ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ 01 Haziran 2011 ADANA
COPYRIGHT Bu kitabın her hakkı mahfuzdur. Mahreç gösterilerek dahi iktibas edilemez. İmtiyaz Sahibi : T.C. DOĞU AKDENİZ ZEYTİN BİRLİĞİ Editörler : Mehmet Güler, PhD., Birlik Başkanı. Ramazan Cesur, Zir. Müh., Birlik Müdürü. Basım Yeri : Adana. Basım Yılı : 2011
BİRLİK Yazışma Adresi : P.K. 1118, 01122 Cemalpaşa / Adana. e-mail : akdenizbirlik@akdenizbirlik.org.tr web : www.akdenizbirlik.org.tr
T.C. DOĞU AKDENİZ ZEYTİN BİRLİĞİ East Mediterranean Olive Association ZEYTİNDE BAKIM İŞLEMLERİ EDİTÖRLER Mehmet Güler Ramazan Cesur 01 Haziran 2011 ADANA
SUNUŞ Birçok meyve türünün Anavatanı konumunda bulunan ülkemiz, çok sayıda meyve tür ve çeşidinin yetiştiriciliğine imkân sağlayan iklim şartlarına sahiptir. Zeytin yetiştiriciliğinin altı bin yıl önce Anadolu da, özellikle Kilikya Ovası nda yapıldığı Hitit metinlerinde bahsedilmektedir. Doğu Akdeniz Bölgesi coğrafî yapısı, iklimi ve toprak özellikleri çeşitli yönlerden dikkate alındığında, zeytin yetiştiriciliği bakımından önemli bir üretim merkezi konumunda olduğu görülmektedir. Zeytin bitkisi, zeytinyağına veya salamuraya işlenmesi yönüyle tarıma dayalı sanayi sektörünün ve ihracat sektörünün vazgeçilmez ürünleri arasında yer almaktadır. Zeytin ve zeytin mamülleri, ülkemizde yaklaşık 500 bin aileye doğrudan gelir sağlamakla birlikte sosyal ve ekonomik yönden büyük bir etkiye sahiptir. Zeytin ve zeytinyağı üretiminde önceki yıllara göre belirgin artış görülmesinde en büyük etkenin sağlıklı beslenmeye önem veren gelişmiş ülkelerin talepleri ve yeni tarım alanlarında entansif zeytin yetiştiriciliği sisteminin uygulanması olduğu bilinmektedir. 2009 yılı istatistiklerine göre, ülkemizde kapalı ve dağınık ağaçların kapladığı yaklaşık 1.000.000 hektar alan üzerinde 150,751,495 adet zeytin ağacı varlığı tespit edilmiştir. Bu ağaçların 107,620,097 adedi meyve veren yaşta 43,131,398 adedi ise meyve vermeyen yaştadır. Ülkemizdeki zeytin üretiminin % 22.70 i toplam 255,584 ton ile Doğu Akdeniz Bölgesi tarafından karşılanmaktadır. Doğu Akdeniz Zeytin Birliği nin merkezi olan Adana İli nde, 14,562 hektar alanda 948,612 adet meyve veren ve 2,039,923 adet meyve vermeyen yaşta olmak üzere toplam 2,988,535 adet zeytin ağacı mevcut olup, 14,229 ton zeytin üretimi gerçekleşmiştir. Üretimin 5,691 tonu sofralık, 8,538 tonu yağlık zeytin olarak değerlendirilmektedir. Adana da 539 bin dekarlık zeytin bahçesi tesis edilecek arazinin ancak % 3.5 i değerlendirilebilmekte, tarla ziraatının ekonomik olmadığı 0-300 m. rakımlı geçit bölgesindeki yaklaşık 70 bin dekar alanı, 14 milyon adet zeytin fidanı ile buluşturmak en büyük hedeflerimiz arasındadır. Zeytinde Bakım İşlemleri adlı eserin Bölgemiz zeytin üreticilerine ve ilgili kuruluşlara yararlı olmasını dilerim. Mehmet Güler Birlik Başkanı
İÇİNDEKİLER İ İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ 1 Sayfa 2. ZEYTİNLİK TESİSİ 31 2.1. Yer Seçimi 31 2.2. Arazinin Hazırlanması 33 3. FİDAN DİKİM TEKNİĞİ 34 3.1. Fidan Dikim Şekilleri 36 4. AYLARA GÖRE BAKIM İŞLEMLERİ 37 4.1. Ocak-Şubat Aylarında Bakım İşlemleri 37 4.2. Mart-Nisan Aylarında Bakım İşlemleri 38 4.3. Mayıs-Haziran Aylarında Bakım İşlemleri 39 4.4. Temmuz-Ağustos Aylarında Bakım İşlemleri 40 4.5. Eylül-Ekim Aylarında Bakım İşlemleri 40 4.6. Kasım-Aralık Aylarında Bakım İşlemleri 41 5. ZEYTİN AĞACININ BİYOLOJİK VE MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ 42 5.1. Ağaç 43 5.2. Kök Sistemi 43 5.3. Gövde ve Dallar 44 5.4. Sürgünler 45 5.5. Filizler 45 5.6. Oburlar 45 5.7. Şahlar 46 5.8. Dip Sürgünleri 46 5.9. Yapraklar 46 5.10. Çiçeklenme 47 5.11. Zeytinde Periyodisite (Var/Yok Yılları) 48 6. ZEYTİNDE MEYVE OLUŞUMU 49 7. EKOLOJİK İSTEKLERİ 52 7.1. İklim İstekleri 52 7.1.1. Sıcaklık 52 7.1.2. Yağış 54 7.1.3. Kar 54 7.1.4. Nisbi nem 54
İÇİNDEKİLER İİ İÇİNDEKİLER Sayfa 7.1.5. Sis 55 7.1.6. Dolu 55 7.1.7. Rüzgar 55 7.1.8. Yükseklik 56 7.1.9. Yöney 56 7.2. Toprak İstekleri 56 8. MİNERAL MADDE ALIMI 57 9. BORDO BULAMACI HAZIRLANMASI ve UYGULAMA TEKNİĞİ 59 10. BUDAMA 61 10.1. Budama Zamanı 62 10.2. Budama Çeşitleri 62 10.2.1. Şekil budaması 63 10.2.2. Mahsul budaması 64 10.2.3. Gençleştirme budaması 65 11. SULAMA 67 12. DOĞU AKDENİZ BÖLGESİNDE KÜLTÜREL TEDBİRLER ve İLAÇLI MÜCADELE TAKVİMİ 69 12.1. Aylara Göre Mücadele Takvimi 71 13. AŞILAMA 72 13.1. Aşı Materyallerinin Seçimi, Toplanması ve Muhafazası 72 13.2. Aşı Tipleri 72 13.2.1. Kabuk aşısı 71 13.2.2. Yarma aşı 75 13.2.3. Çoban aşısı (kabuk altı aşı) 75 13.2.4. Göz aşısı 77 13.2.5. Kök aşısı 77 14. YABANCI OT MÜCADELESİ 78 15. GÜBRELEME 81 15.1 Gübre Uygulama Yöntemleri 83 15.1.1. Toprak yüzeyine uygulama 83 15.1.2. Toprak içine uygulama 83
İÇİNDEKİLER İİİ İÇİNDEKİLER Sayfa 15.1.3. Yapraklardan uygulama 84 15.1.4. Gövdeye uygulama 84 15.2. Gübrelemede Dikkat Edilecek Hususlar 84 15.2.1. Serpme metodu ile gübreleme 85 15.2.2. Halka şeklinde hendek metodu ile gübreleme 85 15.2.3. Tek sıra çukur metodu ile gübreleme 85 15.2.4. Çift sıra çukur metodu ile gübreleme 85 15.2.5. Sıra arası hendek metodu ile gübreleme 86 15.3. Besin Maddeleri Eksikliklerinde Görülebilecek Arazlar 86 15.4. Besin Maddeleri Eksiklik Belirtileri ve Çözümleri 87 15.4.1. Azot (N) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 87 15.4.2. Potasyum (K) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 87 15.4.3. Kalsiyum (Ca) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 88 15.4.4. Bor (B) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 88 15.4.5. Çinko (Zn) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 89 15.4.6. Magnezyum (Mg) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 90 15.4.7. Demir (Fe) eksikliği belirtileri, nedenleri ve çözümü 90 15.5. Toprak ve Yaprak Analizinde Numune Alınması 91 15.5.1. Toprak numunesi alınması 91 15.5.2. Yaprak numunesi alınması 91 16. ZEYTİN HASTALIK ve ZARARLILARI 92 16.1. Zeytin Hastalıklar 92 16.1.1. Halkalı leke hastalığı (Spilocaea oleagina (Cast) Hughes) 92 16.1.2. Zeytin solgunluk hastalığı (Verticillium dahliae Kleb.) 95 16.1.3. Zeytin gal hastalığı (Pseudomonas syringae pv. Savastanoi (Smith. Gardan et.al)) 98 16.1.4. Armıllarıa çürüklüğü (Armillaria mellea (Vall.)Quel) 101 16.2. Zeytin Zararlıları 104 16.2.1. Zeytin sineği (Bactrocera oleae Gmel.) 104 16.2.2. Zeytin güvesi (Prays oleae Bern.) 107 16.2.3. Zeytin pamuklu biti (Euphyllura olivina Costa.) 110 16.2.4. Zeytin kızılkurdu (Lasioptera berlesiana) 112 16.2.5. Zeytin fidan tırtılı (Margaronia unlonalis) 113 16.2.6. Zeytin karakoşnili (Saissetia oleae Olivier.) 115 16.2.7. Zeytin yazıcı böceği (Scolytus rugulosus) 118
İÇİNDEKİLER İV İÇİNDEKİLER Sayfa 17. HASAT 121 18. SALAMURA TEKNİĞİ 123 18.1. Gemlik Usulü Siyah Zeytin 123 18.2. Kuru Tuzlama Usulü Siyah Zeytin (Sele Zeytini) 125 18.3. İspanyol Usulü Yeşil Zeytin 126 19. ZEYTİNYAĞININ SINIFLANDIRILMASI 127 19.1. Zeytinyağının Tipleri 127 19.1.1. Naturel (doğal) zeytinyağları 127 19.1.2. Rafine (işlenmiş) zeytinyağları 128 19.1.3. Riviera (paçal) zeytinyağları 129 19.2. Prina Yağı 129 19.2.1. Rafine prina yağı 129 19.2.2. Karma prina yağı 129 19.3. Yağ Asitlik Oranlarının Ölçülmesi 129 19.4. Naturel (doğal) Zeytinyağı Üretim Akış Şeması 130 20. ZEYTİN YETİŞTİRİCİLİĞİNİN BUGÜNKÜ DURUMU VE SORUNLARI 133 20.1. Ekolojik Çevre Dikim Materyali 134 20.2. Zeytinliklerin Durumu, Bakım İşleri, Hastalık ve Zararlılar 135 20.3. Hasat 136 20.4. Üretim Yapısı İşletme Durumu 136 20.5. Üretim-İşletme-Pazarlama 137 21. ZEYTİNCİLİĞİN GELECEĞİ 141 21.1. Ulaşılabilecek Verim Seviyeleri 141 21.2. Zeytinliklerin Geliştirilmesinde Elverişli Teknikler Denemeler 142 21.3. Temel Araştırmalar 142 21.4. İşletme Tesislerinin Geliştirilmesi 143 SONUÇ KAYNAKLAR ZEYTİN BAHÇELERİNDE KULLANILAN RUHSATLI İLAÇLAR ZİRAÎ MÜCADELE İLAÇ FİRMA LİSTESİ