2015 RİSK DEĞERLENDİRME BÜLTENİ Hasar servisi ve underwriterlar için risk ve hasar değerlendirmeleri Sayı: 2015/5 Ekol Sigorta Ekspertiz Hizmetleri Limited Şirketi Haziran 2015 Bülteni
İŞ GÜVENLİĞİ UYGULAMALARININ SİGORTA SEKTÖRÜNE ETKİSİ Dünyada ve Türkiye de meydana gelen hızlı sanayileşme ve teknolojik gelişmeler ile doğru orantılı olarak, iş yerlerinde çalışan kişilerin güvenliği ile ilgili bazı sorunlar açığa çıkmıştır. Bu sebeple, bir takım önlemleri önceden alarak iş yerlerini güvenli hale getirme gerekliliği ile İş Güvenliği oldukça önem kazanmıştır. İş sağlığı ve güvenliği uygulamaları, işyerlerinde işin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan ve çeşitli nedenlerden kaynaklanan sağlığa zarar verebilecek koşullardan korunmak amacıyla yapılan sistemli ve bilimsel çalışmalardır. İşyerinde alınacak tedbirlerle, iş kazalarından veya güvensiz ve sağlıksız çalışma ortamından kaynaklanabilecek makine arızaları, iş durması, patlama, yangın gibi işletmeyi tehlikeye düşürebilecek durumların ortadan kaldırılmasına çalışılır. 1
İş sağlığı ve iş güvenliği çok yönlü çalışmalar yapmayı gerektirir. Çalışmalar sırasında tıp, fizik, kimya, matematik, istatistik, iktisat, sosyoloji, psikoloji ve ergonomi gibi bilimlerden yararlanılır. Çalışma alanı, tüm iş kollarını kapsar. Doğal olarak da her iş kolunda bazı farklılıklar gösterir. Günümüzde İş Güvenliği uygulamalarının kanunlar nezdinde zorunlu hale gelmesi ve bu konudaki denetimlerin artması ile kaza istatistikleri daha düzenli tutulmakta, gerçekleşen riskler kayıt altına alınmakta ve alınması gereken önlemler üzerine çalışmalar yapılmaktadır. İş Güvenliği Uzmanlarının görev ve sorumlulukları, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumlulukları ve Eğitimleri Hakkındaki Yönetmelik le düzenlenmekte olup, bu kişilerin yaptıkları iş ve sonuçları bakımından hukuki sorumlulukları bulunmaktadır. İş Güvenliği Uzmanlarının hazırladıkları raporlar, çeşitli kurum ve kuruluşlara sunulmak üzere düzenlenen resmi raporlardır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği, işletmelerin risk değerlendirmesinin ve işletmede bulunan makine ve tesisatların bakım ve kontrol periyotlarına ilişkin bilgilerin düzenli olarak belgelenmesi gerekmektedir. İşletmede herhangi bir kaza meydana gelmesi durumunda bu kazanın oluşumuna yol açan etkenler İş Güvenliği Uzmanları tarafından zorunlu olarak raporlanmaktadır. 2
6331 İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Md. 14, 5510 Sosyal Sigortalar Kanunu Md.13 gereği; İş kazası olayı, kolluk kuvvetlerine derhal bildirilmelidir. İş kazası olayı SGK ya, olayın meydana gelmesinden (tespitten) itibaren 3 iş günü içinde bildirilmelidir. İş Güvenliğine ilişkin çalışmaların tamamı resmi olarak kayıt altına alınmakta olup, İş Güvenliği Dokümanlarının ve Kaza Raporlarının sigorta sektöründe kullanımı, hem poliçe yapım aşamasında sigortalanacak işletmenin risk frekansının anlaşılması, hem de hasar meydana geldikten sonra hasar sebebinin tespiti açısından fayda sağlayacaktır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununa Tabi Olan İşletmeler: 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu MADDE 2 (1) Bu Kanun; kamu ve özel sektöre ait bütün işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanlarına faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu Gereğince; - 50 ve üzeri çalışanı olan işyerleri 30 Aralık 2012 den itibaren İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlarından hizmet almak zorundadır. - 50 den az çalışanı bulunan çok tehlikeli ve tehlikeli işyerleri 1 Ocak 2014 ten itibaren bu yükümlülüğü yerine getirmeye başlamıştır. - 50 den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri ile kamu kurum ve kuruluşları ise 1 Temmuz 2016 dan itibaren iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinden hizmet almaya başlayacaktır. - İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kademe kademe uygulamaya alınmakla birlikte, 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren, çalışan sayısına bakılmaksızın, tek çalışanı olsa dahi, siteler, apartmanlar da dahil olmak üzere tüm işyerlerinde Risk Analizi yaptırmak zorunlu hale gelmiştir. 3
Tüm işletmelerin yasa ve yönetmelikler gereği hazırlatmakla yükümlü olduğu Risk Analiz raporlarının poliçe tanzimi aşamasında temini önemli bir bilgi kaynağı oluşturacaktır. Ayrıca, 1 Temmuz 2016 tarihi itibari ile 50 den az çalışanı bulunan az tehlikeli işyerleri de dahil olmak üzere tüm işletmeler İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanlarından hizmet alacağından, İş Güvenliği Doküman ve Raporlarının poliçe tanzimi öncesinde ve özellikle hasar sonrasında temini önem kazanmaktadır. Bazı durumlarda hasar, çok basit bir nedenden kaynaklanıyor olabilir. Firmanın kendi çalışanları tarafından bilinen bir sebebe dayalı hasarları tespit etmenin en kolay yolu, işletmeyi tanıyan ve her türlü hadisede takip, inceleme ve raporlama yükümlülüğü bulunan İş Güvenliği Uzmanının raporunu temin etmektir. 4
İlgili yönetmelik gereği İşverenin İş Güvenliği Uzmanı görevlendirme yükümlülüğü aşağıdaki gibi tanımlanmıştır: MADDE 5(3) (1) Mesleki risklerin önlenmesi ve bu risklerden korunulmasına yönelik çalışmaları da kapsayacak iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren; a) Çalışanları arasından 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (f) bendindeki niteliklere sahip çalışanı, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak iş güvenliği uzmanı olarak görevlendirir. Çalışanları arasında belirlenen niteliklere sahip personel bulunmaması hâlinde, bu yükümlülüğünü ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden veya yetkilendirilmiş toplum sağlığı merkezlerinden hizmet alarak yerine getirebilir. (4) İşveren, görevlendirdiği kişi veya hizmet aldığı kurum ve kuruluşlar tarafından iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuata uygun olan ve yazılı olarak bildirilen tedbirleri yerine getirir. (5) İşveren, yerine getirilmeyen hususlar varsa gerekçesi ile birlikte talepte bulunan kişiye yazılı olarak bildirir ve bu yazışmaların işyerinde düzenli olarak arşivlenmesini sağlar. MADDE 9 (1) İş güvenliği uzmanları, aşağıda belirtilen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür: a) Rehberlik; 2) İş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirleri işverene yazılı olarak bildirmek. 3) İşyerinde meydana gelen iş kazası ve meslek hastalıklarının nedenlerinin araştırılması ve tekrarlanmaması için alınacak önlemler konusunda çalışmalar yaparak işverene önerilerde bulunmak. 4) İşyerinde meydana gelen ancak ölüm ya da yaralanmaya neden olmayan, ancak çalışana, ekipmana veya işyerine zarar verme potansiyeli olan olayların nedenlerinin araştırılması konusunda çalışma yapmak ve işverene önerilerde bulunmak. 5
b) Risk değerlendirmesi; 1) İş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapılmasıyla ilgili çalışmalara ve uygulanmasına katılmak, risk değerlendirmesi sonucunda alınması gereken sağlık ve güvenlik önlemleri konusunda işverene önerilerde bulunmak ve takibini yapmak. c) Çalışma ortamı gözetimi; 1) Çalışma ortamının gözetiminin yapılması, işyerinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı gereği yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve uygulamalarını kontrol etmek. 2) İşyerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için yapılan çalışmalara katılmak, bu konuda işverene önerilerde bulunmak, uygulamaları takip etmek; doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanması çalışmalarına katılmak, bu konuyla ilgili periyodik eğitimlerin ve tatbikatların yapılmasını ve acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini izlemek ve kontrol etmek. ç) Eğitim, bilgilendirme ve kayıt; 2) Çalışma ortamıyla ilgili iş sağlığı ve güvenliği çalışmaları ve çalışma ortamı gözetim sonuçlarının kaydedildiği yıllık değerlendirme raporunu işyeri hekimi ile işbirliği halinde hazırlamak. 5) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca belirlenecek iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendiren konularla ilgili bilgileri, İSG KATİP e (İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemlerin Genel Müdürlükçe kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı) bildirmek. d) İlgili birimlerle işbirliği; 1) İşyeri hekimiyle birlikte iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla ilgili değerlendirme yapmak, tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve araştırma yaparak gerekli önleyici faaliyet planlarını hazırlamak ve uygulamaların takibini yapmak. 6
İş güvenliği uzmanlarının yetkileri MADDE 10 (1) İş güvenliği uzmanının yetkileri aşağıda belirtilmiştir: a) İşverene yazılı olarak bildirilen iş sağlığı ve güvenliğiyle ilgili alınması gereken tedbirlerden hayati tehlike arz edenlerin, iş güvenliği uzmanı tarafından belirlenecek makul bir süre içinde işveren tarafından yerine getirilmemesi hâlinde, bu hususu işyerinin bağlı bulunduğu çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne bildirmek. b) İşyerinde belirlediği hayati tehlikenin ciddi ve önlenemez olması ve bu hususun acil müdahale gerektirmesi halinde işin durdurulması için işverene başvurmak. c) Görevi gereği işyerinin bütün bölümlerinde iş sağlığı ve güvenliği konusunda inceleme ve araştırma yapmak, gerekli bilgi ve belgelere ulaşmak ve çalışanlarla görüşmek. ç) Görevinin gerektirdiği konularda işverenin bilgisi dâhilinde ilgili kurum ve kuruluşlarla işyerinin iç düzenlemelerine uygun olarak işbirliği yapmak. İş güvenliği uzmanlarının yükümlülükleri MADDE 11 (2) İş güvenliği uzmanları, iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin yürütülmesindeki ihmallerinden dolayı, hizmet sundukları işverene karşı sorumludur. (3) Çalışanın ölümü veya maluliyetiyle sonuçlanacak şekilde vücut bütünlüğünün bozulmasına neden olan iş kazası veya meslek hastalığının meydana gelmesinde ihmali tespit edilen iş güvenliği uzmanının yetki belgesinin geçerliliği altı ay süreyle askıya alınır. Bu konudaki ihmalin tespitinde kesinleşmiş yargı kararı, malullüğün belirlenmesinde ise 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 25 inci maddesindeki kriterler esas alınır. (4) İş güvenliği uzmanı, görevlendirildiği işyerinde yapılan çalışmalara ilişkin tespit ve tavsiyeleri ile 9 uncu maddede belirtilen hususlara ait faaliyetlerini, işyeri hekimi ile birlikte yapılan çalışmaları ve gerekli gördüğü diğer hususları onaylı deftere yazar. 7
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Gereği; İşletmelerde meydana gelebilecek risklerin kontrolünde şu adımlar uygulanmalıdır: a) Planlama: Analiz edilerek etkilerinin büyüklüğüne ve önemine göre sıralı hale getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır. b) Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün değil ise riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi konusunda gerekli tedbirler kararlaştırılır. c) Risk kontrol tedbirlerinin uygulanması: Kararlaştırılan tedbirlerin iş ve işlem basamakları, işlemi yapacak kişi ya da işyeri bölümü, sorumlu kişi ya da işyeri bölümü, başlama ve bitiş tarihi ile benzeri bilgileri içeren planlar hazırlanır. Bu planlar işverence uygulamaya konulur. ç) Uygulamaların izlenmesi: Hazırlanan planların uygulama adımları düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler tamamlanır. Risk değerlendirmesinin yenilenmesi MADDE 12 (1) Yapılmış olan risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir. (2) Aşağıda belirtilen durumlarda ortaya çıkabilecek yeni risklerin, işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkiliyor olması göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir. a) İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması. b)işyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi. c) Üretim yönteminde değişiklikler olması. ç) İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi. d) Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması. e) Çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetim sonuçlarına göre gerekli görülmesi. f) İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması. 8
6331 Sayılı İş Güvenliği Kanunu ve 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında belirtildiği şekilde tüm işyerlerinde İşveren, İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi tarafından tutulması zorunlu dokümanlar ve kaza tutanakları, sigorta poliçesi tanzimi ve hasar tespiti aşamalarında çok önemli bir kaynak oluşturmaktadır. Bu kişilerin konuya ilişkin sorumlulukları ve yükümlülükleri gereği, dokümantasyon ve raporlamada azami özenin gösterileceği de, durumun sigortalı beyanına oranla daha anlaşılır ve gerçekçi şekilde anlatılacağı da aşikârdır. Sonuç olarak; poliçe düzenleme öncesi Risk Analizine konu olması dışında tazminat talep edilen tüm hasar dosyalarında ( Ticari, Endüstriyel Maddi Zarar veya Sorumluluk ) Hadise Beyanı, Tutanak v.b yerine İş Güveliği Uzmanı Tutanaklarının talep edilmesinin ve tutanak temininin hasar yönetim sürecinde stabil uygulama olarak prosese alınmasının faydalı olacağı görülmektedir. MUSTAFA NAZLIER Eksper Mühendislik / Yangın / Kredi Finans / Nakliyat / Tarım ve Hayvan Hayat / Kara Araçları / Hava Deniz ve Demiryolu Araçları AYŞE NAZLIER EFETÜRK Eksper Mühendislik / Yangın / Kredi Finans AYÇA ŞENER Eksper Mühendislik / Kimya Yüksek Mühendisi / İş Güvenliği Uzmanı ***Bu bülten, konuyla ilgili çeşitli kaynaklardan derlenen bilgiler ile hasar ve risk alanındaki tecrübelerimiz çerçevesinde hazırlanmış olup, kendi görüşlerimizi içermektedir.*** 9