Medya Ekonomisi Kavram ve Gelişimi Ünite 1 Medya ve İletişim Önlisans Programı MEDYA EKONOMİSİ VE İŞLETMECİLİĞİ Yrd. Doç. Dr. Nurhayat YOLOĞLU 1
Ünite 1 MEDYA EKONOMİSİ KAVRAM VE GELİŞİMİ Yrd. Doç. Dr. Nurhayat YOLOĞLU İçindekiler 1.1. EKONOMI KAVRAMI... 3 1.1.1. Normatif İktisat... 3 1.1.2. Pozitif İktisat... 3 1.1.3. Mikroekonomi... 3 1.1.4. Makroekonomi... 3 1.2. MEDYA EKONOMISI... 4 1.2.1. Ekonomi ve Medya Ekonomisi Arasındaki İlişki... 4 1.2.2. Medya Endüstrisi Kavramı... 4 1.2.3. Medya Ekonomisinin Gelişimi... 5
Medya Ekonomisi Kavram ve Gelişimi Ünite 1 Medya olarak adlandırdığımız kitle iletişim araçlarının toplumsal sistemde önemli bir rolü vardır. Medya toplumsal sistemdeki görevlerini yerine getirmek için ekonomik güce ihtiyaç duyar. Medyanın ihtiyaç duyduğu ekonomik gücü anlayabilmek için öncelikle ekonominin ne olduğunu bilmek gerekir. 1.1. EKONOMI KAVRAMI İktisat veya ekonomi üretim, dağıtım, tüketim, ticaret, değişim ve bölüşüm ile ilgili etkinliklerin bütünü ile bu etkinlikleri inceleyen bir bilim dalıdır. Mevcut kaynakların sınırlı, insan ihtiyaçlarının ise sınırsız olması, iktisat biliminin ortaya çıkma nedenidir. İktisat bilimi kaynakların kıt olması nedeniyle insanların yaptıkları tercihler ve bu tercihler nedeniyle aralarındaki ilişkiyi inceleyen bir bilimdir. Bir bilim dalı olarak iktisat ya da ekonomi, yeryüzündeki kaynakların sınırlı, insan ihtiyaçlarının sınırsız olması yüzünden, kaynakların daha verimli bir şekilde kullanılabilmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur. İktisat, incelediği konulara ve kapsamlara göre dallara ayrılır: 1.1.1. Normatif İktisat Bir durumu hedef olarak gören, iktisadi düzenin nasıl olmasına dair fikirler üreten iktisat dalıdır. Normatif iktisat belirlenen hedefler için neler yapılması gerektiğini araştırır. İçtimai adalet, üst düzey refah için neler yapılması gerektiğini araştırır. Enflasyon hangi düzeyde tutulmalı? sorusu normatif iktisatın inceleyeceği bir konudur. 1.1.2. Pozitif İktisat Pozitif iktisat, sadece iktisadi düzeni sebep-sonuç ilişkisi içinde inceleyen, iktisat içinde sürekli geçerli kanunları saptamaya çalışan iktisat dalıdır. Talep artışı enflasyonu nasıl etkiler? gibi sorulara cevap arar.. 1.1.3. Mikroekonomi Tüketicilerin ve firmaların iktisadi davranışlarını; ihtiyaç, fayda, değer, fiyat kavramları ile araştıran iktisat dalıdır. Piyasa türlerini, piyasaların işleyiş mekanizmasını ve farklı piyasa koşullarında firma dengesinin nasıl oluştuğunu da araştırır. Daha basit bir ifadeyle bir şirketin veya tüketicinin kendi iş işleyişi ve dış iktisadi ilişkilerini bireysel olarak inceleyen iktisat dalıdır. 1.1.4. Makroekonomi Ülke iktisadı ve dünya iktisadını ilgilendiren konu başlıklarını inceleyen bir iktisat dalıdır. İstihdam, enflasyon, kamu dengesi gibi konuları inceler. 3
Medya Ekonomisi ve İşletmeciliği 1.2. MEDYA EKONOMISI Medya ekonomisi, iletişim ve kitle iletişim biliminin bir alt dalıdır. Medya ekonomisi bir yandan iletişimin izlerini taşır, diğer yandan da ekonominin ilgi alanlarıyla örtüşen ilgi alanlarına sahiptir. Örneğin haber yazmak ve yayınlamak bir kitle iletişim faaliyetidir. Ama haberin yayın haline dönüşüm sürecinde tüketilen değerler, finansal bir mantık üzerine kuruludur. Bu açıdan medya ekonomisi, ekonomi ilkelerinin uygulandığı bir alan olarak kitle iletişiminden farklı bir yerdedir. Medya ekonomisi ekonomi biliminin temel ilkeleriyle faaliyet gösterir ve genel anlamda haber ve eğlence ihtiyacını karşılar. Medya ekonomisinin tüketicileri, okurlar, izleyiciler ve dinleyicilerdir. Bu bağlamda medya ekonomisinin temel amacı, insan ihtiyaçlarını karşılamak üzere sınırlı kaynaklarla üretim yapmak, ürün ve hizmeti farklı kesimler arasında dağıtmaktır. 1.2.1. Ekonomi ve Medya Ekonomisi Arasındaki İlişki Ekonomik düşünce medyaya uygulanması Kıt kaynak, fiyat oluşumu, arz ve talep yasaları gibi ekonomik bakış açısının medyaya uyarlanmasıdır. Medya kuramının ekonomiye uygulanması Medyaya özgü özellikleri ekonomik mantıkla açıklaması zordur. Çünkü iletişim konusu, psikoloji, sosyoloji, siyaset, tarih, felsefe gibi çok farklı disiplinleri içinde barındıran bir alandır. Ekonomi gibi yerleşik kuralları olan bir bilim alanı değildir. Ekonomi; ne, nasıl, ne zaman, nerede ve kimin için üretileceğini belirleyen bir mekanizmadır. Bu mekanizma, tüketici, işletme ve hükümet üçlüsü tarafından yönetilir. Medya ekonomisine yön veren ise ağırlıklı olarak tüketici, reklamveren, hükümet ve işletmedir. Ekonominin makro ve mikro yapıları medya ekonomisi içinde geçerlidir. Makro değerler olan büyüme, enflasyon, fiyat, döviz, faiz,işsizlik, ve üretim gibi faktörler medya yı yakından etkiler. Aynı biçimde, mikro açıdan piyasaların yapısı, elemanları, sektördeki firma davranışlarıda medya ekonomisi ile yakindan ilişkilidir. Medya ekonomisi, herhangi bir basın işletmesinden çok sektörü tanımlayan bir kavramdır. Medya ekonomisi, medya ürün ve hizmet faaliyetinde piyasa yapısı, üretim süreçleri ve tüketici davranışları üzerine odaklanır. 1.2.2. Medya Endüstrisi Kavramı Medya endüstrisi kavramı dünyada farklı biçimlerde anlamlandırılmaktadır. Örneğin Avrupa da medya endüstrisi denilince, yayıncılık (radyo ve televizyon), yazılı basın (gazete, dergi ve kitap), çizgi film ve kayıt endüstrileri anlaşılır. Amerika da oyun ve spor alanlarıda medya 4
Medya Ekonomisi Kavram ve Gelişimi Ünite 1 endüstrisi içinde değerlendirilir. Medya endüstrisi denilince daha ziyade içerik üretimi, iletişim endüstrisi denilince de dijital özellikler ağırlıklı olarak anlaşılır. 1.2.3. Medya Ekonomisinin Gelişimi Medya ekonomisinin gelişimi ile medyanın gelişimi birbirine paraleldir. Haber mektupları ile başlayan gazeteciliğin ilk önemli örnekleri bir bakıma ekonomik özellikler taşımaktadır. 15. Yüzyıldaki haber mektupları ticari nitelikli bilgiler taşımaktadır. Medya ekonomisinin endüstrileşmesini sağlayan gelişmeler şöyle sıralanabilir. Teknik Gelişmeler Matbaanın ve kağıdın bulunması ile başlayan, daha sonra basını, haberleşmeyi ve dağıtımı geliştiren teknik gelişmeler. Ekonomik Gelişmeler Gazetelerin artması ile birlikte, sayfa sayılarının ve tirajlarının artması, gazete fiyatlarının makul seviyelere düşmesi, kağıdın daha ucuza sağlanması, reklam olgusunun gelişerek artan maliyetleri karşılaması, radyo, televizyon ve sinemanın ortaya çıkmasını sağlayan gelişmeler, ekonomik gelişmeler arasında sayılır. Sosyal Gelişmeler Bütün dünyada demokrasi alanında görülen gelişmeler, okur yazarlığın artması, dünyadaki savaşlar ve onlar üzerine bilgi edinme ihtiyacının artması medyaya olan ilgiyi arttırmıştır. 17.yüzyılın başından itibaren piyasada yer almaya başlayan gazeteler, 19.yüzyılın ikinci yarısından itibaren seçkinlerin gazetesi olmaktan çıkıp, kitle gazetesi olmaya yönelmiştir. Sanayi Devrimi ile birlikte medya, ekonomi ile bütünleşmiş bir sektöre ve endüstriye dönüşmüştür. Böylece haber ve enformasyon ihtiyacını karşılayan basit basın işletmelerinden çıkarak, tüketicinin alım gücünün de artmasıyla, farklı faaliyet alanlarına yayılan ve sürekli büyümeyi hedefleyen kompleks holdingler haline gelmişlerdir. Medya sektöründeki kapitalist felsefe ve üretim mantığının gelişimi, medyanın ekonomik değer olarak endüstrileşmesini sağlayan faktörler arasında sayılabilir. 5
Medya Ekonomisi ve İşletmeciliği 6