4.2. DEMİRYOLU. Genel

4.2. DEMİRYOLU Genel Demiryolu tarihinin başlangıcının 1830 yılı olduğu söylenir. Tokyo-Osaka arasında yüksek hızlı Tokaido hattının işletmeye açıldığı 1964 yılı da, demiryolunun yeniden doğuşu olarak kabul edilebilir. Demiryolunun ikinci atılımında, 1970 lerin petrol bunalımının da zorlamasıyla, kentsel ulaştırmada bir yönde 80.000 yolcu/saat düzeyindeki kapasitelerle, büyük metropollerin en önemli sorunlarına petrol yerine elektrik enerjisi kullanarak çözüm olması da rol oynamıştır.kitlesel yük taşımacılığında, denizyolu ile birlikte en etkili taşıma türü, denizden yararlanma olanağının bulunmaması durumunda tek seçenek konumunu kazanmaktadır. ABD de yük taşımacılığında demiryolunun %40 lık payı, bu alandaki etkinliğinin en açık kanıtıdır. Yukarıda belirtilen koşullarda, enerjiyi verimli ve dışa bağımlı olmaksızın kullanabilmesi ve özellikle çevre dostu olması demiryolunun en büyük kozunu oluşturmaktadır. Bu yüzdendir ki, Avrupa da yüksek hızlı demiryolu, şimdiden yılda 40 milyar yolcu-km düzeyinde hizmet sunabilmektedir. Avrupa Birliği, 2015 yılına kadar, 9000 km. si yeni hat olmak üzere 30.000 km. lik ağ oluşturarak, yüksek hızlı demiryolunun 21. Yüzyıl ulaştırmasının omurgası olmasını planlamaktadır. Ayrıca ulaştırma sistemini dengeye, yani sağlığına kavuşturmak üzere 10-15 yıllık dönemde yük taşımasını ikiye katlamayı öngörmektedir. Avrupa demiryollarının geliştirilmesi ve taşıma payının arttırılması amacı doğrultusunda, 16 Mart 2004 tarihinde düzenlenen toplantıda Avrupa Komisyonu nun İkinci Demiryolu Paketi önerisi Avrupa Parlementosu tarafından benimsenmiştir. Bütünleşmiş Avrupa Demiryolu Sahası başlığını taşıyan mevzuat paketinde, üye ülkelerdeki demiryolu yük taşımacılığı alanının 1 Ocak 2007 tarihinde tam rekabete açılması, demiryolu güvenliği ile ilgili altyapı ve diğer bağlantılı unsurların tanımlanması, bir Avrupa Demiryolu Ajansı kurulması, üye ülkelerdeki demiryolu teknolojisi ve teknik standartlarının uyumlu hale getirilmesi konularında yasal düzenlemeler yer almaktadır. Avrupa demiryollarının gelişmesi ve taşıma payının arttırılması amacı doğrultusunda, 16 Mart 2004 tarihinde düzenlenen toplantıda Avrupa Komisyonu nun İkinci Demiryolu Paketi önerisi Avrupa Parlamentosu ve Konsey ve Komisyon tarafından benimsenmiştir. Bütünleşmiş Avrupa Demiryolu Sahası başlığını taşıyan mevzuat paketinde, üye ülkelerdeki demiryolu yük taşımacılığı alanının 1 Ocak 2007 tarihinde tam rekabete açılması, demiryolu güvenliği ile ilgili altyapı ve diğer bağlantılı unsurların tanımlanması, bir Avrupa Demiryolu Ajansı kurulması, üye ülkelerdeki demiryolu teknolojisi ve teknik standartlarının uyumlu hale getirilmesi konularında yasal düzenlemeler yer almaktadır. Ülkemize gelince; 1856 yılında başlayıp 1866 yılında tamamlanan 130 km. uzunluğundaki Aydın-İzmir hattı demiryolculuğun başlangıcını oluşturmaktadır. Bunu başka hatların yapımı izlemiştir.1923 yılında Cumhuriyet ilan edildiğinde, ulusal sınırlar içinde kalan demiryollarının uzunluğu 4000 km. dolayındaydı. 1950 ye kadar ağdaki hat uzunluğu, iki katına yaklaşmıştı. Ülkemizin önemli merkezleri demiryolu ile 4.2-1

birbirlerine bağlanmıştı. Bugün uzunluğu 8257 km. yi bulan ağda, halậ demiryolu bağlantısı olmayan Trabzon ve Antalya gibi önemli limanlarla, demir-çelik üretim merkezi Ereğli nin de bulunması düşündürücüdür. Demiryollarımızın 1923 den günümüze, üstlendiği yolcu ve yük taşıma hizmeti, Tablo 4.2.1 de görülmektedir. Tablo 4.2.1. Demiryollarımızın 1923-2002 arasında yolcu ve yük taşımaları Yıllar Yolcu-km * Ton-km 1923 172 744 206 207 000 000 1933 319 801 560 430 732 234 1943 2 667 591 560 2 546 754 326 1953 3 619 424 424 4 088 070 312 1957 5 105 384 608 5 521 866 960 1962 3 719 824 479 3 856 176 495 1973 6 400 000 000 7 319 000 000 1979 6 799 000 000 5 814 000 000 1986 6 052 000 000 7 396 000 000 1995 3 661 000 000 8 506 000 000 1998 3 972 000 000 8 446 000 000 1999 4 263 000 000 8 446 000 000 2000 4 240 000 000 9 895 000 000 2001 4 213 000 000 7 561 000 000 2002 3 939 000 000 7 224 000 000 2003 4583000000 8669000000 * Anahat taşımaları Kaynak: DİE Ulaştırma İstatistikleri ve TCDD İstatistik Yıllıkları Demiryolunun toplam taşımadaki payı 1950 den günümüze, yolcuda %42 den %3, yükte %55,1 den %4,5 düzeylerine düşmüştür. Ulaştırma yatırımlarından demiryolunun aldığı pay Birinci Beş Yıllık Plan döneminde %17.5 iken, 2000 li yıllarda %6 düzeyine gerilemiştir. 1959 yılına kadar gelirleri giderlerini karşılayabilen TCDD; daha sonra sürekli ve artan miktarlarda açık verir duruma gelmiştir. Böylece bozulan mali dengenin 1990-2002 arasındaki durumu Tablo 4.2.2 de görülmektedir. Hizmet sunumu ile ilgili olarak, taşımalar sırasında ortaya çıkan gecikmeler Tablo 4.2.3 de verilmiştir. Tablodan, 2000 yılından sonra, özellikle yük trenlerindeki gecikmelerin önemli ölçüde azaldığı görülmektedir. 4.2-2

Tablo 4.2.2. Gelirin gideri karşılama oranı ve reel gelirler Yıllar Banliyö Gideri Anahat Gideri Anahat Reel Banliyö Reel Karşılama (%) Karşılama (%) Gelirler (bin TL) Gelirler (bin TL) 1990 51.93 22.19 58.444.092 40.943.935 1991 46.01 19.04 59.746.654 40.012.781 1992 44.78 17.29 61.634.437 43.013.695 1993 36.04 11.85 48.886.233 37.014792 1994 52.12 13.27 40.935.384 31.480.455 1995 47.05 14.30 45.912.481 28.937.224 1996 48.94 16.22 51.254.974 29.357.931 1997 55.16 16.03 52.230.592 31.549.002 1998 46.37 14.68 56.845.406 32.980.272 1999 66.61 15.58 60.946.736 43.961.352 2000 67.83 17.56 82.490.736 49.734.349 2001 67.32 17.38 72.744.923 36.875.349 2002 66.22 16.11 76.149.407 35.569.843 2003 72,19 18,59 - - Kaynak: TCDD Tablo 4.2.3. Anahat yolcu ve yük ile banliyö taşımalarında gecikmeler(saat) 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Banliyö 6.771 7.024 3.289 2.140 2.646 2.593 Anahat Yolcu 27.310 26.646 27.158 22.580 24.736 30.305 Yük 99.453 93.446 109.640 42.367 41.673 50.435 Kaynak: TCDD Mevcut Durumun Belirlenmesi Mevcut durumun belirlenmesi iki aşamada gerçekleştirilecektir. Birincisi, bu rapor kapsamındaki demiryolu sistemini bütünlük içinde, fakat bazı konularda ayrıntıya girmeksizin genel göstergeler ve özellikleri ile sorunları saptayacak biçimde tanımlamayı amaçlayan aşamasıdır. Buradaki bilgiler, ilerideki analiz ve çözüm geliştirme çalışmalarında kullanılacaktır. Bu anlamda, söz konusu olabilecek yanlışlıklar düzeltilecek ve eksiklikler tamamlanacaktır. Projeye altlık oluşturacak ve veri tabanının özünü oluşturacak bu düzeltme/tamamalama çalışmaları için TCDD ile sıkı işbirliği yapılacaktır. İkinci aşamada mevcut durum, Coğrafi Bilgi Sistemi ne özellikle fiziki yapı ve diğer büyüklükler olarak ayrıntılarıyla aktarılacaktır. Örneğin hattın geometrik özellikleri baştan sona tüm özel kesit bilgileri ile verilecektir. Önemli bir başka konu da tüm bilgilerin çalışmanın tamamlanmasından sonra da TCDD tarafından tüm bilgilerin güncelleştirilme olanağının sağlanmasıdır. 4.2-3

Bilgilerin toplanması sırasında tüm TCDD nin yönetici mensuplarından yakın ilgi ve yardım görülmüştür. Kendilerine teşekkürleri borç biliriz. 4.2.1. Fiziki Altyapı Bu bölüm, demiryolu sisteminin varolan fiziki varlıklarından sabit nitelikte olan: - Tünel, köprü ve viyadükler olmak üzere hatları, - İstasyonları ve hareketli nitelikte olan: Hatlar için: - Lokomotifleri (çeken araçlar) - Yolcu ve yük vagonlarını (çekilen araçlar) - Dizelli ve elektrikli dizileri kapsamaktadır. - Ağı oluşturan tek hatlı, 2,3,4 hatlı kesimlerin, elektriksiz ve elektrikli kesimlerinin uzunlukları, - Geometrik özellikler (dönemeç ve eğimler) - Sanat yapıları - Üst yapı elemanları ile ilgili bilgiler verilecektir. Bu amaçla harita, tablo ve şekillerden yararlanılacaktır. Tabloların ve şekillerin oluşturulmasında, yararlanılan kaynaklarda bazı kavramların yeterince açık olmadığı izlenimi doğmaktadır. Örneğin yol ve hat tanımları yeterince açık değildir. Bu kavramlar TCDD istatistik yıllıklarında bazen Diğer yollar bazen de Tali hatlar olarak geçmektedir. Burada bu kavramlar İkincil hatlar olarak adlandırılacaktır. Diğer yandan Anahat uzunluğu kavramı, bağlantı uzunluğu yanında, 2.,3. ve 4. hatlarında eklendiği iki farklı uzunluk değeri olarak görülmektedir. Karayolu ile karşılaştırmada ve diğer ülkelerin demiryolu ağları ile karşılaştırmada da bu kavramların netleştirilmesi gerekmektedir. Ağdaki iki veya daha fazla hatlı kesimler, elektrikli ve elektriksiz kesimler, sinyalli ve sinyalsiz kesimler Harita 4.2.1.1, Harita 4.2.1.2 ve Harita 4.2.1.3 de görülmektedir. 4.2.1.1. Hat Uzunlukları Tablo 4.2.1.1 de elektrikli/elektriksiz, tek hatlı, 2., 3., 4. hatlı anahat/ikincil yollar ayırımı yapılarak 1993-2002 yılları arasındaki hat uzunlukları verilmiştir.on yıllık dönemde özellikle hatların elektriklendirilmesinde gelişme sağlandığı görülmektedir.bu süreçte bir miktarda hat ikilemesi yapılmiştır. 1999yılından sonra herhangi bir gelişme gözlenmemektedir. Hat uzunluklarının bölgelere dağılımı Tablo 4.2.1.2 de verilmiştir. 4.2-4

Harita 4.2.1.1. 4.2-5

Harita 4.2.1.2. 4.2-6

Harita 4.2.1.3. 4.2-7

Uluslararası ilişkilerle ilgili olarak bazı hatlarımız özel nitelik kazanmıştır. Bu bağlamda AB ülkeleri ve Doğu Bloğu ülkelerinin entegrasyonu çalışmalarında ulaştırma kesimine yönelik olarak yapılan düzenlemelerde ve orta uzun dönemdeki yeni projelerde, kara ve demiryolu kombine taşımacılığında demiryolunun ağırlığının arttırılmasına çalışılmaktadır. UN/ECE (United Nationals European Comission of Economy) tarafından oluşturulan AGR (European Agreement on Main International Traffic Arteries), AGC (European Agreement on Main International Railways Lines) ve AGTC (European Agreement Lines and Related Instalations) antlaşmaları ile belirlenen ulaştırma altyapısı ve hizmetlerinin entegrasyonundan yük trafiğinde artış yanında yolcu trafiğinde de artış beklenmektedir. Türkiye nin bu anlaşmalar bağlamında, yani AGC ve AGTC kapsamında belirlenmiş hatları Harita 4.2.1.3 de gösterilmiştir. 4.2.1.2. Geometrik Özellikler Geometrik özellikler yatayda dönemeçler olarak Tablo 4.2.1.3 de, düşeyde ise eğimler olarak Tablo 4.2.1.4 de verilmiştir. Dönemeçler yarıçap büyüklüğüne göre dört farklı sınıfa ayrılmıştır. 500 m. den küçük yarıçaplı kurpların hangi ölçüte göre standard dışı sayıldığı belirtilmemektedir. Eğimler yatay kesimler de içinde olmak üzere altı sınıfa ayrılmıştır. Geometrik özellikler bağlamında, enkesitler tipleştirilmiştir. Tek hatlı kesitlerde platform genişliği 6,0 m., iki hatlılarda 10 m. dir. Bu genişlikler dönemeçli kesimlerde dever miktarına bağlı olarak değişmektedir. 4.2.1.3. Sanat Yapıları Tablo 4.2.1.5 de tünellerin sayı ve uzunluk olarak bölgelere dağılımı verilmiştir. Tablo 4.2.1.6 da ise köprü ve menfezlerin sayı ve uzunlukları görülmektedir. 4.2.1.4. Üstyapı Elemanlarının Özellikleri TCDD ağında kullanılan üç tip rayın bölgelere göre nasıl dağıldığı Tablo 4.2.1.7 de verilmiştir. Rayların 0-10, 11-20, 21-30 ve 30 dan büyük olmak üzere dört yaş sınıfına dağılımı Tablo 4.2.1.8 dedir. Bu tablo, hattın 2043 km.sindeki, yani hat uzunluğunun% 23,6 sındaki rayların 30 yıldan daha uzun bir zaman önce döşendiğini göstermektedir. Çelik, ahşap ve betonarme traverslerin bölgelere dağılımı Tablo 4.2.1.9 da görülmektedir. TCDD ağındaki bağlantı malzemeleri K tipi, HM tipi ve diğer tiplerden oluşmaktadır. K tipi malzemenin kullanım payı % 61, HM tipi malzeme için bu değer % 10 ve diğer tip malzemeler içinse % 29 dur.bağlantılar ana eksenlerden başlayarak iyileştirilmektedir. Ankara-İstanbul hattında K tipine dönüştürülen bağlantı malzemeleri, geçiş hızlarının arttırılması amacı ile makaslara da uygulanacaktır. Yakın 4.2-8

gelecekte, Ankara İstanbul hattındaki bağlantı malzemeleri modern bir bağlantı tipi olan HM tipine dönüştürülecektir 1. TCDD ağında çeşitli makas ve kruvazman tipleri bulunmaktadır. Bu makaslardan hiç bir emniyet tesisatına bağlı olmayanlarda hız girişte 30 km/sa. i, çıkışta ise 40 km/sa. i geçememektedir. Devlet tipi emniyet tesisatına bağlı olan makaslarda giriş ve çıkış sınır hızları 55 km/sa.tir. CTS ve DRS sinyalizasyon sistemlerinin uygulandığı hatlarda sisteme bağlı makaslarda sapmasız girişte 70 km/sa., çıkışta 90 km/sa. hız yapılabilmektedir. Ankara- İstanbul hattındaki 1/9 luk makaslarda K tipi bağlantıların uygulanmasıyla sapmasız giriş ve çıkış hızları 120 km/sa. yükselecektir. 4.2.1.5. Dingil Basıncına Dayanım Durumu Hattın dingil basıncına dayanım durumu Tablo 4.2.1.10 da görülmektedir.hat üzerindeki köprü ve menfezlerin dingil basıncına dayanım durumununda değerlendirilmesi amacı ile Tablo 4.2.1.11 düzenlenmiştir. Bu iki tablonun incelenmesi TCDD ağının %97 sini aşkın kesiminde dingil basıncının en üst sınırının 18-20 ton arasında bulunduğunu göstermektedir. 4.2.1.6. Elektrifikasyon ve Sinyalizasyon Durumu Elektrifikasyon ve sinyalizasyon durumu ile ilgili olarak Harita 4.2.1.2 de elektrikli hatlar, Harita 4.2.1.3 de sinyalli hatlar belirtilmişti. Tablo 4.2.1.12 de sinyal durumu verilmektedir. Bu tabloda görülen en önemli husus otomatik blok sistemin 1996 yılında 521 km. lik bir hat kesimine yaygınlaştırılmasıdır. 2002 yılında 521 km. lik kesim merkezi kumanda kapsamına alınmıştır.elektrikli işletme ile ilgili bilgiler Tablo 4.2.1.13 de verilmiştir. Tablo dan, son on yılda elektrifikasyon alanında daha önce belirtilen yoğun çabaların doğrulandığı görülmektedir. Tablo 4.2.1.14 de ise telekominikasyon durumuna ilişkin bilgiler verilmiştir. 1 Bu bilgiler TCDD 1. Bölge deki görüşmelerden elde edilmiştir. 4.2-9

Tablo 4.2.1.1. Demiryolu hatlarının uzunlukları 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 İKİNCİL HATLAR * ANAHAT TOPLAMI 2.,3.,4. ANAHATLAR ANAHATLAR Elektriksiz 7.450 7.516 6.944 6.762 6.762 6.778 6.778 6.778 6.778 Elektrikli 714 714 1.296 1.478 1.478 1.479 1.479 1.479 1.479 TOPLAM 8.164 8.230 8.240 8.240 8.240 8.257 8.257 8.257 8.257 Elektriksiz 63 94 139 139 139 141 141 141 141 Elektrikli 225 225 228 228 228 284 273 273 273 TOPLAM 288 319 367 367 367 425 414 414 414 Elektriksiz 7.513 7.610 7.083 6.901 6.901 6.919 6.919 6.919 6.919 Elektrikli 939 939 1.524 1.706 1.706 1.763 1.752 1.752 1.752 TOPLAM 8.452 8.549 8.607 8.607 8.607 8.682 8.671 8.671 8.671 Elektriksiz 1.780 1.763 1.601 1.542 1.542 1.881 1.881 1.899 1.907 Elektrikli 154 154 300 359 359 370 370 370 370 TOPLAM 1.934 1.917 1.901 1.901 1.901 2.251 2.251 2.269 2.277 TOPLAM YOLLAR Elektriksiz 9.293 9.373 8.684 8.443 8.443 8.880 8.880 8.818 8.826 Elektrikli 1.093 1.093 1.824 2.065 2.065 2.133 2.122 2.122 2.122 TOPLAM 10.386 10.466 10.508 10.508 10.508 11.013 11.002 10.940 10.948 * İstatistiklerde bazen tali hat bazen de diğer yollar terimleri yerine. Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1989-2002) 4.2-10

Tablo 4.2.1.2. Hat uzunluklarının bölgelere dağılımı (2003) BÖLGE 1 2 3 4 5 6 7 Topl. Elektriksiz 77 975 1.021 1.460 908 1.139 1.198 6.778 Tek Hat Elektrikli 794 100-65 324 196-1.479 ANA HATLAR (km) TALİ HATLAR (km) 2., 3., 4., Anahatlar Anahatlar Toplamı Toplam 871 1.075 1.021 1.525 1.232 1.335 1.198 8.257 Elektriksiz - - 83 6-78 - 141 Elektrikli 202 71 - - - - - 273 Toplam 202 71 83 6-78 - 414 Elektriksiz 77 975 1,104 1.466 908 1.217 1.198 6.919 Elektrikli 996 171-65 324 196-1.752 Toplam 1.073 1.146 1,104 1.531 1.232 1.413 1.198 8.671 İltisak Hattı Elektriksiz 44 130 24 68 35 44 70 413 İstasyon Elektriksiz 261 211 218 284 151 198 179 1.494 Yolu Elektrikli 171 60-26 64 49-370 Toplam 476 401 242 378 250 291 249 2.277 GENEL Elektriksiz 382 1.316 1.346 1.818 1.094 1.459 1.447 8.826 TOPLAM Elektrikli 1.167 231-91 388 245-2.122 (km) Toplam 1.549 1.547 1.346 1.909 1.482 1.701 1.447 10.948 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) 1600 1400 1200 1000 800 600 400 Tali hatlar Anahatlar 200 0 1 2 3 Bölgeler 4 5 6 7 Anahatlar Tali hatlar Hat türü Şekil 4.2.1.1. Demiryolları hat uzunluklarının bölgelere göre dağılımı 4.2-11

Tablo 4.2.1.3. Dönemeç yarıçaplarına göre dağılım (2003) Dönemeç Yarıçapı Grupları (metre) Sayı Uzunluk (km) Toplamdaki Pay (%) Standart dışı yollar 200-500 6124 1579 18,2 501-1000 2933 1023 11,8 1001-1500 455 177 2,0 1501-2000 440 186 2,1 2000 m'den büyük 323 114 1,3 Düz yol - 5618 64,6 TOPLAM 10275 8697 100,0 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1989-2002) 100 80 60 40 Toplamdaki Pay (%) 20 0 200-500 501-1000 1001-1500 1501-2000 >2000 Düz yol Dönemeç yarıçapı grupları Şekil 4.2.1.2. Dönemeç yarıçaplarına göre dağılım (2003) 4.2-12

Tablo 4.2.1.4. Eğimlere göre dağılım (2002) Eğim ( %o ) Uzunluk ( km ) Toplamdaki Pay(%) 0 1.656 19,0 1-5 3.119 35,9 6-10 1.746 20,1 11-15 1.349 15,5 16-20 603 6,9 21' den büyük 224 2,6 TOPLAM 8.697 100,0 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1989-2002) 40 20 Toplamdaki pay (%) 0 0 1-5 6-10 11-15 16-20 21' den büyük Eğimler Şekil 4.2.1.3. Eğimlere göre dağılım (2002) 4.2-13

Tablo 4.2.1.5. Bölgelere göre tünel sayı ve uzunlukları (2003) BÖLGELERDEKİ SAYISI VE UZUNLUĞU (m) UZUNLUK TOPLAM 1 2 3 4 5 6 7 (m) Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk Sayı Uzunluk 0-1000 37 7.354 80 13.327 38 7.094 231 39.553 247 50.011 54 10.917 51 8.313 738 136.569 1001-2000 1 1.321 4 5.066 1 1.056 5 6.293 5 5.715 3 3.974 1 1.987 20 25.412 2001-3000 - - - - - - 1 2.073 1 2.257 1 2.102 - - 3 6.432 3001-4000 - - 1 3.507 - - - - - - 1 3.794 - - 2 7.301 4001-5000 - - - - - - - - - - 1 4.906 - - 1 4.906 TOPLAM 38 8.675 85 21.900 39 8.150 237 47.919 253 57.983 60 25.693 52 10.300 764 180.620 Kaynak : TCDD 2002 Yıllığı Tablo 4.2.1.6. Bölgelere göre köprü / menfez sayı ve uzunlukları (2003) BÖLGELERDEKİ SAYISI VE UZUNLUĞU (m) Köprü/Menfez Tipleri 1 2 3 4 5 6 7 TOPLAM Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk Sayı Uzunlu k Sayı Uzunluk ÇELİK 219 5.810 58 2.160 606 6.248 89 3.673 42 4.444 93 3.270 321 3.461 1.425 29.047 BETONARM E KAGİR 1.05 0 1.17 9 2.916 1.501 4.226 1.342 1.983 3.983 1.47 3 1.10 0 2.563 2.109 6.980 1.259 2.817 7.387 2.06 8 2.49 8 6.694 1.183 3.042 6.213 1.323 2.574 1.29 0 1.42 4 2.998 10.649 29.194 1.569 12.324 24.518 TOPLAM 2.448 10.068 3.542 10.369 3.179 10.070 5.015 18.040 4.608 17.351 2.599 8.886 3.035 8.028 24.438 83.182 Kaynak : TCDD 2002 Yıllığı 4.2-14

Tablo 4.2.1.7. Bölgelere göre ray tipleri (2003) RAY BÖLGEDEKİ UZUNLUĞU (km) TİPLERİ TOPLAM Ağdaki Pay (%) 1 2 3 4 5 6 7 R39 45-157 410 290 559 184 1.645 18,91 R46 224 73 395 123 394 210 135 1.554 17,87 R49 804 1.073 552 998 518 644 879 5.498 63,22 TOPLAM 1.073 1.146 1.104 1.531 1.232 1.413 1.198 8.697 100,0 Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo 4.2.1.8. Rayların yaşlarına göre dağılımı (2003) Yaş Grupları Uzunluk (km) Ağdaki Pay (%) 0-10 2.522 29 11-20 2.879 33,1 21-30 1.237 14,22 30' dan büyük 2.059 23,68 TOPLAM 8.697 100,0 Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo 4.2.1.9. Bölgelere göre travers tipleri (2003) TRAVERS BÖLGEDEKİ UZUNLUĞU (km) TİPLERİ 1 2 3 4 5 6 7 TOPLAM Ağdaki Pay (%) ÇELİK 45 12 158 136 271 510 23 1.155 13,28 AHŞAP 165 0 245 629 597 142 287 2.065 23,74.B.ARME 863 1.134 701 766 364 761 888 5.477 63,22 TOPLAM 1.073 1.146 1.104 1.531 1.232 1.413 1.198 8.697 100 Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo 4.2.1.10. Hattın dingil basıncına göre hattın durumu (2002) Dingil Basını ( ton ) Uzunluk (km) Toplamdaki Pay ( % ) 13-13,5 151 1,7 15-17 61 0,7 19-20 8485 97,6 TOPLAM 8.697 100,0 Kaynak : TCDD 2002 Yıllığı 4.2-15

Tablo 4.2.1.11. Köprü ve menfezlerin dingil basıncına göre dağılımı (2002) Toplamdaki Pay Dingil Basını ( ton ) Sayı Uzunluk ( km) ( % ) 13,5 401 1.996 2,4 15,5 84 268 0,3 20 947 80.907 97,3 TOPLAM 1.432 83.171 100 Kaynak : TCDD 2003 Yıllığı Tablo 4.2.1.12. Sinyaller 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Merkezi Kumandalı Sinyal Sistemi (km) 1409 1409 1866 1876 1880 1928 1928 1928 2449 2449 Otomatik Blok Sinyal Sistemi (km) 56 56 577 577 577 577 577 577 56 56 Otomatik 71 71 118 118 346 346 Kumandalı Geçit Adet 54 54 193 193 193 193 356 358 358 358 358 Bekçili Bariyerli Geçit (Adet) Mekanik Sinyalli İstasyon (Adet) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1994-2003) 355 360 343 343 343 354 355 355 355 355 165 164 156 156 156 142 142 142 142 142 4.2-16

Tablo 4.2.1.13. Elektrifikasyon 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Akım Türü 25000 V 50 Hz Çift Hat 450 450 456 456 456 568 546 546 546 546 Kataner Tek Hat 489 489 1068 1250 1250 1195 1206 1206 1206 1206 (Km) İkincil Yollar 154 154 300 359 359 370 370 370 370 370 Toplam 1093 1093 1824 2065 2065 2133 2122 2122 2122 2122 Trafo Merkezi (Sayı) 14 14 14 28 32 32 32 32 32 34 Uzaktan Kumanda Merkezi (Sayı) - - - - - - - 7 7 7 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1994-2003) Tablo 4.2.1.14. Telekomünikasyon Yıllar 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Sayı Km Telefon Santrali 90-91 - 91-91 - 91-93 - 93-89 - 89-89 - Abone 14208-14614 - 14614-14633 - 14314-15065 - 15065-15814 - 15924-15924 - Teleks Merkezi 9-9 - 34-9 - 9-9 - 8-9 - 8-8 - Teleks 71-71 - 71-71 - 71-71 - 71-71 - 71 - - 71-2 - 1-3 - 3-3 - 3-3 - 3-3 - - 3 - Dispeçer 25 6761 21 6086 20 5718 19 5748 19 5744 19 5744 19 5744 19 5862 19 5744 5862 19 5744 Merkezi 28 7772 27 7844 26 7844 27 7844 27 7844 27 7844 27 7844 29 8029 29 8029 8029 29 8029 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1993-2002) 4.2-17

4.2.1.7. Bakım, Onarım ve Yenileme Durumları Tablo 4.2.1.15 de yeni yol yapımı, yol yenilemeleri, yol takviyesi, balast tamamlanması, ray kaynaklanması, makas yenilenmesi işlerine ek olarak sinyalizasyon ve elektrifikasyon tesisi yapımı yatırımlarının fiziki gerçekleşmeleri görülmektedir. Bu tablodaki yeni yol yapım değerleri, Tablo 4.2.1.1 ile karşılaştırılarak aralarındaki ilişki saptanmaya çalışılmıştır. Ancak bu ilişki tam olarak anlaşılamamıştır. Tablo 4.2.1.16 da daha ayrıntılı olarak yol yenileme, yol bakım ve onarım çalışmaları, 2000 ve 2001 yıllarındaki program ve gerçekleşme değerleri ile verilmiş, 2001 yılının 2000 yılına göre gerçekleşme değerlerinin farkı da oransal olarak verilmiştir. Tablo 4.2.1.15. Projeler itibariyle yol yatırımlarındaki fiziki gerçekleştirmeler 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Yol yenilemeleri (km) 234 150 106 281 254 220 229 152 38 55 Mevcut yolun takviyesi (km) 24 5 26 32 32 52 54 5 7 13 Yeni yol yapımı (km) - 102 44 - - - - - - - Sinyalizasyon tesisleri (km) 50-701 - - - - - - - Elektrifikason tesisleri (km) 50-577 189 - - - - - - Tamamlama balastı 1000m 3 71 - - - - - - - - - Ray kaynağı 1000 adet 2,2 12,9 4,7 7,5 11,2 9,4 8,1 0,1 7,6 3,8 Makas yenilemeleri (adet) 170 100 59 66 176 60 164-38 260 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1994-2003 ) Tablo 4.2.1.16. Yol bakım ve onarım çalışmaları İşin Cinsi Birim Prog. Göre Gerç. Program Gerçekleşme Oranı % 2000 2001 2000 2001 2000 2001 2000-2001 Fark %'si Yol yenilemesi Km 276 152 230 152 83 100-34 Yeni yapılan yollar Km - - - - - - - Balast yük.-boş. M 3 367.215 580.850 288.447 428.406 79 74 49 Ray değiştirma ( Muh) Adet 9.709 10.356 7.248 8.915 75 86 23 Demir travers değiş. Adet 22.054 23.379 21.889 20.459 99 88-7 Ahşap travers değiş. Adet 43.971 41.134 38.839 42.486 88 103 9 Beton travers değiş. Adet 42.570 57.400 47.876 53.086 112 92 11 Küçük malzeme değiş. Ton 519 556 610 781 118 140 28 Makas parçası Adet 1.676 1.200 285 308 17 26 8 Elektro dolgu kaynağı Adet 9.603 9.489 3.262 7.272 34 77 123 Terfi tanzim ve buraj M 3 5.653.828 4.939.505 5.236.970 3.354.782 93 68-36 Mevcut balastın elen. M 3 246.398 79.000 179.007 65.084 73 82-64 Ot temizliği M 2 2.549.530 11.613.792 879.654 1.008.668 35 9 15 Yarma hendek tanzim ve temizliği M 3 234.995 197.409 136.449 139.650 58 71 2 Kültürel tahkimat Saat 22.824 102.400 20.396 32.126 89 31 58 Tabii afetler Saat 86.576 303.650 180.863 201.788 209 66 12 Kaynak : TCDD 2001 faaliyet raporu 4.2-18

4.2.1.8. Hat Kapasiteleri Hat kapasitesi konusunda TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü nde ilgili birimlerin yararlandıkları hat kesimleri itibari ile tren/gün ve "hamton-km olmak üzere bilgiler bulunmaktadır. Burada verilen hat kesimleri, TCDD İstatistik Yıllıkları nda verilen hat kesimleri ile tam olarak örtüşmemektedir. Tablo 4.2.1.17 de, TCDD İstatistik Yıllıkları ndaki hat kesimleri esas alınarak, belirli yaklaşımlarla, TCDD Şebekesinde Taşıma Planı 1995 dosyasındaki kapasite değerlerine uyarlanmıştır. Tablo 4.2.1.18 de ise 2002 taşımalarına göre kapasite kullanım oranları belirlenmiştir. Daha sonra Hat Kesimi İtibariyle Hat Kullanım Oranı başlıklı Tablo 4.2.1.19 elde edilmiştir. Bu tablo da gözönüne alınarak yapılan değerlendirmelerde uyumsuzluklar saptanmıştır. Çalışma grubumuz bu konuyu sonraki aşamada ayrıntılı olarak ele alacaktır. 4.2.1.9. Yolcu ve Yük İstasyonları ile Triyaj İstasyonları ve Kara Terminallerinin Yerleri ve Özellikleri Gar, istasyon ve durak sayıları Tablo 4.2.1.20 de verilmiştir. TCDD İşletmesince yurt içindeki konteyner taşımalarının demiryollarına kaydırılması amacıyla 1995 yılı Ekim ayında hizmete giren Haydarpaşa kara terminaline ek olarak, 1998 yılı içerisinde Denizli, Kayseri, Konya, Gaziantep, Kahramanmaraş ve Balıkesir e konteyner kara terminali kurulmasının kararlaştırıldığı bilinmekteyse de, bu konuda detaylı bilgilere henüz ulaşılamamıştır. 4.2.1.10. Lokomotif Parkının Karakteristikleri Tablo 4.2.1.21 de 2003 yılı itibariyle, lokomotiflerin güçleri, tipleri, kullanım amaçları ve servise giriş tarihleri de belirtilerek, Tablo 4.2.1.22 de ise lokomotif tiplerine göre sayıları ve her bir tipe ait güç değeri BG ve Kw. cinsinden verilmiştir. Tablo 4.2.1.23 elektrikli dizi ve lokomotiflerin, Tablo 4.2.1.24 de dizelli dizi ve dizelli lokomotiflerin teknik özelliklerini göstermektedir. Tablo 4.2.1.25 de lokomotif tiplerinin 1994-2003 yılları arasındaki on yıllık süreçte mevcutlarının ve faal olanlarının sayıları verilmiştir. Faal olanların oranları 2001 ve 2002 yıllarında artış göstermiştir. 4.2-19

Tablo 4.2.1.17 Hat kesimlerine göre kapasite (tren/gün ve hamton km olarak) Kapasite Hat Kesimi Km Tren/gün Hamton-Km Kapıkule - Pehlivanköy 189 32 594.223.893 Alpullu - Pehlivanköy 22 46 296.242.760 Alpullu - Halkalı 188 26 1.075.948.593 Halkalı - Sirkeci 27 178 540.538.140 Pehlivanköy - U.Köprü 21 35 167.403.600 Haydarpaşa - Gebze 42 178 912.948.815 Gebze - Arifiye 87 89 1.535.734.176 Arifiye - Adapazarı 9 118 116.289.000 Arifiye - Eskişehir 183 51 2.014.503.803 Eskişehir - Sincan 227 51 2.544.327.911 Sincan - Ankara 25 246 709.963.039 Ankara - Kayaş 12 178 246.701.781 Kayaş - Irmak 58 38 405.715.993 Irmak - Karabük 295 23 1.414.370.944 Karabük - Zonguldak 122 29 743.242.134 Armutcuk - K. Ereğli 30 30 289.737.000 Irmak - Kayseri 310 30 2.447.208.200 Kayseri - Kalın 199 28 1.596.517.300 Sivas - Kalın 24 39 293.241.000 Kalın - Samsun 378 17 1.173.917.745 Samsun - Çarşamba 36 43 33.901.200 Sivas - Çetinkaya 112 29 880.130.048 Çetinkaya - Malatya 140 32 1.203.507.200 Çetinkaya - Divriği 64 49 1.224.899.464 Divriği - Erzincan 156 21 1.048.514.513 Erzincan - Erzurum 215 25 1.415.352.679 Erzurum - Kars 216 21 950.999.616 Kars - D. Kapı 62 16 315.009.600 Malatya - Yolçatı 95 29 613.400.750 Malatya - Narlı 184 27 1.262.847.857 Yolçatı - Tatvan 359 18 1.286.239.560 Van - Kapıköy 114 14 421.370.600 Yolçatı - Diyarbakır 91 17 264.258.540 Diyarbakır - Batman 159 21 939.644.685 Batman - Kutalan 69 16 267.968.400 Köprüağzı - K.Maraş 28 19 291.270.000 Narlı - F. Paşa 69 44 999.099.024 F. Paşa - Toprakkale 64 32 493.363.200 Narlı - Gaziantep 84 25 582.540.000 Gaziantep - Karkamış 91 20 620.124.050 4.2-20

Hat Kesimi Km Tren/gün Kapasite Hamton-Km Karkamış - Nusaybin 327 11 1.284.021.090 Şenyurt - Mardin 25 19 181.176.875 Adana - T.Kale 79 30 974.046.300 T.Kale - İskenderun 59 52 1.311.789.143 Adana - Yenice 24 150 1.037.895.750 Yenice - Mersin 44 43 196.815.300 Yenice - Ulukışla 109 29 1.174.440.469 Ulukışla - Kayseri 191 19 1.077.329.133 Ulukışla - Konya 238 22 1.139.039.440 Konya - Afyon 272 22 1.530.277.100 Afyon - Karakuyu 113 31 618.584.261 Basmane - Çiğli 18 173 458.822.713 Çiğli - Menemen 15 88 250.755.000 Menemen - Manisa 35 65 432.172.443 Manisa - Alaşehir 103 46 1.094.691.210 Afyon - Alaşehir 253 15 371.688.625 Manisa - Soma 92 38 529.556.600 Soma - Balıkesir 85 33 405.690.656 Balıkesir - Bandırma 101 22 378.480.667 Balıkesir - Tavşanlı 202 32 1.248.101.440 Tavşanlı - Tunçbilek 14 35 292.777.450 Kütahya - Seyitömer 27 19 196.981.740 Tavşanlı - Alayunt 61 33 499.760.190 Alayunt - Eskişehir 67 52 744.768.873 Alayunt - Afyon 97 34 768.486.768 A. Menderes - Goncalı 233 28 736.206.217 Gümüşgün - Bozanönü 16 40 152.540.800 Bozanönü - Isparta 14 43 76.466.040 Goncalı - Denizli 10 53 89.735.007 Goncalı - Karakuyu 140 19 412.632.500 Ortaklar - Söke 23 29 14.607.300 Torbalı - Ödemiş 62 24 32.587.200 Bozanönü - Eğirdir 32 18 67.487.040 Karakuyu - Gümüşgün 33 33 114.475.680 Gümüşgün - Burdur 24 25 110.668.000 Halkapınar - Bornova 5 58 31.755.000 Alsancak - Şirinyer 7 145 123.157.905 Şirinyer - Cumaovası 16 78 152.325.888 Basmane - Halkapınar 3 173 73.298.429 Toplam 3859 54.619.309.055 Kaynak : TCDD Şebekesinde Taşıma Planı Veysi KURT Nisan 1995, ANKARA 4.2-21

Tablo 4.2.1.18 Hat kesimlerine göre hamton-km, kapasite ve kapasite kullanım oranları (2002) Bölge Hat Kesimleri ve Kotları Taşınan Kapasite Kap.Kull. (Hamton-Km) (Hamton-Km) Oranı 1 Haydarpaşa - Gebze 710.585.000 912.948.815 0,78 2 Gebze - Arifiye 619.073.000 1.535.734.176 0,40 3 Arifiye - Adapazarı 20.105.000 116.289.000 0,17 4 Arifiye - Eskişehir 981.936.000 2.014.503.803 0,49 5 Eskişehir - Polatlı 699.152.000 1.849.411.126 0,38 11 Sirkeci - Halkalı 467.077.000 540.538.140 0,86 12 Halkalı - Pehlivanköy 505.671.000 1.372.191.353 0,37 13 Pehlivanköy - Hudut(Yun) 9.786.000 167.403.600 0,06 14 Mandıra - Kırklareli 223.000 - - 15 Pehlivanköy - Hudut (Bul) 156.072.000 594.223.893 0,26 16 Ankara - Marşandiz 133.462.000 247.923.601 0,54 17 Marşandiz - Sincan 280.902.000 462.039.438 0,61 18 Ankara - Kayaş 187.875.000 246.701.781 0,76 19 Sincan - Polatlı 266.017.000 694.916.785 0,38 20 Kayaş - Irmak 208.433.000 405.715.993 0,51 21 Irmak - Karabük 964.037.000 1.414.370.944 0,68 22 Karabük - Zonguldak 304.963.000 743.242.134 0,41 23 Armutcuk - Kr. Ereğli - 289.737.000 0,00 24 Irmak - Boğazköprü 1.622.119.000 2.325.162.746 0,70 25 Boğazköprü - Ulukışla 954.204.000 990.266.560 0,96 26 Boğazköprü - Kayseri 106.625.000 209.108.027 0,51 91 Sincan - Yenikent 2.697.000 - - 35 A. Menderes - Goncalı 313.776.000 736.206.217 0,43 36 D. Pınar - Alaşehir 106.629.000 277.076.975 0,38 37 Alaşehir - Manisa 69.972.000 1.094.691.210 0,06 38 Manisa - Soma 169.299.000 529.556.600 0,32 39 Soma - Balıkesir 150.612.000 405.690.656 0,37 40 Balıkesir - Bandırma 183.296.000 378.480.667 0,48 41 Çiğli - Manisa 128.412.000 682.927.443 0,19 48 Goncalı - Denizli 9.528.000 89.735.007 0,11 49 Ortaklar - Söke 10.696.000 14.607.300 0,73 50 Torbalı - Ödemiş 19.850.000 32.587.200 0,61 90 Çatal - Tire 1.699.000 - - 51 Sivas - Kalın 82.943.000 293.241.000 0,28 52 Kalın - Hanlı 120.432.000 356.944.925 0,34 53 Sivas - Bostankaya 93.173.000 221.615.480 0,42 54 Kalın - Samsun 565.772.000 1.173.917.745 0,48 55 Samsun - Çarşamba 3.237.000 33.901.200 0,10 56 Divriği - Erzurum 561.250.000 2.463.867.192 0,23 57 Erzurum - Kars 161.831.000 950.999.616 0,17 58 Kars - Doğukapı 10.073.000 315.009.600 0,03 59 Samsun - Gelemen 12.482.000 - - 60 Çetinkaya - Divriği 271.145.000 1.224.899.464 0,22 87 Hanlı - Kayseri 916.768.000 1.239.572.375 0,74 88 Bostankaya - Çetinkaya 514.553.000 658.514.568 0,78 89 Hanlı - Bostankaya 138.829.000 - - 1. BÖLGE 2. BÖLGE 3. BÖLGE 4. BÖLGE 4.2-22

Tablo 4.2.1.18 (devam) Bölge Hat Kesimleri ve Kotları Taşınan (Hamton- Km) Kapasite (Hamton-Km) Taş./Kap. Oranı 61 Malatya - Hekimhan 237.047.000 610.205.196 0,39 62 Hekimhan - Çetinkaya 262.880.000 593.302.004 0,44 63 Malatya - Yolçatı 205.695.000 613.400.750 0,34 64 Yolçatı - Maden 72.601.000 220.699.440 0,33 65 Maden - Batman 129.277.000 983.203.785 0,13 66 Batman - Kurtalan 31.603.000 267.968.400 0,12 67 Yolçatı - Elazığ 32.113.000 82.840.237 0,39 68 Elazığ - Tatvan 384.659.000 1.203.399.323 0,32 69 Malatya - Narlı 333.207.000 1.262.847.857 0,26 70 Van - Hudut 67.720.000 421.370.600 0,16 72 Konya - Ulukışla 609.321.000 1.139.039.440 0,53 73 Ulukışla - Yenice 843.320.000 1.174.440.469 0,72 74 Yenice - Mersin 152.611.000 196.815.300 0,78 75 Yenice - Adana 223.955.000 1.037.895.750 0,22 76 Adana - Toprakkale 499.571.000 974.046.300 0,51 77 Toprakkale - İskenderun 247.172.000 1.311.769.143 0,19 78 Toprakkale - Fevzipaşa 243.192.000 493.363.200 0,49 79 Fevzipaşa - Narlı 213.488.000 999.099.024 0,21 80 Köprüağzı - K. Maraş 1.707.000 291.270.000 0,01 81 Fevzipaşa - Tahtaköprü 29.895.000 - - 82 Narlı - Gaziantep 95.696.000 582.540.000 0,16 83 Gaziantep - Karkamış 65.821.000 620.124.050 0,11 84 Karkamış - Hudut 162.740.000 1.284.021.090 0,13 85 Şenyurt - Mardin 3.860.000 181.176.875 0,02 6 Eşkişehir - Alayunt 272.774.000 744.768.873 0,37 7 Kütahya - Seyitömer 1.873.000 196.981.740 0,01 8 Tavşanlı - Tunçbilek 19.775.000 292.777.450 0,07 9 Alayunt - Balıkesir 876.833.000 1.747.861.630 0,50 10 Alayunt - Afyon 380.213.000 768.486.768 0,49 42 Goncalı - Karakuyu 193.933.000 412.632.500 0,47 43 Karakuyu - Afyon 214.222.000 618.584.261 0,35 44 Karakuyu - Eğridir 23.898.000 334.503.520 0,07 45 Gümüşgün - Burdur 6.768.000 110.668.000 0,06 46 Bozanönü - Isparta 5.071.000 76.466.040 0,07 71 Afyon - Konya 837.938.000 1.530.277.100 0,55 86 Afyon - D: Pınar 35.503.000 94.024.000 0,38 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı (1998-2002), TCDD Şebekesinde Taşıma Planı ( Veysi KURT, Nisan 1995 ANKARA) 5. BÖLGE 6. BÖLGE 7. BÖLGE 4.2-23

Tablo 4.2.1.19. Hat kesimi itibariyle hat kapasite kullanım oranları İşleyen Tren Sayısı Kapasite HAT KESİMİ Km Tren/Gün Yük Yolcu Banliyö Eksp. Top Kapasite Kullanım Oranı Çalıştırabilecek Yük Tren Sayısı K.Kule - P.Köy 67 44 4 2 12 18 0.41 26 Halkalı - P.Köy 210 44 6 6 4 16 0.36 28 Halkalı - Sirkeci 27 180 4 6 149 4 163 0.91 17 P.Köy - U. Köprü 21 36 1 8 9 0.25 27 H.Paşa - Gebze 42 172 9 22 108 26 165 0.96 7 Gebze - Arifiye 87 174 9 22 26 57 0.33 117 Arifiye - Adapazarı 9 98 22 22 0.22 76 Arifiye - Eskişehir 183 49 10 26 36 0.73 13 Eskişehir - Sincan 231 49 6 8 22 36 0.73 13 Sincan - Ankara 25 246 12 2 122 22 158 0.64 88 Ankara - Kayaş 12 178 12 2 127 8 149 0.84 29 Kayaş - Irmak 58 45 12 10 22 0.49 23 Irmak - Çankırı 102 24 14 2 16 0.67 8 Çankırı - Karabük 193 23 12 2 14 0.61 9 Karabük - Ç.ağzı 111 29 5 12 2 19 0.66 10 Ç.ağzı - Z.dak 11 51 9 12 2 23 0.45 28 Irmak - B.Köprü 296 28 18 8 26 0.93 2 Kayseri - Hanlı 154 35 11 6 17 0.49 18 Hanlı - Bostankaya 44 25 6 6 0.24 19 Hanlı - Kalın 45 35 5 6 11 0.31 24 Kalın - Sivas 24 41 18 4 6 28 0.68 13 Kalın - Samsun 378 19 8 4 12 0.63 7 Sivas - Çetinkaya 112 33 17 2 6 25 0.76 8 Malatya - Çetinkaya 140 29 19 4 23 0.88 3 Divriği - Çetinkaya 65 31 21 2 2 25 0.81 6 Divriği - Erzincan 156 21 8 2 2 12 0.57 9 Erzincan - Erzurum 215 20 6 2 2 10 0.50 10 Erzurum - Kars 217 17 5 2 2 9 0.53 8 Kars - Hudut 64 12 4 4 0.33 8 Malatya - Y.çatı 95 29 10 2 6 18 0.62 11 Malatya - Narlı 182 34 17 2 2 21 0.62 13 Y.Çatı - Tatvan 369 9 8 2 2 12 1.33 3 Van - Kapıköy 108 8 6 2 8 1.00 0 Y.Çatı - D.Bakır 159 21 3 2 4 9 0.43 12 D.Bakır - Kurtalan 160 14 5 2 2 9 0.64 5 Köprüağzı - K.Maraş 28 20 4 4 0.20 16 Narlı - F.Paşa 69 47 13 2 4 19 0.40 28 F.Paşa - Toprakkale 64 40 18 2 4 24 0.60 16 F.Paşa - M.ekbez 38 22 2 2 4 0.18 18 Narlı - G.antep 85 15 2 4 2 8 0.53 7 G.Antep - Karkamış 91 11 2 2 4 0.36 7 4.2-24

HAT KESİMİ Km İşleyen Tren Sayısı Kapasite Tren/Gün Yük Yolcu Banliyö Eksp. Top Kapasite Kullanım Oranı Çalıştırabilecek Yük Tren Sayısı Karkamış - Nusaybin 327 11 2 2 4 0.36 7 Şenyurt - Mardin 25 14 4 4 0.29 10 Adana - T.Kale 79 31 14 12 4 30 0.97 1 T.Kale - İskenderun 60 50 21 6 27 0.54 23 Adana - Yenice 24 148 16 38 20 6 80 0.54 68 Yenice - Mersin 44 102 3 36 20 59 0.58 43 Yenice - U.Kışla 109 28 14 4 4 22 0.79 6 U.Kışla - Y.Hisar 126 21 9 4 2 15 0.71 6 Y.Hisar - B.Köprü 50 33 12 2 2 16 0.48 17 B.Köprü - Kayseri 15 56 29 2 4 35 0.63 21 U.Kışla - Konya 238 20 6 6 4 16 0.80 4 Konya - Afyon 272 24 5 4 6 15 0.63 9 Afyon - Karakuyu 113 21 3 4 4 11 0.52 10 Basmane - Çiğli 18 140 4 8 8 6 26 0.19 114 Çiğli - Menemen 15 90 4 12 6 22 0.24 68 Menemen - Allağa 25 34 2 4 6 0.18 28 Menemen - Manisa 35 55 4 8 6 18 0.33 37 Manisa - Afyon 356 12 1 4 2 7 0.58 5 Manisa - Balıkesir 175 22 4 8 12 0.55 10 Balıkesir - Bandırma 101 18 8 2 10 0.56 8 Balıkesir - Tavşanlı 203 29 10 4 4 18 0.62 11 Tavşanlı - T.Bilek 14 32 4 4 0.13 28 Sömer - Kütahya 27 15 2 2 0.13 13 Tavşanlı - Kütahya 51 32 10 6 4 20 0.63 12 Kütahya - Alayunt 11 62 10 12 20 42 0.68 20 Alayunt - Eskişehir 67 43 7 8 14 29 0.67 14 Alayunt - Afyon 96 31 9 4 10 23 0.74 8 A.Menderes - Ortaklar 81 28 3 13 16 0.57 12 Ortaklar - Goncalı 152 35 3 16 19 0.54 16 G.Gün - B.Önü 16 35 10 2 12 0.34 23 B.Önü - Isparta 14 45 12 2 14 0.31 31 Goncalı - Denizli 10 54 6 12 2 20 0.37 34 Goncalı - Karakuyu 140 17 3 6 2 11 0.65 6 Ortaklar - Söke 23 31 7 7 0.23 24 Torbalı - Ödemiş 62 25 12 12 0.48 13 B.Önü - Eğirdir 32 19 2 2 0.11 17 Karakuyu - G.Gün 33 24 6 2 8 0.33 16 G.Gün - Burdur 24 26 16 16 0.62 10 Alsancak - Şirinyer 7 184 3 15 16 34 0.18 150 Şirinyer - Cumaovası 16 134 3 15 6 24 0.18 110 Çatal - Tire 12 53 4 4 0.08 49 Kaynak : TCDD 4.2-25

Tablo 4.2.1.20. Gar istasyon ve durak sayıları 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Gar Müdürlükleri 70 70 70 71 71 67 64 64 64 64 Gar Şeflikleri 99 96 97 87 83 84 82 82 81 82 İstasyon Şeflikleri 346 343 327 318 323 323 315 313 300 300 Memurlu Durak 65 65 66 65 65 66 67 65 62 55 Memursuz Durak 39 367 461 474 365 368 380 387 302 300 TOPLAM 619 941 1021 1015 907 908 908 911 898 890 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1994-2003 Tablo 4.2.1.21. Lokomotiflerin gücü (2003) Lokomotif Tipleri Servise Giriş Sayı Her Birinin Gücü (BG) ANAHAT MANEVRA DİZELLİ DİZİ ELEKTRİK LOKO ELEKTRİK DİZİ DE 21500 1965 11 2000 E 24000 1970 288 1900 DE 18000 1970 1 1500 DE 18100 1978 16 1500 DE 22000 1985 86 2000 DE 11000 1985 64 1065 DE 330000 2003 6 3300 TOPLAM 470 DH 33100 1953 12 360-450 DH 6500 (K-E) 1960 6 650 DH 3600 (ELMS) 1968 12 360-450 DH 7000 1994 18 700 DH 9500 2000 26 950 TOPLAM 74 DH 5500 1961 8 4*145 DH 5600 1990 11 2*225 DH 5700 1993 30 2*280 TOPLAM 49 E 40000 1971 9 4000 E 43000 1987 45 4325 E 52500 1998 20 5172 TOPLAM 74 E 8000 1955 19 1380 E 14000 1979 69 1400 TOPLAM 88 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1998-2003 4.2-26

Tablo 4.2.1.22. Çeken araçların toplam güçleri (2003) ADET BG TOPLAM Kw BUHARLI LOKOMOTİF DE ANAHAT DE MANEVRA LOKO ELEKTRİKLİ LOKO 750 Kw'a Kadar 1 991 738 751 Kw - 1500 Kw 48 81.287 60.558 1500 Kw'den Büyük 1 2.352 1.752 TOPLAM 50 84.630 63.048 751 Kw - 1500 Kw 464 831.060 619.140 1500 Kw'den Büyük 6 18.000 13.410 TOPLAM 470 849.060 632.550 250 Kw - 500 Kw 30 14.700 10.952 500 Kw'den Büyük 44 37.300 27.789 TOPLAM 74 52.000 38.741 2251 Kw - 3000 Kw 9 36.000 26.820 3000 Kw'den Büyük 65 298.065 222.058 TOPLAM 74 334.065 248.879 DİZELLİ DİZİ 250 Kw'den Büyük 48,5 25.500 18.998 DİZİLER TOPLAM 48,5 25.500 18.998 ELEKTRİKLİ DİZEL 1022 Kw' den Büyük 88 122.820 91.501 TOPLAM 88 122.820 91.501 4.2-27

Tablo 4.2.1.23. Elektrikli lokomotif ve dizilerin teknik özellikleri (2003) E 4000 E 40000 E 43000 E 14000 E 8000 Dingil Tertibi Bo Bo BB Bo Bo Bo 2 Bo+22+22 2Bo+22+22+2Bo Dingil Basıncı 19.4 T 19.2 T 20 T 18 T 15 T Toplam Ağırlık 77.5 T 77 T 120 T 118 T 158 T Fren Tipi Knorr Westinghouse Knorr Knorr Knorr Azami Hız 90 Km/h 90 Km/h 90 Km/h 120 Km/h 90 Km/h Tekerlek Çapı 1300 mm 1100 mm 1200 MM 1100 mm 1100 mm Cer Motor Adedi 4 2 6 2 4 Gücü 1618 Kw 1941 Kw 3180 Kw 1029 Kw 1015 Kw Tahrik Sistemi E E E E E Mekanik Parçalar Alsthom Alsthom TSB Alsthom Alsthom Motor ve Tipi MS 72 TAB 660 SE 222 TO 107 4 TAM 639 Transmisyon Alsthom Groupment TSB Groupment Alsthom En büyük Çekim Kuvveti 16 31,5 38,8 8,5 9,2 Devamlı Çekim Kuvveti 10,4 21,3 28,5 6 6 Işıklandırma - Isıtma 110 V - 1000 V 220 V - 1000 V 220 V - 1000 V 220 V - 1500 V 220 V - 1000 V Toplam Oturma Yeri 223 326 Hat Gerilimi 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz 25 KV 50 Hz Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1998-2003) Tablo 4.2.1.24. Dizel anahat lokomotiflerinin teknik özellikleri (2003) DE 24000 Tipi DE 21500 Tipi DE 22000 Tipi DE 11000 Tipi DE 33000 Tipi Dingil Tertibi Co - Co Co - Co Co - Co Bo - Bo Co - Co Dingil Basıncı 18,8 T 18,6 19,5 T 17,0 T 20,0 T Toplam Ağırlık 112,8 T 111,6 117,5 T 68 T 120 T Fren Tipi Oerlikon Westinghouse Westinghouse Knorr Westinghouse Azami Hız 120 Km/h 110 Km/h 120 Km/h 80 Km/h 120 Km/h Tekerlek Çapı 1100 mm 1016 mm 1016 mm 1000 mm 1016 mm Cer Motor Adedi 6 6 6 4 6 Yakıt Stok Kapasitesi 4901 Lt 4540 Lt 5678 Lt 2700 Lt 6000 Lt Motor Gücü 2100 Hp 2150 Hp 2200 Hp 1065 Hp 3300 Hp Tahrik Sistemi DE DE DE DE DE Mekanik Parçalar STM - ELMS GE GM MTU GM Motor ve Tipi Pielstick 16 MTU 8 V GE FD L 12 Gm 645 E PA4 396 TC 645 E 3 C Transmisyon Alsthom - Elms GE GM Kraus - Maffei GM En büyük Çekim Kuvveti 36T/360 33,3 T 40,2 T 13 T 45 T Devamlı Çekim Kuvveti 18 T 20,6 T 22,8 T 20,8 T 30 T En Küçük Devamlı Hız Km/S 24,18 20 20,3 13,2 22,7 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1998-2003) 4.2-28

Tablo 4.2.1.25. Çeken araçların faaliyet durumları 1993 1994 1995 1996 1997 Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) BUHARLI LOKO ANAHAT DİZELLİ LOKO MANEVRA LOKOLARI DİZELLİ DİZİ ELEKTRİK Lİ LOKO ELEKT. DİZİ Kömürlü 52 8 15 52 14 27 50 8 16 50 8 16 50 8 16 Fuel-oil 6 2 33 6 2 33 - - - - - - - - - TOPLAM 58 10 48 58 16 60 50 8 16 50 8 16 50 8 16 DE 21500 30 22 73 29 19 66 21 20 95 16 14 88 15 12 80 DE 18000 3 2 67 3 1 33 3 1 33 3 1 33 3 1 33 DE 18100 17 10 59 17 12 71 17 11 65 16 13 81 16 13 81 DE 24000 330 260 79 328 254 77 328 253 77 318 245 77 317 243 77 DE 22000 86 70 81 86 63 73 86 71 83 86 71 83 86 70 81 DE 11000 85 57 67 85 53 62 85 46 54 85 44 52 85 43 51 DH 11500 5 4 80 5 4 80 5 3 60 5 2 40 4 3 75 TOPLAM 556 425 76 553 406 73 545 405 74 529 390 74 526 385 73 DH 33100 36 16 44 36 17 47 36 19 53 30 18 60 30 20 67 DH 44100 5 - - 5 - - 2 - - 2 1 50 2 2 100 DH 6500 31 18 58 30 13 43 25 9 36 16 9 56 16 11 69 DH 3600 19 12 63 18 14 78 18 12 67 18 14 78 18 15 83 DH 7000 - - - - - - - - - 10 9 90 11 10 91 DH 9500 - - - - - - - - - - - - - - TOPLAM 91 46 51 89 44 49 81 40 49 76 51 67 77 58 75 DH 5600 6 6 100 6 5 83 6 4 67 7 3 43 10 6 60 DH 5500 11 5 45 11 4 36 11 5 45 10 7 70 10 7 70 DH 3000 25 11 44 25 7 28 13 2 15 9 5 56 9 4 44 DH 5700 15 15 100 26 17 65 30 26 87 30 25 83 30 25 83 TOPLAM 57 37 65 68 33 49 60 37 62 56 40 71 59 42 71 E 4000 3 2 67 3 3 100 3 3 100 3 2 67 3 2 67 E 40000 13 4 31 13 4 31 13 3 23 13 3 23 13 1 8 E 43000 43 36 84 43 29 67 43 34 79 43 33 77 44 34 77 E 52500 - - - - - - - - - - - - - - - TOPLAM 59 42 79 59 36 61 59 40 68 59 38 64 60 37 62 E 8000 28 24 86 28 23 82 28 19 68 28 25 89 28 24 86 E 14000 72 53 74 71 55 77 70 53 76 70 62 89 70 62 89 TOPLAM 100 77 77 99 78 79 98 72 73 98 87 89 98 86 88 4.2-29

BUHARLI LOKO ANAHAT DİZELLİ LOKO MANEVRA LOKOLARI DİZELLİ DİZİ ELEKTRİK Lİ LOKO ELEKT. DİZİ 1998 1999 2000 2001 2002 Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Mevcut Faal Faal(%) Kömürlü Fuel-oil 50 8 16 50 8 16 50 8 16 50 8 16 50 8 16 TOPLAM 50 8 16 50 8 16 50 8 16 50 8 16 50 8 16 DE 21500 12 9 75 11 10 91 11 11 100 11 10 91 11 7 64 DE 18000 3 1 33 2 1 50 2 1 50 1 1 100 1 1 100 DE 18100 16 12 75 15 13 87 15 13 87 16 13 81 16 15 94 DE 24000 303 242 80 291 215 74 289 230 80 289 230 80 286 230 80 DE 22000 86 71 83 86 71 83 86 74 86 86 71 83 86 74 86 DE 11000 85 39 46 80 45 56 80 47 59 74 40 54 70 40 57 DH 11500 3 2 67 2 2 100 2 2 100 2 - - - - - TOPLAM 508 376 74 487 357 73 485 378 78 479 365 76 470 367 78 DH 33100 30 20 67 30 22 73 30 20 67 30 19 63 19 9 47 DH 44100 2 1 50 2 1 50 2 - - 2 2 0 DH 6500 10 9 90 13 7 54 10 8 80 9 9 100 8 8 100 DH 3600 18 13 72 18 11 61 18 11 61 17 11 65 16 10 39 DH 7000 18 16 89 18 14 78 1,8 14 78 18 13 72 18 7 63 DH 9500 - - - - - - 9 7 78 13 10 77 22 20 91 TOPLAM 78 59 76 81 55 68 87 60 69 89 62 70 85 54 64 DH 5600 11 6 55 11 8 73 11 6 55 11 5 45 11 3 27 DH 5500 10 7 70 10 7 70 9 6 67 8 6 75 8 5 63 DH 3000 6 3 50 4 1 25 4 1 25 1 1 100 1 0 DH 5700 30 23 77 30 25 83 30 22 73 30 23 77 30 17 57 TOPLAM 57 39 68 55 41 75 54 35 65 50 35 70 50 25 50 E 4000 3 3 100 3 3 100 3 3 100 3 3 100 - - - E 40000 12 6 50 12 6 50 12 8 67 10 7 70 9 4 44 E 43000 45 38 84 45 39 87 45 38 84 45 40 89 45 41 91 E 52500 8 8 100 17 15 88 20 18 90 20 18 90 20 16 80 TOPLAM 68 55 81 77 63 82 80 67 84 78 68 87 74 61 82 E 8000 23 23 100 23 22 96 23 21 91 23 23 100 21 21 100 E 14000 70 61 87 70 63 90 70 63 90 69 64 93 69 60 87 TOPLAM 93 84 90 93 85 91 93 84 90 92 87 95 90 81 90 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1998-2002) 4.2-30

4.2.1.11. Yolcu ve Yük Vagon Parklarının Karakteristikleri Yolcu vagonlarının 1994-2003 yılları arasındaki on yıllık süreçteki toplam ve faaliyetteki sayıları banliyö ve anahat kesimindeki cinslerine göre Tablo 4.2.1.26 da verilmiştir. On yıllık süreçte yolcu vagon sayısı ortalama % 16, faal vagon sayısı ise % 1 azalmıştır. Tablo 4.2.1.27 de banliyö ve anahat yolcu vagonlarının kapasitelerinin 1994-2003 arasındaki durumu gösterilmiştir. Banliyö hatlarındaki vagon kapasitelerinde % 42 oranında azalma, diziler başlığı altında gösterilen dizel ve elektrikli dizilerde % 60 lık bir artış söz konusudur. Anahat vagonlarında ise değişik vagon tiplerine göre önemsiz sayılabilecek artış ve azalmalar görülmektedir. Yıllara gore anahat yolcu vagon sayısı değişimi Şekil 4.2.1.4 de gösterilmiştir. Tablo 4.2.1.28 de 2003 yılı itibariyle yolcu vagonlarının cinslerine göre sayıları ve kapasiteleri ile bunların yaşlarına göre dağılımı verilmiştir. Yolcu vagonlarının toplamının % 48 inin, banliyö vagonlarının ise % 85 nin 20 sene ve üzerinde hizmet verdiği anlaşılmaktadır. Yolcu vagonlarının yaşlarına göre dağılımı Şekil 4.2.1.6 da gösterilmiştir Tablo 4.2.1.29 da yük vagonlarının tiplerine göre mevcut ve faaliyette olanların sayıları ve kapasitelerinin 1994-2003 tarihleri arasındaki 10 yıllık süreçteki durumu verilmiştir. Bu tabloda ayrıca, 3. şahıs ve idari vagonlarla ilgili benzer bilgiler de yer almıştır. On yıllık süreçte vagon sayılarında toplamda % 17 azalma olduğu görülmektedir. Azalma değeri kapalı vagonlarda % 25 dir. Mevcut vagon sayısı ile faaliyetteki vagon sayıları arasındaki fark yıldan yıla önemli farklılık göstermektedir. Örneğin 1996 yılında bu fark % 23 e yükselmiştir. Tablo 4.2.1.31 de 2003 yılı itibari ile yük vagonlarının taşıma kapasiteleri 16-30 ton, 31-50 ton ve 51 ton dan büyük olarak üç grupta sınıflandırılmıştır.tablo dan yük taşımalarının % 37,7 oranında 16-30 tonluk vagonlarla, %58,5 oranında 51 ton dan fazla yük taşıyan vagonlarla yapıldığı anlaşılmaktadır. Ancak bu durum yük cinslerine göre taşımacılıktaki durumla örtüşmemektedir. Yük taşımalarında 30 ton nun altındaki vagon doluluğu Tablo 4.2.3.21'de görülebileceği gibi çok düşük olarak belirlenmiştir.vagonda kapasitesinin üzerinde yük taşınamıyacağına göre, bu verilerde çelişki bulunmaktadır. Yük vagonlarını yaş gruplarına göre sınıflandırılması, vagon tipleri, sayıları ve kapasiteleri de verilerek Tablo 4.2.3.21 de gösterilmiştir. Bu tablo dan yük vagonlarının % 46 sının 20 yıl ya da daha fazla süredir hizmette oldukları ve vagon başına ortalama 39 ton yük taşındığı anlaşılmaktadır. Yük vagonlarının toplam içindeki taşıma kapasiteleri yüzde cinsinden Şekil 4.2.1.7 de gösterilmiştir. Yük vagonlarının gün olarak rotasyonun 1993-2002 yılları arasındaki on yıllık süreçteki değişimi Tablo 4.2.1.32 de verilmiştir. On yıllık süreçte rotasyon süresinde 1999 yılı itibari ile % 23 lük bir iyileşme olmuş, ancak bu durum 2002 yılı itibari ile % 7 lik bir gerileme göstermiştir. 4.2-31

Tablo 4.2.1.26 Yolcu vagon sayıları YILLAR BANLİYÖ ANAHAT YOLCU Pulman Kompart Kuşetli Yataklı Yemekli TOPLAM YOLCU SAYISI FAAL DİZİLER Motris Romork GENEL TOPLAM FURGON VAGONLAR Yolcu+ Yük Vans 1994 268 284 303 101 96 48 1100 754 195 238 1533 439 1995 261 293 297 100 96 53 1100 708 186 223 1509 425 1996 239 299 293 103 81 67 1082 650 182 223 1487 406 1997 238 317 255 101 71 77 1.059 751 193 231 1.483 389 1998 240 294 240 101 96 75 1.046 793 182 215 1.443 352 1999 232 293 230 101 110 74 1.040 877 180 215 1.435 312 2000 231 294 226 99 116 72 1.038 851 178 209 1.425 310 2001 230 309 215 96 109 72 1.031 812 173 181 1.385 300 2002 204 309 203 118 108 71 1.013 825 168 175 1.356 307 2003 194 314 186 116 91 64 965 745 163 166 1294 297 350 300 250 Yolcu Sayısı 200 150 100 YEMEKLİ YATAKLI KUŞETLİ KOMPART PULMAN 50 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Yıllar PULMAN KOMPART KUŞETLİ YATAKLI YEMEKLİ Şekil 4.2.1.4. Anahat yolcu vagon sayısı 4.2-32

Tablo 4.2.1.27 Yolcu vagon kapasiteler YILLAR BANLİYÖ 1 NCİ MEVKİ 2 NCİ MEVKİ ANAHAT YOLCU KUŞETLİ YATAKLI TOPLAM YEMEKLİ DİZİLER GENEL TOPLAM 1994 22.104 22.916 15.750 6.036 1.875 46.577 2.244 34.726 105.651 1995 21.568 23.095 15.668 5.988 1.875 46.626 2.522 32.691 103.407 1996 19.306 25.707 15.072 6.096 1.981 48.856 2.841 32.220 103.223 1997 19.070 24.931 12.962 5.988 1.588 45.469 3.391 64.447 132.377 1998 17.896 23.118 11.880 5.988 2.121 43.107 3.295 60.942 125.240 1999 16.620 23.058 11.094 5.988 2.385 42.525 3.240 60.830 123.215 2000 15.876 23.012 10.958 5.880 2.505 42.355 3.162 60.431 121.824 2001 15.808 23.568 10.158 5.724 2.253 41.703 3.162 59.298 119.971 2002 13.618 23.028 9.366 6.576 2.190 41.160 3.114 57.566 115.458 2003 12.784 24.138 7.200 6.480 1.713 39.531 3.009 55.713 111.127 30.000 25.000 20.000 15.000 10.000 5.000 0 1.MEVKİ 2.MEVKİ KUŞETLİ YEMEKLİ YATAKLI 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Yıllar Şekil 4.2.1.5. Anahat yolcu vagon kapasitesi 4.2-33

Tablo 4.2.1.28 Yolcu vagonlarının yaşlarına göre dağılımı YAŞ GRUPLARI BANLİYÖ VAGONLARI ANAHAT VAGONLARI KUŞETLİ KUŞETSİZ GENEL TOPLAM Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite Sayı Kapasite 50 + Büyük 31 2.334 - - - - 31 2334 31 2334 40-49 10 696 5 120 - - 15 816 15 816 30-39 124 3.972 138 7560 10 120 252 15412 262 15532 20-29 - - 194 11895 30 1300 164 10095 194 11895 10-19 29 1.872 276 15867 97 4398 208 13346 305 17739 0-9 - 158 158 7098 70 1880 88 5218 158 7098 TOPLAM 194 12.874 771 42540 207 8193 758 47221 965 55414 300 250 VAgon Sayısı 200 150 100 50 0 50 > 40-49 30-39 Yaş Grupları 20-29 10-19 0-9 Kuşetsiz Anahat Kuşetli Banliyö Şekil 4.2.1.6. Yolcu vagonlarının yaşlarına göre dağılımı (2003) 4.2-34

Tablo 4.2.1.29 Yük vagonlarının faaliyet durumları ve kapasiteleri 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 KAPALI VAGON. Mevcut 5.696 5.339 4.814 4.736 4.502 4.411 4.423 4.510 4.421 4.468 Faal 5.370 4.916 4.275 4.101 4.055 4.121 4.201 4.330 4.137 4.267 Kapasite 151.491 142.060 130.338 128.255 122.207 119.819 121.441 126.308 124.021 128.494 AÇIK VAGON. Mevcut 9.029 8.817 8.443 8.181 8.265 8.602 8.257 7.895 7.783 7.573 Faal 8.064 7.654 5.948 6.256 7.147 7.914 7.672 7.579 7.135 7.041 Kapasite 389.253 383.620 373.473 362.733 373.209 395.276 381.116 364.970 360.060 350.701 PLATFORM VAG. Mevcut 4.064 4.037 3.857 3.914 3.919 3.872 3.842 3.805 3.749 3.736 Faal 3.822 3.443 3.055 2.928 3.232 3.493 3.649 3.691 3.510 3.543 Kapasite 139.306 138.229 132.653 136.715 137.921 136.593 135.904 133.025 131.300 130.925 SARNIÇLI VAGON. Mevcut 343 339 328 307 303 328 336 303 288 293 Faal 196 190 150 182 198 171 227 267 264 248 Kapasite 15.173 15.042 14.863 13.992 13.845 14.863 15.548 14.432 13.945 14.285 GENEL TOPLAM Mevcut 19.132 18.532 17.442 17.138 16.989 17.213 16.858 16.513 16.241 16.070 Faal 17.452 16.203 13.428 13.467 14.632 15.699 15.749 15.867 15.046 15.099 Kapasite 695.223 678.951 651.327 641.695 647.182 666.551 654.009 638.735 629.326 624.405 3. ŞAHIS VAGONLARI Kapalı 247 206 206 205 205 220 208 208 208 168 Platform - - - - - - - 84 114 138 Sarnıçlı 836 825 258 627 621 612 613 543 409 418 Açık - - - - - 15 193 223 58 57 Toplam Mevcut 1.083 1.031 964 832 826 847 1.014 1.058 789 771 Faal 862 815 726 605 600 639 698 868 699 672 Toplam Kapasite 52.058 49.493 47.072 41.928 41.649 42.464 52.169 54.105 40.773 39.820 İDARİ VAGONLAR 2.860 2.505 2.470 2.414 2.409 2.326 2.292 2.260 2.075 2015 Tablo 4.2.1.30 Yük vagonlarının yaşlarına göre dağılımı (2003) Yaş Grupları Vagon Tiperine Göre Dağılım Kapalı Açık Platform Sarnıçlı Toplam Vagon Adedi Toplam Kapasite (ton) 50 den büyük 2 73 80 1 90 2467 40-49 74 58 3 140 275 10284 30-39 562 1435 331 90 2418 84356 20-29 1862 1549 1915 62 5388 183759 10-19 1729 2970 1249-5948 238355 0-9 239 1554 158-1951 105184 TOPLAM VAGON 4468 7573 3736 293 16070 - TOPLAM KAPASİTE 128494 350701 130925 14285-624405 (ton) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı (1999-2003) 4.2-35

Tablo 4.2.1.31. Yük Vagonlarının Tonajlarına Göre Kapasiteleri (2003) Vagon Kategorileri Vagon Sayısı Toplam İçindeki % Toplam Taşıma Tonajı Toplam İçindeki % 16-30 ton 8.890 55,3 235,749 37,7 31-50 ton 481 3,0 23,365 3,8 51 ve daha büyük 6.699 41,7 365,291 58,5 TOPLAM 16.070 100 624,405 100 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı (1999-2003) 60 50 40 % 30 20 10 0 16-30 31-50 51 > Vagon Kategorisi (ton) Şekil 4.2.1.7. Yük vagonlarının toplam içindeki Taşıma kapasiteleri (%) Tablo 4.2.1.32. Rotasyon (gün) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 ÜÇÜNCÜ ŞAHIS VAGONLARI DAHİL 13,49 13,36 10,68 10,25 10,49 10,00 10,92 10,77 10,68 15,36 ÜÇÜNCÜ ŞAHIS VAGONLARI HARİÇ 12,44 12,37 11,53 9,57 - - - - - - Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı (1999-2003) 4.2-36

4.2.2. Personel TCDD de personel sayısının 1973-2002 yılları arasındaki değişimi Tablo 4.2.2.1. de, personelin 2002 ve 2003 yıllarında bölgelere göre dağılımını da içeren durumu Tablo 4.2.2.2. de verilmiştir. Bu tablodan da görüldüğü gibi TCDD de Memur, Sözleşmeli personel ve İşçi olarak üç tür personel bulunmaktadır. İşçiler daimi ve geçici olarak sınıflandırılmaktadır. Sözleşmeli Personel 1985 yılında ortaya çıkan bir personel grubudur. Bu grup, 1984 yılında çıkarılan 233 sayılı kararnameye dayanarak oluşturulmuştur. Tablo 4.2.2.1. TCDD'nin yıllar itibariyle personel durumu Yıllar Memur Sözleşmeli İşçi Toplam 1973 27.075-38.004 65.079 1974 27.439-38.455 65.894 1975 27.963-39.679 67.642 1976 27.380-42.174 69.554 1977 26.292-36.555 62.847 1978 27.024-36.184 63.208 1979 28.170-39.883 68.053 1980 28.387-34.480 62.867 1981 27.375-36.046 63.421 1982 27.527-40.755 68.282 1983 28.091-39.965 68.056 1984 27.943-37.021 64.964 1985 27.122 170 38.860 66.152 1986 26.342 811 38.770 65.923 1987 21.056 7.018 35.752 63.826 1988 17.200 10.403 34.185 61.788 1989 9.687 18.520 31.116 59.323 1990 9.365 19.388 28.499 57.252 1991 4.236 24.123 27.952 56.311 1992 2.872 24.135 26.297 53.304 1993 3.040 23.448 28.735 55.223 1994 2.699 22.412 26.924 52.035 1995 2.721 21.394 26.454 50.569 1996 1.784 21.492 25.767 49.043 1997 1.521 21.039 25.736 48.296 1998 1.465 21.612 23.921 46.998 1999 1.431 22.997 23.738 48.166 2000 1.453 22.524 23.235 47.212 2001 1.442 22.088 21.635 45.165 2002 1.395 21.391 19.292 42.078 Kaynak:Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları, 1923-1927, APK-İstatistik 4.2-37

Tablo 4.2.2.2. Personel dağılımı Yıllar Personel Dağılımı Memur Sözleşmeli Daimi Geçici İşçi İşçi TOPLAM *Genel Müdürlük ve Teşkilleri 581 3853 6007 37 10478 1. Bölge 110 3289 2442 57 5898 2. Bölge 125 3392 2377 165 6059 3. Bölge 91 2104 1252 179 3626 4. Bölge 77 2517 1678 244 4516 5. Bölge 79 2515 1272 263 4129 6. Bölge 87 2549 1587 67 4290 2000 7. Bölge 50 1310 862 67 2289 Bölgelerdeki Toplam Personel 619 17676 11470 1042 30807 Genel Müdürlük+Bölgeler 1200 21529 17477 1079 41285 TÜLOMSAJ(Eskişehir) 115 384 1511 431 2441 TÜDEMSAJ(Sivas) 64 292 1407 448 2211 TÜVASAJ(Adapazarı) 74 319 882-1275 Toplam Bağlı Ortaklıklar 253 995 3800 879 5927 TOPLAM 1453 22524 21277 1958 47212 *Genel Müdürlük ve Teşkilleri 574 3800 5677 274 10325 1. Bölge 104 3189 2284 59 5636 2. Bölge 121 3321 2187 241 5870 3. Bölge 93 2092 1174 62 3421 4. Bölge 79 2534 1574 305 4492 5. Bölge 77 2449 1185 146 3857 6. Bölge 92 2458 1481 23 4054 2001 7. Bölge 47 1272 799 83 2201 Bölgelerdeki Toplam Personel 613 17315 10684 919 29531 Genel Müdürlük+Bölgeler 1187 21115 16361 1193 39856 TÜLOMSAJ(Eskişehir) 116 365 1465-1946 TÜDEMSAJ(Sivas) 67 291 1345 448 2151 TÜVASAJ(Adapazarı) 72 317 827 6 1222 Toplam Bağlı Ortaklıklar 255 973 3637 454 5319 TOPLAM 1442 22088 19998 1647 45175 *Genel Müdürlük ve Teşkilleri 552 3684 5048 265 9549 1. Bölge 101 3060 2174 39 5374 2. Bölge 114 3207 2111 73 5505 3. Bölge 89 1994 1088-3171 4. Bölge 80 2436 1501 37 4054 5. Bölge 73 2397 1092 85 3647 6. Bölge 87 2350 1355-3792 2002 7. Bölge 46 1230 761 40 2077 Bölgelerdeki Toplam Personel 590 16670 10082 274 27616 Genel Müdürlük+Bölgeler 1142 20354 15130 539 37165 TÜLOMSAJ(Eskişehir) 112 352 1239-1703 TÜDEMSAJ(Sivas) 66 278 1149 446 1939 TÜVASAJ(Adapazarı) 75 307 789-1171 Toplam Bağlı Ortaklıklar 253 937 3177 446 4813 TOPLAM 1395 21291 18307 985 41978 * Merkez daireler ve bunlara bağlı hastane, fabrika, eğitim merkezi, liman ve diğer Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı 1998-2002 4.2-38

2002 ve 2003 yıllarında bağlı ortaklıklar dışındaki memur ve sözleşmeli personelin eğitim durumlarına göre dağılımı Tablo 4.2.2.3. de verilmiştir. Personele ilişkin olarak sonuçlanma aşamasına gelen bir çalışma, TCDD de hizmet gereklerine uygun kadroların belirlenebilmesi ve hizmetlerin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi amacıyla başlatılmıştır. 20/12/2000 tarih ve 24 266 sayılı Resmi Gazete de yayınlanan 2000/1658 sayılı karar, belirtilen çalışmanın 2003 yılına kadar tamamlanmasını öngörmektedir. Tablo 4.2.2.3. Personelin eğitim durumlarına göre dağılımı Memur Sözleşmeli Toplam Top. İçindeki Payı % Yıllar 2002 2003 2002 2003 2002 2003 2002 2003 Mühendis 341 324 531 527 872 851 4,06 4,20 Doktor 17 11 132 118 149 129 0,69 0,64 Avukat 16 13 53 58 69 71 0,32,035 Yüksekokul 685 652 3.855 4.059 4.540 4.711 21,12 23,25 Lise ve dengi 71 63 11.842 11.156 11.913 11.219 55,42 55,38 Ortaokul 6 1 3.198 2.700 3.204 2.701 14,91 13,33 İlkokul 6 4 743 574 749 578 3,48 2,85 TOPLAM 1.142 1.068 20.354 19.192 21.496 20.260 100,00 100,00 Kaynak:TCDD Son dönemdeki personel hareketlerinin sürdüğü ve özellikle demiryolu kesiminden önemli azalmalar olduğu Tablo 4.2.2.4 den anlaşılmaktadır. Ancak memur ve işçilerin toplam içindeki paylarında dikkate değer bir değişim meydana gelmemiştir. Tablo 4.2.2.4. 2003 Yılı içindeki personel hareketleri 2003 Yılı Başında 2003 Yılı Sonunda TCDD Bağlı Top.İçin. Toplam Ortaklık Payı % TCDD Bağlı Toplam Top.İçin. Ortaklık. Payı % Memur 1.142 253 1.395 3 1.068 240 1.308 3 Söz.Personel 20.354 937 21.291 51 19.192 876 20.068 51 Top. Memur 21.496 1.190 22.686 54 20.260 1.116 21.376 55 Daimi İşçi 15.130 3.177 18.307 44 13.455 2936 16.391 42 Geçici İşçi 539 446 985 2 811 445 1.256 3 Toplam İşçi 15.669 3.623 19.292 46 14.266 3.381 17.647 45 Genel Toplam 37.165 4.813 41.978 100 34.526 4.497 39.023 100 Kaynak:TCDD Eğitim TCDD de eğitim etkinlikleri, bölgelerin her birinde ve Ankara, Adapazarı ve Eskişehir de bulunan yerleşik eğitim merkezlerinde yürütülmektedir. Eğitim, esas olarak, memurların görevlerini gereğince yerine getirebilmeleri için bilgilerini tazelemeleri, daha üst konumlara geçebilmelerine olanak sağlayacak beceri ve yeteneklerini geliştirmeleri amacıyla verilmektedir. 1998-2002 yıllarında, TCDD nin uyguladığı Personel Eğitim Programları Tablo 4.2.2.5. de verilmiştir 4.2-39

Tablo 4.2.2.5. Personel eğitim programları 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Kurs Katılan Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Sayısı Personel Yol 30 696 28 780 21 1485 12 195 14 310 41 501 Cer 83 2435 65 1905 64 1266 59 2187 57 1164 75 1207 Ticaret 8 202 10 487 4 277 3 94 17 387 26 439 Hareket 46 1282 31 2214 37 1935 36 1424 34 862 21 495 Limanlar 3 80 7 117 34 651 7 108 21 394 24 389 Tesisler 12 151 12 274 20 954 12 716 26 904 29 891 İnşaat - - 1 1 2 5 - - - - 3 14 Yemekli, yataklı 2 9 - - - - - - - - - - Personel 1 71 3 99 6 272 - - 1 32 3 124 Büro 10 263 7 161 9 265 14 283 16 351 15 298 Lisan - - - - - - - - - - - - Taşınmaz Mallar 3 94 - - 2 61 - - 5 185 1 45 Hukuk 2 109 - - 2 103 - - 2 64 1 1 Sağlık 23 560 17 339 3 111 6 197 24 475 8 128 Mali İşler 3 131 1 27 6 126 1 20 1 25 1 50 Malzeme - - 2 37 1 20 1 83 - - - - Bilgi İşlem 5 46 7 206 1 28 5 101 21 395 15 224 Diğer * 76 2627 154 7253 157 10217 177 7372 156 6397 126 4667 Pazarlama - - - - - - - - - - - - TOPLAM 307 8756 345 13900 369 17778 333 12780 395 11945 390 9532 * Dış Kurumlar Dahil Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı 1999-2003 Ülkemizde, ulaştırma konusunda lisans ve lisansüstü öğretim yapan üniversite, İTÜ ve YTÜ dışında çok azdır, son dönemde İstanbul Üniversitesi nde genel ve deniz ulaştırması bölümleri açılmıştır. Ulaştırma öğretimi yapan az sayıda üniversitede de demiryoluna yer verilmemekte ya da çok az yer verilmektedir. YTÜ nün demiryolcu yetiştirmeye yönelik Meslek Yüksek Okulu girişimleri başarılı sonuçlanamamıştır. Aslında, ulaştırma ve özellikle demiryolunda her düzeyde yetişmiş personele gereksinim bulunmaktadır. Mühendis ve yüksek mühendis düzeyinde yetişmiş elemanların da başka alanlarda çalıştıkları ya da çalışmak zorunda kaldıkları bir gerçektir. Demiryoluna, orta kademe eleman ve yönetici yetiştiren ve 1942 de açılıp, zaman zaman kapatılıp yeniden öğretime başlayan Demiryolu Meslek Lisesi mezunları yıllar boyu hizmet vermişlerdir. Hala çalışanlar arasında önemli konumlarda görev yapan bu okulun mezunları bulunmaktadır. Ne var ki, bu öğretim kurumu 1998 den beri mezun vermemekte olup, kapalı durumdadır. 4.2-40

4.2.3. Taşıma Verileri TCDD nin yolcu ve yük taşımalarının 1994-2003 yılları arasındaki on yıllık durumu TCDD ile yapılan görüşmeler sonucu ulaşılan kaynak ve bilgiler ile TCDD İstatistik Yıllıkları ndan yararlanarak ortaya konulmuştur. Bu kaynaklar yanında DPT ve DİE nin yayınlarından da yaralanılmıştır. Aynı verilerle ilgili farklı değerlerle karşılaşıldığında TCDD İstatistik Yıllıkları ndaki veriler esas alınmıştır. Demiryolunda yük taşımacılığı esas olarak toplu ve programlı taşımalara yöneliktir. Fakat gelişmelere göre program dışı taşımalar yapılabilmektedir. TCDD de yurt içi taşımalar TCDD ye ait vagonlar ve sahibine ait vagonlarla yapılmaktadır. TCDD ye ait vagonlarla yapılan taşımalar protokole göre ya da protokol haricinde gerçekleştirilebilmektedir. Sahibine ait vagonlarla TCDD ile protokol imzalamak suretiyle yapılan taşımalarda belirli indirimler yapılmaktadır. Son dönemlerde TCDD de Blok ve Direkt tren taşımaları yapmak üzere programlar yapılmış ve 22/12/2003 tarihinden itibaren uygulamaya geçilmiştir. Bu taşımalarda başlangıçtan son noktaya kadar lokomotif değiştirilmeyecektir. Bu tarihten itibaren yük taşımalarında vagon tahsisi, yükleme istasyonu ile varış istasyonu aynı olmak ve aynı gün içinde taşımaya başlamak, eşya ağırlığı 500 tondan az olmamak koşulu ile yapılacaktır. Taşıma talebinin 250 ile 500 ton arasında olması halinde taşıma zorunluluk arz ediyorsa hareket dairesinin izni alınacaktır. 4.2.3.1. Yolcu ve Yük Taşımalarının Global Değişimi Anahat, banliyö ve uluslararası olarak sınıflandırılan yolcu taşımalarında yolcu sayılarının 1994-2003 yılları arasındaki on yıllık süreçteki değişimi Tablo 4.2.3.1 de verilmiştir. Tablo 4.2.3.1 incelendiğinde, on yıllık süreçte banliyö taşımacılığının % 54, anahat yolcu taşımacılığında ise 1995, 1996 ve 1997 yılları hariç önemli değişiklikler görülmemektedir. Tablo 4.2.3.1 Yıllara gore anahat, banliyö, uluslararası yolcu taşımaları (milyon yolcu) Hat Tipi 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Banliyö 92,495 80,983 77,917 83,871 84,442 72,873 61,128 51,899 48,453 49,522 Anahat 26,842 23,522 20,225 22,951 25,114 25,955 24,131 24,284 24,500 27,342 Uluslararası 0,196 0,130 0,173 0,231 0,218 0,103 0,084 0,139 0,135 0,129 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı (1994-2003) Yurtiçi, İthalat, İhracat ve Transit olmak üzere dört gruba ayrılan yük taşımasının on yıllık süreçteki değişimi Tablo 4.2.3.2 de verilmiştir.yurtiçinde taşınan yük miktarı, 2000 yılında önceki yıllara göre bir artış göstermiş, ancak 2000 ve 2001 yılında bu değer önemli miktarda azalmıştır. 4.2-41

Tablo 4.2.3.2 Yıllara göre yük taşıması (milyon netton) Taşıma Tipi 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Yurtiçi 13,85 14,046 14,933 16,056 14,205 14,182 17,034 13,323 13,015 13,914 İthalat 0,443 0,78 0,482 0,823 1,147 0,913 0,969 0,458 0,788 1,006 İhracaat 0,175 0,196 0,248 0,271 0,279 0,276 0,358 0,458 0,497 0,692 Transit 0,01 0,017 0,01 0,018 0,021 0,024 0,026 0,011 0,016 0,017 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllığı (1999-2002) 100 90 Taşınan Yolcu (milyon) 80 70 60 50 40 30 20 10 0 1994 1995 1996 1997 1998 Yıllar 1999 2000 2001 2002 2003 Banliyö Anahat Uluslararası Şekil 4.2.3.1 Yıllara gore anahat, banliyö, uluslararası yolcu taşımaları (milyon yolcu) 18 Yük Taşıması (milyon netton) 16 14 12 10 8 6 4 2 Transit İhracaat İthalat Yurtiçi 0 1994 1995 1996 1997 Yıllar 1998 1999 2000 2001 2002 2003 İthalat Transit Şekil 4.2.3.2. Yıllara göre yük taşıması (milyon netton) 4.2-42

4.2.3.2. Hat Kesimlerinde Yolcu, Yolcu-Km, ve Ton, Ton-Km Olarak Taşımalar TCDD ağında 7 bölgeden oluşan hat kesimlerindeki yolcu sayılarının değişimi Tablo 4.2.3.3 te, yolcu taşımasının yolcu-km olarak yıllara göre değişimi ise Tablo 4.2.3.4 te verilmiştir.bu tablolar incelendiğinde on yıllık bir süreçte Sirkeci de %61 Haydarpaşa banliyö taşımacılığında % 63, Ankara banliyö taşımacılığında % 22, Alsancak ta %91 ve Basmane (İzmir) ise % 99 luk bir azalma olmuştur. Banliyö taşımacılığındaki bu belirgin azalmaya karşın, anahat taşımacılığında (1994 yılındaki 7. bölge sınırlarının değişiminin neden olduğu değişiklik ihmal edilirse), önemli bir değişiklik görülmemektedir. Tablo 4.2.3.3 Hat kesimlerindeki yolcu sayıları (milyonyolcu) Hat Kesimleri 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Sirkeci 42,51 33,707 30,137 34,151 34,106 28,274 25,193 20,345 18,825 19,652 1. Bölge Haydarpaşa 30,28 28,457 29,535 30,052 28,824 24,016 19,931 17,056 14,946 14,555 Anahat 9,569 8,532 7,671 8,851 9,079 8,215 7,594 17,381 7,789 8,629 2. Ankara 13,81 15,187 15,185 17,191 18,518 17,752 14,66 14,158 14,407 15,088 Bölge Anahat 4,863 4,274 3,539 4,19 4,272 4,025 3,91 3,727 3,6 4,277 Basmane 4,54 2,605 1,998 1,294 1,539 1,438 0,616 0,087 0,06 0,044 3. Bölge Alsancak 1,365 1,027 1,062 1,183 1,455 1,393 0,728 0,253 0,215 0,183 Anahat 3,142 2,633 2,241 2,417 2,779 2,633 2,62 2,773 2,673 2,843 4. Bölge Anahat 2,841 2,449 2,095 2,437 2,763 2,652 2,42 2,49 2,685 3,572 5. Bölge Anahat 1,259 1,15 1,016 1,18 1,268 1,394 1,33 1,674 1,44 1,482 6. Bölge Anahat 3,031 2,427 2,164 2,541 2,525 2,725 2,38 2,422 2,429 2,557 7. Anahat 4,252 3,787 3,163 3,684 4,385 4,369 3,843 3,854 3,899 4,149 Bölge Anahat İst. 28,96 25,252 21,889 25,3 27,071 25,955 24,097 24,321 24,515 27,509 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1993-2003) 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 Yıllar 1. Bölge 2. Bölge 3. Bölge 4. Bölge 5. Bölge 6. Bölge 2002 2003 Şekil 4.2.3.3. Hat kesimlerindeki yolcu sayıları (milyon yolcu) 4.2-43

Tablo 4.2.3.4. Hat kesimlerindeki yolcu taşımaları (milyar yolcu-km) Hat Kesimleri 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 1. Bölge Sirkeci 1,19 0,944 0,844 0,956 0,955 0,792 0,705 0,57 0,527 0,55 Haydarpaşa 0,757 0,711 0,738 0,751 0,721 0,6 0,498 0,426 0,374 0,364 Anahat 1,2 1,155 1,026 1,194 1,226 1,339 1,329 1,262 1,231 1,424 Ankara 0,345 0,38 0,38 0,43 0,463 0,444 0,367 0,354 0,36 0,377 2. Bölge Anahat 0,634 0,585 0,483 0,576 0,579 0,656 0,684 0,589 0,569 0,705 Basmane 3. Bölge Alsancak 0,1 0,062 0,052 0,042 0,048 0,047 0,022 0,005 0,043 0,004 Anahat 0,292 0,397 0,321 0,366 0,398 0,429 0,459 0,474 0,422 0,469 4. Bölge Anahat 0,412 0,382 0,327 0,38 0,431 0,432 0,424 0,426 0,424 0,589 5. Bölge Anahat 0,183 0,179 0,158 0,184 0,198 0,227 0,233 0,286 0,228 0,245 6. Bölge Anahat 0,439 0,379 0,338 0,396 0,394 0,444 0,417 0,414 0,384 0,422 7. Bölge Anahat 0,617 0,591 0,493 0,575 0,684 0,712 0,673 0,659 0,616 0,685 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Hat kesimlerinde netton olarak taşınan yük miktarının 1994-2003 yılları arasındaki değişimi Tablo 4.2.3.5 de, yük taşımasının netton-km olarak değişimi Tablo 4.2.3.6 da, hamton-km olarak değişimi ise Tablo 4.2.3.7 de verilmiştir. On yıllık süreçte, 1994 yılındaki 7. bölge sınırlarının değişimi nedeni ile olan değişiklik ihmal edilirse, önemli bir değişiklik görülmemektedir. Tablo 4.2.3.5. Hat kesimlerindeki yük taşımaları (milyonnetton) Hat Kesimleri 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 1. Bölge 1,024 1,173 1,164 1,413 1,166 1,21 1,54 1,219 1,465 1,817 2. Bölge 3,623 3,67 4,3 5,134 4,548 4,115 5,058 3,614 3,57 4,339 3. Bölge 0,386 0,449 0,397 0,567 0,49 0,408 0,631 0,592 0,604 0,595 4. Bölge 2,873 3,058 2,958 3,078 2,691 2,405 3,082 2,24 2,673 3,261 5. Bölge 2,126 2,173 2,371 2,431 2,085 2,277 2,562 2,251 1,349 1,399 6. Bölge 2,714 2,694 2,843 3,013 2,689 2,894 3,029 2,591 2,669 2,612 7. Bölge 1,425 1,506 1,497 1,777 1,445 1,498 1,856 1,69 1,869 2,025 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) 3,5 3 2,5 Taşıma 2 1,5 1 0,5 0 1993 1994 1995 1996 1997 Yıllar 1998 1999 2000 2001 2002 2. Bölge 4. Bölge 6. Bölge 5. Bölge 7. Bölge 1. Bölge 3. Bölge Şekil 4.2.3.5. Hat kesimlerindeki yük taşımaları (milyon netton) 4.2-44

Tablo 4.2.3.6 Hat kesimlerindeki yük taşımaları (milyar netton-km) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 1. Bölge 0,595 0,679 0,668 0,780 0,645 0,673 0,847 0,649 0,740 1,016 2. Bölge 2,105 2,125 2,468 2,834 2,515 2,288 2,782 1,926 1,791 2,356 3. Bölge 0,224 0,260 0,228 0,313 0,271 0,227 0,347 0,310 0,305 0,323 4. Bölge 1,669 1,771 1,698 1,699 1,488 1,337 1,695 1,194 1,350 1,770 5. Bölge 1,235 1,258 1,361 1,342 1,153 1,266 1,409 1,200 0,681 0,760 6. Bölge 1,577 1,560 1,632 1,663 1,487 1,609 1,666 1,381 1,348 1,418 7. Bölge 0,828 0,872 0,859 0,981 0,799 0,833 1,021 0,901 0,944 1,099 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.7 Hat kesimlerinde yük taşımaları (milyar hamton-km) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 1. Bölge 1,213 1,378 1,320 1,546 1,310 1,379 1,693 1,279 1,561 1,904 2. Bölge 4,295 4,314 4,879 5,614 5,106 4,645 5,564 3,795 3,779 4,547 3. Bölge 0,456 0,527 0,451 0,621 0,550 0,460 0,694 0,610 0,643 0,624 4. Bölge 3,405 3,596 3,357 3,366 3,020 2,715 3,390 2,352 2,848 3,418 5. Bölge 2,520 2,553 2,691 2,659 2,340 2,569 2,818 2,365 1,436 1,467 6. Bölge 3,217 3,166 3,226 3,294 3,019 3,266 3,332 2,721 2,845 2,737 7. Bölge 1,689 1,770 1,698 1,944 1,623 1,690 2,042 1,775 1,991 2,122 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.8 Lokomotif cinslerine göre taşımalar (1000*hamton-km) (2003) Yolcu Yolcu ve Yük İş Treni Banliyö Anahat Toplam Yük Genel Toplam 2003 Buharlı Loko - - - - - - - Dizelli Loko - 3.425.068 3.437.980 13.138.006 16.575.985 108.719 16.684.704 Dizelli Dizi 784 163.798 164.444-164.446-164.444 DİZELLİ 13.558 3.588.868 3.602.426 13.138.006 16.740.431 108.719 16.849.150 TOPLAM Elektrikli - 1.916.606 1.916.606 1.855.005 3.771.612 1.841 3.773.452 Toplam Elektrikli Dizi 1.298.830 9.402 1.308.232-1.308.232-1.308.232 ELEKT. 1.298.830 1.926.008 3.224.838 1.855.005 5.079.844 1.841 5.081.685 TOPLAM GENEL 1.312.389 5.514.903 6.827.292 14.993.011 21.820.303 110.559 21.930.862 TOPLAM Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.8 de 2003 yılı için lokomotiflerin cinslerine ve hizmet gördükleri hat kesimine göre yaptıkları hamton-km. değerleri görülmektedir. TCDD ağındaki yolcu ve yük taşımalarının yıllık değişimlerinden yararlanılarak geliştirilen Tablo 4.2.3.9 da hattın km sine düşen yolcu-km olarak yolcu trafiği ve netton-km olarak yük trafiği ile yolcu ve yük için ortalama taşıma boyu ve birim taşıma başına düşen ağırlıklar verilmiştir. Yolcu-km/km ve netton-km/km değerlerinin hesabı için yıllık bazda taşınan yolcu-km veya netton-km değerleri o yıldaki toplam anahat uzunluğuna bölünerek elde edilmiştir. Bu tabloda verilen yolcu-km/km ve netton-km/km değerleri yardımı ile hat üzerindeki belirli kesimlerdeki yolcu ve yük trafiğinin değişimini izlemek mümkündür. 4.2-45

Tablo: 4.2.3.9. Yolcu ve yük taşımaları ile ilgili değerlendime ölçütleri Ortalama Yolcukm / km Taşıma Boyu Banliyö+ Anahat (1000) Anahat (1000) NTonkm / km (1000) Yolcu (km) Yük (km) Anahattın Toplam Uzunluğu (km) Birim Başına Taşınan Ağırlık Yolcu (ton) Yük (ton) 1994 730 447 974 145 581 8452 1 2,04 1995 676 430 1000 156 579 8529 1,02 2,03 1996 600 366 1036 156 574 8607 1,18 1,98 1997 680 427 1117 156 552 8607 1,11 1,98 1998 708 454 971 156 553 8607 1,11 2,03 1999 705 488 948 163 556 8682 1,18 2,03 2000 670 487 1126 175 550 8671 1,25 2,00 2001 630 474 872 171 533 8671 1,33 1,97 2002 597 447 826 158 505 8671 1,32 2,11 2003 669 520 990 165 543 8697 1,30 1,93 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıklarından yararlanılarak düzenlenmiştir. 4.2.3.3. Yolcu ve Yük Taşımasının Yapısal Değişimi 1994-2003 yılları arasında banliyö yolcu taşımacılığında önemli azalmalar olduğu, anahat taşımasında kayda değer bir değişme olmadığı saptanmıştır. Yolcu ve yük trafiğinin değişimi ile ilgili sayısal veriler bölüm 4.2.3.2 de verilmiştir. Yük taşımacılığında, bölüm 4.2.3.4 de verilen yük grupları incelendiğinde bazı yük cinslerinin artık demiryolu ile taşınmadığı görülmektedir. Örneğin 1994 yılından sonra yaş sebze ve meyve, tuz, melas, kükürt taşımacılığı yapılmamaktadır. Şeker, küspe,ot, tekel gibi yüklerin demiryolunda taşınma payları da ihmal edilebilir mertebededir. Bunun yanında inşaat malzemesi, alçı, çimento, kok ve linyit taşımalarında artışlar sözkonusudur. Doğal gazın ülkede yaygınlaşması nedeni ile döşenecek boruları taşınmasıda son iki yıldan beri demiryolları tarafından yapılmaktadır ve bu taşıma türü mevcut istatistik yıllıklarında yer almamıştır. 4.2.3.4. Ana Yük Gruplarının Taşımaları Tablo 4.2.3.10 da TCDD ağında taşınan yüklerin içinde bulunduğu on grubun 1994-2003 yılları arasındaki miktarlarının değişimi ve toplam içindeki payı gösterilmiştir. Diğer yandan kitle taşımacılığı olması ve uzun mesafeye taşınmaları sözkonusu olduğundan, demiryolunda taşınmaları uygun olan yükler toplam taşıma 4.2-46

içindeki paylarının yüksek olması da gözönünde bulundurularak demiryoluna özgü yükler olarak adlandırılmışlardır. On gruba ayrılan yük cinslerinin ayrıntıları ve bunların 10 yıllık süreçteki değişimi tablolar halinde verilmiştir. Tablo 4.2.3.10. Yük cinslerine göre taşımalar (1000xnetton) Yük Cinsleri 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Tarımsal Ürün ve Canlı Hayvan * 660 396 526 537 521 417 557 251 193 228 Gıda Maddeleri ve 313 273 207 306 166 162 340 267 168 181 Hayvan Yemi Katı Yakıtlar * 3593 2926 3318 3811 3071 3142 3919 3135 3271 3906 Petrol Ürünleri * 301 244 244 284 202 238 205 225 186 219 Cevherler * 5583 6000 6604 6307 6094 5204 4908 4208 4023 4069 Metalürji Ürünleri * 606 615 368 736 489 597 1012 559 408 704 İnşaat Malzemeleri * 1283 1678 1644 2002 1782 2192 3225 2241 1936 1894 Gübreler* 354 547 545 615 359 599 465 407 516 485 Kimyasal Maddeler 8 8 7 8 7 5 7 3 4 3 Araç Makine 297 277 275 328 285 291 318 295 284 315 Toplam Yük 12998 12964 13738 14934 12976 12847 14956 11591 10989 12004 Demiryoluna özgü yüklerin toplamdaki payı (%) Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) 95,25 95,70 96,44 95,70 96,47 96,43 95,55 95,13 95,85 95,84 * Demiryoluna özgü yükler Tablo 4.2.3.11. Tarımsal ürün ve canlı hayvan taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Kuru-Yaş Sebze Meyve 5 --- --- --- --- --- --- --- --- --- Hububat 416 208 350 355 395 326 464 262 139 213 Şeker Pancarı 148 87 85 112 95 58 47 21 37 - Kereste 80 87 75 51 26 30 44 22 14 13 Canlı Hayvan 11 14 16 9 5 3 5 4 3 2 Toplam 660 396 526 527 521 417 560 309 193 228 Toplam/Genel Toplam %5,08 %3,05 %3,83 %3,53 %4,02 %3,25 %3,74 %2,67 %1,76 %1,90 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.12. Gıda maddeleri ve hayvan yemi taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Gıda Maddeleri 155 167 123 219 103 106 191 100 99 103 Tuz 12 --- --- --- --- --- --- --- --- - Tekel 63 43 43 30 36 34 27 14 13 17 Şeker 14 1 2 1 1 1 78 139 48 47 Ot 44 49 30 46 15 12 39 14 8 13 Küspe 17 8 9 8 11 9 5 --- --- 1 Melas 8 5 --- 2 --- --- --- --- --- - Toplam 313 273 207 306 166 162 340 267 168 181 Toplam/Genel Toplam %2,41 %2,11 %1,51 %2,05 %1,28 %1,26 %2,27 %2,30 %1,53 %1,51 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) 4.2-47

Tablo 4.2.3.13 Katı yakıt taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Maden Kömürü 2554 1937 1981 2137 1886 1754 1981 1597 1637 1589 Kok 258 262 43 478 452 642 648 560 433 338 Linyit 781 727 924 1196 733 746 1490 1150 1201 1979 Toplam 3593 2926 2948 3811 3071 3142 4119 3307 3271 3906 Toplam/Genel Toplam %27,64 %22,57 %21,46 %25,52 %23,67 %24,46 %27,54 %28,53 %29,77 %32,54 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.14 Petrol ürünleri taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Akaryakıt 179 166 179 168 145 127 132 160 151 198 Asfalt, Zift, Katran 122 78 105 108 75 111 62 61 35 21 Toplam 301 244 284 276 220 238 194 221 186 219 Toplam/Genel Toplam %2,32 %1,88 %2,07 %1,85 %1,70 %1,85 %1,30 %1,91 %1,69 %1,82 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.15 Cevher taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Demir Cevheri 4182 4213 5161 4830 4677 3900 4191 3585 3240 3404 Krom 725 1070 636 557 572 447 204 84 57 23 Manyez.,Boraks 676 717 807 920 845 857 800 717 726 642 Toplam 5583 6000 6604 6307 6094 5204 5195 4386 4023 4069 Toplam/Genel Toplam %42,95 %46,28 %48,07 %42,23 %46,96 %40,51 %34,74 %37,84 %36,61 %33,9 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.16 İnşaat malzemeleri taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 İnşaat Malzemesi 666 893 825 958 959 1065 1551 849 682 693 Alçı, Alçı Taşı 154 192 149 187 68 144 403 362 321 298 Çimento 24 67 101 332 256 390 399 263 261 250 Klinkor,kireç,lüle t. 439 526 569 525 499 593 845 694 672 653 Toplam 1283 1678 1644 2002 1782 2192 3198 2168 1936 1894 Toplam/Genel Toplam %9,87 %12,9 %11,97 %13,41 %13,73 %17,06 %21,38 %18,70 %17,62 %15,78 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.17 Metalürji ürünleri taşımaları (1000xnetton) Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Demir 606 615 368 736 489 597 1012 559 408 704 Toplam/Genel Toplam %4,66 %4,74 %2,68 %4,93 %3,77 %4,65 %6,77 %4,82 %3,71 %5,86 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.18 Gübre taşımaları (1000xnetton) 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Yük veya Tür 354 547 545 615 359 599 465 407 516 485 Toplam/Genel %2,72 %4,22 %3,97 %4,12 %2,77 %4,66 %3,11 %3,51 %4,70 %4 Toplam Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) 4.2-48

Tablo 4.2.3.19 Kimyasal madde taşımaları Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Kükürt - - - - - - - - - - Patlayıcı Madde 8 8 7 8 7 5 7 3 4 3 Toplam/Genel Toplam %0,06 %0,06 %0,05 %0,05 %0,05 %0,04 %0,05 %0,03 %0,04 %0,02 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.20 Araç-makine taşımaları Yük veya Tür 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Yük vagonları 257 257 230 285 244 252 273 252 248 277 Ziraat aletleri 40 40 45 43 41 39 67 62 36 38 Toplam/Genel Toplam %2,28 %2,29 %2,00 %2,20 %2,20 %2,27 %2,27 %2,71 %2,58 %2,62 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) Tablo 4.2.3.21 Yük türlerine göre taşıma karakteristikleri Ürün Cinsi 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 Tarımsal Ürünler ve Canlı Hayvan Gıda Madde ve Hayvan Yemi Katı Yakıt Petrol Ürünleri Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) Taşınan Miktar (netton)*1000 Ort. Taşıma Uzunluğu (km) Ort. Vagon Doluluğu (ton) 660 396 526 537 521 417 557 251 193 228 523 629 551 549 526 527 804 733 621 763 33 29 33 35 39 39 37 38 36 40 313 273 207 306 166 162 304 267 168 181 837 806 816 817 783 907 909 993 994 917 17 18 18 20 19 20 22 23 22 22 3593 2926 3318 3811 3071 3142 3919 3135 3271 3906 461 524 559 578 560 557 545 478 413 477 44 41 42 42 41 41 42 44 45 44 301 244 284 276 220 238 205 225 186 219 472 500 539 533 486 584 531 502 376 415 41 40 42 42 41 42 41 41 40 41 Taşınan Miktar (netton)*1000 5583 6000 6604 6307 6094 5204 4908 2408 4023 4069 Cevherler Ort. Taşıma Uzunluğu (km) 590 570 571 568 569 543 547 555 517 574 Ort. Vagon Doluluğu 47 48 49 49 50 52 52 52 52 52 Kaynak : TCDD İstatistik Yıllıkları (1990-2003) 4.2-49

4.2.3.5. Kombine Taşımalar Kombine taşımacılık yaklaşık 20 yıldır gittikçe hızlanan bir artış göstermektedir. Kombine taşımacılık ile bir yükün çıkış noktasından itibaren birden fazla taşıma türü kullanılarak müşteriye ulaşması sağlanmaktadır. Böylece karayolunun türel dağılımda sahip olduğu pay, uzun mesafe taşımalarında demiryolu, denizyolu ve içsuyolu ulaştırmasına yapılacak yönlendirme ile azaltılabilmektedir. Kombine taşımacılıkta mümkün olan ulaştırma türleri bileşimleri: Denizyolu-demiryolu-karayolu Denizyolu-karayolu (RO-RO taşımacılığı) Demiryolu-karayolu şeklindedir. Karayolu ve demiryolu ağlarının entegrasyonuna yönelik AGC ve AGR antlaşmalarının ardından UN/ECE, AGTC Antlaşmasını kombine taşımacılığa yönelik olarak oluşturmuştur. Bu antlaşma 1 Nisan 1991 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu antlaşma ile Doğu-Batı ulaşımında uluslararası kombine taşımacılığa yönelik olarak Avrupa demiryolu ağlarının yenilenmesi söz konusu olmuştur. Geliştirilme amacı, homojen Avrupa kombine ulaşım ağlarının oluşumunda, uluslararası koordinasyonu ve ortak çalışmayı sağlamak olan antlaşma ile aynı zamanda ulaştırma türlerinin entegrasyonunun da sağlanması hedeflenmektedir. Türkiye ye yönelik uluslararası konteyner taşımacılığında denizyolu ulaştırmasının %95 lik payı vardır. Türkiye ye denizyolu ile gelen konteynerlerin elleçlenmesi TCDD ye ait olan Haydarpaşa, Mersin, İskenderun, Derince, İzmir, Samsun ve Bandırma limanlarında ve Ekim 1995 yılında hizmete giren Haydarpaşa Konteyner Kara Terminalinde yapılmaktadır. Elleçlenen yüklerin yurtiçine dağılımında %95 karayolu, %5 demiryolu kullanılmaktadır. Avrupa ile ilişkilerde demiryolu ağırlıklı konteyner taşımacılığı Halkalı Terminali nden yapılmaktadır. Türkiye nin uluslararası kombine taşımacılığa yönelik, AGC ve AGTC Antlaşmaları ile belirlenen demiryolu hatları Harita 4.2.3.1 de verilmiştir. Kombine taşımacılık kapsamında Haydarpaşa-Köstence(Romanya), Derince- Trieste(İtalya), Samsun-Novorasisky(Rusya), Samsun-Tuapse(Rusya), Samsun- Soçi(Rusya), Samsun-Odessa(Ukrayna) arasında düzenli Ro-Ro taşımaları yapılmaktadır. TCDD limanlarındaki konteyner taşımasının yıllara göre gelişimi bu raporun Deniz Taşımacılığı bölümünde verilmiştir. Bu konteynerlerin demiryolu ile taşınan kısmının 1994-2003 yılları arasındaki değerleri Tablo 4.2.3.22 de görülmektedir. 4.2-50

Harita 4.2.3.1. 4.2-51

Tablo 4.2.3.22. Yıllar itibariyle konteyner taşımaları 20, 30,40 Ayak TEU Yıllar Gelen Giden Gelen Giden 1994 4.067 4.044 4.910 4.914 1995 5.074 4.916 5.878 5.704 1996 5.289 4.329 5.940 4.882 1997 5.485 5.740 6.350 6.750 1998 5.195 5.970 5.756 6.928 1999 6.533 5.442 5.224 6.545 2000 5.102 6.566 6.160 7.728 2001 5.336 6.572 6.532 8.474 2002 7.053 8.160 8.609 9.950 2003 7.400 9.322 9.048 11.682 Toplam 56.534 61.061 64.407 73.557 Gelen+Giden 117.595 211.521 Kaynak : TCDD (2003 ver,lerine ulaşolamamıştır.) 4.2.4. Planlanan Yatırımlar Demiryolu yatırımları, TCDD Genel Müdürlüğü ve DLH Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmektedir. TCDD, genellikle, işletmenin sağlıklı biçimde sürdürülmesi ve modernizasyon amacıyla ihtiyaç duyulan yatırımları gerçekleştirmektedir. Bunlar, büyük ölçüde yol bakım, onarım ve yenilemeleri, elektrifikasyon ve sinyalizasyon tesisleri yapımı ile çeken ve çekilen araçların imali, satın alınması, bakım ve onarım yatırımlarından oluşmaktadır. DLH ise yeni hat yatırımlarını yürütmektedir. A) TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğü Tarafından Gerçekleştirilen Demiryolu Projeleri TCDD yatırımları 233 sayılı Kanun Hükmündeki Kararname hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir.yatırım kararları TCDD Yönetim Kurulu tarafından alındıktan sonra programın, plan ve bütçesi ile uyumlu olması amacıyla Hükümetçe onayı gerekmektedir. Yatırım programındaki projelerin parasal kaynakları DPT ve Hazine onayından sonra dış kredi ile karşılanmaktadır TCDD Yatırımları Ankara-Haydarpaşa mevcut demiryolunun iyileştirilmesi gibi büyük ve kapsamlı bir projeye ek olarak beş yıllık yatırım programı çerçevesinde 65 adet dizel elektrikli anahat lokomotifi imali, 32 adet elektrikli banliyö treni temini, 60 adet elektrikli anahat lokomotifi temini, 12 adet dizel elektrikli tren seti temini, 2813 adet yük ile vagonu, 50 adet yolcu vagonu imali, 6 vagonlu 14 adet DMU tren seti ile 42 adet 2 vagonlu ray otobüsü temini, 4270 km. yol yenilenmesi, 218 km. takviye pozu yapımı, 1250 adet demiryolu makası üretilmesi, 138.800 adet ray kaynağı yapılması, 2431 km. sinyalizasyon tesisi ile 2455 km. elektrifikasyon tesisi yapılması projelerini kapsamaktadır. TCDD projeleri ile ilgili diğer ayrıntılı bilgiler aşağıda verilmiştir. 4.2-52

a) Aliağa-Menemen-Basmane(İzmir)-Alsancak-Cumaovası Elektrifikasyon, Sinyalizasyon ve Telekomünikasyon Tesisleri Yapımı. 79 km çift hatlı, 3.5 km tek hatlı demiryolunun elektrifikasyon tesislerinin yapımı ile diğer inşaat işlerini içeren bu yatırım, 1992 yılında başlamış olup 2004 yılında tamamlanacaktır. Proje tutarı 134,150 trilyon TL. dir. b) Ankara-Haydarpaşa Mevcut Demiryolu İyileştirilmesi Bu proje Esenkent-İnönü, İnönü-Köseköy arasında altyapı iyileştirilmesi, yeni yol, sinyalizasyon ve elektrifikasyon tesisleri yapımı, 10 set hızlı tren temini ve Sincan da hızlı trenler için depo yapımı işlerinden oluşmaktadır. 1994 yılında başlamış olan projenin 2005 yılında tamamlanması planlanmıştır. Toplam proje tutarı 2,721 katrilyon TL. dir. c) Konteyner Kara Terminali TCDD İşletmesince, yurtiçindeki konteyner taşımalarının demiryoluna kaydırılması amacıyla, 1997 yılı içerisinde onüç merkezde yapılan fizibilite etütleri sonucunda, yapılabilir bulunan Ankara, Konya, Gaziantep, Kahramanmaraş, Denizli, Kayseri ve Balıkesir de konteyner kara terminali kurulması planlanmıştır. Bu illerde arazi ve fiziksel planlama ve yer tespiti çalışmaları tamamlanmış olup, proje çalışmalarına başlanmıştır. İlk olarak Gaziantep teki çalışmalar tamamlanarak işletmeye açılmıştır. Kayseri de Organize Sanayi Bölgesi (OSB) içerisine yapılacak kara terminalinin iltisak hattına ait tatbikat projeleri TCDD tarafından hazırlanmış, hattın ve terminalin inşası OSB Müdürlüğünce ihale edilmektedir. Denizli de ise Terminalin tatbikat projesi hazırlanmıştır, istimlak işleri tamamlanır tamamlanmaz hemen yapıma geçilecektir. Ankara, Konya, Kahramanmaraş ve Denizli de gerçekleştirilecek kara terminallerinin inşaat, makine ve teçhizat alımını içeren bu yatırımın başlama tarihi 1997, bitiş tarihi ise 2006 yılı olarak öngörülmektedir. Toplam proje tutarı, tümü iç kaynak olmak üzere 24 trilyon TL. dir. d) U. Köprü-Kardeşgediği (Ulukışla)-Yenice, Mersin-Adana-Toprakkale Elektrifikasyon ve Telekomünikasyon Tesisleri ile Altyapının İyileştirilmesi Bu projenin 1997-2007 arasında gerçekleştirilmesi öngörülmüş olup, tutarı 448,430 trilyon TL. dir. e) İskenderun-Divriği ve Eskişehir-Kütahya-Balıkesir Hatlarının İyileştirilmesi Mevcut hatların altyapı ve üstyapılarının iyileştirilmesini kapsayan bu proje 2001 yılında başlamış olup 2008 yılında tamamlanacaktır. Toplam proje tutarı 461 trilyon TL. dir. f) Yol İyileştirilmesi ve Güvenlikle İlgili Yatırımlar Yatırım dönemi 2001-2005, proje tutarı 192,480 trilyon TL. dır. 12 * 10 6 Dolar 4.2-53

g) Çeken Araçların İmal ve Tamiri ile Modernizasyonu Dizel elektrikli ve elektrikli anahat lokomotifleri, banliyö trenleri imali ve modernizasyonu ve acil müdahale ve kurtarma aracı ile derayman teçhizatını içeren bu yatırımın 1996-2008 döneminde gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Proje tutarı 963,990 trilyon TL. dir. h) Çekilen Araçların İmali ve Modernizasyonu Yolcu ve yük vagonları ile yük vagonlarına otomatik koşum takımı temini ve montajından oluşan bu yatırım, 1996 da başlamıştır. 2005 de bitirilmesi planlanmıştır. Proje tutarı 710,100 trilyon TL. dir. ı) Yeni Projeler (Başlama tarihi 2004 yılı olan projeler) Bina ve tesis onarımları ile bazı demirbaş-teçhizattan oluşan 2,200 trilyon TL. tutarındaki yatırım 2004 yılında gerçekleştirilecektir. Diğer yeni yatırımlar aşağıda sıralanmıştır: Yeni Bilgisayar Uygulamaları İçin Sistem Tesis ve Donanımı: Tutarı 39 trilyon TL. dir. Toplam 555 km. lik Yol Yenilemesi: 2004-2005 arasında gerçekleştirilecek bu projenin tutarı 298,020 trilyon TL dir Çeken Araçların İmali ve Temini ile Modernizasyonu: 2005-2008 dönemi için planlanmış bu yatırımın tutarı 546,600 trilyon TL.dir. Çekilen Araçların İmal ve Modernizasyonu: 2006-2008 dönemi için planlanmış bu yatırımın tutarı 227,190 trilyon TL. dir. Sinyalizasyon, Elektrifikasyon, Haberleşme ve Emniyet Tesisleri Tevsii ve Yenilenmesi: 2004-2008 dönemi için planlanmış bu yatırımın tutarı 40,050 trilyon TL. dir. Elektrifikasyon Tesisleri: Irmak-Karabük-Zonguldak, Samsun-Kalın, Kırıkkale- Çetinkaya, Eskişehir-Kütahya-Balıkesir, Kayaş-Irmak-Kırıkkale, Kars-Divriği hat kesimlerinin elektrifikasyon projesi 2005 yılında başlayacak 2008 yılında tamamlanacaktır. Bu yatırımın toplamı 702 trilyon TL dir. Sinyalizasyon ve Kablolu Haberleşme Tesisleri: Irmak-Karabük-Zonguldak, Samsun-Kalın, Eskişehir-Kütahya-Balıkesir, Kars-Divriği hat kesimleri ile ilgili bu proje 2006-2008 döneminde gerçekleştirilecektir. Tutarı 798 trilyon TL. dır. Yol Yatırımları: Takviye pozu, ray kaynağı ve makas yenilemesi işlerini kapsamakta olup, 2006-2008 dönemi için planlanmıştır. Proje tutarı 60,750 trilyon TL. dir. Yol Yenilemeleri: Sirkeci-Hudut, Irmak-Zonguldak, Alsancak-Eğridir, Samsun- Kalın, Narlı-Diyarbakır, Yolçatı-Tatvan, Van-Hudut, Narlı- Karkamış, Konya- Meydanekber, Karkamış-Nusaybin, Afyon-Karakuyu hat kesimleri ile ilgili yenileme yatırımının 2006-2008 döneminde gerçekleştirilmesi planlanmıştır. Proje tutarı 399,5 trilyon TL. dir. 4.2-54

B) DLH İnşaatı Genel Müdürlüğü Tarafından Yürütülen ve Yaptırılan Demiryolu Projeleri B.1) Devam Eden Demiryolu İnşaatları a) Ankara-İstanbul Sürat Demiryolu Hattı Ankara-İstanbul arasında mevcut 576 km. lik düşük standartlı demiryolunun 160 km. kısaltarak 416 km. ye düşürülmesi amacıyla 1975 yılında ilk etapta 260 km lik (Arifiye-Sincan) kısmı yatırım programına alınmış olup, bu bölümün 85 km. lik Sincan- Çayırhan kesimi 1976-1979 yılında beş ayrı kısım halinde ihale edilmiştir. Sincan-Çayırhan kesiminde 500 milyon USD harcama yapılarak %75 oranında fiziki gerçekleşme sağlanmıştır. b) İstanbul Boğaz Demiryolu Tüp Geçiş ve Gebze-Haydarpaşa ve Sirkeci-Halkalı Banliyö Hatlarının İyileştirilmesi (Marmaray) 76 km. uzunluğundaki söz konusu proje, İstanbul un kentiçi ulaşım sorununu çözmek, aynı zamanda Asya-Avrupa kıtalarını Demiryolu ile bağlamak amacıyla planlanmıştır. Marmaray adı verilen projenin Birinci Bölümü olan 13,5 km. uzunluğundaki Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi nin, 1999 yılında Japon Hükümeti ile imzalanan kredi anlaşması çerçevesinde ihale işlemleri devam etmektedir. 63 km. uzunluğundaki mevcut banliyö hatlarının yüzeysel metroya dönüştürülmesine yönelik olarak proje-şartname çalışmaları tamamlamış olup; finansman görüşmeleri devam etmektedir. c) Tecer-Kangal Demiryolu Hattı Tecer-Kangal Demiryolunun bir varyantı olan 47,5 km. uzunluğundaki bu proje, düşük standartlı mevcut hattın standartlarını yükseltmek ve bu şekilde cevher nakliyatını kolaylaştırarak işletme maliyetlerini azaltmak amacı ile planlanmıştır. Söz konusu hattın altyapısı 2003 yılında tamamlanmış olup, 2004 yılında üstyapısının ikmal edilerek işletmeye alınması öngörülmektedir. d) Menemen-Aliağa Çift Hatlı Demiryolu Hattı Bu proje, Aliağa Rafinerisi ve Nemrut Körfezi civarındaki sanayi tesislerinin ham ve mamül maddeleri sirkülasyonu ile yolcu taşımasına hizmet vermek ve de Nemrut Körfezi ndeki iskelelerde indirilip-bindirilen yüklerin demiryolu ile en ekonomik şekilde taşınmasını sağlamak amaçlarıyla planlanmıştır. Menemen-Aliağa arasındaki 25 km. lik kesim tamamlanarak işletmeye alınmıştır. Ayrıca Menemen-Aliağa Hattı ile Nemrut Körfezi arasındaki bağlantıyı sağlayacak 11 km. uzunluğundaki hattın inşaat çalışmaları devam etmektedir. Söz konusu hat 11 adet iskeleye bağlantı temin edecek olup, günümüzde TCDD nin tüm 4.2-55

ülke çapında taşıdığı yükten daha fazla yükün demiryolu ile taşınmasına imkan verecektir. B2) Etüd-proje ve Mühendislik Hizmetleri İşi Tamamlanmış ve İnşaat İhalesine Hazır OLan İşler a) Kömürler-Osmaniye Demiryolu Projesi Sivas ı İskenderun a bağlayan mevcut demiryolunun standartının düşük olması nedeniyle cevher taşımacılığındaki talebi karşılayamaması ve Elbistan daki kömür cevherinin de değerlendirilmesi amacıyla planlanmıştır. Ayrıca GAP Bölgesine hizmet verecek olan bu hat; 72 km. uzunluğunda olup, 480 milyon USD keşif bedelindedir. b)güney Demiryolu Projesi (Çobanbey-Nizip-Birecik-Şanlıurfa-Mardin-Nusaybin- Irak Hududu Demiryolu Projesi) Türkiye nin anahat şebekesinin 380 km. lik Çobanbey-Nusaybin arasındaki bölümünün Suriye sınırına yakın geçmesi nedeniyle hattın kuzeye çekilmesi ve GAP bölgesine hizmet vermesi, Türkiye ile Irak arasında doğrudan demiryolu bağlantısı tesis edilmesi amacıyla planlanmıştır. Hattın uygulama projesi çalışmaları 1991 yılında tamamlanmıştır. Çobanbey-Nusaybin arası 404 km. ve Nusaybin-Cizre (Irak Sınırı) arası 131 km. dir. İlk etapta yapılması düşünülen Nizip-Birecik-Şanlıurfa kesiminin uzunluğu ise 137 km. dir. Toplam uzunluğu 535 km. olan bu projenin keşif bedeli 1,1 milyar USD dir. c) Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi Demiryolu Projesi Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi arasında demiryolu olmaması nedeniyle Divriği den Samsun a demiryolu ile taşınan demir cevherinin, buradan Ereğli ye deniz yolu ile götürülmesi suretiyle yapılan aktarmalı taşımacılığı ortadan kaldırmak için projelendirilmiştir. 1992 yılında uygulama projesi tamamlanan 42 km. uzunluğundaki bu hattın keşif bedeli 528 milyon USD. dir. d) Adapazarı-Karadeniz Ereğlisi Demiryolu Projesi Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi ve Bandırma-Bursa-Osmaneli hattının devamı niteliğinde olup Karadeniz Ereğlisi nin Adapazarı nda mevcut hatta bağlanması amacıyla planlanmıştır. Etüt-proje çalışmaları 1998 yılında tamamlanan 129 km. uzunluğundaki bu hattın keşif bedeli 1,250 miyar USD. dir. e) Bandırma Bursa Ayazma - Osmaneli; Ayazma-İnönü Demiryolu Projesi Türkiye nin altıncı büyük şehri, tarım ve sanayi bölgesi olan Bursa nın bir taraftan Bandırma Limanına, diğer taraftan Arifiye-Eskişehir mevcut demiryolu hattına bağlanması amacıyla planlanmıştır. Uygulama projesi çalışmaları 2001 yılında 4.2-56

tamamlanan ve toplam uzunluğu 278 km. olan bu hattın keşif bedeli 1,220 milyar USD dir. f) Van Gölü Kuzey Geçişi Demiryolu Projesi Türkiye-İran Transit demiryolu hattının tesisi ile İran ve Orta Asya Türk Cumhuriyetlerine transit taşımacılığın yapılması anmacıyla planlanmıştır. Etüt-proje işleri 2001 yılında tamamlanan 237 km. uzunluğundaki bu hattın keşif bedeli 793 milyon USD. dir. g) Çankırı-Çorum-Amasya Demiryolu Projesi Divriği den Karabük e yapılan Cevher Taşımacılığındaki darboğazın giderilmesi, transit taşımacılık ile ithalat ve ihracata katkıları olacağı düşüncesiyle Samsun Limanının mevcut Irmak-Ankara hattına bağlanması amacıyla planlanmıştır. Etüt proje işleri Çankırı-Çorum ve Çorum-Amasya olarak iki kısım halinde ihale edilip 2001 yılında tamamlanan 238 km. uzunluğundaki bu hattın toplam maliyeti 1,359 milyar USD. dir B.3) Fizibilite Etüdü Yapılan Demiryolu Hatları 1. Amasya-Erbaa-Çarşamba Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 2. Arifiye-Çerkezköy-Bulgaristan Hududu Demiryolu Projesi (1997,1983 İTÜ) 3. Çorum-Sinop Demiryolu Hattı Bağlantısı Projesi (1995 KTÜ) 4. Samsun-İskenderun Demiryolu Hattı Projesi (2002 ihale yoluyla, ortak girişim) 5. Divriği-Çetinkaya Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 6. Saltıkova-Bartın Demiryolu Bağlantısı Projesi (1999 ODTÜ) 7. Irmak-Zonguldak-Karadeniz Ereğlisi Demiryolu Projesi (1985 İTÜ) 8. Ankara-İzmir Hızlı Demiryolu Hattı Projesi (1985 İTÜ, 2003 Akün Ltd. Şti.) 9. Bornova-Ulucak-Kemalpaşa Demiryolu Hattı Projesi (1994 ODTÜ) 10. Ankara-Konya-Silifke-Mersin Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 11. Ankara-Konya Hızlı Demiryolu Hattı Projesi (1997 İTÜ) 12. Ballışıh-Yozgat-Yıldızeli Demiryolu Bağlantısı (1997, 1983 İTÜ) 13. Ankara-İstanbul Sürat Demiryolu Hattı Projesi 2003 ihale yoluyla ortak girişim) 14. Çankırı-Kastamonu-İnebolu Demiryolu Hattı Projesi (1996 KTÜ) 15. Çanakkale-Biga-Bandırma Demiryolu Bağlantısı Projesi (1995 KTÜ) 16. Balıkesir-Çanakkale Demiryolu Hattı Projesi (1994 ODTÜ) 17. Kars-Nancıvan (Beniahmet-Iğdır-Aralık-Diucu) Demiryolu Hattı Projesi (1994 ODTÜ) 18. Tokat-Turhal Demiryolu Hattı Bağlantısı Projesi (1985 İTÜ) 19. Antalya-Alanya Demiryolu Bağlantısı Projesi (1985 KTÜ) 20. Isparta-Burdur-Antalya Demiryolu Projesi (1980, 1984, 1995 ODTÜ) 21. Trabzon-Tirebolu-Erzincan-Diyarbakır Demiryolu Projesi (1985,1995 İTÜ) 22. Tirebolu-Giresun Demiryolu Projesi (1995 KTÜ) 23. Trabzon-Rize-Hopa Demiryolu Projesi (1996 KTÜ) 24. Hopa-Sarp-Batum Demiryolu Projesi (1995 KTÜ) 4.2-57

25. Diyarbakır-Mazıdağı-Arada Demiryolu Projesi (1983 İTÜ) 26. Kurtalan-Kıvık-Cizre-Irak Hududu Demiryolu Projesi (1983 İTÜ) 27. Kıvık-Siirt Demiryolu Projesi (1983 İTÜ) 28. Cizre-Şırnak Demiryolu Hattı Projesi (1983 İTÜ) 29. Hrasan-Ağrı-Gürbulak(Türkiye-İran) Demiryolu Projesi (1984 ODTÜ) 30. Tekirdağ-Muratlı Demiryolu Hattı Projesi (1997 İTÜ) B.4) İhalesi Yapılacak Olan Demiryolu Etüt Proje Hizmetleri a) Ankara-Polatlı-Afyon-İzmir Demiryolu Projesi Halen 824 km. uzunluğunda olan Ankara-İzmir demiryolu hattının yaklaşık 600 km. ye indirilmesi, ayrıca yüksek standartlı bir demiryolu hattı oluşturulması amacıyla planlanmıştır. Söz konusu hattın etüt-proje hizmetlerinin 2005 yılında tamamlanması öngörülmüş olup, 2005 yılında yapım ihalesinin yapılması aşamasına gelebilecektir. b) Ankara-Sivas Demiryolu Projesi Halen 603 km.uzunluğunda olan Ankara-İzmir demiryolu hattının yaklaşık 475 km. ye indirilemesi, ayrıca yüksek standartlı bir demiryoluna dönüştürülmesi amacıyla planlanmıştır. Söz konusu hattın etüt-proje hizmetlerinin 2005 yılında tamamlanması öngörülmüş olup, 2005 yılında ihalesinin yapılması aşamasına gelebilecektir. 4.2.5. Hukuki ve Örgütsel Durum 4.2.5.1. TCDD nin Kuruluş ve Gelişimi Türkiye de ilk demiryolu, 1856 tarihinde bir İngiliz şirketine verilen imtiyazla, İzmir-Aydın arasında inşa edilmiş, 130 km. uzunluğundaki bu hattın yapımı 1866 da tamamlanabilmiştir. İmtiyaz verilen başka bir İngiliz şirketi tarafından yapılan İzmir-(Kasaba) Turgutlu-Afyon hattı ile Manisa-Bandırma hattının 98 km. lik kısmı da 1865 yılında tamamlanarak işletmeye açılmış, hattın kalan bölümleri ise sonraki yıllarda tamamlanmıştır. 1869 yılında yapım imtiyazı Baron Hirch e verilen 2000 km. lik Şark Demiryollarının milli sınırlar içinde kalan 336 km. lik İstanbul-Edirne ve Kırklareli- Alpullu kesiminin 1888 de bitirilerek işletmeye açılmasıyla da İstanbul, Avrupa demiryollarına bağlanmıştır. Anadolu da yapımı tasarlanan demiryollarının devlet eliyle inşası düşünülmüş ve 1871 tarihinde çıkarılan bir irade ile Haydarpaşa-İzmit hattının yapımına başlanmış ve emaneten üç bölümde yapılan 91 km. lik hat 1873 yılında bitirilmiştir. Ancak bundan sonra mali imkansızlıklar nedeniyle yapımına devam edilemeyen Anadolu 4.2-58

Demiryolları ile Bağdat ve Cenup Demiryollarının yapımları Alman sermayesi ile gerçekleştirilmiştir. Cumhuriyet in ilanı ile milli sınırlar içinde kalan yaklaşık 4000 km. uzunluğundaki hat 24/05/1924 tarihinde çıkarılan 506 sayılı Kanun ile millileştirilmiştir. Bu hatların yönetimi için Anadolu-Bağdat Demiryolları Müdüriyeti Umumiyesi kurulmuştur. Demiryollarının yapımı ve işletilmesinin bir arada yürütülmesi ve daha geniş çalışma imkanları verilmesini sağlamak amacıyla çıkarılan 31/05/1927 tarih ve 1042 sayılı Kanun la bu kuruluş Devlet Demiryolları ve Limanlar İdare-i Umumiyesi adını almıştır. 1953 yılına kadar katma bütçeli bir devlet idaresi şeklinde yönetilen kuruluş, 29/07/1953 tarihinden itibaren 6186 Sayılı Kanun la Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi (TCDD) adı altında Kamu İktisadi Devlet Teşekkülü haline getirilmiştir. Son olarak uygulamaya konulan 233 sayılı KHK ile de Kamu İktisadi Kuruluşu kimliğini kazanmıştır. TCDD nin Görevi 233 Sayılı" Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname" esaslarına tabi olarak faaliyetlerde bulunmak üzere Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları İşletmesi Genel Müdürlüğü adı altında oluşturulan kuruluş; ana statüsünde belirtilen ve ana başlıklar itibariyle aşağıdaki görevleri yapmakla yükümlüdür. Devletçe kendisine verilen demiryollarını, limanları, rıhtımları ve iskeleleri işletmek, genişletmek ve yenilemek, Kanun, tüzük, yönetmelikler ile kalkınma ve yıllık programlar çerçevesinde, bağlı ortaklarını ve iştiraklerini yönlendirmek ve bunlar arasında koordinasyonu sağlamak, Tamamlayıcı işler olarak gerektiğinde; demiryolları taşımacılığını tamamlayıcı nitelikteki, feribot dahil her türlü deniz ve kara taşımacılığı işlemlerini yapmak, Çeken ve çekilen araç ve gereçler ile benzerlerini yapmak ve yaptırmak, Görevlerinin gerektirdiği ambar, antrepo, depo ve benzeri tesisler ile yolcu ihtiyaçları için gerekli tesisleri kurup işletmek, Yurtiçinde ve yurtdışında yapılmakta ve yaptırılmakta olan, demiryolu inşaatlarını yalnız başına veya ortaklık halinde üstlenmek, Faaliyet konuları ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu tarafından verilen görevleri yapmak. 4.2.5.2.Örgüt Yapısı TCDD nin örgüt yapısı şekil 4.2.5.1 de görülmektedir. TCDD nin hükümet düzeyindeki gözetimi, koordinasyonu ve ilişkileri Ulaştırma Bakanlığınca yürütülmektedir. 4.2-59

YÖNETİM KURULU BAŞKAN ÜYE ÜYE ÜYE ÜYE ÜYE Teftiş Kurulu Başkanlığı Hukuk Müşavirliği ULAŞTIRMA BAKANLIĞI Yön. Kurulu Müd. GENEL MÜDÜR Savunma Sekreterliği Müşavirler Özel Kalem BasınYay.veHalk İlişk. Müşavirliği BAĞLI ORTAKLIKLAR BÖLGE MÜDÜRLÜKLERİ GN. MD. YRD. (5) Proje Müdürleri TÜLOMSAŞ Gn. Md. ESKİŞEHİR 1. Bölge Müdürlüğü HAYDARPAŞA Cer Dairesi Başkanlığı Sağlık Dairesi Başkanlığı Ticaret Dairesi Başkanlığı Mali İşler Dairesi Başkanlığı Yol Dairesi Başkanlığı TÜDEMSAŞ Gn. Md. SİVAS 3. Bölge Müdürlüğü İZMİR 2. Bölge Müdürlüğü ANKARA 3. Bölge Müdürlüğü İZMİR 4. Bölge Müdürlüğü SİVAS 5. Bölge Müdürlüğü MALATYA 6. Bölge Müdürlüğü ADANA 7. Bölge Müdürlüğü AFYON Ankara Demiryol Fabrikası Md. Ankara, Adapazarı, Esk. Sivas Tes.Al. Md. APK Dairesi Başkanlığı Tesisler Dairesi Başkanlığı Elektrifikasyon Grup Md. Pendik Sinyal. Ve Telekom. Grup Md. Yunus Elektronik Araş. Merk. Md. Ankara Van Gölü Fer. Md. Limanlar Dairesi Başkanlığı H.Paşa Lim.İş.Md. İzmir Lim.İş.Md. İskende. Lim.İş.Md. Mersin Lim.İş.Md. Samsun Lim.İş.Md. Derince Lim.İş.Md. Bandırm. Lim.İş.Md. İnşaat Dairesi Başkanlığı Varyant. ve Yeni Yol. İnşaat Grup Md. Pazarlama Dairesi Başkanlığı Taşınmaz Mallar Dairesi Başkanlığı Eğitim ve Öğretim Dairesi Başkanlığı E.Şehir Eğit. Mer. Md. Sivas Eğit. Mer. Md Ankara Eğit. Mer. Md Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı Emformasyon Müdürlüğü Merkez Mali İşler Md. Personel ve İdari İşler Dairesi Bşk Malzeme Dairesi Başkanlığı H.Paşa Lab. Md. Ankara Ana İk. Mer. Md. H.Paşa Tes.Al. ve Yol.Md Kırıkkale, Karabük Tes. Alma Md. Fabrikalar Dairesi Başkanlığı Ray Kaynak ve Yol Mak. On. Fb. Md. Afyon Beton Travers Fb. Md. Sivas Beton Travers Fb. Md. Çankırı Makas Fb. Md. Hareket Dairesi Başkanlığı Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı Koruma ve Güven. Müdürlüğü Şekil 4.2.5.1. TCDD nin organizasyon şeması. 4.2-61

Başkanı Genel Müdür olmak üzere, başkan ve beş üyeden meydana gelen Yönetim Kurulu ile Genel Müdür ve beş Genel Müdür Yardımcısından kurulu yürütme organı, TCDD nin yüksek kademedeki sevk ve idare teşkilatını oluşturmaktadır. Merkezi Yönetim, onaltı İhtisas Daire Başkanlığı ile, Hukuk, Savunma ve Basın Halkla İlişkiler birimlerinden oluşmakta: demiryolu taşımacılığı ile ilgili hizmetler yedi bölge müdürlüğünce yürütülmektedir. Ayrıca Genel Müdür yedi limanın verdiği hizmetlerden sorumludur. Diğer yandan TCDD nin demiryolu endüstrisinde faaliyet gösteren üç bağlı ortaklığı bulunmaktadır. Bunlar aşağıdadır: TÜLOMSAŞ (Türkiye Lokomotif ve Motor Sanayii, Eskişehir):Lisans Lokomotif üretimi yapılmaktadır. TÜVASAŞ (Türkiye Vagon Sanayii, Adapazarı):Yolcu vagon üretimi yapılmaktadır. TÜDEMSAŞ (Türkiye Demiryolu Makinaları Sanayii, Sivas): Yük vagonları üretimi yapılmaktadır. Genel Müdürlük TCDD nin Ankara da merkezindeki daireleri, demiryollarını ve demiryol dışı çalışmaları idare etmektedir. Yol Dairesi Yol Dairesi, demiryolu ağı üzerindeki her türlü bakım, onarım ve yenileme çalışmaları için standartların belirlenmesinden sorumludur. Bu daire, ayrıca şebeke alt yapısına yönelik bakım ve yenileme çalışmaları için uzun vadeli ve yıllık planlar da hazırlamaktadır. Cer Dairesi Cer Dairesi, TCDD nin yıllık işletme planında belirlenen tren çalışmalarını karşılayacak cer gücü gereklerinin planlanmasından sorumludur. Uzun vadeli olarak, cer alanındaki planları yaparak, çalışmaların bu planlara göre yönetilip denetim ve koordinasyonunu sağlamakla yükümlüdür. Ticaret Dairesi Ticaret Dairesi, müşterilerin hesaplarını izleyip gelirleri toplama biçimindeki asıl görevini yerine getirirken, TCDD nin pazarlama ve fiyatlandırma genel politikasının oluşmasına destek anlamında ekonomik araştırmalar da yürütmektedir. Ayrıca, sübvansiyonlu yolcu hizmetlerinin sağlanmasından ve tarife tespitinin mevzuat uyarınca koordine edilmesinden sorumludur. Mali İşler Dairesi Mali İşler Dairesi, TCDD nin demiryolları kurum bütçesi ve planına uygun olarak işletme için ihtiyaç duyduğu parasal kaynakların temininden ve kamu kuruluşları ile kısa vadedeki işletme sermayesi gereklerini karşılayacak ve yatırımları en yüksek verim oranını sağlayacak biçimde yöneltmekten sorumludur. Mali İşler Dairesi, ayrıca borçlar, alacaklar ve mevcutlar ile ilgili işlemlerin yasal kayıtlarını tutarak, malların ve hizmetlerin maliyetlerini bildirerek, işletmelerin 4.2-62

mali randımanını ölçerek ve TCDD nin mali konumunu koruyucu önlemler alarak, mali raporlar konusundaki yasal vecibeleri de yerine getirmekle yükümlüdür. Hareket Dairesi Merkezdeki Hareket Dairesi, TCDD nin yolcu ve yük hizmetlerinin, yolcu trafiği konusunda Hükümetçe, yük trafiği konusunda ise Pazarlama Dairesince belirlenen gerekler uyarınca sağlanmasının en randımanlı ve ekonomik yollarını saptamakla yükümlüdür. Sağlık Dairesi Merkezdeki Sağlık Dairesi, TCDD personeline ve yakınlarına sağlanacak tıbbi hizmetleri düzenlemekten sorumludur. Malzeme Dairesi Malzeme Dairesi, TCDD nin ihtiyacı olan tüm malzemeleri en uygun kaynaklardan temin etmekten sorumludur. Ambarların idaresinden ve malzemelerin gerekli yerlere dağıtımından da bu daire sorumludur. Personel ve İdari İşler Dairesi Merkezde yer alan ve TCDD nin personel alıp çalıştırma konusundaki politikasını saptamaktan ve TCDD ile işçiler arasındaki ilişkileri koordine etmekten sorumludur. Limanlar Dairesi Limanlar Dairesi, Hükümetçe TCDD ye verilen yedi limanın işletilmesinden sorumludur. İnşaat Dairesi İnşaat Dairesi, demiryollarındaki tüm yeni inşaatlarla taşınmaz malların ıslahı ile bağlantılı tüm çalışmalardan sorumludur. Dairenin faaliyetleri arasında binalar, hatlar, sanat yapıları ile ilgili olarak hazırlanacak projeler öncesinde teknik rölevelerin çıkarılmasının yanı sıra, yatırım projelerinin uygulanmasına ilişkin maliyet keşiflerinin hazırlanması, ihalelerin yapılması, inşaatların yönetilip denetlenmesi de yer almaktadır. Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Dairesi Devlet Planlama Teşkilatının ulusal kalkınma planlarına uygun olarak, TCDD nin yıllık ve uzun vadeli yatırım planlarını ve programlarını hazırlamakta, bu yatırımların performansını izleyerek planlarda ortaya konulan amaçlara ve ilkelere uygunluklarını kontrol etmektedir. Bu daire, TCDD nin işletilip yönetilmesindeki değişiklikleri ekonomik ve teknik açılardan değerlendirmektedir. Eğitim ve Öğretim Dairesi TCDD nin öğretim ve eğitim çalışmalarını yönetir. Tesisler Dairesi Sinyalizasyon, telekominikasyon ve hat altyapı elektrifikasyon tesislerinin önleyici bakımı ile onarımından ve artan işletme gereklerine paralel olarak tesisleri yenilemek ve kapasitelerini yükseltmekten sorumludur. Yeni tesislerin yapımını, yeni demiryol hatlarının inşaatından sorumlu olan Demiryollar, Limanlar ve Hava 4.2-63

Meydanları İnşaatı Genel Müdürlüğü ile ortaklaşa üstlenir. Van Gölü Feribot İşletmesi de Tesisler Dairesi nin görev tanımı içinde bulunmaktadır. Bilgi İşlem Dairesi TCDD bünyesinde var olan bilgi işlem sistemlerini yönetmekten sorumludur. Taşınmaz Mallar Dairesi TCDD nin sahip olduğu taşınmaz malları yöneten bu dairedir. Diğer Birimler Ayrıca Dış işleri Dairesi, Enformasyon Müdürlüğü, Koruma ve Güvenlik Müdürlüğü, gibi diğer birimler taşımacılık dışında görevlidir. Bölge Müdürlükleri TCDD nin yedi bölge örgütü, demiryollarının günlük işleyişini yürütmektedir. Her bölge örgütü, kendi coğrafi bölgesindeki tüm bakım çalışmalarından ve tren işletmeciliğinden sorumludur. Bu bölgelerin örgütlenme yapıları, Genel Müdürlüğü'nkine benzemektedir. Bağlı Ortaklıklar Bağlı üç kuruluş; Tülomsaş, Tüvasaş, Tüdemsaş, TCDD ye demiryol ekipmanı temin edip, çeken/çekilen araçların ağır bakım işlerini yürütürler. Bu üç kuruluşun kendi Genel Müdürleri vardır ve günlük işlerinde bağımsız olarak çalışırlar. Limanlar TCDD nin işlettiği yedi liman ile üç iskele vardır. Limanların yerleri şöyledir. İstanbul Boğazının Asya Yakasında Haydarpaşa, İstanbul un güneyinde Marmara Denizi kıyısında Derince, Akdeniz kıyısında Mersin, Akdeniz kıyısında İskenderun Karadeniz kıyısında Samsun Marmara Denizi kıyısında Bandırma Ege Denizi kıyısında İzmir TCDD limanlarının en büyüğü olan Mersin Limanında hem kuru, hem sıvı dökme yükler elleçlenmektedir. Haydarpaşa ve İzmir Limanlarında çoğunlukla konteyner elleçlenmekle birlikte İzmir de önemli düzeyde kuru dökme yük trafiği görülmektedir. Bandırma Limanının asıl yükü ise borikasit gibi kuru dökme yüklerdir. İskenderun Limanında ise eşit miktarlar da kuru dökme yük, sıvı dökme yük ve karışık kargo görülmekte, az ve giderek miktarı daha da düşen konteyner trafiği bulunmaktadır. Derince Limanı nda genellikle karışık yük elleçlenirken, Samsun Limanı ağırlıkla kuru dökme yükler için kullanılmaktadır. 4.2.5.3.Yeni Kurulan Daireler 1) Fabrikalar Dairesi 2) Pazarlama Dairesi 4.2-64

1) Fabrikalar Dairesi Fabrikalar Dairesi Başkanlığının amacı, Bağlı Ortaklıklar ve diğer fabrikaların etkin, verimli ve ekonomik bir üretim yapabilmesi için, özel sektördeki şirketlerle işbirliği yapmak, gelen talepleri Kuruluş lehine değerlendirerek, gerekli olan hukuki ve teknik altyapıyı hazırlamaktır. Fabrikalar Dairesinin görevleri aşağıda belirtilmiştir: Bağlı ortaklıklar (TÜVASAŞ, TÜLOMSAŞ, TÜDEMSAŞ) ve Fabrikaların verimliliğini arttırıcı araştırmalar yapmak. Gerektiğinde bu fabrikaların iştirak haline dönüştürülmesi için hukuki ve teknik altyapıyı hazırlamak, Bağlı ortaklıklar ve Fabrikalarla ilgili özel sektör taleplerini değerlendirmek, alternatif üretim modelleri hususunda araştırmalar yapmak (kısmen veya tamamen özelleştirme gibi), bu konuda yönetime görüş sunmak, Fabrikaların üretim teknolojisi ve metotlarını sistemli olarak araştırarak, günün ve geleceğin şart ve ihtiyaçlarına göre modern, verimli ve ekonomik bir üretim düzenini geliştirip uygulanmasına katkı sağlamak, Bağlı Ortaklıkların, Genel Müdürlük ve Daire Başkanlıkları ve TCDD birimleri arasındaki iş ilişkilerini düzenleyip koordine etmek, Bağlı Ortaklıklar ve Fabrikaların özelleştirilmesi ve iştirak haline dönüştürülmesi konularında diğer kurum ve kuruluşlar ile görüşmeler yapmak. Yurt içi ve dışındaki toplantılara katılmak, Faaliyet alanıyla ilgili olarak Genel Müdürlükçe verilen diğer görevleri yapmak. Fabrikalar Dairesi bünyesindeki Teknik Araştırma ve Ortaklık Şube Müdürlüğü nün görevleri şunlardır: Fabrikalardaki üretim artışı ve üretimde kalite artışı için gerekli araştırmalar yapmak, Teknolojik gelişmeleri takip ederek, birim maliyetin düşürülmesi konusunda araştırmalar yapmak ve öneriler sunmak, Özelleştirme veya kısmi özelleşme talepleri hususunda araştırmalar yapmak ve bu konuda raporlar hazırlamak, Dairesi adına teknik toplantılara katılmak, Bağlı Ortaklıkların diğer Dairelerle iş ilişkilerinde ortaya çıkan sorunları gidermek, Fabrikaların iştirak haline dönüştürülmesi çalışmalarına katılmak, Görev alanı ile ilgili verilen diğer görevleri yapmak. 2) Pazarlama Dairesi Pazarlama Dairesinin amacı, artan ülke nüfusu ve ekonomiye parelel olarak büyüyen yük taşıma pazarındaki payı arttırmak, yük taşımalarının artışı için pazarlama faaliyetlerinde bulunmak, üçüncü şahıslarca yük trenlerinin işletilmesi konularında özel sektörle işbirliği yapmaktır. Pazarlama Dairesinin görevleri şunlardır: Yük taşımalarında, taşıma kalitesinin artması için müşteri talep ve ihtiyaçlarını tesbit etmek, 4.2-65

Aylık periyotlar halinde pazarlama faaliyetleri ile ilgili Genel Müdürlüğe raporlar sunmak, Müşteri odaklı çalışma prensibine göre aksayan yönleri ve dar boğazları tespit ederek Genel Müdürlüğe teklif ve önerilerde bulunmak, Diğer dairelerle koordinasyon içinde çalışarak, müşteri memnuniyetsizliğine yol açan konuları tespit ederek, bu konularda öneriler geliştirmek ve sorunların çözümüne yardımcı olmak, Blok tren yük miktarının altındaki müşteri taleplerini birleştirerek, blok tren işletme politikasına katkıda bulunmak, Özel sektörün TCDD hatlarında tren işletmeciği yapması için gerekli çalışmaları yapmak ve bu konularda müşterilerin kurumla ilişkileri noktasında koordinasyon sağlamak, Genel Müdürlükçe kendisine verilecek diğer görevleri yapmak. 4.2.6 AB ile Uyum Çalışmaları Bağlamında TCDD nin Yeniden Yapılanma Çalışmaları Demiryoluna Yönelik AB Direktifleri ve UBAK Kararları AB ile uyum ve genelde Avrupa ile uyum konusunda demiryolları ile ilgili olarak AB direktifleri ve Ulaştırma Bakanları Konferansı (UBAK) kararları söz konusudur. Belirtilen direktif ve kararlar aşağıdaki gibi özetlenebilir. 91/1893 sayılı AB Direktifi: Kamu hizmeti yükümlülüklerinin sözleşmeye bağlanmasını ve bu kapsam dışındaki durumlarda, bu tür hizmetlerin muhasebelerinin ayrı tutulmasını öngörmektedir. 91/440 sayılı AB Direktifi: Demiryolu işletmelerinin bağımsızlığı, Altyapı ve işletmenin birbirlerinden ayrılması, Altyapıya yönelik ödemelerde adalet sağlanması, Uluslararası yük, yolcu ve kombine taşımacılığa giriş hakkı verilmesi, Demiryolu kuruluşlarının sağlam bir mali yapıya kavuşturulması, borçlanmalarının bu yapıyı bozmayacak düzeyde tutulması, Devlet yardımının, bu konuda daha önce konulmuş kurallara göre yapılması, gibi son derece önemli konuları içermektedir 93/6 sayılı UBAK Kararı: Transit geçişte ve hatta giriş için diğer ülkelere olanak sağlama konularında tavsiye niteliğindedir. 95/18 sayılı AB Direktifi: İşletmecilerin; işletme lisansı, güvenlik sertifikası, yol tahsisi almalarını ve sigortalanmayı öngörmektedir. 95/3 sayılı UBAK Kararı: Ulusal işletme lisanslarının karşılıklı olarak kabulü, İşletmecilerin güvenlik sertifikası alması ve yol tahsisi için altyapının kullanılacağı ülkede başvuru yapılması konularında tavsiye kararlarını içermektedir. 95/19 sayılı AB Direktifi: 91/440 da belirtildiği gibi işletmecilere adil giriş hakkı verilmesi, 4.2-66

Altyapının optimum kullanımının sağlanması, Altyapı kullanım bedelinin alınmasında adil davranılması, konuları ile 27 Haziran 1995 ten itibaren iki yıl içinde yerine getirilmek üzere, altyapı yönetimi ve kapasite tahsisine ilişkin esasları belirlemektedir. Kopenhag UBAK Bakanlar Konseyi Onayı: Avrupa demiryollarının etkinliğini ve rekabet gücünü iyileştirme konusunda uygulanan yaklaşım; Demiryolu kuruluşları-devlet ilişkisi, Saydam ve mali durumu iyileştirilmiş bir yapılanma, Demiryolu altyapısının ayırımsız olarak belirli hizmet gruplarına açılması stratejileri 26-27 Mayıs 1998 Kopenhag UBAK Bakanlar konseyi toplantısında kabul edilmiştir. 2001/14 sayılı AB Kararı: Demiryolunun daha etkin ve iyi hizmet sunan bir sistem olmasını sağlayacak biçimde; Demiryolu altyapısının kullanımı bedellerinin konulması ve toplanması, Altyapı kapasitesinin tahsisi kurallarını tanımlamaktadır. Bu direktif ayrıca, daha önceki kararları pekiştirici yönde bağımsız bir kurum oluşturulması, güvenlik sertifikası verilmesi zorunluluğu konularına yer vermekte, geçmişteki bazı direktifleri de yürürlükten kaldırmaktadır. 96/48 ve 2001/16 sayılı AB Direktifleri: Bu direktifler, Trans Avrupa Demiryolu sisteminde, teknik farklılıklardan kaynaklanan uluslararası bütünlükte işletmeyi engelleyen işletme kısıtlarını aşmaya yönelik uyumlaştırma (interoperability) ile ilgilidir. 96/48 sayılı AB direktifi: Yüksek Hızlı Trans Avrupa Demiryolu sistemi için düzenlenmiştir. 2001/16 sayılı AB Direktifi, konvansiyonel demiryolu sistemine yönelik olup 96/48 sayılı Direktifte iyileştirme sağlamaktadır. Beyaz Kitap, Avrupa Ulaştırma Politikasının, demiryollarının canlandırılması ilkesi bağlamında, bütünlük içinde işletmeye yönelik teknik uyumlaştırmayı (interoperability) kilit önemde görmektedir. Çünkü, rekabette yetersiz kalmanın başlıca nedenini Avrupa demiryolu hatları arasındaki teknik uyumsuzluk olarak belirtmektedir. TCDD nin Yeniden Yapılanması TCDD nin AB politikaları doğrultusunda yapısal uyumunu sağlama amacıyla, Japon Hükümetinin Dünya Bankası aracılığı ile sağladığı 1.000.000$ lık hibe ile finanse edilen yeniden yapılanma etüdüne 1995 yılında başlanmış ve 1996 yılında tamamlanmıştır. Bu çalışmalar da özellikle: Çalışma amacı doğrultusunda iş stratejisi ve akışına uygun bir yönetim ve örgütlenme yapısı geliştirmek Ulaştırma sektöründe demiryollarının rolünü yeniden tanımlayacak bir demiryolu kanunu çıkarmak, Özel sektör katılımını sağlamak, gibi hedefler amaçlanmaktadır. 4.2-67

Yönetim ve Örgütlenme Bu çalışmada esas olarak bir yönetim ve örgütlenme yapısı önerilmiştir. Klasik demiryolu yönetiminde tren işletmeciliği ve tren planlaması öncelik taşımakta iken, yeni işletme yönetiminde müşteri ihtiyaçları, diğer bir deyişle uzun dönemli iş potansiyeli faaliyetlere baz oluşturmakta ve müşterilerin isteklerine kısa zamanda cevap verilmeye çalışılmaktadır. Şekil 4.2.6.1. de TCDD nin mevcut örgüt yapısı özetlenmiştir. Şekil 4.2.6.2. de ise yeniden yapılanma önerisi görülmektedir. Yönetim Kurulu Genel Müdür 7.Bölge Müd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd Gen.Müd.Yrd 16 İhtisas Dairesi ve Doğrudan Genel Müdüre bağlı 6 Destek Birimi Şekil 4.2.6.1. TCDD nin mevcut örgütsel yapısı Yönetim Kurulu Genel Müdürlük Hizmetleri Genel Müdür Kurum Hizmetleri Yük Yolcu Atölyeler Şebeke Temel İş Birimleri Destek İş Birimleri Şekil 4.2.6.2. TCDD nin yeniden yapılanması için önerilen örgütsel yapı Yeniden yapılanma çalışması sonucunda fonksiyonel ve hiyerarşik bir yapıdan müşteri odaklı dört iş birimi oluşturulması önerilmiştir. İki ana iş birimi; Yolcu, Yük İki destek iş birimi; Atölyeler, Altyapı Bu bölünme, hizmetlerin sübvanse edilmesini kolaylaştıracak olup, söz konusu iş birimleri, faaliyetlerini yürütmek için gerekli tüm kaynaklara sahip olacaklardır. Bu birimlerden yolcu, yük ve atölyeler birimi 1999 yılı içinde oluşturulmuştur. 4.2-68

Merkezde ise stratejileri oluşturmak, iş birimlerinin performansını izlemek, Kuruluşun mali işlevlerini ve Hükümetle ilişkilerini yürütmek amacıyla küçük bir kurum hizmetleri birimi ile Genel Müdürlük birimi oluşturulacaktır. Ana demiryolu faaliyetleri ile ilgili olmayan liman, sağlık, eğitim tesisleri, okullar, Sivas ve Afyon Beton Travers Fabrikaları, Çankırı Makas Fabrikası, TÜLOMSAŞ, TÜVASAŞ gibi birimlerin demiryolundan ayrılması önerilmektedir. Yönetim Kurulunun yapısı ve işlevi de yeniden yapılanma amacı doğrultusunda değişecektir. Yeniden yapılanmayı destekleyecek diğer önlemler aşağıda açıklanmıştır. İş ve Mali Performansı iyileştirme stratejileri : Gelirleri arttırmak, demiryolu hizmetlerini daha verimli hale getirmek. Bunun için : - Tarife artışı yapılacak, ancak gelir artışının temin edilmesi için hizmet kalitesi de yükseltilecektir. - Yüksek maliyetli hizmetlerden vazgeçilecek, uzun dönemde stratejik avantajları bulunan pazarlara yönelinecektir. - Maliyetleri azaltma stratejileri geliştirilecektir. - Mekanizasyon, yönetim ve işletme süreçlerinin iyileştirilmesine, çalışanların teşviki sureti ile verimliliğin arttırılmasına çalışılacaktır. Yeniden Yapılanma Kapsamında Özel/Kamu Sektörleriyle İşbirliği Yapılacak Konular - Üçüncü şahısların kendi vagonlarına sahip olmaları: Vagon maliyetlerini taşıtıcılarla paylaşmak ve taşımayı hızlandırmak için sahibine ait vagonlarla yapılan taşımalar teşvik edilmektedir. Sahibine ait vagonlarla yapılan taşımalarda %60 a kadar indirim yapılmaktadır. - Pazarlamada acenta sisteminin yerleştirilmesi Halihazırda yolcu bilet satış acentaları bulunmakla birlikte, yük açısından böyle bir uygulama yapılmamaktadır. Hizmetin yaygınlaştırılmasında taşıtıcı ve yolcuların ulaşabilecekleri en yakın noktadan TCDD hizmetlerini alabilmeleri büyük önem taşımaktadır. Özellikle yük taşımalarında demiryolu taşıma sisteminin ara/yardımcı hizmet ihtiyacının giderilebilmesinde acentalık sistemi önemli görevler üstlenebilecektir. - Özel sektörün tren işletmeciliği yapabilmesi: TCDD, demiryolu işletmeciliğini tekel olarak yerine getirmekte olup, sektör içinde rekabet ortamı bulunmamaktadır. Küreselleşme eğilimiyle birlikte Kamu Kuruluşlarının özel sektörle işbirliği içinde olmaları, verimli çalışmanın en önemli kriterlerinden birisi olarak değerlendirilmektedir. Günümüzde, birden fazla işleticinin faaliyetine imkan vererek, demiryolu sektörünün sadece diğer taşıma sistemleri karşısında rekabet gücünü arttırmak değil, sektör içinde de rekabet yaratmak 4.2-69

amaçlanmaktadır. Avrupa Birliği çıkardığı direktiflerle demiryolu hatlarının birden fazla işleticiye açılmasını desteklemektedir. Bu çerçevede hazırlanan yeniden yapılanma planının bir parçası olarak tren işletmeciliği konusuna özel sektörün katılım olanakları araştırılmaktadır. Bu konudaki çalışmalar sonuçlanma aşamasına yaklaşmış bulunmaktadır. Diğer yandan: -Sağlık hizmetlerinin üçüncü şahıslardan alınması, -İaşe vb. hizmetlerin üçüncü şahıslara yaptırılması, -Yol yenileme ve bakım hizmetlerinin üçüncü şahıslara yaptırılması, -Banliyö işletmeciliğinin belediyelere devri, gibi hususlarda hayata geçirilmeye çalışılmaktadır. Bu çerçevede; TCDD İşletmesi ile İzmir ve İstanbul Büyükşehir Belediyeleri arasında ön protokol imzalanmış, ancak MARMARAY Projesi nedeni ile İstanbul Belediyesi ile işbirliği gerçekleştirilememiş, İzmir Büyükşehir Belediyesi ile çalışmalar sürdürülmektedir. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı ise konuya sıcak bakmamıştır. Banliyö sisteminin, diğer kentiçi ulaşım sistemleri ile entegrasyonunun sağlanabilmesi, kentiçi ulaşımın tek elden planlanması ile mümkün olabilmektedir. Bu amaca yönelik olarak; banliyö dışındaki kentiçi sistemlerini planlayan yerel yönetimlerin, kentiçi planlarına banliyö işletmeciliğini de dahil edebilmelerine olanak sağlamak için, İzmir, Ankara ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlıkları ile temasa geçilmiştir. Bu çerçevede TCDD İşletmesi ile İzmir ve İstanbul Büyükşehir Belediyeleri arasında ön protokol imzalanmış olup, Ankara Büyükşehir Belediyesi ile görüşmeler devam etmektedir. Banliyö işletmeciliğinde yerel yönetimlerle işbirliği kapsamında, altyapı, ve tesisler ile trafik yönetiminin TCDD de kalması, anahat yolcu ve yük taşıması işletmeciliğine TCDD ce devam edilmesi, banliyö işletmeciliğinin ise mevcut altyapıya uygun olarak belediyece temin edilecek dizilerle belediye tarafından yürütülmesi esas alınmıştır. Kurulu olan fabrikaların iştirake dönüştürülmesi ile TCDD ve Bağlı Ortaklıkların boş arazileri üzerinde uluslararası firmalarla ortak demiryolu araçları üretecek fabrikalar kurulması, yapılması planlanan işbirliği çalışmaları arasında bulunmaktadır. 4.2-70

Hukuki Yapılanma ve Hükümetle İlişkiler a) Demiryolu Kanunu Taslağı Yeniden yapılanma çalışmaları kapsamında Demiryolu Kanunu Taslağı da hazırlanmıştır. Taslak hazırlanırken iki ana amaç dikkate alınmıştır. Demiryolu işletmeciliğinin, TCDD ve/veya imtiyaz sahibi işleticiler tarafından verilmesi TCDD nin ticari bir kuruluş gibi çalışmasına imkan sağlanması. Bu kanunda; Hükümetin, sermayenin tamamına sahip olması dolayısı ile TCDD nin işletme ve mali performansını izleme görevi devam etmekle beraber, bu görevin, yönetime, günlük müdahaleler şeklinde değil, politika düzeyinde olması, sosyal amaçlı demiryolu taşımalarına karar verme yetkisinin, Hükümetin elinde olması ve imzalanacak ticari sözleşme çerçevesinde bu taşımaların maliyetinin TCDD ye ödenmesi de ön görülmüştür. Taslak olarak hazırlanan Demiryolu Kanununda yer alan maddeler şöyle özetlenebilir: TCDD Yönetimini tam özerkliğe kavuşturmak. Bunun için; - Kuruluş Yönetim Kurulunun, Kuruluşun ilgili olduğu tüm tarafların katılımı ile oluşması, (İşçi, memur, taşıtıcı kuruluşlar, Hazine, DPT ve Ulaştırma Bakanlığı temsilcileri olmak üzere) - Yönetim Kurulu üyelerinin hizmet süresinin sınırlandırılması, görevden alınmalarının ise ancak yargı kararı ile olabilmesi, - Genel Müdürün, Yönetim Kurulu üyesi olmaması ve özel sektör tecrübesi bulunanlar arasından yine belli bir süre için iş başına getirilmesi, - Kuruluşa, özelleştirme konularında 4046 sayılı yasadan ayrı hareket edebilme özerkliği verilmesi, - İşe alma ve yatırım kararlarını vermede Kuruluşun tek yetkili olması önerilmiştir. Kuruluş faaliyetlerinin denetimi için yıllık performans hedeflerini tanımlamak. Kuruluşun mali yapısını, muhasebe sistemini, yatırımlar ve finansman açısından devletle olan ilişkilerini düzenlemek. Bir defaya mahsus olmak üzere TCDD yi borçlarından arındırmak. Demiryolu işletmeciliği ve kuruluş hizmetlerinin üçüncü kişilere devri konusundaki yasal çerçeveyi oluşturmak. Kuruluşun insan kaynakları konusundaki yetki ve sorumluluklarının çerçevesini çizmek. 4.2-71

b) Hükümet-Demiryolu Yıllık Performans Sözleşmesi Hükümet-Demiryolu ilişkilerinin Yıllık Performans Sözleşmesi ile düzenlenmesi önerilmiştir. Yıllık Performans Sözleşmesi, Kuruluşun denetimi ve faaliyetlerinde etkinliği sağlamak amacıyla yıllık olarak TCDD ve Hükümet arasında anlaşmaya varılan hedefler ve yükümlülükleri içeren metinlerdir. Ana hedefi; Kanundan kaynaklanan kuruluş yükümlülüklerinin ve Hükümetin bu hizmetleri yerine getirirken kuruluşa yapacağı mali desteğin belirlenmesi ve bunun kullanımının denetlenmesidir. Bu sözleşmede mutabakata varılan beş yıllık stratejik iş planları çerçevesinde işletme ve mali performans hedefleri belirlenecektir. Stratejik plan yıllık sözleşmeye baz teşkil edecektir. Kamu hizmeti yükümlülükleri düzenlemeleri altında verilecek hizmetler tanımlanacak ve bu hizmetler için Hükümetin vereceği yıllık sübvansiyon ödemeleri yer alacaktır. Hükümet ile TCDD arasındaki bütün mali işlemler yıllık sözleşme çerçevesinde yapılacaktır. Hükümetin demiryoluna vereceği mali yardımların; Sosyal indirimler Zarar eden yolcu hizmetleri Ekonomik olmayan hatlarda belirli hizmet ve faaliyetlerin yapılmasından doğan mali yükümlülüklerin, işletme performansını bozmayacak şekilde ödenmesi için bir mekanizma kurulması önerilmiştir. Yeniden yapılanma planının uygulanacağı geçiş döneminde sübvansiyonların bir kısmı sabit altyapı maliyetlerini karşılamak amacıyla, bir kısmı da yolcu taşımacılığı için verilecektir. Ancak çeşitli Bakanlık ve birimlerin Müsteşarlarından oluşturulan bir üst komisyon tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda; bu günkü şartlarda Hükümet-Demiryolu Yıllık Performans Sözleşmesinin uygulanması ve TCDD nin KİT hüviyetinden çıkarılıp özerk bir yapıya kavuşturulması ile ilgili maddelerin yasalaşmasının imkansız olduğu görüşü ağırlık kazanmış ve mevcut 233 sayılı Kararname ve Ana Statü içinde kalınarak TCDD nin mali yapısını düzeltmeye yönelik bir Kanun Tasarısı hazırlanmasına karar verilmiştir. Bu çerçevede; TCDD yi sadece mali açıdan özellikle kısa dönemde rahatlatmayı hedefleyen Kanun Tasarısı Taslağı hazırlanarak Haziran 1997 de Ulaştırma Bakanlığına gönderilmiş, ancak, TCDD Yönetim Kurulu söz konusu Taslağı 22/12/1999 tarih ve 28/504 sayılı kararı ile geri çekmiş bulunmaktadır. Yapılan Uygulama Çalışmaları Yeniden yapılanma doğrultusunda birden fazla işleticinin faaliyetine imkan vererek demiryolu sektörü içinde rekabet oluşturabilmesi, daha özerk bir yönetim 4.2-72

yapısına kavuşulması ve hantal organizasyon yapısının fonksiyonel hale getirilmesi için çalışmalara başlandı. Örgütsel Yapı Burada yapılan yenilikler, yukarıda belirtilen amaçlara ulaşabilmek için Kurum içerisinde gerçekleştirilen değişiklikleri kapsamaktadır. Merkez Daireleri arasında amaca uygun hizmet kaydırmaları yapılarak, taşıma hizmetlerinin daha verimli hale getirilmesine çalışılmıştır. Bu kapsamda; a) Yük ve yolcu taşımalarından sorumlu olan dairelerin sadece bu konuya yoğunlaşabilmesi ve altyapı ile işletmeciliğin birbirinden ayrılması için, trafik hizmetleri 22/12/1999 tarihinde, altyapı destek birimini oluşturacak Dairelerden biri olan Tesisler Dairesi bünyesine verilmiştir. b) Trafik hizmetlerinin Tesisler Dairesi bünyesine verilmesini müteakip, trafiğin ve altyapının önemli bir parçasını oluşturan gar ve istasyonlarda hizmetlerin tek elden yürütülmesi açısından 29/06/2001 tarihinde bütün gar, istasyon ve duraklar da Tesisler Dairesine bağlanmıştır. Böylelikle, bütün gar, istasyon ve duraklar mevcut personeli ile birlikte Tesisler Dairesi Başkanlığına bağlandıktan sonra, buralarda yolcu ve yük taşımalarına ilişkin bütün hizmetlerle, sabit tesislerin aydınlatma, ısıtma, temizlik, bakım ve onarım işleri ilgili daireler adına Tesisler Daire Başkanlığınca yerine getirilmeye başlanmıştır Merkezde Tesisler Dairesine bağlanmış olan trafik hizmetleri, taşra teşkilatında da Hareket Müdürlüğü sorumluluğundan alınarak, Tesisler Müdürlüğü bünyesine verilmiştir. Buna bağlı olarak, Ticaret, Hareket ve Tesisler Dairesi Başkanlıklarının merkez ve taşra teşkillerinin görev tanımları ve teşkilat şemaları yeniden düzenlenmiştir. c) Merkez Dairelerce alınan kararlar ile hazırlanan plan ve programların uygulanmasının da daire başkanlıklarının yönetim ve denetiminde yapılması, yetki ve sorumluluk karmaşasına meydan verilmeden, iş bölümünün demiryollarının bütününü kapsayacak tarzda geliştirilmesi, bölgeler arasındaki farklı uygulamaların ortadan kaldırılarak iş ve işlemlerde yeknesaklığın sağlanması, iş akışını etkileyen bürokratik işlemlerin azaltılıp gereksiz yazışmaların önlenmesi ve sonuç olarak, hizmetlerin başlangıçtan bitişe kadar tek elden yürütülmesi ve merkezi bir işletmecilik sisteminin oluşturulması için, 13/09/2001 tarihinde Bölgelerdeki Servis Müdürlükleri mevcut kadrolarıyla doğrudan Merkez Dairelerine bağlanmıştır. Ayrıca, bir çok dairenin teşkilat şeması ve görev tanımlarının çok eski tarihlere dayanması göz önünde bulundurularak, bazı düzensizliklerin giderilmesi açısından, tüm merkez birimlerinin teşkilat şemaları ve görev tanımları güncelleştirilmiştir. Uygulamada görülen aksaklıkların giderilmesi için, 12/12/2002 tarihinde Bölge Müdürleri, Md. Yrd. Ve İşletme Müdürlerinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Bu çalışmalarla eş zamanlı olarak, Hukuk Müşavirliği koordinatörlüğünde gerekli bütün yönetmelik, genel emir, talimatname, tamim vb. değişiklikler de peyderpey gerçekleştirmeye ve uygulanmaya başlanılmıştır. 4.2-73

d) Yeniden yapılanma çalışmaları sürerken, 05/04/2002 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 2002/3849 sayılı Kararname ile Bölge Müdürlüklerinin kapatılması nedeni ile; 24/04/2002 tarihinde Ana Organizasyon Şeması ile Taşra Teşkilatı Organizasyon Şeması yenilenmiştir. Ancak kurulduğundan bu yana, bölge bazında teşkilatlanmış olan Kurumda hizmetlerin yürütülebilmesi için mevcut taşra teşkilatı içinde Servis Müdürlükleri olarak nitelendirilen alt hizmet birimleri zorunlu olarak korunmuş ve bunlar arasındaki koordinasyonu sağlamak üzere, taşra organizasyon şemasına bir Merkez İşletme Müdürü eklenmiştir. e) 23/05/2002 tarihinde, Merkez İşletme Müdürlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yönetmeliği yürürlüğe konularak taşradaki yetki, sorumluluk karışıklıkları ortadan kaldırılmaya çalışılmıştır. f) Ancak, Kurulmuş bulunan Merkez İşletme Müdürlüklerinin bu güne kadar Bakanlar Kurulundan izin alınıp, kadro iptal ve ihdasları yapılamadığından, 13/09/2002 tarihinde, hukuki ihtilafların önüne geçmek için, gerekli kadro iptal ve ihdasları Bakanlar Kurulundan alınıncaya kadar, Merkez İşletme Müdürlerinin Görev Yetki ve Sorumlulukları Yöetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Buna göre ana organizasyon şeması ile, taşra teşkilatı organizasyon şeması değiştirilmiştir. İşlerin aksamaması açısından da, mevcut ünvanlar ve kadrolar dahilinde görevlendirmeler yapılarak hizmetler yürütülmektedir. g) Demiryolu şebekesinde tren ve vagon hareketleri, stok kontrol faaliyetleri, işletme ve bakım bilgilerinin bilgisayar ağı ile izlenmesi, talimatların bilgisayar aracılığı ile hızla gönderilerek, karar vericilere kolaylık sağlanması, müşterilere daha çabuk cevap verilebilmesi, bütün iş ve işlemlerin hızlandırılması amacı ile İşletme Yönetim Bilgi Sistemi kurulması çalışmaları da eş zamanlı olarak sürdürülmüştür. Yeniden Yapılanmaya İlişkin Gerçekleşmelerin Son Durumu ve Sonuçları TCDD hatlarında özel sektörün kendi araçlarıyla işletmecilik yapabilmesine imkan sağlayarak sektöre canlılık getirmek ve rekabet oluşturmak, böylelikle demiryolu taşıma payını arttırmak için TCDD Ana Statüsü nde değişiklik yapılması amacıyla YPK ya müracaat edilmiştir. 05.06.2003 tarih ve T-10 sayılı YPK Kararı ile Ana Statüde gerekli değişiklikler yapılmıştır. 3. Şahıslara açılmasına yönelik Yönetmelik hazırlama çalışmaları son aşamaya gelmiştir. Demiryolu kanununun çıkartılması ile ilgili olarak 1995 yılında Booz-Allen & Hamilton firmasına yaptırılan çalışma temel alınarak hazırlanmış olan Taslak Demiryolu Kanunu, 1995 yılından sonra yürürlüğe giren AB müktesebatına uyum açısından Avrupa Komisyonunun desteği ile tekrar değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmeyi yapmak amacıyla AB Komisyonunun görevlendirdiği Danışman firma uzmanları, Taslak Demiryolu Kanunu ile ilgili AB müktesebatı arasındaki yasal farklılıkları, demiryolu sektörünün yönetsel ve yapısal farklılıklarını tanımlamak amacıyla bir Farklılık Analiz Çalışması (gap analysis study) yapmışlardır. Bu kapsamda 4.2-74

TCDD tarafından daha önce hazırlanmış olan Taslak Demiryolu Kanunu AB müktesebatına uyumlu bulunmamış ve tek bir yasal düzenleme yerine, demiryolu sektörünü düzenleyen genel bir kanun ile TCDD nin yeni bir yapı kurmasına imkan tanıyan TCDD ye yönelik bir kanun olmak üzere iki kanunun hazırlanması önerilmiştir. Farklılık Analiz Çalışması temel alınarak, demiryolu sektörünün AB müktesebatına uyumunun sağlanması amacıyla alınması gereken önlemler 2003-2008 yıllarını kapsayan bir Eylem Planı haline getirilmiştir. Sözkonusu Eylem Planı 01.08.2003 tarihinde Ulaştırma Bakanlığınca onaylanmıştır. Eylem Planı kapsamında AB fonlarından yararlanılarak aşağıdaki çalışmalar 2004 yılında başlanılması ve eş zamanlı yürütülmesi planlanmıştır. 1. Demiryolu sektörünün düzenlenmesi için yasal altyapının oluşturulması amacıyla; demiryolu sektörünü düzenleyen genel bir kanun ile TCDD nin yeni bir yapı kurmasına imkan tanıyan, TCDD ye yönelik bir kanunun hazırlanması (Eşleştirme- Twining Projesi). 2. TCDD de işletme ile altyapının muıhasebe bazında ayrımını, birimlerin mali performanslarının ölçülmesi ve izlenmesi vb. mümkün kılacak Yönetim Bilgi Sistemi nin (MIS) kurulması. 3. İş birimlerinin oluşturularak TCDD organizasyonunun ticari yapıya kavuşturulması. 4. Ticari olmayan Kamu hizmeti niteliğindeki hizmetlerin tanımlanması, kamu hizmeti sözleşmelerinin hazırlanması gibi hususları içeren Hazine yle mali ilişkilerin yeniden düzenlenmesi. AB katılım Öncesi Mali Yardımlarının 2003 Yılı Programlaması kapsamındaki proje paketi, 10.07.2003 tarihinde Avrupa Komisyonunun ilgili komitesi (Phare Management Committee) tarafından ele alınarak incelenmiş ve olumlu görüş bildirilmiştir. Pakete mali destek sağlayan finansman kararının çıkması beklenmektedir. 2004 yılı yatırım programında MIS için gerekli 477,000 luk ulusal katkı payı ayrılmıştır. Projenin birinci aşaması olan demiryolu sektörünü düzenleyen kanunların hazırlanmasını içeren Eşleştirme Projesi ihalesine Fransa, Almanya ve İspanya katılmış, 16 Aralık ta sonuçlanan ihaleyi Almanya kazanmıştır. Eşleştirme sözleşmesinin en geç 16 Nisan a kadar hazırlanmasına karar verilmiştir. Almanya tarafı hazırlayacakları sözleşme taslağını Türk tarafına 15 Mart a kadar göndereceklerdir. Eşleştirme Projesi kapsamında gerçekleştirilecek çalışmalar: - Demiryolu sektörünü düzenleyen genel bir kanun ile TCDD ye yönelik bir kanunun hazırlanması, - AB müktesebatında öngörülen düzenleyici birimlerin (altyapı yöneticisi, düzenleyici organ, lisans veren organ, güvenlik setifikası organı gibi) rolü sorumlulukları ve yerinin belirlenmesi - Altyapı ücretlerinin belirlenmesi metodolojisini oluşturan yasal düzenlemelerin yapılması. - Altyapı kapasitesinin tahsisi metodolojisini oluşturan yasal düzenlemelerin yapılması. 4.2-75

- Altyapı yöneticisi ile kapasite tahsisi talebinde bulunan işletmeciler arasında hak ve hükümlülükleri belirleyen sözleşmelerin hazırlanması. - Demiryolu işletme lisansı alma konusunda ihale prosedürlerinin, kriterlerin özel şartların belirlenmesi. - Tüketici haklarının korunması, ihtilafların çözümü mekanizmasının ve kapasite tahsisi ve altyapı ücretlendirme prosedürlerinin belirlenmesi. Ayrıca, 2005 yılında yürürlüğe girecek olan Dünya Bankasının CAS-Ülke Destek Stratejisi High Case senaryosuna 200 Milyon USD lık bir mali destek olarak dahil edilmiş olan Demiryollarının Yeniden Yapılanması Projesi nin olası kompenentleri Hazine Müsteşarlığı başkanlığında Ulaştırma Bakanlığı, DTP ve TCDD yetkililerinden oluşan Yönlendirme Komitesi nde tartışılmaktadır. CAS Projesi nin yürürlüğe girmesinden önce bu projeye hazırlık amacıyla 2004 yılı içinde gerçekleştirilmek üzere Japon Politika ve İnsan Kaynakları (PHRD) hibesinden yararlanarak işgücünün yapılanması ve sosyal plan hazırlanması konusunda Danışman bir firmaya çalışma yaptırmak üzere Dünya Bankası na başvurulmuştur. Danışmanlık hizmeti alınması amacıyla ilgilenen firmaların ön yeterliliklerinin belirlenmesi amacıyla hazırlanan İlgi Beyanı 2003 Development Business in on-line versiyonunda ve ayrıca 4 ve 5 Kasım 2003 tarihi Resmi Gazete de yayınlanmıştır. İlgilenen firmaların ön yeterlilikleri değerlendirilerek 6 firmadan oluşan kısa liste hazırlanmış ve 20 Ocak 2004 te onay içn Dünya Bankası na gönderilmiştir. Projenin amacı; TCDD nin İşgücü Yapılanması için tüm seçeneklerin ve maliyetlerin değerlendirilerek, gerekçesi ile birlikte en uygun seçeneğin tavsiye edilmesidir. Projenin hedefleri; TCDD nin İşgücü yapılanmasının dizaynı, bunun fizibıl olup olmadığının değerlendirilmesi, işgücü düzenlemesinin maliyet ve faydalarının belirlenmesidir. 4.2.7. Politikalar Başlangıçta belirtilen gelirin gideri karşılama oranının giderek kötüleşmesinde, enflasyonist bir ortamda fiyatların uygun bir zamanlama ile ayarlanmamasından bir ölçüde etkilenmiş olabilir. Çünkü çoğu durumda demiryolu taşıma fiyatlarının, karayoluna göre düşük düzeyde kaldığı bilinen bir husustur. Diğer bir olumsuz durum, var olan talebin çekici, çekilen araç, personel yetersizliği vb. nedenlerle karşılanamamasıdır. Yukarıdaki açıklamalar, demiryollarımızda etkin bir fiyat uygulanmaması ve mevcut altyapı kapasitesini zorlayan ve oransal olarak kolay çözülmesi düşünülebilecek sorunların aşılamaması yüzünden talebin karşılanmasında zorluklar, hatta olanaksızlıklarla karşılandığını göstermektedir. Son dönemde, blok ve direkt tren uygulamaları benzeri yaklaşımlarla mevcut olanakların daha iyi değerlendirilmesine ve talebin karşılanamaması sorununun çözümüne katkı sağlayabilir. 4.2-76