ilk önce etkilenen kan dolaşımı sistemidir. Kalbi en çok 6 dakika önce durmuş olanlara kalp masajı yapılır. Kalp masajı uygulama bölgesi, göğüs kemiğinin alt uç 1/3'lük kısmıdır. Kalp masajı yapılacak olan kazazede sert bir zemine sırt üstü yatırılır. Kalp masajı yapılırken göğüs kemiği 5-7 cm. kadar esnetilmelidir. Masaja en fazla kalp çalışıncaya kadar devam edilir. Yetişkin bir insana ortalama 60-80 kalp masajı yapılır. Bebeklere kalp masajı dakikada 100 defa yapılmalıdır. Kalp masajı ile suni solunumu yalnızca bir ilk yardımcı uygulamak zorunda kalırsa, sırasıyla 15 kalp masajı-2 suni solunum yapmalıdır. İki ilk yardımcı kalp masajı ile suni solunumu birlikte uygulayacak ise, sırasıyla önce 5 kalp masajı-1 suni solunum yapılmalı. Çalışan kalbe masaj yapılması halinde kalp durabilir. Elektrik çarpmasında kazazede elektrik devresinden çıkarıldıktan sonra ilk olarak kalp masajı bölgesine bir defa yumruk vurulur. Kanama Herhangi bir nedenle kanın damarlardan dışarıya akmasına kanama denir. İç Kanama: Kanın içeriye doğru, vücut boşluklarına ve http://hasanfirat.com Sayfa 56

organlara akmasına denir. Baş dönmesi, halsizlik, soğuk terleme, yüzde solukluk, huzursuzluk, hızlı ve zayıf solunum, el ve ayaklarda soğuma, hava açlığı ve susuzluk hissi iç kanamanın belirtileridir. Dış Kanama: Kanın vücut derisinin bütünlüğü bozularak dışarı akmasıdır. Yeni meydana gelen büyük bir dış kanamada ilk önce temiz olan el veya parmakla, yara yerine basınç yapılmalıdır. 1. Atardamar Kanaması: Kesik kesik fışkırarak akar ve açık kırmızı renktedir. Kısa zamanda fazla kan kaybı olduğundan en tehlikeli kanamadır. 2. Toplardamar Kanaması: Akarak kanar, rengi koyu kırmızıdır. 3. Kılcaldamar Kanaması: Sızıntı şeklinde olur, tehlikeli değildir. Kan Durdurma Yöntemleri 1. Kanayan Yere Elle Baskı 2. Basınç Noktalarına Baskı: Kanayan bölgenin damarlarını baskı noktalarından deri ile kemik arasına sıkıştırmak. Boyun kanamasında, şahdamarı üzerine basmakla; baş derisi kanamasında, şakak kemiği üzerindeki damara basmakla; omuz kanamasında, köprücük kemiği arka iç kısmına basmakla; kol ve eldeki kanamalar için, koltuk altından başlayıp kolun iç yüzeyi boyunca uzanan damara, ayak ve bacakta ise kasık iç kısmına baskı yapmakla kanama önlenir. Kendiliğinden meydana gelen burun kanamasında, hastanın yüz ve ensesi soğuk su ile yıkanır, burnu sıkıştırılarak hasta oturtulur. Kanama sonucu, vücuttaki toplam kanın % 20'si kaybedilirse hayati tehlike başlar. İnsan vücut ağırlığının 1/13'ü kandır. Kanamalarda kanamayı azaltacak yöntemlerden biri de, kanama yerini kalp seviyesinden yukarıda tutmaktır. Kanayan yer ile kalp arasındaki tek kemik üze-rinde sıkma bağı uygulanarak kanama durdurma yöntemine turnike denir. Koldaki turnike dirsek ile omuz http://hasanfirat.com Sayfa 57

arasından sıkarak; bacakta turnike, diz ile kalça arasından sıkarak uygulanır. Turnike (sıkma bağı) olarak kullanılacak malzeme 5-6 cm. enli elastik malzeme olmalı. Sıkma bağı olarak bandaj, mendil veya kravat kullanılır. Turnike bandı 20 dakikada bir, 5-10 saniye süre ile gevşetilerek kanın gitmesi sağlanır. Turnikeyi 2-3 saatten fazla sıkılı şekilde bırakmamaya dikkat edilir. Bu nedenle turnike uygulanmaya başlandığı saatin yazılıp kazazedenin görünür bir yerine asmak gerekir. Şok Kan dolaşımı yetersizliği nedeniyle vücut canlılığının azalmasına şok denir. Ani korku ve heyecan, aşırı kanama, geniş yanıklar, şiddetli ağrı, aşırı tuz ve su kaybı, zehirlenme, ağır yaralanma, alerji ve çeşitli hastalıklar dolaşım sisteminin yetersizliğini ortaya çıkarır ve şok'a neden olur. Şok'un Belirtileri: Halsizlik, bitkinlik, deride renk solukluğu, sararma, terleme, huzursuzluk, şaşkınlık, endişe ve korku hissi, vücut ısısının düşmesi ve titreme, bulantı-kusma, hayat faaliyetlerinin zayıflaması, solunum ve nabızda zayıflama ve sayısında aşırı artış. Eğer kanama varsa, derhal durdurulur ve hasta hemen şok pozisyonuna alınır. Şok Pozisyonu: Hasta sırt üstü düz bir zemine yatırılır ve bacakları 30-40 cm yukarı kaldırılır. Böylece beyne kan gitmesi sağlanmış olur. Hastanın üstü örtülerek vücut ısısı korunur. Hasta ile konuşularak güven telkin edilir ve şuurun açık kalması sağlanır. En kısa zamanda hastaneye sevk edilir. Bir trafik kazası sonucu görülen şok belirtisi vücut sıcaklığının azalmasıdır. Bayılma Dolaşım yetersizliği sonucu, beynin kansız kalması nedeniyle geçici olarak kendinden geçmeye bayılma denir. Aşırı kanama, kalp yetmezliği, tansiyon düşmesi, aşırı heyecan, yor-gunluk, aşırı su kaybı, güneş çarpması bayılmanın nedenidir. Bayılmanın belirtileri ise, hastanın kendinden geçmesi, sararma, vücut ısısının azalması ve terleme, nabız http://hasanfirat.com Sayfa 58

ve solunum zayıflaması ve sayısının azalması. Bayılan kişinin hareket sisteminin faaliyeti durduğu için oturtulmamalı duyu organları uyarılmalıdır. Bayılmada da, şokta olduğu gibi ilk yardım olarak şok pozisyonu uygulanır. Bilinç kaybı şokta zamanla oluştuğu halde, bayılmada aniden meydana gelmektedir. Yaralanma, Yanık ve Kırıklar http://hasanfirat.com Sayfa 59

Trafik kazalarında daha çok sert ve kunt cisimlerin darbesiyle en çok ezik yara meydana gelir. - Açık yaralanmada yapılması gereken ilk işlem, varsa kanama ve buna bağlı olarak şokun önlenmesidir. Açık yaralarda yara üzerine ten-dürdiyot sürülmesi, yara yerindeki canlı dokuları öldürerek tedaviyi zorlaştırır. - İlkyardım önlemi olarak yara temiz bir sargı bezi ile sarılarak dış etkilerden korunur. Tentürdiyot, oksijenli su ve merhem kullanılmaz. Yaralı bölge üstte kalacak şekilde yaralı sağlık kuruluşuna sevk edilir. Kesik yaralarda yaranın vücut eksenine göre yönü önemlidir. Kesik yaralarda yara kenarları birbirlerine yaklaştırıldıktan sonra sarılarak ilk yardım yapılır. Bir cismin batması suretiyle meydana gelen yaralanmalarda, yabancı cisim çıkarılmadan yaralı sağlık kuruluşuna sevk edilir. Yanıklar: Deri ile deri altı organ ve dokuların yandığı yanıklar üçüncü derece yanıklardır. Büyük ve belirgin iz bırakırlar. En hafif olup iz bırakmayan yanıklar birinci derecede yanıklardır. - Geniş alanlı yanıklarda tehlike sınırı % 20'dir. - Yanık yarası olan kimseye kaza yerinde yara, temiz, soğuk, buz veya ıslak bir sargı beziyle örtülür. - Kimyevi madde yanıklarında yanık bol su ile yıkanır. - Göze kimyevi madde kaçması halinde bol su ile yıkanır, pamukla kapatılır. A1, A2 ve F sınıfı belge ile kullanılan araçların dışındaki araçlarda yangın söndürme cihazı bulundurulması zorunludur. Yangın söndürücü, araçta sürücünün hemen yanında olmalı. Bir trafik kazası sonucu araçta yangın çıkmaması için öncelikle kontak anahtarı kapatılmalı ve varsa yaralılar oradan uzaklaştırılmalıdır. Motorda başlayan bir yangını, yangın söndürücü ile söndürmek için, ilk olarak, kaput açılmadan, yangın söndürücü motorun ön ve alt kısmına püskürtülür. Olay yerinde ilk yardım önlemine ihtiyaç duyulmayan yanık çeşidi, güneş yanığıdır. Yanık yere hiçbir şekilde diş macunu sürülmez. Yanık yerinde oluşan su toplanması (bül) http://hasanfirat.com Sayfa 60

kesecikleri patlatılmadan yara bölgesi soğuk tutulmalıdır. Olay yerinde yanık yere ilk müdahalede soğuk su ve buz, yara üzerine ve çevresine, kısa süre tatbik edilmelidir. Kırıklar: Herhangi bir nedene bağlı olarak kemik dokusu bütünlüğünün bozulmasına kırık denir. - Çıkık ve burkulmalar eklem yerlerinde, kırıklar kemiklerin her yerinde görülür. - Kırık kemik uçlarının yakın organlara batarak yara açmaması ve ağrı meydana getirmemesi için kırıklar tesbit edilir (sabitleştirilir). - Tespit işlemi organın hareketsizliğinin sağlanmasıdır. Eğer tespit yapılmazsa felç veya iç kanama meydana gelebilir. - Uzun kemiklerde kırık bölgeyi sabit tutan düz nesneye atel denir. - Diz ile kalça arasındaki kemikte kırık varsa, kazazede sırt üstü yatırılır, iç ve dış yanlardan atelle tespit edilir. Dış atelin boyu koltuk altından topuğa kadar olmalıdır. - Pazu kemiği kırıklarında, atelle tespit işleminde ön kol boyuna kol ile 90 derecelik açı yapacak şekilde asılır. Atel malzemesi yoksa ceket veya gömlek eteği ön kol üzerinden kaldırılıp iğnelenerek tespit yapılır. - Diz ile ayak arasındaki kemikler kırıldığında uygulanacak atel topuktan kalçaya kadar olmalıdır. - Bacak kemiği kırıklarında atel bulunamadığı durumlarda, iki bacak arasına yumuşak malze-me konularak bacaklar birbirine bağlanır. Omurga kemiği kırıklarında en tehlikeli sonuç, kırık bölgeden aşağısının felç olmasıdır. Bu nedenle kazazedenin oturtulmaması gerekir. Aksi halde felç olabilir. - Köprücük kemiği kırıklarında omuz bölgesi kemiklerinin tespiti gereklidir (atel kullanılmaz). Köprücük kemiği kırıklarında üçgen sargı bezi kullanılır. Çıkık: Eklem yüzeylerinin birbirinden ayrılmasıdır. http://hasanfirat.com Sayfa 61

- Eklem bandajla en rahat şekilde tespit edilir, kalp seviyesinden yukarıda ve soğuk tutulur. Çıkan bölgenin hareketsizliği sağlanarak hekime sevkedilir. Burkulma: Eklem bağları ve yüzeylerin zedelenmesine burkulma denir. - Burkulmalar hareketli eklem bölgesinde olur. - Burkulma bölgesindeki şişmeyi önlemek için kalp seviyesinden yukarıda ve soğuk tutulur. Burkulma bölgesi ilk 12 saat soğuk, daha sonra sıcak tutulmalıdır. Burkulma ve çıkıklarda ağrı sonucu oluşacak şoku önlemeye yardımcı olmak için ilk yardım uygulanırken hastanın üstü örtülerek vücut sıcaklığının korunması sağlanır. http://hasanfirat.com Sayfa 62

Önemli Organ Yaralanmaları Kafa Yaralanması: Kafa içi yaralanmanın en belirgin özelliği bulantı ve kusmadır. - Başa alınan darbe sonucu kulak ve burundan kan geliyorsa, beyinde hasar var demektir. Kazazedenin kan akan bölgesi altta kalacak şekilde yan yatırılır ve kanama engellenmez. Soluk yolu açık tutularak sevk edilir. - Bilinci kaybolmuş bir kişinin göz bebekleri farklı büyüklükte ise beyin hasarı olduğu anlaşılır. - Beyin hasarında ışık uyaranına cevap yoktur. - Kazazedenin vücudu sıcak tutulur, başa soğuk uygulanır. Baş yaralanması sebebiyle bayıldıktan bir süre sonra kendine gelen kazazede en az altı saat süre ile hekim kontrolünde tutulmalıdır. Göğüs Yaralanması: Göğüsteki açık yara ıslak temiz sargı bezi ile kapatılarak, göğüs kafesine hava girmesi engellenmeye çalışılır. Eğer göğüs kafesine hava girecek olursa akciğerler küçülür. - Kazazedenin göğüs kafesine batan yabancı cisim duruyorsa, dokunmadan yara kenarları sarılarak sevk edilir. (Oturuş veya yarı oturuş pozisyonunda.) Karın Yaralanmaları: Darbe alınan yerde görülen sertlik kapalı karın yaralamalarının en önemli belirtilerindendir. Bunun nedeni de karın bölgesinde iç kanamadır. Şiddetli ağrı vardır. Kapalı karın yaralanmasında darbe alınan yere buz tatbik edilir, kesinlikle sulu gıda ile beslenme yaptırılmamalıdır. Açık karın yarası olan kazazedeye verilecek pozisyon yaranın yönüne göre değişir. Eğer dışarıya organ sarkmışsa, organlar yara üzerinde toplanarak ıslak, temiz bir sargı bezi ile ör-tülmelidir. Kazazadenin karın bölgesinde yukarıdan aşağı (boylamasına) yara varsa, yara kenarlarının birbirine yanaşmasını sağlamak için ayakların gergin tutulması sağlanmalıdır. Omurga Yaralanması: Boyun, sırt ve bel omurları kırıklarında, kazazede uygun şekilde tespit ve nakledılmezse (sert zeminli sedyede kazazede sırtüstü düz yatar pozisyonda) felç olur. Oturtulursa da felç olur. Omurga yaralanması olan kazazedede hasar alan bölgeden aşağıda hissizlik belirtisi görülür. Zehirlenme, Sıcak Vurması ve Donmalar Zehirlenme: a) Solunum Yoluyla Zehirlenmeler: Gazlarla olan zehirlenmelerdir. (Egzoz gazları, diğer gazlar vs.) - Kapalı yerlerde (garaj içinde) zehirli gazlara maruz kalmak en tehlikeli solunum yolu zehirlenmesini oluşturur. - Zehirlenmede egzoz gazı içinde bulunan kar-bonmonoksit, kanın oksijen taşıma özelliğini http://hasanfirat.com Sayfa 63

kaybettirir. - Solunum yoluyla zehirlenenler solunum güçlüğü çektiklerinden yan yatış pozisyonuna alınırlar. - Solunum yoluyla zehirlenenler yetersiz solunum yaptıklarından açık havaya çıkarılır. Gerekirse suni solunum yapılır. b) Yutularak Alınan Zehirler: 1. Yiyeceklerle ve ilâçla olan zehirlenmelerde hastanın şuuru yerinde ise kusturulur. En etkili kusturma metodu parmakla dilin arka kısmını uyarmaktır. 2. Yakıcı kimyasal maddeler içildiyse (asit, alkali) hasta kusturulmaz, bol su içirilir. Kimyasal maddeyle zehirlenenlere yoğurt yedirilir. c) Yılan, Akrep ve Böcek Sokması: - Yılan zehirlenmelerinde ışınlan bölge soğuk ve kalp seviyesinden aşağıda tutulur. - Böcek ve arının soktuğu yerin soğuk tutulması sokulan bölgede şişmeyi önler. Gerekirse ameliyatlarda kullanılan ispirto veya sodyum bikarbonat eriyiği ile kompres yapılır. Güneş Çarpması ve Sıcak Vurması: - İlkyardım olarak hassas deri üzerine soğuk tatbik edilerek beden sıcaklığının düşürülmesi sağlanır. - Güneş çarpması sonucu beyindeki ısı merkezi bozulur, vücut sıcaklığı artar. Aşırı terleme görülür. - Sıcak vurması (çarpması) sonucu oluşan bitkinliğin nedeni su ve tuz kaybıdır. Bunun için tuzlu ayran içirilir. - Güneş yanığında olay yerinde ilkyardım uygulanmaz, hemen sağlık kuruluşuna sevkedilir. Donma ve Soğuk: Uyku hali ve uyuma isteği donma belirtisidir. - Hastanın uyuması engellenir. - Vücut sıcaklığı yavaş yavaş yükseltilir. - Hiçbir şekilde sert ve hızlı masaj yapılmaz, alkol içirilmez. Yaralı Taşımacılığı - Yaralı taşımacılığında sedye her zaman tercih edilmelidir. - Ayağı kırık olan kazazedeler mutlaka sedye ile taşınmalıdır. Merdiven inerken veya çıkarken sedyedeki hastanın başı yukarıda olmalı. Diğer durumlarda sedye ile taşımalarda yaralının ayakları önde olacak şekilde taşınmalıdır. Cankurtarana bindirilirken yaralının baş kısmı önde olmalıdır. - Kaza yerinden solunum güçlüğü çekenler, şoka girmekte olanlar önce taşınmalıdır. - Çok sayıda yaralının olduğu kazalarda en son burkulma, çıkık ve kol kemiği kırılanlar taşınmalıdır. http://hasanfirat.com Sayfa 64

- Hasta kusuyorsa ve solunum güçlüğü çekiyorsa yan yatış pozisyonu ile taşınır. - Solunum yolu zehirlenmelerinde kazazedeler iki kişi ile sedyesiz taşınabilir. Oturuş pozisyonunda taşınması gerekenler: Kaburga kemiği kırıkları, göğüs yarası olanlar, kol kemiği kırıkları, köprücük kemiği kırıkları. Sırtüstü yatırılarak taşınması gerekenler: - Omurga yaralanmaları veya kırıkları, bacak kemiği kırıkları. Boyun, sırt ve bel omurları kırıklarında, kazazede uygun şekilde tespit ve nakil edilmezse felç olur. Bu tür yaralılar kesinlikle bir sedye temin edilerek sevk edilmelidir. Diz ile kalça arasındaki kemikte kırık varsa kazazede sırt üstü yatırılarak iç ve dış yanlardan atelle tespit edilir. Başa alınan bir darbe sonucu kulak veya burundan kan geliyorsa, kazazede kan akan kulak altta kalacak şekilde yan yatırılarak sevk edilmelidir. Yaralı kazazedeler yaralı bölge üstte kalacak şekilde sevk edilmelidir. Bir kaza sonucunda yaralı kazazedeler araçtan mümkünse en az üç kişi ile ve dikkatlice çıkarılmalıdır. Yaralı araçtan çıkarılırken, yaralının omurga ekseni düzlüğünün bozulmaması-na dikkat edilmelidir. En az üç ilk yardımcının bulunmadığı kaza yerinde, araçtaki yaralı an-cak araçta yangın meydana gelmişse bir kişi tarafından da çıkartılabilir. Yaralının boyun hasarı gördüğü şüphesi varsa, araçtan çıkartılırken boynuna kask veya diğer kalın bir malzeme sarılmalıdır. Sürücü Sağlığı - İşitme yetersizliği olanlar işitme cihazı ile belli yeterliliğe ulaşabiliyorsa B sınıfı özel araç ve F sınıfı sürücü belgesi ile araç kullanabilirler. - Ortopedik yetersizlikleri olan sürücü adaylarının araçlarına özel donanım takviye edildikten sonra H sınıfı sürücü belgesi alabilirler. İki ayağı da olmayanlar sürücü belgesi alabilirler. - Gözlük veya lens kullananlar, araç kullanırken gözlük veya lenslerini kullanmak zorundadırlar. - Tavuk karası (gece körü) olanlar gün doğumundan 1 saat önce ile gün batımından 1 saat sonraki zaman dilimi içerisinde araç kullanabilirler; ileri derecede kalp yetmezliği olanlara ve ileri derecede psikolojik rahatsızlığı ve epilepsi olanlara sürücü belgesi verilmez. - Alkol sürücülerin reflekslerini (tepkilerini)azaltır. - Sürücüler için en doğru olan, hiç alkol kullanmamaktır. - Resmi ve ticari araç kullananlar alkollü içki almış olarak araç kullanamazlar. - Alkol ve uyuşturucu alışkanlığı ileri derecede olanlar hiçbir şekilde sürücü belgesi alamazlar. - Emniyet kemeri takılması şehir içi ve dışında mecburidir. Aynı zamanda sürücü ve yolcuların koltuklarında başlık bulunması yararlıdır. Emniyet kemeri kullanımı, trafik kazalarında ölüm ve yaralanma oranlarının azalamasını sağlamaktadır. Ayrıca motorlu bisiklet ve motosiklet http://hasanfirat.com Sayfa 65

sürücüleri ile yolcuların koruma başlığı (kask) kullanmaları, sürücülerin ayrıca gözlük kullanmaları şehir içinde ve dışında zorunludur. -Tek gözü görmeyenler, diğer gözü 10/10 görme şartıyla sadece A1, A2, B ve F sınıfı sürücü belgesi ile hususi araçları gündüz kullanabilirler. Ruhsal Yapı - Trafik kazalarına en çok neden olan sürücülerdir. - Kazaların pek çoğu kurallara uymamak ve kuraldışı araç kullanma sonucu ortaya çıkar. - Ruhsal yapı sürücülükte çok önemlidir. Çünkü sürücüleri trafik kurallarını çiğnemeye iten önemli neden ruhsal yapılarının kural çiğnemeye elverişli olmasıdır. - Trafik kazalarına en çok sebep olan sürücüler, paylaşmayı bilmeli ve uygulamalıdır. - Ruhsal yapısı bozuk olan biri kullandığı aracın üstünlüğünü kendinde zanneder. - Uygun sürücü davranışı, karşılaştığı kazalarda ilk yardım uygulamaktır. Doku ve Organ Nakli, Bağışı - En çok kan ve böbrek olmak üzere, kalp, pankreas, akciğer, kemik iliği, gözün kornea tabakası gibi organların nakli yapılmaktadır. - 18 yaşını doldurmamış ve mümeyyiz olmayanlardan doku ve organ alınması yasaktır. - Çocuklarda; anne ve babalarının izni alınmak şartıyla, 2 yaşından başlayarak doku ve organ alınabilir. - Ölümden önce hastanın tedavisinden sorumlu olan doktorlar, doku ve organ naklini gerçekleştirecek ekipte olamazlar. - Yaşamda iken, akrabalar arası nakiller hariç verici veya yakınları, alıcının ismini öğrenemez, aynı şekilde alıcı da vericiyi öğrenemez. Ülkemizde, uygun şartları taşıyan doku ve organ bağışı hem hukuken hem de dinen uygundur. - Ağır iltihabi hastalıklar, şeker hastalığı, böbrek hastalıkları, kanser, AİDS gibi hastalıklar organ bağışı için engel teşkil eder. ::: Motor ve Araç Tekniği ::: http://hasanfirat.com Sayfa 66

Motorun Tanımı Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinelere motor denir. Motor Çeşitleri Zamanlarına Göre: 1. Dört zamanlı motorlar 2. İki zamanlı motorlar Kullanılan Yakıtlara Göre a. Benzinli motorlar b. Dizel motorlar c. LPG motorlar Yakıtın Yanma Yerine Göre: 1. İçten yanmalı motorlar 2. Dıştan yanmalı motorlar Yapım özelliklerine Göre a. Sıra tipi b. Birbirlerinin karşılarına yatık (Düz, hafif eğik, boksör tipi) c. Sıra halinde bir açı ile birleştirilmiş (V tipi) d. Daire şeklinde (Yıldız tipi) Silindir Sayılarına Göre a. Tek silindirli b. Çok silindirli Soğutma Sistemlerine Göre: a. Su soğutmalı b. Hava soğutmalı Motorun Parçaları 1. Silindir bloğu: İçinde silindirlerin bulunduğu ve motor parçalarını üzerinde taşıyan ana parçadır. http://hasanfirat.com Sayfa 67

2. Silindir kapağı: Silindir bloğu üzerini kapatan ve yanma odalarını meydana getiren kapaktır. 3. Karter: Motor yağına depoluk görevi gören, silindir bloğunun altındaki parçadır. 4. Supap kapağı: Motor üzerindeki supap (külbütör) mekanizmasını dış etkilerden korur. 5. Radyatör: Soğutma suyunun bulunduğu depo. 6. Karbüratör: Benzin-hava karışımını sağlayan parça. 7. Hava Filitresi: Silindirlere giren havayı temizler. 8. Manifoldlar (emme-egzoz): Hava yakıt karışımını silindirlere, yanmış gazları dışarıya taşıyan borulardır. 9. Yağ Filitresi: Motor yağı içindeki yabancı maddeleri temizler. 10. Endüksiyon bobini (Ateşleme): Aküden gelen akımı 15.000-25.000 volta yükselten parçadır. 11. Buji: Benzin-hava karışımını tutuşturan parçadır. 12. Konjektör (regülatör): Şarj dinamosunun ürettiği elektriği doğru akıma çeviren ve 12 volt değerinde düzenleyen parçadır. 13. Enjektör: Dizel motorlarda yakıt püskürten parçadır. 14. Krank mili: Pistonların bağlı olduğu, motorun çalışması sonucu elde edilen hareketin ve gücün motordan alınmasına yarayan mildir. 15. Piston: Silindir içerisinde hareket eden ve hareketi krank miline iletmesine yardımcı olan parçadır. 16. Piston (biyel) kolu: Pistonun doğrusal hareketini krank miline ileten parçadır. 17. Yağ pompası: Karterdeki yağı basınçla hareketli parçalara gönderir. 18. Yakıt pompası (benzin otomatiği): Yakıtı basınçla karbüratöre gönderen parça. 19. Distribütör: Benzinli motorlarda ateşleme sırasına göre bujilere elektrik enerjisi gönderen parçadır. 20. Marş motoru: Motora ilk hareket veren parçadır. Elektrik enerjisini hareket enerjisine çevirir. http://hasanfirat.com Sayfa 68

21. Alternatör (şarj dinamosu): Araç için gerekli elektrik enerjisini üreten parçadır. Hareket enerjisini elektrik enerjisine çevirir. 22. Su pompası (devirdaim): Suyun silindir içindeki kanallarda dolaşmasını sağlar. 23. Enjektör pompası: Dizel motorlarda yakıtı basınçla enjektörlere gönderen parçadır. 24. Enjektör: Yakıtı toz halinde (pülverize) silindire gönderen parça. 25. Kam (eksantrik) mili: Krank milinden aldığı hareketle bazı motor sistemlerinin çalışmasını sağlayan parçadır. 26. Supaplar: Yakıtın silindirlere alınmasını (emme), egzoz gazlarının silindirden atılmasını sağlayan parçadır (egzoz). 27. Besleme Pompası: Dizel motorlarda mazotu enjektör pompasına ileten parçadır. Dört Zamanlı Motorların Çalışma Sıralaması 1. Zaman : Emme 2. Zaman : Sıkıştırma 3. Zaman : Ateşleme (İş) 4. Zaman : Egzoz Dört Zamanlı Benzinli Motorların Çalışma Prensipleri 1. Emme: Yakıt-hava karışımının silindire alınması. 2. Sıkıştırma: Silindire alınan havanın sıkıştırılması 3. Ateşleme: Sıkıştırılan yakıt-hava karışımının buji kıvılcımı yardımıyla yakılması. 4. Egzoz: Silindir içinde kalan artık gazların dışarıya atılması. Dört zamanlı motorlarda pistonun silindir içerisinde dört hareketinden bir iş elde edilir. Dört Zamanlı Dizel Motorların Çalışma Prensipleri 1. Emme: Silindire temiz havanın alınması 2. Sıkıştırma: Silindire alınan havanın sıkıştırılması. 3. Ateşleme: Sıkıştırılan havanın üzerine yakıtın enjektörle püskürtülerek yanması. 4. Egzoz: Silindir içinde kalan artık gazların dışarıya atılması. http://hasanfirat.com Sayfa 69

İki Zamanlı Motorların Çalışma Sıralaması 1. Zaman : Emme - Sıkıştırma 2. Zaman : Ateşleme (İş) - Egzoz İki Zamanlı Motorların Çalışma Prensipleri 1. Emme-Sıkıştırma: Silindire yakıt-hava karışımının alınması ve sıkıştırılması. 2. Ateşleme-Egzoz: Sıkıştırılan hava-yakıt karışımının ateşlenmesi ve artık gazların dışarıya atılması. İki zamanlı motorlarda pistonun silindir içerisinde iki hareketinden bir iş elde edilir. Ateşleme Sistemi Görevi: Silindirdeki sıkıştırılan yakıt-hava karışımının, buji ucundaki kıvılcım yardımıyla yanmasını sağlar. Parçaları: 1. Akü: Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Motorun çalışmadığı anda araç için gerekli elektrik enerjisini sağlar. 12 volt elektrik akımı verir. 2. Kontak anahtarı: Elektrik akımının iletilmesi veya kesilmesini sağlayan parçadır. Kontak anahtarı üç devrelidir. Birinci devrede akımı, aydınlatma ve gösterge cihazlarına gönderir. İkinci devrede akımı ateşleme sistemine gönderir. Üçüncü devrede marş moturunu çalıştırır. 3. Endüksiyon bobini: Aküden aldığı 12 voltluk elektrik akımını 15-25 bin volta yükseltir. 4. Distribitör: Endüksiyon bobininden gelen yüksek gerilim elektrik akımını ateşleme sırasına göre bujilere gönderir. a) Platin: Açılıp kapanarak endüksiyon bobininin yüksek gerilim meydana getirmesine yardımcı olur. b) Meksefe (kondansatör): Platinin yüksek gerilimden zarar görmesini önler. c) Tevzi makarası: Yüksek gerilimin sırası ile bujilere gönderilmesini sağlar. http://hasanfirat.com Sayfa 70

5. Buji: Distribitörden gelen elektrik akımını tırnakları arasında kıvılcım yaratarak silindir içindeki yakıt hava karışımının yanmasını sağlar. Sistemin bakım ve arızaları: Akü elektrolit seviyesi kurşun plakaların 1 cm. üzerinde olması gerekir. Elektrolit seviyesi düştüğünde saf su ile tamamlanır. Kışın akü-mülatörün donmaması için tam şarj ettirilmesi gerekir. Akü üzerinin temiz olması gerekir. Temizlenmediği takdirde pislikler devreyi tamamlayarak akünün kendi kendine boşalmasına sebep olur. Havalandırma deliklerinin açık olması gerekir. Deliklerin kapalı olması halinde akü patlar. Akü kutup başları oksitlenmeyi önlemek için gres yağı ile yağlanmalı. Oksitlenen kutup başları sodalı sıcak su ile temizlenmeli. Artı kutup başı, eksi kutup başına göre daha kalındır. Kutup başı kelepçelerinin iyi sıkılmış olması ve kabloların akımı iyi iletmesi gerekir. Kutup başlarına aynı anda madeni bir parça değmemesi gerekir. Aksi halde akü patlar. Araçta elektrik kaynağı yapılırken akü kutup başı kelepçelerinin sökülmesi gerekir. Dijital göstergeli tip araçta akü takviyesi yapılmaz. Akü araca ters bağlanırsa diyotları görev yapmayacak şekilde tahrip olur. Kutup başlarına asla vurulmamalıdır. Akü başka bir akü ile takviye edilirken artı kutup artıya, eksi kutup eksiye bağlanır. (Paralel bağlanır.) Motor çalışmazken kontak anahtarı ateşleme durumunda açık bırakılırsa platin ya da endüksiyon bobini yanar. Elektronik ateşleme sistemlerinde mekanizmayı elektronik beyin kontrol eder ve distribütörde platin yoktur. Kullanma klavuzuna göre, belirli kilometre sonunda aracın bujilerinin ve platinin değiştiril-mesi gerekir. Ateşleme sisteminde platin, avans ve buji ayarları yapılmalıdır. Platin meme yapmış ise, ince zımpara ile temizlenmelidir. Platin meme yaparsa, meksefe (kondansatör) arızalanmıştır. Buji kablolarından birinin çıkmış olması, motorun teklemeli (sarsıntılı) çalışmasına neden olur. Benzinli bir motorda normal yanma olmamasının nedenlerinden biri de bujilerin kurum bağlayarak normal ateşleme yapamıyor, platin veya buji ayarının bozuk olmasıdır. Bujilerin ayarsız ve aşınmış olması motorun çekişten düşmesine neden olur. Buji ve platin ayarı yanlış yapılmış bir motorun egzoz dumanı siyah renkli çıkar. Avans ayarı bozuk olursa motor güçten düşer veya çalışmaz. Yakıt Sistemi Benzinli motorlarda yakıt sistemi Görevi: Değişik motor devirlerine göre yakıt hava karışımını silindirlere göndermek. Parçaları: 1. Yakıt deposu ve şamandırası: Yakıtın depo edildiği kap. 2. Yakıt göstergesi: Depodaki yakıt miktarını gösterir. Kontak açıldığı zaman çalışır. 3. Benzin pompası (otomatiği): Hareketini kam milinden alır, depodan çektiği yakıtı karbüratö-re gönderir. (Yakıt otomatiği) http://hasanfirat.com Sayfa 71

4. Benzin filitresi: Benzini temizler. 5. Karbûratör: Yakıt-hava karışımını 1/15 oranında ayarlayan parçadır. Rölanti ayarı yapılır. Rölanti, jigle, kapış, güç, yüksek hız devreleri vardır. 6. Hava filitresi: Havanın içindeki yabancı maddeleri temizleyerek silindirlere temiz hava gönderen, karbüratörün üzerindeki parçadır. Hava filitresi basınçlı hava ile temizlenir. Tıkalı olan hava filitresi yakıt sarfiyatını arttırır, yanma kötüleşir ve egzozdan siyah duman çıkar. 7. Emme manifoldu: Karbüratördeki yakıt-hava karışımının silindire girmesini sağlayan parçadır. 8. Egzoz manifoldu: Silindir içindeki yanmış gazları egzoz borusundan iterek atılmasını sağlar. Sistemin çalışması: Marşa basıldığında benzin pompası yardımı ile depodan alınan benzin karbüratöre gelir. Karbüratör, 1 birim benzine 15 birim hava karıştırarak silindire gönderir. Silindirdeki bu karışım buji kıvılcımı ile ateşlenerek yanma sağlanır. Karbüratör devreleri: 1. Jigle devresi: Soğuk havalarda motorun kolay çalışmasını sağlayan devredir. Zengin karışım meydana getirir. Jigle çekili unutulursa yakıt sarfiyatı artar, motor yüksek devirde çalışır. Egzoz gazının rengi siyah olur. Jigle kelebeği karbüratörün hava girişi kısmındadır. Otomatik jigleli araçlarda yaza ve kışa göre ayar yapılması gerekir. 2. Rölanti devresi: Aracın gazına basmadan kendi kendine çalıştığı devredir. Rölanti devresinin ayarı yüksek olursa yakıt sarfiyatı artar. Rölanti ayarı bozuk olursa, motor düzensiz çalışır veya durur. 3. Kapış devresi: Ani gaza basıldığında kar-büratörden silindire ek yakıt gönderen devredir. Kapış devresi arızalı olduğunda; çalışan motorun gazına aniden basıldığında motor stop eder. 4. Yüksek hız devresi: Gaz pedalına sonuna kadar basıldığında, karbüratörden silindire daha çok yakıtın gittiği devredir. 5. Güç devresi: Gaz pedalına basıldığı andaki devredir. Gaz pedalına basma düzeyine göre karbüratörden silindire giden yakıt-hava karışımının miktarını ayarlamaktadır. Not: Subap ayarları bozuk olan motor düzensiz çalışır. Ani duruş ve kalkışlar yakıt sarfiyatını arttırır. Araca yakıt koyarken motorun stop edilmesi gerekir. Boğulmuş motoru çalıştırırken gaza sonuna kadar basılır, sonra marş yapılır. Motor ısındıktan sonra stop ediyorsa karbüratöre bakılır. Yakıt içindeki yabancı madde- er motorun düzensiz çalışmasına sebep olur. Motor çalışmazken gaz pedalına basmak, motorun boğulmasına yol açar. Araçta egzozdan fazla ses çıkıyorsa sebebi egzoz susturucusu veya boruları delik demektir. Motor ısınınca stop ediyorsa karbüratör ayarları kontrol edilmelidir. Enjeksiyon sistemli araçlarda karbüratör yoktur. Enjektöre gelen yakıt, hava ile karıştırılarak silindire gönderilir. Katalitik konvertör bulunan araçlar kurşunsuz benzin kullanırlar. Dizel Motorlarda Yakıt Sistemi: http://hasanfirat.com Sayfa 72

Görevi: Mazotu sıkıştırma zamanı sonunda silindir içerisine püskürterek yanmayı sağlamak. Parçaları: 1. Yakıt deposu 2. Yakıt göstergesi 3. Besleme pompası: Yakıtı depodan çekerek enjektör pompasına gönderen pompa. 4. Yakıt filitresi: Sisteme giden yakıt içindeki yabancı maddeleri temizler. Depo ile enjektör pompası arasında bulunur. 5. Mazot-su ayırıcısı: Yakıt içindeki suyu ayıran sistem. 6. Mazot-enjektör pompası: Yakıtı yüksek basınçlı hale getirerek enjektöre gönderir. 7. Hava filitresi: Silindir içine alınacak hava içindeki yabancı maddeleri temizleyen parçadır. 8. Yüksek basınç boruları: Yakıt enjeksiyon pompasından çıkan yüksek basınçlı yakıtı enjektöre taşıyan çelik borulardır. 9. Enjektörler: Yakıt pompasından gelen basınçlı yakıtı silindir içine ince zerrecikler halinde püskürten parçadır. Sistemin çalışması: Besleme pompası ile depodan çekilen yakıt enjektör pompasına gelir. Enjektör de silindir içinde sıkıştırılmış, ısınmış temiz havanın üzerine yakıtı toz halinde püskürterek yanmasını sağlar. Yağlama Sistemi Görevi: Motorun yağlanması; birbirine sürtünerek çalışan parçalar arasındaki sürtünmeyi azaltarak aşınmaları önlemek, motorun soğutulmasına yardımcı olmak, aşınmalar sonucu oluşan talaşları temizlemek, boşlukları doldurarak sız-dırmazlığı sağlamak. Parçaları: 1. Yağ karteri: Yağı dinlendirir, soğutur. Yağa depoluk eder. 2. Yağ pompası: Basınçlı olarak yağı sisteme gönderir. 3. Yağ seviye kontrol çubuğu: Yağın seviyesini gösterir. 4. Yağ müşiri: Yağın basıncını elektriksel olarak ölçer, yağ göstergesine iletir. http://hasanfirat.com Sayfa 73

5. Yağ göstergesi: Sistemdeki yağın basıncını gösterir. Çalışması: Motorun çalışması ile birlikte yağ pompası da çalışmaya başlar. Karterdeki yağ önce kaba süzgeçten, sonra yağ filitresinden geçirilerek basınçlı olarak yağ kanallarına gönderilir. İşi biten yağ geri dönüş kanallarından kartere gelir. Yağ sistemde dolaşırken pislikleri temizler, soğutmaya yardımcı olur. Kartere indiğinde pisliklerini bırakır, soğur ve tekrar kanallara gitmeye hazır olur. Motor yağı Motorda sürtünmeden dolayı oluşan aşınmayı önleyen yağ, aynı zamanda temizlik ve soğutma işini de yapar. Motorlarda 20x50 yağ kullanılır. Kullanma kılavuzunda belirtilen zamanlarda muhakkak değiştirilmelidir. Motor yağı günlük bakımda kontrol edilir. Silindirde aşıntı varsa motor yağ yakar, motor yağ yakarsa egzozdan mavi duman çıkar. Motor yağı değiştirileceği zaman motorun sıcak olmasına dikkat edilir. Yağ Filitresi Yağın temizlenmesini sağlar. Kullanma kılavuzunda belirtilen zamanlarda değiştirilmelidir. Kural olarak iki yağ değişiminde filitre değiştirilir. Motor çalışırken yağ filitresi tıkanırsa yağ basıncı aniden düşer. Kırmızı yağ lambası yanar. Yağ lambası yandığında motor durdurulmalıdır. Yağ Seviye Kontrol Çubuğu Yağın seviyesini gösterir. Yağ kontrol edildiğinde yağ, kontrol çubuğunun iki çizgisi arasında olmalıdır. Yağ Müşiri Yağın çalışma basıncını sürücü mahallindeki yağ göstergesine iletir. Kablosu koptuğunda, bağlantısı gevşediğinde akım iletmez. Yağ göstergesi Motorun yağlama sisteminin çalışıp çalışmadığını sürücüye gösterir. Bazı araçlarda manometre vardır. Ama tüm araçlarda kırmızı yağ lambası vardır. Yağlama ile ilgili tehlikeli bir durum olduğunda kırmızı yağ lambası yanar. Karterde yağ azaldığında, herhangi bir nedenle yağ basıncı düştüğünde, müşir kablosu koptuğunda, bağlantı gevşediğinde lamba yine yanar. Motor çalışırken yağ göstergesinde herhangi bir anormallik görüldüğünde motor hemen durdurulmalıdır. Marşa basılıp motor çalıştığında yağ lambasının sönmesi gerekir. Motor yağının kontrol edilmesi Motor yağını kontrol etmek için araç düz bir zemine alınır. Motor durdurulur. Yağın kartere inmesi için 4-5 dakika beklenir. Yağ çubuğu önce çekilir, temizlenir, yerine yerleştirilir. Tekrar çekilerek yağ seviyesi kontrol edilir. Yağ, yağ seviye kontrol çubuğundaki iki çizgi arasında olmalıdır. Eksikse motordaki aşıntılar artar. Motor çok ısınır ve yanar. Eksik yağ, supap muhafaza kapağında bulunan kapaktan yeterli miktarda ilave edilerek tamamlanır. Not: Motorda yağ basıncının çok yükselme nedeni kalın numara yağ konulmasıdır. Karter-de yağ kalmamış ise de yağ basıncı http://hasanfirat.com Sayfa 74

düşer. Motor yağının eksilmesinin nedenleri: 1. Silindir ve segmanlar aşındığından motor yağ yakıyorsa yağ eksilir. Bu durumda motor egzozundan mavi duman atar. 2. Karter contasının yırtılması durumunda yağ eksilir. 3. Krank keçeleri kaçırırsa yağ eksilir. 4. Motor aşırı ısındığında yağ buharlaşarak karter havalandırmasından kaçar. Not: Silindir contası yırtıksa veya silindir çatlak ise yağa su karışır yağın rengi kirli beyaz olur. Rodaj zamanı: Araç yeni alındığında veya yenileştiğinde motorun daha iyi çalışması için geçen süreye rodaj zamanı denir. Bu dönemde ani kalkış ve sürat yapılmaz. Soğutma Sistemi http://hasanfirat.com Sayfa 75

Görevi: Yanma sonucu açığa çıkan ısıyı motor parçalarına zarar vermeyecek değere düşürüp, istenen ısı değerleri arasında tutmak. Parçaları: 1. Radyatör: Motor suyunu soğutur. Soğutma suyuna depoluk eder. 2. Devirdaim pompası: Suyu basınçlı olarak radyatör ile motor bloğu arasında devreder. 3. Vantilatör: Radyatördeki suyu soğutur. Otomatiğe fan denir. Fan çalışmıyorsa arıza elektrik sisteminde olabilir. 4. Vantilatör kayışı: Krank kasnağından aldığı hareketle devirdaim pompası ve beraberinde vantilatörü çevirir. 5. Termostat: Motor suyunun sıcaklığını çalışma sıcaklığında sabit tutar. Termostat silindir kapağı çıkışında bulunur. Motor suyunun sıcaklığını ayarlar. 6. Hararet müşiri: Motor suyunun sıcaklığını sürücü mahallindeki hararet göstergesine iletir. 7. Hortumlar: Motor bloğu ile radyatör arasında suyun geçişini sağlar. Kalorifer ve radyatör hortumları yaza ve kışa hazırlanırken kontrol edilir. 8. Hararet (ısı) göstergesi: Soğutma suyunun ısısını gösterir. Çalışması Motor ilk çalıştığında motor soğuk olduğundan termostat kapalıdır. Vantilatör ve devridaim pompası dönmesine rağmen su radyatöre gönderilmez. Motor suyu kısa sürede ısınır ve termostat açar. Motor çalışma sıcaklığında araç hareket ettirilebilir. Su soğuduğunda termostat yeniden kapanır. Su sistemde bu şekilde devirdaim eder. Motorun hararet yapma nedenleri 1. Radyatörün su seviyesinin düşük olması. Radyatörün peteklerinin üzerine kadar su doldurulur. 2. Vantilatör kayışının gevşek olması. a) Vantilatör kayışı gerginliği 1-1.5 cm esneyecek şekilde olmalıdır. Daha gevşek olursa motor hararet yapar. b) Vantilatör kayışı sıkı olursa alternatör ve devirdaim pompası yatakları arızalanır. 3. Radyatör ve motor su kanalları tıkalı olursa motor hararet yapar. Paslar ve kireçler tıkanıklık yapar. 4. Aracın uygun viteste kullanılmaması: Devamlı düşük viteste gidilirse motor hararet yapar. http://hasanfirat.com Sayfa 76

5. Termostatın zamanında açılmaması: Eğer zamanında açılmazsa hararet yapar. 6. Fanlı sistemde fanın arızalı olması: Otomatik fan arızalı olur, çalışmazsa motor hararet yapar. 7. Radyatör peteklerinin tıkalı olması. 8. Vantilatör kayışının kopması: Kayış koptuğundan devirdaim ve vantilatör dönmeyeceğinden motor hararet yapar. Kayışın koptuğu şarj göstergesinden anlaşılır, şarj lambası yapar. Not: 1. Motor arıza yaparsa rölantide çalıştırılır. 2. Motor hararet yaparsa radyatör kapağının havası alınarak açılır. 3. Soğutma sistemi su azaltıyorsa silindir kapak contası yırtıktır veya radyatör hortumlarından kaçırıyordur. Silindir kapağı ve bloğu çat-laksa su azalır, motor hararet yapar. 4. Motor yağına su giriyorsa silindir contası yanıktır. 5. Motorda hararet yükselirse yağ incelir, motor çekişten düşer. 6. Isı göstergesi çalışmıyorsa ısı (hararet) müşiri arızalıdır. Bağlantı kablosu kopmuştur. Hava ile soğutmalı motoru, su ile soğutmalı motordan ayıran en önemli özellik de, radyatör ve su pompasının olmamasıdır. 7. Araç çalıştıktan sonra motor çalışma sıcaklığına gelmiyorsa termostat arızalı demektir. Termostat açık kalırsa motor ısınmaz. 8. Soğutma sistemi suyu günlük kontrol edilir. Su seviyesi peteklerin üzerinde olmalıdır. Radyatöre konulacak su, içilecek temizlikte olmalı. 9. Motor termostatı çıkarılırsa motor soğuk çalışır, geç ısınır, aşınmalar artar. 10. Radyatörün su seviyesi motor rölantide çalışırken kontrol edilir. 11. Radyatöre su araç rölantide çalışırken, motor soğuk iken konur. Motor sıcakken ılık ve ki-reçsiz su konur. Hararetli motora soğuk su konursa silindir bloğu çatlar. 12. Kışın soğutma sisteminde suyun donmaması için radyatöre antifiriz ilave edilir. Kışın antifiriz konmazsa su donar, blok çatlar. 13. Soğutma sisteminde su yeterli olduğu hal-de, motor fazla ısınıyorsa termostat arızalanmış olabilir. 14. Soğutma sisteminde su azalıyorsa, sebeplerinden biri kalorifer hortumlarında kaçak olması olabilir. 15. Radyatör kapağının bozuk olması durumunda da soğutma sisteminde suyun eksilmesine ve motorun hararet yapmasına neden olur. 16. Su kaynatarak su seviyesi eksilmiş motora ılık su konulmalıdır. Şarj Sistemi http://hasanfirat.com Sayfa 77

Görevi: Motor çalıştığı müddetçe aküyü şarj edip alıcıları besler. Parçaları: 1. Altematör (Şarj Dinamosu): Motor çalıştığı müddetçe mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Motor devrine bağlı olarak elektrik akımı üretir. Aküyü şarj eder, doldurur. 2. Konjektör (Regülatör): Alternatörün ürettiği elektriği ayarlayarak sistemin zarar görmesini önler. 3. Şarj Göstergesi: Sistemin çalışıp çalışmadığını gösterir. Çalışması: Kontak anahtarı açıldığında sürücü mahallinde bulunan yağ ve şarj göstergesi lambaları yanar. Marşa basılıp motor çalıştığında, yağlama ve şarj lambaları söner. Alternatörün ürettiği elektrik, motor devri ile değişir. Şarj göstergesi sistemin çalışıp çalışmadığını sürücüye bildirir. Altematör krank kasnağından vantilatör kayışı vasıtasıyla hareket alır. Vantilatör kayışı kopar-sa şarj lambası yanar. Bu yüzden şarj lambası yandığında motor stop edilmelidir. Not: 1. Araç üzerinde elektrik kaynağı yapılacaksa alternatörün zarar görmemesi için akü kutup başları sökülür. 2. Vantilatör kayış gerginliği 1-1.5 cm'den fazla olursa düşük devirde çalışır, şarj lambası yanıp söner. 3. Konjektör alternatörün ürettiği elektriği ayar-layamaz ise sisteme fazla gerilim gider, lambalar sık sık patlar. 4. Alternatörün kömürü bittiğinde veya aşındığında elektrik üretemeyeceğinden şarj lambası yanar. 5. Marşa basılıp motor çalıştığında, şarj lambası söner. 6. Motor çalışırken şarj lambasının yanmasının diğer nedeni alternatör bağlantı kablosunun kopması, gevşek veya oksitli olmasıdır. 7. Motor çalışırken ayağımızı gaz pedalından çektiğimizde far ışıkları azalıyorsa akü zayıflamıştır. 8. Motor çalışırken akü şarj olmuyorsa alternatör elektrik üretmiyordur. 9. Motor çalışmazken ışık ve özel alıcıları çalıştıran akümülatördür. http://hasanfirat.com Sayfa 78

10. Konjektör (regülatörün arızalı olması aracın aküsünde su kaybının fazla olmasına neden olur. Marş Sistemi Görevi: Marş motoru yardımı ile motora ilk hareket vererek motoru çalıştırmak. Parçaları: 1. Akümülatör 2. Kontak anahtarı 3. Selenoid 4. Marş motoru 5. Volan dişlisi Çalışması: Kontak anahtarı açılıp marşa basıldığında marş dişlisi volan dişlisini çevirerek motora ilk hareketi verir. Not: 1. Marşa bastığımızda marş motoru hiç dönmüyorsa, korna çalmıyorsa akü boştur, kutup başı gevşektir veya bağlantılarda oksitlenme vardır. 2. Marşa 10-15 sn'den fazla basılırsa akü boşalır. 3. Motor çalıştırılırken marş motoru yavaş dönüyorsa veya tık diye ses gelip marş motoru çalışmıyorsa akü zayıflamıştır. 4. Marş kilitlenmesinde yapılacak ilk işlem aracı vitese takarak ileri geri sallamaktır. 5. Marş sisteminde; marş motoruna giden kablo bağlantıları gevşeyebilir, marş dişlisi kırılabilir veya aşınabilir, marş kömürü aşınabilir, marş otomatiği arızalanabilir, marş motoru arızalanabilir. Bu durumlarda motora ilk hareket verilmez ve motor çalışmaz. Egzoz Sistemi http://hasanfirat.com Sayfa 79

Görevi: Yanma sonucu açığa çıkan gazların sessiz ve emniyetli bir şekilde dışarı atılmasını sağlar. Egzoz gazının normal rengi: yazın renksiz, kışın beyazdır. Parçaları: 1. Egzoz subabı 2. Egzoz manifoldu 3. Susturucu 4. Borular Not: 1. Basınçlı olarak dışarı çıkan egzoz gazlarının sesini azaltan parça egzoz susturucusudur. 2. Araçta egzozdan fazla ses çıkarsa sebebi susturucu ve borularda delik olmasıdır. 3. Egzoz susturucusu tıkalı olursa yakıt sarfiyatı artar. Elektrik ve Aydınlatma Sistemi Görevi: Gündüz olduğu gibi gece de rahat seyir imkanı sağlayan, aracın sürücüsünün diğer araçlarla emniyetli seyrini sağlamak için yapılan far, sinyal, korna ve çeşitli lambalardan oluşan parçaları çalıştıran ve onların sigorta sistemi ile emniyetini sağlayan komple sistemdir. Parçaları: 1. Farlar 2. Çeşitli lambalar 3. Sigortalar 4. Flaşör Not: 1. Aracın farlarından bir kısmı veya hiçbiri yan-mıyorsa sigortalar atmış olabilir veya far anahtarı arızalıdır. 2. Aracı veya herhangi bir elektrikli sistemde kısa devreden doğacak, etkili tehlikelerden koruyan parça sigortadır. 3. Aracın herhangi bir elektrikli sisteminde sigorta artmış ise aynı amperde yenisi ile değiştirilir. 4. Aracın farlarından birisi normal, diğeri az ya-nıyorsa bağlantılar oksitlenmiştir veya bağlantılar gevşemiştir. Farların ikisi de yanmıyor ise far anahtarı arızalıdır. 5. Aracın farlarından veya sinyallerinden biri yanmıyorsa ampulü gevşek veya yanmıştır. 6. Aracın sinyalleri yanmıyorsa flaşörler arızalıdır. 7. Farların bakımı yapılırken far ayarı da yapılır. 8. Aracın üzerinde çalışırken kısa devreden doğacak yangın durumuna karşı akünün kutup başı bağlantısı sökülür. 9. Ayağımızı gaz pedalından çektiğimizde far ışıkları azalıyorsa akü zayıftır. 10. Fren pedalına basıldığında fren lambalarından herhangi biri yanmıyorsa yanmayan lambanın ampulü yanmıştır. http://hasanfirat.com Sayfa 80

11. Fren pedalına bastığımızda fren lambaları yanmıyor ise sigortalar atmıştır veya fren müşiri arızalıdır. Eğer fren tutmaz lamba da yanmaz ise fren hidroliği bitmiş veya sistemde hava vardır. Güç Aktarma Organları 1. Kavrama (Debriyaj) Sistemi Görevi: Motor çalışırken motorun hareketini tekerlere iletmek veya kesmek. Aracı vitese geçirmeyi sağlamak. Vites değiştirirken debriyaja basılır. Parçaları: 1. Baskı 2. Balata 3. Bilye Not: 1. Kavrama vites kutusu ile volan arasında bulunur. Volanın üzerindedir. 2. Vites değiştirilirken ses geliyorsa debriyaj pedalına tam basılmamıştır veya debriyaj ayarsızdır. Vitese geçişte zorluk varsa kavrama tam ayırmıyordur. 3. Araç hareket halinde iken ayak devamlı debriyaj pedalında tutulursa debriyaj balatası aşınır. 4. Ani ve sert kalkış yapılırsa yakıt sarfiyatı artar. Kaçırma ve kayma nedeni balatanın yağ-lanmasıdır. 5. Motor aniden çekişten düşerse balata yağlanmıştır. Debriyaj teli kopmuşsa araç vitese geçmez. 6. Debriyaj en alt noktada kavrıyorsa ayarı bozuktur. 7. Araç geri vitese geçmiyorsa, debriyaj pedalından ayak çekilir, yeniden basılır. 2. Vites kutusu (Şanzıman) Görevi: Aracın hızını yük ve yol durumuna göre ayarlamak, aracın geri hareketini temin etmek. Parçaları: 1. Prizdirek mili 2. Senkromenç http://hasanfirat.com Sayfa 81

3. Grup dişlisi 4. Geri vites dişlisi 5. Çıkış mili Not: 1. Aracın hızını ve gücünü ayarlayan sistemdir. 2. Yağı, kullanma kılavuzuna göre değiştirilir. Vites kutusundan ses geliyorsa yağ kalmamıştır. 3. Bakım yapılırken yağına bakılır. Kaçak olmamalıdır. 4. Dişli yağı kullanılır. Yağsız kalırsa ses yapar. 5. Aracın kilometre saati değer göstermiyorsa teli kopmuş elemektir. 6. Araçla yolda giderken aracın hızına göre vitesi ayarlamak gerekir. 3. Şaft (Kardan) Mili Görevi: Şanzımandan aldığı hareketi diferansiyele iletir. 1. Çok düzgün dönmelidir. 2. Boyu uzayıp kısalabilmelidir. 3. Açılı dönebilmelidir. 4. İçi boş borudan yapılmalıdır. 5. Şaftın kopması anında araç devrilebilir. 6. Şaft balansı bozuk olursa belirli hızlarda şafttan ses gelir. 7. Motor ile difrensiyelin çok yakın olduğu araçlarda şaft olmaz. 8. Şaftın üzerindeki mafsalların görevi değişik açılarda hareket iletmektir. 4. Diferansiyel Görevi: Şafttan aldığı hareketi 90 derece kırıp tekerlere iletmek. Dönüşlerde içteki tekerin az, dıştaki tekerin fazla dönmesini sağlamak. Parçaları: 1. Ayna dişli 2. Mahruti dişli 3. Aks dişli 4. Pinyon dişli 5. Aks mili Not: 1. Diferansiyelde dişli yağı kullanılır. 2. Dişliler arasında aşınma olur ve yağsız kalırsa öter (ses yapar). http://hasanfirat.com Sayfa 82

5. Lastikler Önemli Notlar: 1. Şamrelli lastik: İç lastiği olan lastiğe denir. 2. Dublex lastik: İç lastiği olmayan (şamrelsiz) lastiklere denir. 3. Radyal lastik: Geniş tabanlı lastiklere radyal lastik denir. 4. Lastik hava basınçları normalden fazla olursa lastik orta kısmından daha çabuk aşınır, ayrıca yolda giderken zıplama yapar. 5. Lastik hava basıncı az olursa lastikler kenardan aşınır, yakıt sarfiyatı artar, frenleme iyi olmaz. 6. Ön lastiklerin birinde hava basıncı az olursa direksiyon az olan tarafa çekme yapar. 7. Lastiklere balans ayarı yapılmaz ise direksiyona darbeler gelir. Araç yolda giderken titreşmeler yapar. Direksiyonda titreşim hissedilir. 8. Araç uzun yoldan geldiğinde lastik hava basıncı artmış ise hiçbir şey yapılmaz. 9. Lastik diş derinliği 4 mm.'den aşağı düşerse değiştirilir. 10. Ön lastikler daima yeni olmalıdır. Ön lastiğin biri yeni biri eski olursa araç çekme yapar. 11. Patinaj zinciri çekici, yani diferansiyelden hareket alan (çekişli) tekerlere takılır. 12. Lastiklerin üzerinde ebadı yazılıdır. Lastik üzerindeki rakamlar lastiğin ebadını gösterir. 13. Aracın lastikleri değiştirilirken motor durdurulmalı, el freni çekilmeli, tekerlere takoz konulmalıdır. 14. Ön lastiklerin basıncı tavsiye edilen değerden az olursa direksiyon zor döner. 15. Aracın lastiklerini araca her bineceğinizde kontrol etmelisiniz. 16. Ön lastiklerden birine dubleks birine de şamrelli lastik takılırsa bir tarafa çekme yapar. 17. Araçlarda periyodik olarak lastikler değiştirmezse bazı lastikler daha önce eskir. http://hasanfirat.com Sayfa 83

18. Araçta yakıt tasarrufu sağlamak için lastiklerin hava basınçları kontrol edilmelidir. 19. Araç lastikleri günde en az bir kez kontrol edilmelidir. Fren Sistemi Görevi: Hareket halindeki aracı yavaşlatmak, aracı durdurmak, duran aracı yerinde sabitle-mek. Parçaları: 1. Fren ana merkezi 2. Tekerlek silindiri 3. Disk-kampana 4. Fren hidrolik yağı 5. Balatalar 6. El fren tabancası ve balatalar 7. Ayak pedalı 8. Westing house 9. Fren boruları Fren Çeşitleri: 1. Havalı frenler 2. Hidrolik frenler 3. Mekanik frenler (El freni) Çalışması: Sistem; sıvılar sıkıştırılmaz, üzerine gelen hareketi aynen iletir prensibine göre çalışır. Fren pedalına basıldığında borulardaki hidrolik yağı, kampana veya diskteki silindirde balatalara hareketi iletir. Balatalar diski dönmez pozisyona getirir. Not: 1. Fren pedalına basıldığında lambalar yanmıyor ise fren sisteminin hidroliği bitmiştir. 2. Fren pedalına basıldığında lambalardan biri yanmıyorsa lambanın ampulü yanmıştır. 3. Fren yapıldığında aracın hızı azalmıyorsa hidrolik kalmamıştır. 4. Fren hidrolik kabındaki yağ günlük bakımda kontrol edilir. 5. Çok soğuk havalarda el freni çekili halde park edilirse el freni ve balatalar donarak yapışır. 6. Aracın kampanaları el ile kontrol edildiğinde aşırı ısınmışsa fren ayarı bozuktur. 7. Westing house sisteminde araç hareket ediyorken motor stop edilirse fren tutamaz. 8. El freni çekili vaziyette unutulup yola devam edilirse kampanalar ısınır fren tutmaz. http://hasanfirat.com Sayfa 84

9. Servis frenine basıldığında ön ve arka lastikler birlikte durur. 10. Araçta el freninin görevi duran aracı sabit-lemektir. 11. Aracın freni sıkı ayarlanırsa yakıt sarfiyatı artar. 12. Fren yağı azalmış ise hidrolik yağı ile tamamlanır. 13. Araç çalıştırılıp hareket ettirilmek istendiğinde rahat harekete geçmiyor veya zorlanıyorsa el freni çekili kalmıştır. 14. Araçlarda ayak ve el freni bulunur. 15. El freninin teli koparsa el freni tutmaz. 16. Traktörlerde sağ sol fren mandalı yolda giderken kilitlenmelidir. 17. Hava frenli bir araçta hava basıncının çok çabuk düşmesinin nedeni borularda veya rekorlarda kaçak olmasıdır. 18. Hava frenli bir aracın hava basıncı göstergesi basınç göstermiyorsa araç olduğu yerden hareket ettirilmez. 19. Hava frenli bir araçta gösterge hava basıncını göstermiyorsa kompresör hava üretmiyordun 20. Araç yolda giderken aracın hızına göre uygun vitese takmak gerekir. 21. Hidrolik fren sistemine hava girmiş ise frenleme kuvveti azalır, aracın hızı azalmaz, frenleme iyi olmaz. 22. Disk fren sistemi balataların daha çabuk soğuyabilmesi nedeniyle kampanalı frene göre daha üstündür. 23. Fren pedalına basıldığında titreşimler his-sediliyorsa, fren diskinde çizikler ve aşınmalar oluşmuş demektir. 24. Fren balataları ıslandığında, araç frene basıldığında durmaz. 25. Sadece bir taraftaki fren balataları ıslanmış ise, frenleme sırasında araç, balataların ıslandığı yönden savrulur. 26. ABS fren sistemi, frenleme sırasında sürücünün direksiyon hakimiyetini sağladığı için üstündür. Süspansiyon Sistemi Görevi: Aracın içindeki sürücü, yolcu ve aracın kendisini yol arızalarından dolayı meydana gelen darbelerden korumak. Parçaları: 1. Amortisör 2. Yay (Helezon ve yaprak yay). Bu sistemin zarar görmemesi için çukur ve tümseklere sert girilmemelidir. Direksiyon Sistemi ve Ön Düzen Donanımı Görevi: Dönüşlerde ön tekerlerin aynı açıda dönmesini sağlamak ve ön takım düzgünlüğünü, dengesini sağlamak Parçaları: 1. Direksiyon simidi 2. Direksiyon mili 3. Direksiyon dişli kutusu 4. Rot (kısa-uzun) 5. Rot başı 6. Rotil http://hasanfirat.com Sayfa 85

Not: 1. Öndüzen ayarı bozuk olan araçta ön lastikler içten veya dıştan düzensiz aşınır, yakıt sa-ifiyatı artar. 2. Aracın ön tekerlerinde balanssızlık varsa direksiyonda titreşim meydana gelir. 3. Aracın direksiyon boşluğu fazla ise nedeni, dişli kutusundaki arızadır. 4. Aracın direksiyon boşluğu artmış ve titreşim varsa rot başları aşınmıştır. 5. Aracın direksiyon boşluğu artmış ise direksiyon kutusu ayarı bozulmuştur. 6. Aracın direksiyonu zor dönüyor ise lastiklerin havası tavsiye edilen değerden azdır. 7. Direksiyon dişli kutusunda dişli yağı kullanılır. Yeni Araca İlk Bakım Rodaj süresince ani duruş ve kalkış yapılmamalı ve aynı viteste uzun süreli gidilmemelidir. İlk kilometreler motorun alışma devresidir. Aracın kullanma kılavuzunda belirtilen kilometrelerde bakım yaptırılması gerekir. Aksi halde motorda hasar meydana gelebilir. Göstergeler Sistemi Görevi: Aracın; yakıt, yağlama, soğutma, şarj, ışık, aydınlatma, motor devri, hız değeri gibi hususlar hakkında sürücüye bilgi veren ve ikaz eden sistemdir. Araçta bulunan göstergeler: - Kilometre göstergesi - Motor devri göstergesi - Günlük kilometre göstergesi - Hız göstergesi - Yakıt göstergesi (Depodaki yakıt miktarı belli bir seviyenin altına düştüğünde sarı renkli lamba yanar.) - Yağ göstergesi (Motor çalıştırıldığında sönmesi gereken kırmızı lamba) - Isı göstergesi - Şarj göstergesi (Motor çalıştırıldığında sönmesi gereken kırmızı lamba) - Jigle göstergesi (Jigle çekili olduğunda yanan sarı lamba) - El freni göstergesi (El freni çekili olduğunda yanan kırmızı lamba) - Dönüş ışıkları göstergesi - Kısa ve uzun far göstergesi (Uzun farlar yakıldığında yanan mavi lamba) http://hasanfirat.com Sayfa 86

http://hasanfirat.com Sayfa 87