GÜNDE BEŞ VAKİT NAMAZ KILMAK Değerli Mü minler! Günde beş vakit namaz kılınması âyet ve hadislerle sabittir. Kur an da ısrarla namaz kılınması emredilmiş 1 ve ا ن الص ل وة ك ان ت ع ل ى ال م ؤ م نين ك ت اب ا م و ق وت ا. namazın mü minlere vakitli olarak farz kılındığı bildirilmiştir (Nisa, 4/103). Farz olan namazlar için belirlenmiş vakitler vardır. Cenab-ı Allah şöyle buyuruyor: ح اف ظ وا ع ل ى الص ل و ات و الص ل وة ال و س ط ى و ق وم وا ل ل ق ان ت ين Namazlara ve orta namaza devam edin. Gönülden bağlılık ve saygı ile Allah ın huzuruna durun / namaza ihlasla devam edin (Bakara,2/ 238) bu ayet, namazın günde beş vakit olduğuna delalet etmektedir. 2 Ayette namazlara ve orta namaza devam edilmesi emredilmiştir. Orta namazdan maksat ikindi namazıdır. Çünkü Ahzâb savaşı günü Peygamberimiz (a.s.) müşriklere şöyle beddua etmiştir: ن ع و ع لي ر ض ى ال ل ع ن ه أن الن ب ى ص ل ى ال ل ع ل ي ه و س ل م قال : ي و م الا ح ز اب و في ر واي ة: ي و م ال خ ن د ق مأل ال ل ق ب ور ه م و ب ي وت ه م ن ارا ك م ا ش غ ل ون ا ع ن الص ل وة ال و س ط ى ح ت ى غ اب ت الش م س Bizi orta (fazîletli) namazdan (yani) ikindi namazından alıkoydular. Allah onların evlerini ve kabirlerini ateşle doldursun 3 Peygamberimiz (a. s.) vaktinde kılamadığı bu ikindi namazını akşam ile yatsı arasında kaza etmiştir. Bir başka hadiste ise Peygamberimiz (a.s.) 1 Bakara,2/ 43,83,110. 2 Serahsî, Şemsü l-eimme, el-mebsût, I, 141. Mısır, 1324. 3 Buharî, Tefsir, Bakara 2, 42, Cihâd, 98, Meğâzi, 29, Daavat, 58; Müslim, Mesâcid, 202-206, (627); Tirmizî, Tefsir, Bakara 2, (2987); Nesâi, Salât 14 (1, 236); İbnu Mâce, Salât 6, (684).
Orta namaz, ikindi namazıdır demiştir. 4 Değerli Mü minler! الص ال ة ال و س ط ى ص ال ة ال ع ص ر Günde; sabah, öğle, ikindi, akşam ve yatsı olmak üzere beş farz namazı vardır. Her namazın, belirli olan vaktinde kılınması şarttır. Namazın beş vakit ile takdir edilmesi akıl ile bilinen hikmetler açısından şöyle izah edilmiştir: Hayat akışında her şey beş aşama geçirir: Birincisi, ortaya çıkma ve varlık âlemine gelme mertebesidir. Örnek olarak insanı ele alalım, doğar, gelişir ve büyür. Bu süreye "büyüme çağı" denir. İkinci aşama, duraklama devridir ki, bun sürede artma ve eksilme olmaz, olduğu gibi kalır. Bu süreye de "gençlik çağı" denir. Üçüncü aşama, "olgunluk çağıdır". Bu devrede insanda gizli bir noksanlık yüz göstermeye başlar. Dördüncü aşama, "yaşlılık çağıdır" ki, insanda açıktan açığa bir takım noksanlıklar ortaya çıkmaya başlar ve ölünceye kadar gider. Beşinci aşama, insan öldükten sonra bir müddet daha izleri devam eder ve daha sonra bu izler de yok olur ve ortada adı ve izi kalmaz. geçerlidir. İşte evrende bu beş aşama, gerek insan ve gerekse diğer canlı ve bitkilerin hepsi için Doğuşuna ve batışına göre güneş de bu beş aşama ile ilgilidir. Doğudan doğduğu sıradaki hali insanın doğduğu zamanki halini andırır. Yavaş yavaş yükselir, ışığı kuvvetlenir, ısısı artar, nihayet göğün ortasına gelir, ve burada kısa da olsa bir duraklama anı geçirir. Sonra inmeğe başlar ve hissedilmeyen eksilmelerle yavaş yavaş ikindiye kadar gider. Sonra eksiklikleri gözle görülür hale gelir, ışığı ve ısısı zayıflar ve hızla batmaya yönelir. Battıktan sonra batı ufkunda şafak denilen bazı izleri kalır, sonra bu da kaybolur ve sanki evrende güneş yokmuş gibi bir hale gelir. Herkesin açıkça görebileceği bu durumlar Allah'tan başka hiçbir gücün hakim olamayacağı garip işlerden olduğu için, yüce Allah bu beş halden herbirini bir ilâhî emre 4 Tirmizî, Salât, 133. I, 340; Mevâkît, 19, Tefsîr, Sure, 2, 30-33. Ahmed, I, 153.
alamet kılarak herbirinde bir namaz farz kılmış ve bu beş vakit namazı her günkü değişimleri belirtip gösteren bir takvim gibi, görevleri nizama koyan, vakti ve zamanı belli bir farz yapmıştır. Bunun içindir ki, müminlerin namazları ne kadar düzenli olursa, durumları da o oranda düzenli olur. Namaz hem bir intizam sağlama yolu, hem de rahatlama amacıyla yapılan bir şükran borcudur. Korku halinde kılınırsa ümidi, emniyet halinde kılınırsa neşe ve isteği artırır. 5 Aziz Mü minler! * Namaz Kur an da; Muttakîlerin, hakîki mü minlerin 6, Firdevs cennetinin varisleri olan kurtuluşa ermiş mü minlerin 7,Temiz yürekli mütevâzî mü minlerin 8, Muhsinlerin 9, Sâdıkların, iyi, salih 10 ve akıllı 11 insanların niteliği ve özelliği olarak zikredilmiştir. Mü minlerin peygamber (a.s.) in öğrettiği ve bize kadar tevatüren gelen şekliyle günde beş vakit namazı kılmaları bir vecibedir. Namazlara devam edin buyuran yüce Allah, Firdevs cennetinin varisleri olan mü minlerin, namazlarında saygılı (huşû) olduklarını, namazlarını (vakti vaktine kılarak) koruduklarını ve namazlarına (ara vermeden) devam ettiklerini bildirmiştir. 12 Değerli Mü minler! Namaz, imanın alameti, dinin direği, saadeti, anahtarı, kalbin nuru, gönüllerin safası, müttakilerin göz aydınlığı, mü minlerin miracıdır. Namaz, Âlemlerin Rabbinin huzuruna günün 5 vaktinde girmedir. Günün bu beş vaktininin ayrı ayrı hikmeti var. Sabah namazı; ilkbaharı, dünyanın yaratılışını, insanın ana rahmine intikalini temsil ediyor. Öğle vakti; yaz mevsimini, gençliğin olgunluk çağını, İkindi; güz mevsimini, ihtiyarlığı temsil ediyor. 5 Bkz.Elmalılı Hamdi, Hak Dini Kur an Dili, Nisa suresi 103. ayetin tefsiri. 6 Âl-i İmrân,133. Enfâl, 8/3-4. 7 Mü minûn,22/1-2, 9-11; Meâric, 70/22-23,34-35. 8 Hac, 22/35-36. 9 Lokman, 31/3-4. 10 Bakara, 2/177. 11 Ra d, 13/19-22. 12 Mü minûn, 22/1-2, 9-11; Meâric, 70/22-23,34-35.
Akşam; son güz mevsimini, ölümü, kıyameti temsil ediyor. Yatsı; imtihan dünyasının bütün bütün kapanacağını, Gece, kabir hayatını ve Allah ın rahmetine ne derece muhtaç olduğumuzu, ertesi gün de kıyamet sabahını hatırlatmıyor mu? Kıyam; gençliği, ayakta gezmeyi, Rüku, ihtiyarlığı, belimizin büküleceğini, Secde; ölüm topraklarına serileceğimizi hatırlatmıyor mu? Günün 5 vaktinde demek Allah ın huzuruna girmeye ihtiyacımız var. Kâinat bir ibadethane olarak yaratılmış. Cihan mabedininin yıldızlı kandillerle donatılmış kubbesi, onun umumi bir insanlık mescidi olduğunu bildiriyor. Adeta dağlar kıyamı, hayvanlar rükuyu, bitkiler secdeyi temsil ediyor. yerde ve gökte olan her şey Allah ı tesbih ediyor. ي س ب ح ل ل م ا ف ي الس م و ات و م ا ف ي ا ل ر ض ال م ل ك ال ق د وس ال ع ز يز ال ح ك يم Göklerdeki ve yerdeki her şey mülkün sahibi, mukaddes, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibi olan Allah ı tespih eder. (Cum a, 62/1)
* Yüce Allah, namaz kılanlara; NAMAZIN MÜKAFATI - Merhamet 13 - Bağış ve tükenmez rızık 14 - Cennet 15 - Büyük mükâfat 16 ve - Kendi rızasını 17 va detmiş, namaz kılan mü minlerin müjdelenmesini istemiştir. 18 Çünkü namaz, mü minin hayatına çeki düzen verir; onu her türü çirkinliklerden, haram ve yasakları işlemekten men eder. Nitekim Mevla öyle buyuruyor: ا ن الص ل وة ت ن ه ى ع ن ال ف ح ش اء و ال م ن ك ر و ل ذ ك ر ال ل ا ك ب ر و ال ل ي ع ل م م ا ت ص ن ع و ن...namaz, insanı hayâsızlıktan ve kötülükten alıkor. Allah ı anmak (olan namaz) elbette en büyük ibadettir. Allah yaptıklarınızı biliyor. (Ankebût, 29/45.) Kur ân da Namazlarını huşu ile eda eden 19 ve musallî olmanın gerektirdiği inanç, söz, fiil ve davranış içerisinde olan ve namazı hayatına hakim kılan mü min doğru yolu bulmuş ve kurtuluşa eren 20 kimseler oldukları ifade edilmektedir. İman, namaz ve diğer ibadetler, kul ile Allah arasında manevi bir ticarettir. Bu ticareti yapanlar, asla zarar etmezler 21. Yine Yüce Allah Kur an da buyuruyor: ا ن ال ذين ام ن وا و ع م ل وا الص ال ح ات و ا ق ام وا الص لوة و ات و ا الز كوة ل ه م ا ج ر ه م ع ن د ر ب ه م و ل خ و ف ع ل ي ه م و ل ه م ي ح ز ن ون İman edip salih ameller işleyen, beş vakit namazı dosdoğru kılıp servetinin zekatını verenlerin mükâfatları Allah katındadır. Onlara korku yoktur ve onlar üzülmeyeceklerdir. (Bakara,2/ 277.) 13 Tevbe, 9/71. Nûr, 24/56. 14 Enfal, 8/3-4. 15 Ra d, 13/19,23. Mü minûn, 22/1-2,9-11. 16 Nisa, 4/162. 17 Tevbe, 9/72. 18 Hac, 22/34-35. Neml, 27/2-3. 19 Mü minûn, 23/2. 20 Lokman, 31/4-5 21 Fâtır, 35/29-30.
İnsan, beşer olması hasebiyle hatasız ve kusursuz olmaz. Günlük hayatında farkına varmadan madden ve manen, bedenen ve rûhen kirlenir. Şirk (Allah a ortak koşmak), küfür (Allah ı ve ayetlerini inkâr etmek), nifak (iki yüzlülük) gibi inançla ilgili veya içki, kumar, zina, hırsızlık, adam öldürme, yalan söyleme, hile yapma, rüşvet, gıybet ve iftira etme... gibi amel ile ilgili olup tövbe etmeyi gerektiren büyük günahlar hariç namaz, kusurların ve hataların bağışlanmasına vesile olur. Nitekim Cenab-ı Allah şöyle buyurur: و ا ق م الص ل وة ط ر ف ي الن ه ار و ز ل ف ا م ن ال ي ل ا ن ال ح س ن ات ي ذ ه ب ن الس ي ات ذ ل ك ذ ك ر ى ل لذ اك ر ي ن (Ey Muhammed!) Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu, öğüt alanlar için bir öğüttür. (Hûd, 11/114). Peygamberimiz (a.s.), ع ن أب ى ه ر ي ر ة ر ض ي ال ل ع ن ه قال: ق ال ر س ول ال ل ص ل ى ال ل ع ل ي ه و س ل م : الص ل وات ال خ م س وال ج م ع ة ال ى ال ج م ع ة و ر م ض ان ال ى ر م ض ان: ك ف ار ات ل م ا ب ي ن ه ن م ا ل م ت غ ش ال ك ب ائ ر. Beş vakit namaz ve Cuma namazı diğer Cuma namazına, bir Ramazan diğer Ramazana kadar büyük günahlardan kaçınıldığı takdirde aralarında işlenen günahlara kefarettir buyurmuştur. 22 Namazın Kazandırdıkları İslam ın beş temel esasından biri olan 23 namazın hayatımıza pek çok olumlu katkısı vardır: Beş vakit namazını kılan kimse günde beş defa bir nehirde yıkanan kimse gibidir: ع ن أب ى ه ر ي ر ة ر ض ي ال ل ع ن ه ق ا ل: س م ع ت ر س ول ال ل ص ل ى ال ل ع ل ي ه و س ل م ي ق ول : أر أي ت م ل و أن ن ه را ب ب اب أح د ك م ي غ ت سل ف يه ك ل ي و م خ م س م ر ات م ا ت ق ول ون ي ب ق ى ذ ل ك م ن د ر ن ه ش ي ئا قال وا: لا ي ب ق ى ذ ل ك م ن د ر ن ه ش ي ئا. قال : ف ذ ل ك مث ل الص ل وات الخ م س ي م ح وا ال ل ب ه ا الخ ط اي ا 22 Müslim, Taharet 14, (223); Tirmizî, Salat 160, (214). 23 Müslim, İman, 1, 5,7,8,19 I, 7,39,40,41,45.
Ne dersiniz? Birinizin kapısının önünde bir ırmak olsa ve burada günde beş defa yıkansa bu kimsede hiç kir kalır mı? (Sahabenin); Hayır hiç bir kir kalmaz diye cevap vermeleri üzerine İşte beş vakit namaz da böyledir. Allah, bu sebeple günahları temizler, yok eder 24 Günde beş vakit namazını kılan manevî kirlerden temizlendiği gibi dış çevre ile sürekli temas halinde olan organlar günde beş defa yıkandığı için kirlerden ve bulaşıcı mikroplardan temizlenmiş olur. Vücut, elbise ve namaz kılınacak yeri temizlemek namazın şartı olduğu için namaz, kişiyi temiz olmaya mecbur eder. Her namazı vaktinde kılacağı için hayatını düzen ve tertibe koyar. * Günde beş vakit namazı kılanın hayatta en az beş kazancı vardır: - Maddî ve ma nevî temizlik, - Vakitlerini düzene koyma, - Günahlardan ve kötülüklerden korunma, - Kusurların bağışlanması ve - Sevap ve Allah ın rızasının kazanılması. * Beş vakit namazını kılan kimse, kibir ve gururdan kurtulur. İnsan haklarına saygılı olur. Allah rızası için iş yapmaya alışır. İlâhî murakabe altında olduğunun farkında olur. Peygamberimiz (a.s.), ع ن أب ى ه ر ي ر ة ر ض ي ال ل ع ن ه قال: ق ال ر س ول ال ل ص ل ى ال ل ع ل ي ه و س ل م : ي ت عاق ب ون ف ي ك م ملائ ك ة ب الل ي ل و م ال ئ ك ة ب الن ه ار و ي ج ت م ع ون في الص ل وة ال ف ج ر و الص ل وة ال ع ص ر ث م ي ع ر ج ال ذ ي ن ب ات وا فىك م في س أل ه م و ه و أع ل م ب ك م ك ي ف ت ر ك ت م ع ب اد ى ف ي ق ول ون : ت ر ك ن اه م و ه م ي ص ل ون و أت ي ن اه م و ه م ي ص ل ون. Gece ve gündüz melekleri sizi takip ederler. Sabah ve ikindi namazlarında toplanırlar. Sonra sizinle geceleyen melekler, ilâhî huzura çıkarlar. Rab leri onlara, -onları 24 Buhârî, Mevâkît 6; Müslim, Mesâcid 282, (666); Tirmizî, Emsâl 5, (2872); Nesâî, Salât 7, (1, 231); Muvatta, Sefer 91, (1, 174).
en iyi bir şekilde bildiği halde- kullarımı nasıl terk ettiniz? diye sorar. Melekler, onları namaz kılarken terk ettik ve namaz kılarken bulduk cevabını verirler demiştir. 25 Hiç şüphesiz namaz bu kazançlarından dolayı değil, Allah ın emri olduğu için kılınır. Allah ın her emrinde de fayda vardır. Allah hiçbir şeye muhtaç değildir. İhtiyacı olan biziz., yapılmasını istediği şeylerde bizler için pek çok yarar vardır. * Namaz; ilk defa farz kılınan 26 ve * Âhirette ilk sırada hesabı sorulacak olan ibadettir. 27 ا و ل م ا ي ح اس ب ب ه ال ع ب د الص ال ة * Çünkü namaz, dinin direği 28 ve * İmanın alametidir. 29 * Amellerin en fazîletlisi ve Allah a en sevimli olanıdır: وعن أم فروة ر ض ي ال ل ع ن هما: [و ك ان ت م من ب اي ع النبى ص ل ى ال ل ع ل ي ه و س ل م قال ت : س ئ ل النبى ص ل ى ال ل ع ل ي ه و س ل م أى الا ع م ا ل أف ض ل قا ل: الص ال ة لا و ل و ق ت ه ا. Amel(ler)in Allah a en sevimli olanı hangisidir? sorusuna Peygamberimiz (a.s.), vaktinde kılınan namazdır 30 cevabını vermiştir. 25 Buharî, Mevâkitu's-Salat, 16, Bed'ü'l-Halk, 6, Tevhid, 23, 33; Müslim, Mesacid, 210, (632); Muvatta, Kasru's-Salat, 82, (1, 170); Nesaî, Salat, 21, (1, 240, 241). 26 el-münzirî, et-tergîb,, I. 241. 27 Nesâî, Salat, 9. I, 231-233. 28 el-aclûnî, Keşfü l-hafâ, II,39-40. 29 el-aclûnî, II, 40. 30 Ebû Dâvud, Salât, 9, (426); Tirmizî, Salât 127, (170); Müslim, Îman, 137, (85), Buhârî, Mevâkît, 5.