Bilimsel Bilgiye Erişim Mustafa SÖZBİLİR

Bilimsel Bilgiye Erişim Mustafa SÖZBİLİR Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi OFMAE Bölümü Kimya Eğitimi Anabilim Dalı 25240-Erzurum Eposta: sozbilir@atauni.edu.tr

Bilgi Kaynakları Magazinler Dergiler Süreli Yayın Dizinleri Gazeteler WWW Kütüphane Kataloğu Kitaplar Ansiklopediler E-Posta 2

Bilgi Kaynağı Türleri: Birincil Kaynaklar Kitaplar Geçerli bilimsel ve teknik bilgiyi kendisinde bulunduran kaynaklar Basılmış kitaplar & E-kitaplar Bilimsel Dergi Makaleleri Ücretli Erişilen Dergiler & Ücretsiz Erişilen Dergiler (DOAJ) Konferans Sunumları Bilimsel Raporlar Patentler Tezler YÖK Ulusal Tez Merkezi & ProQuest Digital Dissertations Resmi belgeler Tebliğler Dergisi (MEB) & MEB İstatistikler İnternet Kaynakları 3

Bilgi Kaynağı Türleri: İkincil Kaynaklar-1 Birincil kaynaklardaki bilgiye ulaşmada yol gösterici kaynaklar Kütüphane Katalogları Üniversite kütüphanesi ve Ulusal Toplu Katalog (To-Kat) Bibliyografik veritabanları WoS, ERIC, BEI, SBVT, Tez Veritabanları, DOAJ, vd. Ansiklopediler Encyclopedia of Educational Research, 6th ed. (1992) Handbooks - El Kitapları Handbook of Research on Science Teaching and Learning (1994) Handbook of Research on Teacher Education (1996) International Handbook of Science Education - Vol 1 & 2 (2001) Handbook of Qualitative Research in Education (2000) Handbook of Research on Science Education (2006) 4

Bilgi Kaynağı Türleri: İkincil Kaynaklar-2 Birincil kaynaklardaki bilgiye ulaşmada yol gösterici kaynaklar Alana Özgü Kitaplar Chemical Education: Towards Research-based Practice(2003) Research in Science Education Past, Present and Future (2001) Research and the Quality of Science Education (2005) Contributions from Science Education Research (2006) Chemistry Education in the ICT Age (2009) Review lar Review of Educational Research (1931-günümüze, dergi) http://rer.sagepub.com Review of Research in Education (1973-günümüze, yıllık) http://rre.sagepub.com Tanıtımlar Güncel Duyuru Kaynakları İnternet Kaynakları 5

Bilgi Gereksiniminin İfade Edilmesi Gereksinim: Kaynak: MEB Merkez teşkilatında yapılan kurumsal yapılandırma çalışmaları hakkında bilgi Öğrencilerin fen öğreniminde cinsiyetin öğrenme başarısı üzerine etkisi nedir? Türkiye deki krem üreticilerinin X markalı el ve yüz kremi hakkındaki görüşleri Gazeteler ve Web Bilimsel Dergiler ve kitaplar (ve e-dergiler ya da e-kitaplar) Magazinler (ve belki e- zine* ler) *E-zine: Basılı bir magazin in çevrimiçi ya da elektronik sürümü. 6

Online Tarama Ortamları Ulusal Toplu Katalog (TO-KAT) Web de Tarama Google & Akademik Google WoS: Web of Science ERIC (Education Resources Informations Center) BEI (British Education Index) DOAJ (Directory of Open Access Journals) ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları Türk Eğitim İndeksi Tezler YÖK Ulusal Tez Merkezi & ProQuest Dissertations Kaynaklara Erişim (Kütüphane ve Online İmkanlar) 7

TO-KAT Ulusal Toplu Katalog http://www.toplukatalog.gov.tr

Ulusal Toplu Katalog Tarama 9

Ulusal Toplu Katalog Tarama 10

Web de Tarama Google & Akademik Google

Tarama Operatörleri 12

Taramalarda dikkat edilecek hususlar Taramalarda kullanılacak anahtar kelimeler seçilirken mümkün olduğunca yalın kelimeler kullanılmalı, eklerden ve tam cümle ibarelerinden kaçınılmalıdır! Kurabiye nasıl yapılır? şeklindeki bir bilgiye erişmek için, Kurabiye Tarif kelimeleri çok daha faydalıdır. 13

Taramalarda dikkat edilecek hususlar Hedeflenen bilgiye en kestirme yoldan ulaşmak için spesifik anahtar kelimeler ilave edin. ALKANLAR hakkında bir Power point sunusu arıyoruz: ALKANLAR filetype:ppt Word dosyası için, DOC, Acrobat dosyası için PDF, Excel için XLS ekleri 14

Taramalarda dikkat edilecek hususlar Alternatif anahtar kelimeler de aranmalıdır. Örneğin; Mersin hakkında bilgi elde etmek için Mersin kelimesi ve İçel kelimesi Arıtma kelimesini taramak için ayrıca Saflaştırma Web kelimesi için web kelimesinin yanında internet 15

Taramalarda dikkat edilecek hususlar İstenmeyen bilgileri arındırmak için tarama motorunun özelliğine göre NOT veya (-) terimlerini kullanılır. Örneğin; Yulaf içeren fakat üzüm içermeyen kurabiye tariflerini bulmak için, tarif kurabiye yulaf üzüm anahtar kelimeleri ile tarama yapılır. 16

Taramalarda dikkat edilecek hususlar Birden fazla kelimeyi yazıldığı biçimde taramak için (exact phrase=tam ibare) kelimeler tırnak içinde yazılmalıdır. Örneğin; Örneğin Mustafa SÖZBİLİR diye tarama yapılırsa, aynı zamanda Mustafa AYDIN Mehmet SÖZBİLİR gibi alakasız bir ibarenin olduğu belge de tarama sonuçlarında görüntülenir. Mustafa SÖZBİLİR şeklinde bir ibare ise kesin sonuca götürecektir 17

Dünyanın Anahtarı! 18

http://www.google.com.tr/advanced_search Google Gelişmiş Arama Arayüzü 19

Google Scholar/Akademik Google http://scholar.google.com.tr 20

Akademik Google Gelişmiş Arama Arayüzü 21

WoS: Web of Science

Web of Science Erişim Abonelik Gerektirir Erişim Adresi: http://apps.isiknowledge.com 23

Web of Science ta Tarama Kurallar ve Tarama İpuçları Türkçe ye özgü karakterler (ğ, ş, ç, ı, İ, ö, ü) yerine, bunlara en yakın harf karakterleri (g, s, c, i, I, o, u) kullanılmalıdır. 25

Web of Science ta Tarama Taramada büyük-küçük harf duyarlılığı yoktur. Yani DNA kelimesi, DNA, dna, Dna, dna şeklinde de yazılarak taranabilir. 26

Web of Science ta Tarama Kelime ve kelime gruplarının çeşitli varyasyonlarını kullanmak için wildcards (belirsiz karakter, belirsiz harf) fonksiyonu kullanılabilir. WOS ta kullanılan wildcard karakterleri şunlardır. Asteriks (*) Karakteri Soru işareti (?) Karakteri Dolar ($) Karakteri 27

Web of Science ta Tarama Asteriks (*) Karakteri: Sıfırdan başlamak üzere bir yada birden fazla karakteri temsil eder. Örneğin, enzym*: enzym, enzyme, enzymes, enzymatic, enzymology vb kelimeleri de kapsar. Sul*ur; sulfur ve sulphur vb kelimeleri de kapsar. 28

Web of Science ta Tarama Soru İşareti Karakteri (?): Tek bir harf karakterini temsil eder.?? iki karakter, vb. Örneğin, volcan? Volcany, volcane, volcano vb kelimeleri kapsar. wom?n: woman, women, womyn vb kelimeleri kapsar. 29

Web of Science ta Tarama Dolar karakteri ($): Sıfır karakteri veya tek bir harf karakterini temsil eder. Örneğin, vapo$r: vapor ve vapour kelimelerini kapsar. colo$r: color ve colour kelimelerini kapsar. 30

Web of Science ta Tarama 31

Tarama operatörleri AND (ve) Fonksiyonu: Taranacak kelimeler arasına AND (ve) yazılarak her iki kelimeyi beraber ihtiva eden materyaller bulunabilir. Taranacak iki kelime arasında bırakılan bir boşluk ta aynı anlama gelir. Örnek Chemistry AND Education (=Chemistry Education) (Bu kelimelerin her ikisinin de geçtiği kaynakları gösterir). 32

Tarama operatörleri OR (veya) Fonksiyonu: Kelimeler arasına OR (veya) yazılarak anahtar kelimelerden birinin yâda her ikisinin geçtiği kaynaklar bulunur. Örnek Chemistry OR Education (Anahtar kelimelerden herhangi birinin ya da her ikisinin geçtiği kaynakları gösterir). 33

Web of Science ta Tarama Tırnak ( ) Fonksiyonu: Taranan kelimeler tırnak ( ) içine yazılarak exact phrase (tam ibare ya da deyim) taraması yapılabilir. Bu işlevin AND fonksiyonu ile yapılan taramadan şöyle bir farkı vardır. AND ile yapılan taramada kelimelerin yazıldığı sırada bulunması veya ardı ardına yer alması gerekmez. Taranan kelimelerin ilgili dokümanın herhangi bir yerinde olması yeterlidir. Oysa tırnak içinde yapılan bir taramada, taranan kelime grubunun yazıldığı biçimde bilgi kaynağında olması gerekir. 34

Web of Science ta Tarama NOT (Hariç) Fonksiyonu: Web of Science ta tarama yapılırken, taramada hariç tutulacak kelimeler NOT ile elimine edilir. Örnek: Carbon NOT monoxide (Monoxide kelimesinin geçmediği, carbon terimini ihtiva eden kaynaklar bulunur). 35

Web of Science ta Tarama SAME (Aynı) Fonksiyonu: Same fonksiyonu aynı birim içindeki ilgili kelime gruplarını tarar. Mesela carbon AND monoxide diye tarama yapılınca, aynı makalenin özet kısmında carbon, anahtar kelimeler veya makale başlığında monoxide geçiyorsa, bu kaynak tarama sonuçlarında listelenir. Eğer carbon SAME monoxide diye tarama yapılırsa her iki kelime aynı birimde ise (örneğin başlıkta (TITLE), veya özette (ABSTRACT, SYNOPSIS, SUMMARY) veya anahtar kelimelerde (KEY WORDS) tarama sonucu olarak listelenir. 36

Web of Science ta Tarama Parantez ( ) Fonksiyonu: Bir kelime yada kelime grubunu diğer bir kelime grubu ile kombinasyonunu sağlamak için kullanılan bir araçtır. 37

Web of Science ta Tarama Eşanlamlılar veya Farklı Yazım Stilleri: Eş anlamlı olabilecek kelimeler, bunların alabilecekleri muhtemel ekler, kelimelerin bitişik ya da ayrık yazılabilmeleri vb durumlar asteriks ve OR operatörleri ile kolaylıkla taranabilir. Örnek: honey bee* OR honeybee* OR apis mellif* 38

Web of Science ta Tarama Noktalama İşareti Taşıyan Terimleri Tarama: Her ne kadar tarama sonuçlarında gösterilseler de, noktalama işaretleri bazen WOS ta boşluk olarak bazen de bitişik olarak değerlendirilir. Bu durumda alternatif olarak hem noktalama işaretini taşıyan hem de taşımayan anahtar kelime ile tarama yapmada fayda vardır Örneğin X-Ray kelimesini taramak için xray OR x ray OR x-ray 39

Web of Science ta Tarama Eski Yunan Harflerini İçeren Terimleri Tarama: Taramalarda Yunan harflerinin İngilizce okunuşları kullanılır. Örnek: β-carotene kelimesi, beta carotene yazılarak taranırken α,ω-bis(1,1-dimethylheptyl) kelime grubu taranırken alpha omega bis 1 1 dimethylheptyl anahtar kelimesi girilir. 40

Web of Science ta Tarama Author Search (Yazar Taraması): General Search bölümünde yapılan tarama fonksiyonlarından biri de yazar taramasıdır. TOPIC Search bölümünde anlatılan bütün temel özellikler bu bölüm için de geçerlidir. SAME hariç diğer arama operatörleri ve Wildcard lar kullanılabilir. Yazarın adından yazarın atıf indeksine giren makaleleri bulunur. Yazarın soyadı ve adının ilk harfi ile anahtar kelime girilir. Örneğin Mustafa SÖZBİLİR için, SOZBILIR M Eğer yazar iki isimli ise, ilk harfler bitişik girilerek tarama yapılır. Örneğin; Mehmet Emin Şengül için, Sengul ME 41

ERIC Education Resources Information Center

ERIC (Education Resources Information Center) http://www.eric.ed.gov 43

ERIC Advanced Search 44

Örnek ERIC Tarama Sayfası 45

Örnek Tarama Sonucu 46

Bulunan Makalenin Detayları 47

British Education Index

BEI-British Education Index http://www.leeds.ac.uk/bei/index.html 49

BEI-British Education Index 50

BEI-British Education Index 51

DOAJ Directory of Open Access Journals

DOAJ http://www.doaj.org 53

DOAJ Makale Tarama Arayüzü 54

ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları

ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları http://uvt.ulakbim.gov.tr 58

ULAKBİM Ulusal Veri Tabanları 59

Basit Tara Arayüzü 60

Basit Tara Arayüzü 61

Tarama Sonuç Sayfası 62

Yayının Kendisi 63

Türk Eğitim İndeksi

Türk Eğitim İndeksi Erişim: http://turkegitimindeksi.com/default.aspx 65

Türk Eğitim İndeksi 66

Tezlere Erişim YÖK Ulusal Tez Merkezi

YÖK Ulusal Tez Merkezi 71

YÖK Ulusal Tez Merkezi 72

Tez Merkezinde Basit Tarama 73

Basit Tarama Sonuç Sayfası 74

Ayrıntılı Tarama 75

Bilgi Kaynağını Temin Etme Doğrudan erişim (Kütüphane, Dergi vb.) Online erişim Yazar ya da eser sahibi aracılığıyla erişim Belge sağlama servisleri aracılığıyla erişim

Teşekkür Bu sunuda bazı slaytlar Prof. Dr. Arif DAŞTAN tarafından hazırlanan Web of Science ve Doç. Dr. Çoşkun Polat tarafından hazırlanan Bilimsel Bilgiye Erişim adlı sunularından alınmıştır. Meslektaşlarımıza teşekkür ederiz. 77