T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ HTML İLE GELİŞMİŞ WEB İŞLEMLERİ 482BK0153 Ankara, 2012
Bu modül, mesleki ve teknik eğitim okul/kurumlarında uygulanan Çerçeve Öğretim Programlarında yer alan yeterlikleri kazandırmaya yönelik olarak öğrencilere rehberlik etmek amacıyla hazırlanmış bireysel öğrenme materyalidir. Millî Eğitim Bakanlığınca ücretsiz olarak verilmiştir. PARA İLE SATILMAZ.
İÇİNDEKİLER AÇIKLAMALAR... ii GİRİŞ... 1 ÖĞRENME FAALİYETİ 1... 3 1. FORMLAR... 3 1.1. <Form>... 3 1.1.1. Action... 3 1.1.2. Method... 4 1.2. <input>... 4 1.3. Form Nesneleri... 5 1.3.1. CheckBox... 5 1.3.2. Radio... 7 1.3.3. Text... 7 1.3.4. Password... 8 1.3.5. Textarea... 8 1.3.6. Açılır Menüler... 8 1.3.7. Reset... 10 1.3.8. Submit... 10 UYGULAMA FAALİYETİ... 11 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME... 13 ÖĞRENME FAALİYETİ-2... 14 2. ÇERÇEVELER... 14 2.1. <frameset>... 14 2.1.1. Cols... 15 2.1.2. Rows... 16 2.2. <frame>... 17 2.3. <noframe>... 18 2.4. İç İçe Çerçeve Oluşturma... 18 2.5. <iframe>... 19 UYGULAMA FAALİYETİ... 21 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME... 23 ÖĞRENME FAALİYETİ 3... 24 3. STİL ŞABLONLARI... 24 3.1. Stil Şablonlarının Komut Yapısı... 24 3.2. Stil Şablonlarının Çeşitleri, Seçiciler... 24 3.2.1. Stil Şablonlarının Çeşitleri... 24 3.2.2. Seçiciler (Selectors)... 27 UYGULAMA FAALİYETİ... 29 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME... 31 ÖĞRENME FAALİYETİ 4... 32 4. ÇOKLU ORTAM ARAÇLARI... 32 4.1. Resim Ekleme... 32 4.2. Ses Araçları Ekleme... 34 4.3. Video ekleme... 35 UYGULAMA FAALİYETİ... 36 ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME... 38 MODÜL DEĞERLENDİRME... 39 CEVAP ANAHTARLARI... 41 KAYNAKÇA... 42 i
AÇIKLAMALAR KOD 482BK0153 ALAN Bilişim Teknolojileri DAL/MESLEK Web Programcılığı MODÜLÜN ADI HTML İle Gelişmiş Web İşlemleri Bu modül öğrencinin, gerekli ortam sağlandığında, HTML MODÜLÜN TANIMI kodlarını kullanarak web sayfaları için gelişmiş araçlar oluşturabileceği bir öğrenme materyalidir. SÜRE 40/24 HTML ile Basit Web İşlemleri modülünü tamamlamış ÖN KOŞUL olmak. YETERLİK HTML kodları ile gelişmiş web işlemlerini yapmak Genel Amaç Bu modül ile gerekli ortam sağlandığında; HTML kodları ile gelişmiş web işlemlerini yapabileceksiniz. Amaçlar MODÜLÜN AMACI 1. Formlar oluşturabileceksiniz. 2. Çerçeveler oluşturabileceksiniz. 3. Stil şablonları oluşturabileceksiniz. 4. 4. Web sayfaları için çoklu ortam araçları ekleyebileceksiniz. EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME AÇIKLAMALAR Ortam: Bilgisayar Laboratuvarı Donanım: Bilgisayar, internet, projeksiyon Modül içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz. Öğretmen modül sonunda ölçme aracı (çoktan seçmeli test, doğru-yanlış testi, boşluk doldurma, eşleştirme vb.) kullanarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri ölçerek sizi değerlendirecektir. ii
GİRİŞ GİRİŞ Sevgili Öğrenci, Bir önceki HTML ile Basit Web İşlemleri modülünde web sayfalarının hazırlanmasında kullanılan temel etiketleri öğrenmiştik. Html ile Basit Web İşlemleri modülünün devamı niteliğinde olan bu modülle de daha önce öğrenmiş olduğunuz bilgileri geliştirerek yenilerini ekleyebileceksiniz. Bu modülde öğreneceğiniz formlar konusu sayesinde kullanıcının da aktif olacağı dinamik web sayfaları hazırlayıp CSS ile Stil Şablonlarının sağladığı kolaylıkları kullanabileceksiniz. Ayrıca web sayfalarınızı çerçeveler halinde kullanabilecek ve çoklu ortam araçlarını kullanarak sayfalarınıza resim, ses ve videolar ekleyip web sitenizi daha dinamik ve etkileyici hale getirebileceksiniz. 1
2
ÖĞRENME FAALİYETİ 1 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 1 Uygun ortam sağlandığında web sayfaları için formlar oluşturabileceksiniz. ARAŞTIRMA Web sayfalarında formların kullanım amaçlarını ve nasıl kullanıldığını araştırınız. 1. FORMLAR Html ile Basit Web İşlemleri modülünde öğrenmiş olduğunuz bilgiler; kullanıcının aktif olmadığı, bilgileri sadece görsel olarak kullanıcıya sunan yapılardı. Formlar sayesinde kullanıcının da aktif olacağı dinamik web sayfaları hazırlayabilmeyi öğreneceksiniz. Kullanıcıdan veri alabilecek, alınan verilerle istenilen birçok işlemi gerçekleştirebileceksiniz. Sosyal paylaşım siteleri, e-ticaret siteleri gibi üye girişli siteler de form elemanları kullanılarak hazırlanmaktadır. 1.1. <Form> <form> etiketi html formları oluşturmak için kullanılır. Form oluşturmayı sağlayan tüm form elemanları <form>.</form> etiketleri arasında yer alır. Genel Kullanımı: <FORM ACTION= url METHOD= get- post TARGET= pencere >... </FORM> Örnek: 1.1.1. Action Formdan girilecek olan bilgilerin değerlendirileceği dosyanın URL adresini belirtmek için kullanılır. 3
1.1.2. Method Formdan girilecek olan bilgilerin, değerlendirici dosyaya hangi yöntem ile gönderileceğini belirtmek için kullanılır. Method post ve get değerlerini alabilir. Method bölümüne, GET değeri verildiği zaman kontrollere girilen içerik o anda bulunan adrese eklenip değerlendiriciye gönderilir. POST ise form içeriğini direkt olarak değerlendiriciye gönderir. 1.2. <input> <input> etiketi form içerisinde bilgi almak için kullanılan etikettir. Hangi veri türünde girişin yapılacağını burada kullanılan type elemanı belirlemektedir. Type elemanının varsayılan değeri text(metin) olmakla birlikte belirtilecek olan(text, password, checkbox, radio,submit, reset gibi) farklı değerleri de alabilir. <input> etiketinin sonlandırıcı etiketi bulunmaz yani bu etiket kapatılmaz. Kullanımı: <INPUT ALIGN=tip [CHECKED] MAXLENGTH=uzunluk NAME=isim SIZE=boyut SRC=adres TYPE=tip VALUE=değer> <input> etiketi ile kullanılacak parametreler Tablo 1.1 de gösterilmiştir. Kullanılacak Parametre Görevi TYPE Girilecek olan elemanın türünü belirtmek için kullanılır. SRC Eğer bir resim dosyası kullanılmışsa görüntülenmesi istenilen resim dosyasının adresini belirtmek için kullanılır. ALIGN Type parametresi ile tanımlanmış olan elemanın sayfada konumlanacağı yeri belirlemek için kullanılır(left, right, center). NAME Girilecek olan verinin değişken ismini belirlemek için kullanılır. MAXLENGTH Girilecek olan verinin en fazla kaç karakterden oluşacağını belirlemek için kullanılır. SIZE Metin kutusunun boyutunu (genişliğini) belirlemek için kullanılır.hiçbir rakam belirtilmediği takdirde varsayılan değeri 20 dir. CHECKED Bir seçim kutusu kullanıldığı durumlarda nu kutuların işaretlenmiş olarak görüntülenmesini sağlamak için kullanılır. Sadece radio ve checkbox elemanları için kullanılır. DISABLED Veri girişini engellemek için kullanılır. Tablo 1.1: <input> etiketi parametreleri 4
Örnek: Aşağıda <input> etiketinin kullanımı ile ilgili örnek gösterilmiştir. Yukarıdaki kodları kaydedip çalıştırdığımızda tarayıcıdaki görüntü aşağıdaki şekilde olacaktır. 1.3. Form Nesneleri Bir form içerisinde metin kutuları, radyo düğmeleri, onay kutuları, metin alanları, açılır menüler gibi elemanlardan istenilenler kullanılabilir. Bu elemanları içeren formları kullanılabilir hale getirmek için ise (submit) ve (reset) düğmeleri kullanılır. Şimdi bu elemanların ve düğmelerin ne işe yaradığını ve nasıl kullanıldığını öğrenelim. 1.3.1. CheckBox Hazırlamakta olduğunuz forma onay kutuları eklemek için kullanılır. Onay kutuları, listelenen seçeneklerden istediğiniz kadarını seçebilmenize veya tümünü seçilmemiş duruma getirmenize olanak sağlar. 5
Örnek: Yukarıdaki kodu yazıp tarayıcıda çalıştırdığımızda aşağıdaki görüntü elde edilecektir. Checked özelliği ile sayfa yüklendiği zaman görüntülenmesini istediğimiz seçenekler belirlenir. 6
1.3.2. Radio Radio düğmeleri, kullanıcının verilen seçeneklerden sadece bir tanesini seçebileceği durumlar için kullanılmaktadır. Radio düğmelerinin birbirleri ile ilişkili olması ve name özelliklerinin ayni olması gerekmektedir. Checked özelliğini kullanarak sayfa yüklendiği zaman, seçili olmasını istediğiniz değer belirlenir. Radio düğmelerinin alacağı değerler Value seçeneğinde belirlenir. Örnek: 1.3.3. Text Hazırlamakta olduğunuz forma, tek satırlık yazı yazılabilecek alan (textbox) eklemek için kullanılır. Bu alan ile birlikte size maxlength özelliklerini de kullanabilirsiniz. Örnek: Kodu kaydedip çalıştırdığınız zaman tarayıcıdaki görüntü aşağıdaki gibi olacaktır. 7
1.3.4. Password Hazırlamakta olduğunuz forma şifreli alanlar eklemek için kullanılır. Type özelliğine, password değeri atanarak oluşturulur. Örnek: Yukarıdaki kodu kaydedip çalıştırdığınız zaman tarayıcıdaki görüntü aşağıdaki gibi olacaktır. 1.3.5. Textarea Text kutularının görevi, hazırlamakta olduğumuz forma tek satırlık veri giriş alanları eklemek iken Textarea kullanarak forma, birden fazla satırdan oluşan alanlar ekleyebiliriz. Rows (satır) ve cols (sütun) tanımlamaları yapılarak bu metin alanının kaç satır ve kaç sütundan oluşması gerektiği belirlenir. Örnek: 1.3.6. Açılır Menüler Hazırlamakta olduğunuz formlara <select> (seç) etiketi kullanarak açılır menüler ekleyebilirsiniz. Listbox (liste kutusu) ve drop-down list (aşağı açılır liste) şeklinde iki farklı tür de seçim kutusu oluşturulabilir. Listede yer alacak elemanların neler olacağı ise <option> etiketi ile belirlenir. 8
Örnek 1: Örnek 2: Aşağıdaki örnekte size özelliğine 3 değeri atanmıştır. Listede yer alan elemanlardan 3 tanesinin ekranda görüntüleneceğini göstermektedir. Size özelliği listeden yer alan elemanlardan istediğiniz kadarının ekranda görüntülenmesini ayarlamak için kullanılır. Multiple özelliği ise Ctrl tuşu kullanarak birden fazla seçim yapmamıza olanak sağlamaktadır. Yukarıdaki kodu kaydedip çalıştırdığımız zaman tarayıcıdaki görüntü aşağıdaki gibi olacaktır.. 9
1.3.7. Reset Üzerine gelip tıklandığı zaman, form içeriğini temizleyip kullanıcının forma yeniden bilgi girişi sağlayan bir düğme (buton) oluşturulmasını sağlar. Kullanımı: <input type= reset > Value özelliği, düğme üzerinde istediğiniz metni yazmanıza olanak sağlar. 1.3.8. Submit Submit (gönder), form içerisinde yer alan içeriklerin sunucuya gönderilmesini sağlamak için kullanılır. Kullanımı: <input type= submit > Value özelliği düğme üzerinde istediğiniz metni yazmanıza olanak sağlar. Örnek: 10
UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Aşağıdaki şekilde bir şirkete ait personelin adı, soyadı, cinsiyeti, doğum yeri ve doğum tarihi bilgilerinin tutulduğu bir web formu hazırlayınız. İşlem Basamakları Html dosyası hazırlama programını çalıştırınız. Web formu üzerine adı, soyadı bilgilerini girmemizi sağlayacak textbox oluşturunuz. Web formu üzerine cinsiyeti alanını seçmemizi sağlayacak radio düğmelerini ekleyiniz. Web formu üzerine doğum yeri bilgisini seçmemizi sağlayacak listbox ekleyiniz Web formu üzerine doğum tarihi bilgisini seçmemizi sağlayacak listbox ekleyiniz Web formu üzerine formu kaydetmenizi sağlayacak butonu oluşturunuz. Web formu üzerine formdaki bilgileri temizlemeyi sağlayacak butonu oluşturunuz. Hazırlamış olduğunuz dosyayı Uygulama1.html olarak kaydediniz. Öneriler Textbox, radio, açılır menü elemanları ile submit ve reset düğmelerini kullanınız. <input type= text > Radyo düğmesinde kadın cinsiyet bilgisinin özelliği checked= on olarak ayarlanmalıdır. Gün, ay ve yıl bilgileri için ayrı ayrı açılır menüler ekleyiniz. (Açılır menüler başlığı altında anlatılmıştır) <input type= submit > <input type= reset > Dosya Kaydet Dosya adı:uygulama.1.html Kayıt Türü: Tüm dosyalar 11
KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1. <FORM> etiketini kullandınız mı? 2. ACTION parametresini kullandınız mı? 3. METHOD parametresini kullandınız mı? 4. <INPUT> etiketini kullandınız mı? 5. CHECKBOX form nesnesini kullandınız mı? 6. RADIO form nesnesini kullandınız mı? 7. TEXT form nesnesini kullandınız mı? 8. PASSWORD form nesnesini kullandınız mı? 9. Açılır menüleri kullandınız mı? 10. RESET form nesnesini kullandınız mı? 11. SUBMIT form nesnesini kullandınız mı? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda Hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız, öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız Evet ise Ölçme ve Değerlendirme ye geçiniz. 12
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere doğru sözcükleri yazınız. 1. etiketi html formları oluşturmak için kullanılır. 2. etiketi hazırlamakta olduğunuz forma onay kutuları eklemek için kullanılır 3. etiketi hazırlamakta olduğunuz forma tek satırlık yazı yazılabilecek alan eklemek için kullanılır. 4. Açılır liste elemanlarında kullanılan.. özelliği, Ctrl tuşu kullanarak birden fazla seçim yapmamıza olanak sağlar. 5...form içerisinde yer alan içeriklerin sunucuya gönderilmesini sağlamak için kullanılır. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz. 13
ÖĞRENME FAALİYETİ 2 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ-2 Uygun ortam sağlandığında web sayfaları için çerçeveler oluşturabileceksiniz. ARAŞTIRMA Web sayfalarında çerçeve kullanmanın ne tür kolaylıklar sağlayabileceğini araştırınız. 2. ÇERÇEVELER Çerçeveler, bir tarayıcı penceresini birden fazla pencereye bölüp her bir pencere içerisinde farklı içerikler gösterilmesini; ayrıca bir pencerede tanımlanmış olan bağlantıların (linklerin) istediğiniz bir diğer pencerede görüntülenmesini sağlar. Çerçevelerin özelliklerini aşağıda olduğu gibi özetleyebiliriz; Her çerçevenin kendine ait bir URL adresi vardır. Her çerçeveye bir isim verilebilir. Çerçeveler kullanıcı tarafından verilecek ölçülerle boyutlandırılabileceği gibi otomatik olarak da boyutlanabilme özelliğine sahiptir. İçinde çerçeveler bulunan bir sayfa oluşturmak için, öncelikle çerçevelerin özelliklerini tanımlayan temel bir html dosyası oluşturmak gerekir. Çerçevelerden oluşan bir sayfanın normal bir html belgesinden farkı içeriğinde <body> etiketi yerine, <frameset> etiketini kullanmasıdır. 2.1. <frameset> Çerçeve oluşturmak için kullanılan etikettir. Bu komut ile tarayıcı penceresinin kaç parçaya bölüneceği (çerçeve sayısı) ve bu çerçevelerin boyutlarının ne kadar olacağı belirlenir. Kullanımı: 14
Bu etiketle birlikte kullanılacak iki parametre vardır. Bunlar Cols ve Rows parametreleridir. 2.1.1. Cols <frameset> etiketi ile kullanılan parametrelerden birisidir. Ekranı dikey olarak (sütunlar halinde) tanımlanan boyutlara bölmek için kullanılır. Oluşturulacak sütunların genişlikleri pixel veya yüzde(%) cinsinde belirlenir. Sütun sayısı, çerçeve sayısını belirleyici niteliktedir. Kullanımı: <FRAMESET COLS="1. sütun genişliği, 2. sütun genişliği, 3.sütunun genişliği, "> Örnek 1: <frameset cols= 30%, 40%, 30% > Buradaki 1.sütun sayfanın %30 u genişliğinde, 2. Sütun %40 ı genişliğinde ve 3. sütun ise %30 u genişliğinde boyutlandırılmıştır., 15
Örnek 2: <frameset cols= 200,*,200 > Burada sütunlar şeklinde tanımlanan birinci ve üçüncü çerçeve 200 pixel değerinde, 2. çerçeve ise sayfanın geri kalan kısmını kapsayacak şekilde boyutlandırılmıştır. 2.1.2. Rows <frameset> etiketi ile kullanılan bir diğer parametre ise rows parametresidir. Ekranı yatay olarak (satırlar halinde) tanımlanan boyutlarda bölmek için kullanılır. Kullanımı: <FRAMESET ROWS="1. satır genişliği, 2. satır genişliği, 3.satır genişliği, "> Örnek: <frameset rows= 200,*,200 > Sayfada görüntülenecek olan çerçevelerin sayısı ve boyutları belirlendikten sonra <FRAME> etiketi kullanılarak pencerelerin içeriğinde neler olacağı belirlenir. Örnek: 16
2.2. <frame> <frame> etiketi, <frameset> etiketi ile oluşturulan çerçevelerin içeriğinde gösterilecek sayfaların belirlenmesi için kullanılır. Örnek: Yukarıdaki örnekte <frameset> ile tanımlanmış çerçevelerden oluşmuş sayfanın ilk %50 lik kısmını kapsayacak bölümüne önceden oluşturulmuş olan sayfa1.html deki içerik; diğer %50 lik dilimini oluşturan 2. çerçeveye ise sayfa2.html olarak kaydedilmiş sayfadaki içerik yerleştirilecektir. Eğer bu sayfalar önceden hazırlanıp kaydedilmemişse tarayıcıda sayfa görüntülenemiyor hata mesajı görüntülenecektir. <frame> etiketi ile kullanılabilecek parametreler ve görevleri Tablo 2.1 de gösterilmiştir. Parametre Görevi NAME Çerçevenin ismini gösterir. RESIZE/NORESIZE Çerçeve boyutunun değiştirilip değiştirilemeyeceğini gösterir SCROLLING Çerçevenin içeriğinin ekrana sığmadığı durumlarda, kaydırma çubuğu kullanılıp kullanılmayacağını belirler. Varsayılan değeri auto olmakla birlikte, yes veya no değerleri de verilebilir. MARGINHEIGHT Sayfadaki ilk nesnenin yukardan ne kadar uzak olacağını belirler. MARGINWIDTH Sayfadaki ilk nesnenin soldan ne kadar uzak olacağını belirler. SRC Çerçeve içinde gösterilmesini istediğimiz dosyanın URL adresini belirtmek için kullanılır. Tablo: 2.1: <frame> etiketi parametreleri ve görevleri 17
2.3. <noframe> Bazı tarayıcılar çerçeve özelliğini desteklemeyebilir. Bu tür durumlarda sayfaya <noframe> etiketi kullanarak mesaj yazılması sağlanır ve kullanıcının bu komutla belirlenen mesajla karşılaşması sağlanır. Örnek: 2.4. İç İçe Çerçeve Oluşturma <frameset> etiketi, aynı pencere içerisinde yatay ve dikey çerçeveleri birlikte kullanmanıza olanak sağlar. Örnek: Yukarıdaki kodu yazıp kaydettiğimiz zaman tarayıcıdaki görüntüsü Şekil 2.1 deki gibi olacaktır. 18
2.5. <iframe> Şekil 2.1: İç İçe çerçeve oluşturma örneği <iframe> etiketi, hazırlamakta olduğunuz sayfanın herhangi bir yerinde başka bir sayfa veya doküman görüntülemek istediğiniz zaman kullanılabilen, bir iç çerçeve oluşturmaya yarayan etikettir. Kullanılabilecek Parametre HEIGHT WIDTH NAME FRAMEBORDER SCROLLING Görevi Çerçevenin yüksekliğini belirtmek için kullanılır. Çerçevenin genişliğini belirtmek için kullanılır. Çerçeveye isim vermek için kullanılır. Çerçevenin kenarlığının olup olmayacağını belirlemek için kullanılır. Çerçevede kaydırma çubuklarının kullanılıp kullanılmayacağını belirlemek için kullanılır. 19
Örnek 1: Aşağıdaki örnekte <iframe> etiketi kullanılarak, önceden hazırlanmış olan ornek.html sayfasının içeriğinin genişliği 200, yüksekliği 100 olarak tanımlanmış olan ifreme içerisinde görüntülenmesi sağlanmıştır. Örnek 2: Aşağıdaki örnekte <iframe> etiketi kullanılarak; genişliği 400, yüksekliği 152 olarak tanımlanmış olan iframe içerisinde www.meb.gov.tr internet sitesinin görüntülenmesi sağlanmıştır. Yukarıdaki kodlar kaydedilip çalıştırıldığında tarayıcıdaki görüntü aşağıdaki gibi olacaktır. 20
UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Tarayıcı penceresinde aşağıdaki şekilde görüldüğü gibi içeriğinde üç farklı sayfayı barındıran tekli bir web sayfası oluşturunuz. İşlem Basamakları Html dosyası hazırlama programına, web tarayıcısında yukarıdaki şekildeki gibi görüntülenecek olan çerçeveyi oluşturmanızı sağlayacak html kodlarını yazınız. Sayfa1.html, sayfa2.html ve sayfa3.html dosyalarını şekildeki gibi görüntülenecek şekilde yerleştiriniz. Dosyayı İndex.html olarak kaydediniz. Öneriler Cols değeri; "30%,40%,30%" Rows değeri ise "50%,50%" olarak verilecektir. Sayfa1.html, sayfa2.html ve sayfa3.html dosyalarını oluşturunuz. Dosya-Kaydet komutunu çalıştırınız. Kayıt türü olarak Tüm Dosyalar seçeneğini seçiniz. 21
KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1. <FRAMESET> etiketini kullandınız mı? 2. COLS ve ROWS parametrelerini kullandınız mı? 3. <FRAME> etiketini kullandınız mı? 4. SCROLLING parametresini kullandınız mı? 5. NORESIZE parametresini kullandınız mı? 6. <NOFRAMES> etiketini kullandınız mı? 7. İç İçe çerçeve oluşturdunuz mu? 8. <iframe> etiketini kullandınız mı? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda Hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız Evet ise Ölçme ve Değerlendirme ye geçiniz 22
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerin başında boş bırakılan parantezlere, cümlelerde verilen bilgiler doğru ise D, yanlış ise Y yazınız. 1. ( ) Ekranı dikey olarak (sütunlar halinde) tanımlanan boyutlara bölmek için cols paramatresi kullanılır. 2. ( ) Ekranı yatay olarak (satırlar halinde) tanımlanan boyutlarda bölmek için rows parametresi kullanılmaz. 3. ( ) SRC, çerçeve içinde gösterilmesini istediğimiz dosyanın URL adresini belirtmek için kullanılan parametredir. 4. ( ) Çerçevede kaydırma çubuklarının kullanılıp kullanılmayacağını belirlemek için frameborder parametresi kullanılır. 5. ( ) NAME, çerçeveye isim vermek için kullanılan parametredir. DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz 23
ÖĞRENME FAALİYETİ 3 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 3 Uygun ortam sağlandığında web sayfaları için stil şablonları oluşturabileceksiniz. ARAŞTIRMA Html belgesi oluştururken stil şablonlarını kullanmanın önemini ve sağlayacakları kolaylıkları araştırınız. 3. STİL ŞABLONLARI Öncelikle şunu belirtelim ki bir sonraki modülde bu konu detaylı bir şekilde anlatılmaktadır. Stil şablonları (CSS-Cascading Style Sheets), hazırlamakta olduğunuz sayfalar için istenildiği zaman kullanılmak üzere şablonlar oluşturmaya yarar. Html, etiket türünde bir yazım dili olduğundan tasarım konusunda çoğu zaman yetersiz kalabiliyor. Bir web sayfası hazırlanırken çok sayıda renk veya font kullanmamız estetik açısından gerekli olabilmekte. Html ile bunları her defasında ayrı ayrı tanımlamak gerekirken, CSS bir defada tanımlayıp tüm sayfada kullanabilmemize olanak sağlar. Böylelikle bir değişiklik yapmamız gerektiğinde tüm sayfalarda değişiklik yapmak yerine, mevcut CSS üzerinde değişiklik yaparak tüm sayfalara etki etmesi sağlanmaktadır.bu da işimizi oldukça kolaylaştırır. Css kodları, body veya head bölümlerinde yer almak üzere Html kodlarının içine yazılarak kullanılır. Ayrıca harici CSS dosyaları oluşturarak da istenildiği zaman html dosyasında kullanılmak üzere de çağrılabilme özelliğine sahiptir. 3.1. Stil Şablonlarının Komut Yapısı Style dosyaları html kodlarının <head> </head> bölümünde tanımlanır. Kullanımı: <style type="text/css">..</style> şeklindedir. 3.2. Stil Şablonlarının Çeşitleri, Seçiciler 3.2.1. Stil Şablonlarının Çeşitleri Css kodlarının en önemli özelliklerinden birisi farklı türlerde kullanılabilmesidir. İsteğe göre tek bir ögeye, tüm sayfaya veya site içerisinde kullanılan tüm html dosyalarına etki edebilme özelliğine sahiptir. Bu özellikler Yerel, Genel ve Harici CSS olarak adlandırılmaktadır. 24
Yerel CSS, html belgesinin <body> bölümüne yazılır ve bir defaya mahsus olmak üzere sadece yazıldığı yerde etkili olur. Örnek: Genel CSS, html belgesinin <head> bölümüne yazılır ve mevcut html dosyasının tamamı üzerinde etkili olur. Örnek: Harici CSS, Global stil şablonu olarak da adlandırılır. Hazırlanmakta olan sitenin aynı özelliklerde olmasının istenmesi durumunda kullanılır ve sitedeki tüm sayfalara etki eder. Harici CSS de kodlar ayrı bir dosyaya yazılıp uzantısı.css olacak şekilde kaydedilir. Daha sonra html dosyası içerisinde yer alan <head>.</head> etiketleri arasına; <link rel="stylesheet" type="text/css" href="dosya_ismi.css"> şeklinde yazılarak çağrılır. 25
Örnek: Aşağıda verilen kodları kullanmakta olduğunuz editöre yazıp stil.css olarak kaydediniz. Aşağıdaki kodları kullanmakta olduğunuz editöre yazıp harici.html olarak kaydediniz. Kodlar kaydedilip çalıştırıldığında tarayıcıdaki görüntüsü aşağıdaki gibi olacaktır. 26
3.2.2. Seçiciler (Selectors) Seçiciler CSS nin en çok kullanılan elemanlarındandır. <h1>, <h2>,<h3> gibi etiketlerin özelliklerini değiştirmeden onlara yeni özellikler eklemeyi sağlar.ayrıca istediğimiz bir kelimeye, style özellikleri atayarak istenildiği zaman çağırmaya da olanak tsağlar. Id seçicisi ve sınıf seçicisi olmak üzere iki çeşit seçici vardır. İd Seçicileri (ID Selectors): Html belgesinde kendi tanımlayıcı adlarına gönderme yaparak herhangi bir Html etiketine stil vermek amacıyla kullanılırlar. Id seçicilerini tanımlayıcı adlarının önündeki # işaretinden tanırız. Örnek: 27
Sınıf Seçicileri (Class Selectors): Yazmış olduğunuz kodlarda kullandığınız <h1> gibi etiketlerin tümünün aynı özellikte olmasını istemediğiniz durumlar olabilir. Sınıf seçicileri bu tür durumlarda kullanılır. Örnek 1: Bu örnekte sınıf seçicisi sadece <h2> nin içinde tanımlanmıştır. Örnek 2: Buradaki örnekte ise genel bir sınıf seçicisi tanımlanmıştır. 28
UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Bir web sayfası için yazı tipi, boyutu ve renginin belirlendiği bir stil şablonu oluşturup bu şablonu yerel, genel ve harici olarak kullanınız. Not: Yazı tipi için font-face etiketi, Yazı boyutu için font-size etiketi, Yazı rengi için color etiketi kullanıldığını unutmayınız. İşlem Basamakları Stil şablonu yerel olarak kullanınız. Genel olarak kullanmak için <head> bloğunda yazibicim adında stil şablonu oluşturunuz. Oluşturduğumuz şablonu <p> etiketine uygulayınız. yazibicim adında oluşturduğumuz şablonu style.css adında harici bir şablon dosyası biçimde kaydediniz. Kaydettiğimiz dosyayı web sayfamıza dahil ediniz. <p> etiketine uygulayınız. Öneriler <p style= font-face:verdana; fontsize:11px; color:#cdcdcd; ></p>.yazibicim { font-face:verdana; font-size:11px; color:#cdcdcd; } <p class= yazibicim ></p> Stil Şablonları Çeşitleri konu başlığına bakınız. <link rel="stylesheet" type="text/css" href="style.css"> <p class= yazibicim ></p> 29
KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1. Stil şablonlarının komut yapısını öğrendiniz mi? 2. Stil şablon çeşitlerini öğrendiniz mi? 3. Sayfanızda yerel stil şablonunu tanımladınız mı? 4. Sayfanızda genel stil şablonunu tanımladınız mı? 5. Sayfanızda harici stil şablonunu tanımladınız mı? 6. Sayfanızda Id seçicileri kullandınız mı? 7. Sayfanızda sınıf seçicileri kullandınız mı? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda Hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız Evet ise Ölçme ve Değerlendirme ye geçiniz 30
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve doğru seçeneği işaretleyiniz. 1. Html belgesinin <head> bölümüne yazılan ve mevcut html dosyasının tamamı üzerinde etkili olan stil şablon çeşidi aşağıdakilerden hangisidir? A) Harici CSS B) Genel CSS C) Yerel CSS D) Hiçbiri 2. Html belgesinin <body> bölümüne yazılan ve bir defaya mahsus olmak üzere sadece yazıldığı yerde etkili olan stil şablon çeşidi aşağıdakilerden hangisidir? A) Yerel CSS B) Genel CSS C) Harici CSS D) Hiçbiri 3. Kaç tane seçici türü vardır? A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 4. Aşağıdakilerden hangisi yazıyı altı çizili olarak yazmayı sağlamak için tanımlanmış bir stildir? A) i {font-size: 10pt; color: blue} B) u {font-size: 10pt; color: blue} C) h1 {font-size: 10pt; color: blue} D) p {font-size: 10pt; color: blue} 5. Bir web sayfası için yazılan genel css kodları hangi etiketle başlar? A) <link> B) <script> C) <head> D) <style> DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki öğrenme faaliyetine geçiniz 31
ÖĞRENME FAALİYETİ 4 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ 4 Web sayfaları için çoklu ortam araçları ekleyebileceksiniz. ARAŞTIRMA Yaygın olarak kullanılmakta olan ses, resim ve video dosyalarının neler 4.1. Resim Ekleme olduğunu ve aralarında ne tür farklar bulunduğunu araştırınız. 4. ÇOKLU ORTAM ARAÇLARI Hazırlamış olduğunuz web sayfasının içeriğine uygun olarak resimler eklemek isteyebilirsiniz. Resim eklemek için kullanılan html etiketi <img src> dir. Src, ekleyeceğimiz resmin bulunduğu dizini gösterir. Kullanımı: <img src= res1.jpg > res1.jpg resminin sayfamıza eklenmesini sağlar. <img src> etiketi ile kullanılan birtakım parametreler bulunur. Bunlar; width, height, border, align, alt parametreleridir. Width: Eklenilecek resmin pixel cinsinden genişliğini gösterir. Height: Eklenilecek olan resmin pixel cinsinden yüksekliğini gösterir. Border: Eklenilecek olan resme bir çerçeve çizilip kalınlığını belirlemek için kullanılır. Border= 0 olursa çerçeve çizilmez. Buradaki sayı arttıkça çerçevenin kalınlığı da artar. Alt: Fare ile resmin üzerine gelindiğinde yazılmasını istediğiniz metni belirlemek için kullanılır. Align: Eklenilecek olan resmin nasıl hizalanacağını belirtmek için kullanılır. Left değeri ile kullanıldığı zaman resim sağa hizalı, right değeri ile kullanıldığında resim sola hizalı, center ile kullanıldığında ise resim ortalanmış olarak sayfaya eklenecektir. 32
Örnek: Yukarıdaki kodları kaydedip çalıştırdığımızda agac.jpg resmi sayfanıza Resim 4.1 de görüldüğü gibi eklenmiş olacaktır. Resim 4.1: agac.jpg Eklemiş olduğunuz resme vereceğimiz link sayesinde resmin yeni bir sayfada gerçek boyutlarında çıkmasını veya belirttiğiniz sitenin açılmasını da sağlayabilirsiniz. Örnek 1: <a href="resim.jpg"><img SRC="resim.jpg" width= 100 height= 100 ></a> Örnek 2: <a href= http://www.meb.gov.tr ><IMG SRC="logo.gif" alt="logo"></a> 33
4.2. Ses Araçları Ekleme Html kodları ile hazırlamış olduğunuz sayfalara ses araçları ekleyerek sayfanızın daha çarpıcı olmasını sağlayabilirsiniz. Ses dosyalarını sayfanıza üç farklı durumda ekleyebilirsiniz. Sesi arka plân olarak ekleyebilirsiniz. Böylelikle sayfa tarayıcı tarafından yüklendiği anda ses dosyası arka plânda çalışmaya başlayacaktır. <bgsound src= muzik.wav loop= infinite > Burada loop özelliğine infinite değeri verilerek, müziğin arka plânda sürekli çalması sağlanmış olunur. Sayfayı kapatana kadar ses dosyası çalmaya devam edecektir. loop özelliğine sayısal bir değer vererek de (örneğin loop= 5 ) müziğin kaç kez tekrarlanıp duracağı belirlenir. Ses dosyasına link vererek de ses dosyalarının çalmalarını sağlayabilirsiniz. Buradaki linke tıklandığı zaman bilgisayarda bulunan ses dosyası yürütücü programı çalışacak ve muzik.mid isimli ses dosyasının çalması sağlanacaktır. Ses dosyasını sayfaya ekleyerek, web sayfasını tarayıcıda çalıştırdığınız zaman çalmasını sağlayabilirsiniz. Kodunu kaydedip çalıştırdığımız zaman tarayıcıdaki görüntü aşağıdaki gibi olup İstiklal Marşımızın çalması sağlanmış olacaktır. Autostart, sayfanın yüklendiği anda ses dosyasının çalışıp çalışmamasını belirler. True değerini aldığı zaman ses dosyası,sayfa yüklendiği anda çalışacaktır. NOT:.mp3,.wav,.aif,.ra,.mid yaygın olarak kullanılan ses dosyası türlerinin uzantılarından bazılarıdır. 34
4.3. Video ekleme Bir web sayfasında istediğiniz herhangi bir video dosyasını görüntüleme işlemi, ses dosyası ekleme işlemi ile aynıdır. Bir görüntü dosyasına link vererek ilgili videonun çalışmasını sağlayabilirsiniz. Örnek: <P>Cumhuriyet Bayramı kutlamalarını izlemek için <a href="cumhuriyet.avi"> tıklayınız.</a></p> Buradaki kodu kaydedip tarayıcıda çalıştırdığımızda cumhuriyet.avi dosyası bilgisayarınızda bulunan video oynatıcı programı tarafından görüntülenecektir. Video dosyaları ses dosyalarında olduğu gibi tarayıcının içine eklenerek de kullanılabilir. Örnek: NOT:.mpeg,.avi,.mov,.wmv,.asf yaygın olarak kullanılan video dosyası türlerinin uzantılarından bazılarıdır. 35
UYGULAMA FAALİYETİ UYGULAMA FAALİYETİ Özgeçmişinizin ve 1 adet profil resminizin yer alacağı bir web sayfası hazırlayınız. Bu dosyayı ozgecmis.html olarak kaydediniz. İşlem Basamakları Ses kayıt aracı kullanarak kısa özgeçmişinizden bahseden bir ses dosyası hazırlayınız. Hazırlamış olduğunuz ses dosyasını ozgecmis.html sayfasına ekleyip sayfa yüklendiği zaman çalışmasını sağlayınız http://www.rtukcocuk.org.tr/oyunlar.ph p internet sitesinden istediğiniz bir oyunu bilgisayarınıza indiriniz. İndirmiş olduğunuz video dosyasını hazırlamış olduğunuz web sayfasına ekleyiniz. Öneriler Ses dosyası kodu eklenirken autostart=true olarak ayarlayınız Video dosyası kodunu eklerken autostart=false olarak ayarlayınız. 36
KONTROL LİSTESİ Bu faaliyet kapsamında aşağıda listelenen davranışlardan kazandığınız beceriler için Evet, kazanamadığınız beceriler için Hayır kutucuğuna (X) işareti koyarak kendinizi değerlendiriniz. Değerlendirme Ölçütleri Evet Hayır 1. Web sayfanıza resim eklediniz mi? 2. Web sayfanızda ses araçlarını kullandınız mı? 3. Web sayfanıza video eklediniz mi? DEĞERLENDİRME Değerlendirme sonunda Hayır şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Bütün cevaplarınız Evet ise Ölçme ve Değerlendirme ye geçiniz 37
ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere doğru sözcükleri yazınız. 1...,eklenilecek olan resme bir çerçeve çizilip kalınlığını belirlemek için kullanılır. 2.., fare ile resmin üzerine gelindiğinde yazılmasını istediğiniz metni belirlemek için kullanılır. 3. loop özelliğine verilen.değeri ile web sayfasına eklenmiş olan müziğin arka plânda sürekli çalması sağlanmış olunur. Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve doğru seçeneği işaretleyiniz. 4. Web sayfalarımıza resim eklemek için aşağıdaki etiketlerden hangisi kullanılır? A) <a href= > B) <embed src= > C) <img src= > D) <bgsound src= > 5. Web sayfalarındaki resimlerin üzerine gelince fare imlecinin altında yazı çıkmasını hangi parametre aracılığı ile sağlıyoruz? A) widht B) height C) border D) alt DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise Modül Değerlendirme ye geçiniz. 38
MODÜL DEĞERLENDİRME MODÜL DEĞERLENDİRME Aşağıdaki soruları dikkatlice okuyunuz ve doğru seçeneği işaretleyiniz. 1. Hazırlamakta olduğunuz forma, şifreli alanlar eklemek için aşağıdakilerden hangisi kullanılır? A) Checkbox B) Text C) Submit D) Password 2. Aşağıdakilerden hangisi <input> etiketi ile kullanılacak parametrelerden değildir? A) Type B) Src C) Reset D) Align 3. Hazırlamakta olduğunuz çerçevenin ismini göstermeye yarayan parametre aşağıdakilerden hangisidir? A) Name B) Scrolling C) Iframe D) Marginheight 4. Hazırlanmakta olan sitenin ayni özelliklerde olmasının istenmesi durumunda kullanılan ve sitedeki tüm sayfalara etki eden stil şablon çeşidi aşağıdakilerden hangisidir? A) Yerel CSS B) Genel CSS C) Harici CSS D) Hiçbiri 5. Resim eklemeyi sağlayan komut aşağıdakilerden hangisidir? A) <embed> B) <img> C) <bgsound> D) <background> 6. Ses dosyalarını çalmayı sağlayan etiket hangisidir? A) <bgcolor> B) <background> C) <bgsound> D) <img> 39
7. Aşağıdakilerden hangisi bir video ekleme linkidir? A) <embed src="c:\muzik\istiklal.avi"> B) <embed href="c:\video\ istiklal.avi "> C) <embed src.mpg="c:\muzik\ istiklal.avi "> D) <avi src="c:\video\ istiklal.avi "> DEĞERLENDİRME Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt ettiğiniz sorularla ilgili konuları faaliyete geri dönerek tekrarlayınız. Cevaplarınızın tümü doğru ise bir sonraki modüle geçmek için öğretmeninize başvurunuz 40
CEVAP ANAHTARLARI CEVAP ANAHTARLARI ÖĞRENME FAALİYETİ-1 İN CEVAP ANAHTARI 1 Form 2 Checkbox 3 Text 4 Multiple 5 Submit ÖĞRENME FAALİYETİ-2 NİN CEVAP ANAHTARI 1 Doğru 2 Yanlış 3 Doğru 4 Yanlış 5 Doğru ÖĞRENME FAALİYETİ-3 ÜN CEVAP ANAHTARI 1 C 2 A 3 B 4 B 5 D ÖĞRENME FAALİYETİ-4 ÜN CEVAP ANAHTARI 1 Border 2 Alt 3 Infinite 4 C 5 D MODÜL DEĞERLENDİRMENİN CEVAP ANAHTARI 1 D 2 C 3 A 4 C 5 B 6. C 7 A 41
KAYNAKÇA KAYNAKÇA http://uzem.ankara.edu.tr/gulbahar/web-turkce/konu-8.pdf (08.12.2011, 22:00) http://uzem.ankara.edu.tr/gulbahar/web-turkce/konu-7.pdf (12.12.2011, 11:00) http://bmb.cu.edu.tr/mcuma/files/html4.pdf(28.12.2011, 14:00) 42