1. AMAÇ ve KAPSAM NEWTONMETRE CĠHAZI KULLANMA TALĠMATI Bu talimatın amacı; asansörlerin muayeneleri ve uygunluk değerlendirme faaliyetleri sırasında kapı, kabin veya kuyu duvarlarının dayanımının ölçülmesi, kapıların çarpma anındaki kinetik enerjisi veya kapının açılma kuvvetinin ölçülmesi ve cihazın bakım işleminin gerçekleştirilmesidir. Bu talimat, asansör yıllık kontrol ve uygunluk değerlendirme faaliyetinin bir parçasıdır. 2. SORUMLULUK Bu talimatın asansör uygunluk değerlendirme faaliyeti ve yıllık kontrol sırasında uygulanmasından cihazı kullanan ve uygulandığının takibinden sorumludur. 3. TANIMLAR : AKM Müdürü 4. UYGULAMA 4.1. GENEL Newtonmetre cihazı, yaylı tip bir kuvvetölçerdir. Üzerine uygulanan yükün etkisi ile yay (9) sıkışarak cihazın hareketli bölümü (3) sabit bölümün (5) içerisine doğru hareket etmekte, hareketin miktarına (elastik deformasyon miktarına) bağlı olarak kuvvetin değeri belirlenmektedir. Kuvvet ön kauçuk tampon (1) ve arka kauçuk tampon (7) arasına uygulanmaktadır. Uygulanan kuvvetin değerinin belirlenmesi, okuma halkası (4) yardımı ile gerçekleştirilmektedir. Okuma halkası (4), hareketli bölümün (3) üzerine 2 adet o-ring yardımı ile tutunmakta ve skala boyunca hareket edebilmektedir. Böylece en fazla kuvvetin uygulandığı ve en fazla deformasyonun oluştuğu noktada sabit kalarak, kuvvet kaldırıldıktan sonra ölçüm değerinin okunmasını sağlamaktadır. Cihazın ölçüm aralığı 0 1000 Newton (N) arasındadır ve çözünürlüğü (iki çizgi arası) 25 N dur. Cihazın ön yüzeyinde bulunan N skalasının (2) yanısıra arka tarafta Joule (J) skalası (8) bulunmaktadır. Joule skalası ile [Kuvvet x Mesafe] den oluşan kinetik enerji N x m = Joule olarak ölçülmektedir. 1. Ön kauçuk tampon 2. [N] skalası 3. Hareketli bölüm 4. Okuma halkası 5. Sabit bölüm 6. Ayar vidası 7. Arka kauçuk tampon 8. [J] skalası (arkada) 9. Yay ġekil 1. Cihazın dış görünüşü Dok.Sor.: MMO, AKM Sayfa 1 / 6
4.2. CĠHAZIN KULLANIMI 4.2.1. Ölçüm ġekil.2 Cihazın bileşenleri Kuvvet veya kinetik enerji ölçümü yapılırken cihaz sabit bölümden (5) sıkıca tutulmalıdır. Kuvvetin cihazın eksenine paralel uygulanmasını sağlayacak şekilde tutulmalıdır. Örneğin kapı kapanma kuvveti ölçülürken, cihaz yere paralel tutularak kapının dikey yüzeyinin cihazın üst kauçuk tamponuna (1) dik oturması sağlanmalıdır. Kuvvetin uygulanma süresi boyunca cihazın pozisyonu korunmalı, ölçme halkasının (4) maksimum değere kadar hareketine izin verilmelidir. Ölçümün sonunda cihazı sarsmadan ve zaman kaybetmeden ölçme halkasının (4) yardımı ile ölçüm değeri ilgili skaladan belirlenmelidir. Ölçme halkasının (4) üst yüzeyinin en yakın olduğu çizgi belirlenerek ölçüm değeri tespit edilir. Örneğin (Şekil.3) de 200 N değeri veren bir ölçüm görülmektedir. 200 N çizgisi görünmemekte veya çok az görünmektedir. Bir sonraki değer olan 225 N çizgisine ise bir çözünürlük kadar (25 N) mesafe bulunduğu görülmektedir. 4.2.2. Dikkat Edilmesi Gerekenler ġekil.3 Ölçüm değerlerinin okunması Ölçüm sırasında şu noktalara dikkat edilmelidir: Cihazın kapasitesi dışında (maks. 1000 N) kuvvet uygulanmamalıdır Cihazın ekseninin uygulanan kuvvete paralel olması gereklidir. Dok.Sor.: MMO, AKM Sayfa 2 / 6
Üst ve alt kauçuk tamponlar (1, 7) yerinde olmalı, hasarsız olmalı ve gevşek olmamalıdır. Hareketli bölüm (3), sabit bölüm (5) içerisinde rahatlıkla çalışabilmeli, herhangi bir kasıntı veya aşırı sürtünme olmamalıdır. Okuma halkası (4) ölçümden önce 0 pozisyonunda olmalıdır. Okuma halkası (4) o-ringleri yerinde ve sağlam olmalıdır. Okuma halkası (4) hareketli bölüm (3) boyunca rahat hareket edebilmeli, takılma olmamalıdır. Gerektiğinde sıvı vazelin ile hafifçe yağlanmalıdır. Okuma halkası (4) hareket ettirilip durdurulduğunda, o-ringlerin esnemesi kadar hareket edebilmektedir. Bu hareket miktarının ölçümü etkilemeyecek kadar az olması gerekmektedir.(maksimum 0,1 0,2 mm) O-ringlerin aşınması veya hasara uğramasından dolayı hatalı bir durum oluşmaması için, okuma halkası (4) ara bir yerde dururken, kaydırmadan aşağı yukarı hareket ettirilmelidir. Okuma halkasının (4) hareket miktarı skala üzerinde belirgin olmayacak kadar az olmalıdır. (Şekil.4) Cihazın arka kauçuk tamponunun bağlı bulunduğu, aynı zamanda kapak olan ayar vidası (6) bulunmaktadır. Bu vida cihazın ayar ve kalibrasyonu sırasında işaretlenerek sabitlenmiştir. Ayar vidasının dönmesi durumunda cihazın kalibrasyonu geçersiz olacaktır. (Şekil.5) Cihazın bir ölçüm ekipmanı olduğu unutulmamalı, amacı dışında kullanılmamalı, darbe, düşme gibi fiziksel etkilerden korunmalı, saklanması ve kullanımı sırasında özen gösterilmelidir. ġekil.4 O-ringlerin kontrol edilmesi ġekil.5 Alt kauçuk tampon ve ayar vidası 4.3. BAKIM VE KONTROL Okuma halkası (4) ve o-ringler ile yüzeylerin arasında toz veya yabancı madde bulunmaması için birkaç kullanımda bir kontrol edilmeli ve temizlenmelidir. Kullanım sıklığına göre gerekli oldukça Cihazın sabit bölümünde (5) bulunan sürtünme parçası ve o-ringler sıvı vazelin ile hafifçe yağlanmalıdır. Temizlik ve yağlama için okuma halkası (4) yerinden çıkarılmalı, daha sonra o-ringler düzgün yerleşecek şekilde dikkatlice yerine takılmalıdır ve halkanın boydan boya rahat hareket edebildiği kontrol edilmelidir. Doğru ölçüm için hareketli parçaların rahat çalıştığından emin olunmalıdır. Bunun için sabit bölümünde (5) bulunan sürtünme parçası, skalaların bulunduğu hareketli bölüm (3), okuma halkası (4) ve o-ringler, hasarsız düzgün ve temiz olmalıdır. Kullanımdan önce bu parçaların düzgün çalıştığı kontrol edilmelidir. Dok.Sor.: MMO, AKM Sayfa 3 / 6
Üst ve alt kauçuk tamponların (1, 7) hasarsız ve sıkılı olduğu kontrol edilmelidir. Alt kauçuk tampon sıkılırken ayar vidasının dönmemesi gerekmektedir. Cihazın önceden ayarı yapılmış olup, belirlenen aralıklarla kalibrasyonu tekrar yapılmalıdır. Ayar vidası (6) oynamış olan veya kalibrasyon süresi dolmuş olan cihazları kullanmayınız. 4.4. CĠHAZIN KULLANILDIĞI TESTLER: 4.4.1. Mekanik Dayanım: (TS EN 81-1/2, Madde 8.6.7.1) Kabin kapıları kapalı durumda iken yeterli mekanik dayanıma sahip olmalıdır. Bu durumda içten dışa doğru, herhangi bir noktasında dik olarak 5 cm 2 lik yuvarlak veya kare şeklinde bir alana eşit olarak dağılacak 300 N luk bir kuvvet uygulandığında: a) Kalıcı bir şekilde biçim değiştirmemeli, b) 15 mm den çok esnememeli ve, c) Deney sırasında ve deneyden sonra güvenli bir şekilde çalışmalıdır Bu deney, asansör kapısının yeterli mukavemette olmadığı veya korozyon vs. nedenlerle yeterli mukavemeti sağlayamadığı şüphesi olan durumlarda uygulanmalıdır. Cihazın ön tarafındaki yuvarlak lastikli bölüm 5 cm 2 alana sahiptir. Cihazı sabit bölümden (5) iki elle sıkıca tutun, Belirlenen bölgeye cihazda 300 N değeri görülene kadar bastırarak kuvvet uygulayın, Kuvvet sırasında 15 mm den fazla esneme olmadığı ve kuvvet kaldırıldıktan sonra kalıcı deformasyon olmadığı teyit edin. ġekil.5 Kapı dayanımı 4.4.2. Otomatik Kapı Kapanma Kuvveti Ölçümü: (TS EN 81-1/2, Madde 8.7.2.1.1.1) Kapının kapanmasını engellemek için gerekli olan kuvvet 150 N u geçmemelidir. Bu kural kapı açılma yolunun ilk 1/3 lük kısmına uygulanmaz Motor gücü ile yatay hareket eden sürmeli kapılarda yeniden açılma kuvveti; Kuvvet, her asansör için yalnızca bir kapıda ölçülmelidir. Cihazı sabit bölümden (5) sıkıca tutun, Dok.Sor.: MMO, AKM Sayfa 4 / 6
Kapı kapanmaya başladığında, fotosele görünmeyecek şekilde cihazı kapının karşısına tutun. Cihazın ön tarafını kapıya çarpmadan yavaşça dayayın. Kapı kapanmaya başladıktan sonra yaklaşık yarı mesafede (1/3 ten sonra) kapı ile birlikte hareket ederek kapının tekrar açılmasını sağlayana kadar karşı kuvvet uygulayın. (Şekil.6) Okuma halkası (4) yerinden oynamadan ve zaman kaybetmeden kuvvet değerini okuyun. Kapının (varsa) fotosel ile değil, sıkışma kontağı ile açıldığından emin olun. Gerekirse ölçümü tekrarlayın. ġekil.6 Kapı kapanma kuvveti ölçümü 4.4.3. Kinetik Enerji Ölçümü: (TS EN 81-1/2, Madde 8.7.2.1.1.2) Durak kapısı ve bununla sabit bir şekilde bağlantılı mekanik parçaların, ortalama kapanma hızında hesapla veya ölçme ile bulunan kinetik enerjisi, 10 J ü geçmemelidir. Kinetik enerji, her asansör için yalnızca bir kapıda ölçülmelidir. Cihazı yatay pozisyonda tutarak arkasını kapı kasasına yaslayın. Fotosele görünmeden kapının kapanmasını ve cihaza çarpmasını sağlayın. Okuma halkası (4) yerinden oynamadan ve zaman kaybetmeden ilgili skaladan (8) Joule değerini okuyun. 4.5. GÜVENLĠK ġekil.7 Kinetik enerji ölçümü Cihazın kullanımı sırasında iş güvenliği açısından aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir: Cihazı amacı dışında kullanmayınız, Cihazı ölçüm aralığı dışında yüklemeyiniz. Dok.Sor.: MMO, AKM Sayfa 5 / 6
Motor gücü ile çalışan kapılarda ölçüm yaparken cihazı tutan elinizin veya vücudunuzun başka bir bölümünün sıkışmaması ve darbe almaması için gerekli önlemleri alınız. Kapı aniden çarptığında, cihazın elinizden düşmemesi veya sıkışmaması için dikkatli olunuz. Cihazı daima kuvvet uygulayan yüzeye dik olarak ve güvenli şekilde tutunuz. Sıkışma sırasında fırlamaması için düzgün yerleşmesine dikkat ediniz Arızalı olan veya parçası eksik olan cihazları kullanmayınız. 5. ĠLGĠLĠ DOKÜMANLAR UYD-f06/07 Asansör (Elektrikli-Hidrolik) Uygunluk Değerlendirme Kriterleri Kontrol Formu UYD-f56 UYD-f122 6. REVĠZYON KAYITLARI Elektrikli Asansör Periyodik (Yıllık) Kontrol Formu Hidrolik Asansör Periyodik(Yıllık) Kontrol Formu Rev. No Rev. Tarihi Yapılan DeğiĢiklik 00 -- İlk Yayın Dok.Sor.: MMO, AKM Sayfa 6 / 6