X-Işınları 2. Ders: X-ışınlarının üretilmesi TAC-SR Numan Akdoğan akdogan@gyte.edu.tr Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Fizik Bölümü Nanomanyetizma ve Spintronik Araştırma Merkezi (NASAM)
X-ışını tüpü (X-ray tube) Coolidge X-ışını tüpü, William Coolidge (1913)
Dönen anod tüpü (Rotating anode tube)
Dönen anod tüpü (Rotating anode tube) http://www.rigaku.com
Cyclotron hızlandırıcı (İlk dairesel hızlandırıcı) Ernest O. Lawrence (1932), 1939 yılında Nobel Fizik Ödülü aldı. Nükleer fizik deneylerinde proton hızlandırıcı olarak kullanıldı ve kullanılıyor. Kanser tedavisinde kullanılıyor (proton terapisi). http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/hframe.html
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) N. Akdoğan, PhD Thesis (2008)
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) National Synchrotron Light Source (NSLS), Birleşik Devletler
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) PETRA (DESY), Almanya
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) ALBA, İspanya
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) Diamond, İngiltere
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) Dünyadaki Synchrotron kaynakları.
Sinkrotron ışınım kaynağı (Synchrotron light source) Türk Hızlandırıcı Merkezi (THM) TAC-SR
Lineer hızlandırıcı (Linear accelerator-linac) Avustralya daki Synchrotron kaynağında kullanılan linac.
Sinkrotron hızlandırıcı (booster)
RF oyuk (RF cavity) J. Jackson, Symmetry 1, Issue 2, 10-11, Dec 2004/Jan 2005.
RF oyuk (RF cavity) http://wwwae.ciemat.es/tesis_y_talks/postscript/begona_complu_1.html
Eğici mıknatıslar (Bending or dipole magnets) Australian Synchrotron da kullanılan Eğici mıknatıslar. http://www.spring8.or.jp/en/about_us/whats_sr/generation_sr http://www.clab.edc.uoc.gr/materials/pc/dive/accelerators.html
Depolama halkası (Storage ring) Depolama halkasında eğici mıknatıslar ve yerleştirilmiş cihazlar (zigzaglayıcılar ve salındırıcılar) bulunur. Işık hızına yakın hızlara kadar hızlandırılan elektronlar bu bölümde depolanırlar. Elektronların enerjilerini kaybetmemeleri için bütün sistem yüksek vakumda tutulur. Depolama halkasındaki elektronların enerjileri azaldığı zaman, synchrotron hızlandırıcıdan (booster) tekrar elektron takviyesi yapılır (injection).
Zigzaglayıcı mıknatıslar (Wiggler) Halbach dizilimi (Wikipedia) http://www.spring8.or.jp/en/about_us/whats_sr/generation_sr
Salındırıcı mıknatıslar (Undulator) http://www-xfel.spring8.or.jp/cband/e/undulator.htm
Salındırıcı mıknatıslar (Undulator) http://www-xfel.spring8.or.jp/undulator.htm
Eğici, zigzaglayıcı ve salındırıcı mıknatıslar arasındaki fark http://www.lightsource.ca/education/whatis.php
Demet hattı (Beamline) Bir ışık yolunda neler bulunur? Pencereler (Windows) Yarıklar (Slits): Işının genişliği belirlenir. Odaklama aynaları (Focusing mirrors): Işını odaklamak için kullanılır. Dalgaboyu seçiciler (Monochromators): Kristal kırınımı prensibiyle çalışırlar. İstediğimiz dalgaboyunu seçmemize imkan sağlarlar. Bazıları bir dalgaboyu için sabitlenmiştir. Bazıları da belirli bir aralıkta dalgaboyunu tarayabilir.
Deney istasyonları (End-station) http://www.lightsource.ca/education/whatis.php
Serbest elektron lazeri (Free electron laser-fel) http://www.jlab.org/fel/feldescrip.html Wikipedia
Serbest elektron lazeri (Free electron laser-fel) Hızlandırcı Teknolojileri Enstitüsü ve Türk Hızlandırıcı Merkezi IR-FEL