BÖLÜM 10 KIT AL A IN R ŞFİ VE KÜÇ Ü KE L E N NYA DÜ
BÖLÜM 10 COĞRAFYA İPEK YOLU Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya 1. Çin i, Asya üzerinden Anadolu ve Avrupa ya bağlayan tarihi kervan yoludur. MÖ kullanılmaya başlandı. Esas itibariyle Antakya dan başlayarak İran ve Afganistan ın kuzeyinden geçerek Pamir Ovası na kadar varırdı. Burada Taş Kule denilen yerde batıdan gelen ticari mallar, doğunun mallarıyla değiştirilirdi. 6. Asya nın doğusundan gelerek Anadolu, Akdeniz ve Karadeniz üzerinden geçen İpek ve Baharat yolları, devletlerin birbirlerini tanımalarına ve uluslararası ticaretin gelişmesine olanak sağlamıştır. Test 1 Buna göre, ticaret yollarının geçiş Yukarıda bazı özellikleri anlatılan tarihi ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir? güzergâhlarında aşağıdakilerden hangisinin geçekleşmesi beklenmez? A) İpek Yolu B) Çay Yolu A) Devletlerin ekonomilerinin güçlenmesi Yoğun bir şekilde ipek, porselen, kâğıt, baharat ve değerli taşların taşınmasının yanı sıra kıtalar arasındaki kültür alışverişine de olanak sağlayan binlerce kilometre uzunluğundaki bu ticaret ve kervan yolu zaman içinde İpek Yolu olarak adlandırılmıştır. Tarihin en eski ve büyük ticaret yollarından biri olan İpek Yolu, Çin den Avrupa ya kadar uzanan bir güzergâha sahiptir. 6.400 kilometre uzunluğunda bir kervan yolu olan İpek Yolu, Çin in Xi an kentinden başlar. Kuzeybatı yönüne doğru Çin Seddi ni takip eder, Taklamakan Çölü nün yanından geçerek, Pamir Dağları nı aşar ve böylece Afganistan ı geçtikten sonra Doğu Akdeniz e ulaşır. C) Buhur Yolu D) Kral Yolu E) Baharat Yolu 2. Aşağıdaki hangisi, İpek Yolu nun geçtği çöllerden biridir? A) Atakama B) Namib C) Sahra D) Kalahari E) Taklamakan 3. İpek Yolu nun önemini azaltan gelişme aşağıdakilerden hangisidir? A) Dünya nın etrafının dolaşılması B) Ümit Burnu nun keşfedilmesi C) Amerika kıtasının keşfedilmesi D) Hint Deniz yolunun keşfedilmesi E) Panama Kanalı nın açılması 4. İpek Yolu ile Baharat Yolu nun önemini kaybetmesine aşağıda verilen ülkelerden hangisi nin denizcilik alanındaki çalışmaları neden olmuştur? A) Almanya B) Rusya B) Kültürel etkileşimin hızlanması C) Toplumların her alanda birbirleriyle ilişkiye girmesi D) Ülkelerin ticaret yollarında hâkimiyet kurmak için sık sık birbirleriyle savaşması E) Kültürel etkileşimin azalması 7. Tarihte önemli bazı ticaret yolları vardır. Tarihte bilinen ilk kara ticaret yoludur. Anadolu nun batısından başlayarak Ortadoğu ya kadar uzanır. MÖ 5. yüzyılda Lidyalılar tarafından yapılmıştır. Yukarıda bazı özellikleri verilen kara ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir? A) Kral Yolu B) Çay Yolu C) Anadolu Yolu D) İpekYolu E) Baharat Yolu İpek Yolu iki kola ayrılır; I.yol: güneyde İran topraklarından geçerek, Suriye ve Anadolu üzerinden geçerek Akdeniz kıyılarına ulaşır. II yol: kuzeyde Hazar Denizi nin kuzeyinden, Karadeniz in kuzey bölgelerine ulaşır. C) Portekiz D) İngiltere E) İspanya 5. Aşağıdakilerden hangisi İpek Yolu güzergâhında ticareti yapılan bir ürün değildir? A) Kağıt B) Kumaş C) İpek D) Demir E) Değerli taşlar 8. İpek Yolu, Kral Yolu ve Baharat Yolu gibi ti caret yollarının değişmesi, aşağıdaki ülke lerden hangisini söz konusu ticaret yollarının popüler olduğu dönem olumsuz olarak etkilemiş tir? A) İspanya B) Portekiz C) İtalya D) Fransa E) Osmanlı Devleti 248 1. A 2. E 3. D 4. C 5. D 6. E 7. A 8. E
9. İpek Yolu hakkındaki; I. Çin in Xian kentinden başlayarak Avrupa ya kadar uzanırdı. II. Baharat taşındığı için baharat yolu olarakta bilinir. III. Başta ipek olmak üzere kâğıt, porselen ve değerli eşyalar taşınırdı. bilgilerinden hangisi ya da hangileri yanlıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 10. Asya kıtasından satılmak üzere pazarlara ge tirilen mallar, Kral Yolu yla uzun ve zor bir yol culuktan sonra Ege Denizi ne ulaştırılırdı. Mallar, gemilerle Akdeniz üzerinden Avrupa nın önemli limanlarına taşınırdı. Kral Yolu üzerinde kurulan ticaretin kendi lerine kazandırdığı büyük servetlerle kom şu ülkelere göre bilim, sanat ve teknolojide üstünlük kurmuş uygarlık aşağıdakilerden hangisidir? A) Hititler B) Mısırlılar C) Romamalılar D) Lidyalılar E) Persler 11. I. İpek Yolu II.Kral Yolu III. Baharat yolu 12. Yukarıda verilen ticaret yollarından hangile ri Anadolu dan geçer? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I - II ve III V I Yukarıdaki haritada numaralandırılarak verilen alanlardan hangisi tarihi İpek Yolu üzerindedir? A) I B) II C) III D) IV E) V III IV II 13. Hindistan dan başlayarak İran Körfezi ve Irak üzerinden Suriye limanlarına veya Kızıldeniz yoluyla Süveyş ve Akabe ye, oradan da kara yoluyla İskenderiye ye ulaşan ticaret yoludur. Paragrafta bazı özellikleri verilen ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir? A) İpek Yolu B) Çay Yolu C) Kral Yolu D) Altın Yolu E) Baharat Yolu 14. Mekke Araplar için önemli bir ticaret kentiydi. Hindistan dan deniz yoluyla gelen mallar ticaret kervanlarıyla Suriye ye gönderilirdi. Buradan da Avrupa ya taşınırlardı. Buna göre, Hindistan dan Arap Yarımadası na ulaşan ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir? A) İpek Yolu B) Çay Yolu C) BaharatYolu D) Kral Yolu E) Hint Deniz Yolu 15. Uzak Doğu dan gelen ipek ve baharat, Batı dünyası için, uluslararası ilişkilerde önemli bir yol oynamıştır (I). İpek, ayrıca Doğu kültürünün Batı tarafından tanınmasını da sağlamıştır (II). Doğu nun ipeği ile baharatının kervanlarla batıya taşınması, Çin den Avrupa ya ulaşan ticaret yollarını oluşturmuştur (III). Orta Çağda, ticaret kervanları, şimdiki Çin in Pekin kentinden başlayarak Özbekistan ın Kaşgar kentine gelirler, burada ikiye ayrılan yollardan ilkini izleyerek Afganistan ovalarından Hazar Denizi ne, diğeri ile de Karakurum Dağları nı aşarak İran üzerinden Anadolu ya ulaşırlardı (IV). Anadolu dan deniz yolu ile Avrupa ya giderlerdi (V). İpek Yolu yla ilgili yukarıda numaralandırılarak verilen bilgilerden hangisinin ya da hangilerinin doğruluğu savunulamaz? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) II ve IV E) IV ve V BAHARAT YOLU Coğrafi keşiflerden önce, Hindistan la Akdeniz limanları arasında taşımada yararlanılan bir diğer ticaret yoludur. Orta Çağ Avrupa sında soyluların sofralarına da girince çok önemli bir ticaret ürünü haline geldi, ama pahalı olması nedeniyle ancak varlıklı kimseler satın alabiliyordu. Dolayısıyla Hindistan da ve Güney Arabistan da bulunan baharat (karabiber, zencefil, tarçın vb.) ile Doğu Asya ülkelerinden sağlanan inci, mercan, fildişi, elmas gibi değerli süs eşyası Avrupa da çok aranıyordu. Bunlar iki yoldan Akdeniz limanlarına götürülüyordu. Birincisi, Hindistan dan gemilerle İran Körfezi ne gönderiliyor, oradan da kervanlarla Anadolu ve Suriye limanlarına taşınıyordu. Baharat Yolu Bağdat tan itibaren İpek Yolu ile birleşerek devam etmektedir. İstanbul, bu malların en çok bulunduğu bir şehirdi. İkinci yol ise, yine gemilerle Hint Okyanusu ve Kızıldeniz den Süveyş e getiriliyor, oradan kervanlarla Akdeniz limanlarına yollanıyordu. Bu iki yola, Baharat yolu denilmekte idi. Baharat ticareti uzun yıllar Venedikliler in kontrolündeydi. Avrupalılar 15. yüzyılın sonlarında Venedik in egemenliğini sonlandırmak amacıyla, baharat üreten ülkelere doğrudan ulaşmanın yollarını aradılar. Sonunda Vasco da Gama 1498 de Ümit Burnu nu dolaşarak Hindistan deniz yolunu keşfetti. Kristof Kolomb, Batı Hint Adaları na, Macellan Güney Amerika yı dolaşarak Doğu Hint Adaları na vardı. Böylece baharat üreten ülkelere yeni yollar açıldı. Bunun sonucunda baharat ticaretinde Venedik tekeli kırılırken, tarihsel Baharat Yolu da önemini kaybetti. BÖLÜM 10 COĞRAFYA 9. B 10. D 11. E 12. B 13. E 14. C 15. E 249
BÖLÜM 10 COĞRAFYA Avrupalıların çeşitli sebeplerle 15. yüzyılın sonlarında Çin ve Hindistan a doğrudan giden yolları bulmak, bu arada yeni yerler ve ülkeler bulmak için yaptıkları gezilere coğrafi keşifler denir. Coğrafi Keşiflerin Nedenleri Avrupalıların pusulayı öğrenmeleri, gemicilik ve coğrafya bilgilerinin artması Avrupalıların, doğu ülkelerinin zenginliklerine ulaşabilmek amacıyla yeni ticaret yolları aramaları İstanbul un fethinden sonra Türklerin, doğu ticaret yollarına hâkim olmaları ve Avrupalıların açık denizlere çıkma ihtiyacı hissetmeleri Avrupa da değerli madenlerin az bulunmasından dolayı kralların (İspanyol-Portekiz) gemicileri desteklemesi Avrupalıların, Hıristiyanlık dinini yaymak istemeleri Avrupalıların dünyayı tanımak istemeleri Avrupalıların, Haçlı Seferleri ile birlikte Doğu dan kağıt, matbaa gibi yeni icatları Avrupa ya taşıması Kralların güçlerini arttırmak istemesi Avrupa nüfusunun artması ve yeni yerleşim yerlerine ihtiyaç olması Coğrafi Keşiflerin Sonuçları Eski ticaret yolları değişti. Akdeniz, doğu batı ticaretindeki önemini kaybetti. Baharat ve İpek Yolları önemini kaybetti. Bu durum Atlas Okyanusu limanlarının önem kazanmasına neden olmuştur. Ticaretle uğraşan burjuva sınıfı zenginleşmiş ve Avrupa ürünleri yeni pazarlar bulmuştur. Böylece daha sonraki yıllarda gerçekleşecek olan Sanayi Devrimi ne ortam hazırlanmıştır. Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya 1. Avrupalıların çeşitli sebeplerle 15. yüzyılın sonlarında Çin ve Hindistan a doğrudan giden yolları bulmak, bu arada yeni yerler ve ülkeler bulmak için yaptıkları gezilere... denir. Paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) Rönensans B) Coğrafi Keşifler C) Reform Hareketleri D) Fransız İhtilali E) Haçlı Seferleri 2. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi keşiflerin nedenlerinden olduğu söylenemez? A) Avrupalıların pusulayı öğrenmeleri, gemicilik ve coğrafya bilgilerinin artması B) Avrupalıların, doğu ülkelerinin zenginliklerine ulaşabilmek amacıyla yeni ticaret yolları aramaları C) İstanbul un fethinden sonra Türklerin, doğu ticaret yollarına hâkim olmaları ve Avrupalıların açık denizlere çıkma ihtiyacı hissetmeleri D) Avrupalıların, Hıristiyanlık dinini yaymak istemeleri E) Yeni ülkelerin keşfedilmesiyle sömürgeciliğin gelişmesi 3. Osmanlı Devleti nin yükselme döneminde bazı önemli limanları ellerine geçirmeleri, Avrupalıları aşağıdaki faaliyetlerden hangisine mecbur bırakmıştır? A) Avrupalıların yeni ticaret yolları aramalarına B) Avrupalıların reform hareketlerini başlatmalarına C) Avrupalıların bilimsel gelişmelere hız vermesine D) Avrupalıların din adamlarına olan güvenlerinin artmasına E) Avrupalıların milliyetçilik hareketlerini hızlandırmasına 4. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi keşiflerin ekonomik sonuçları arasında gösterilemez? A) Akdeniz limanlarının ticari önemlerinin azalması B) Ticaretle uğraşan burjuva sınıfının zenginleşmesi C) Amerika dan bol miktarda altın ve değerli eşyaların getirilmesi D) Din adamlarına olan güvenin azalması E) İpek ve baharat yollarının öneminin azalması 5. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi keşiflerin sonuçları arasında gösterilemez? A) Avrupalıların ekonomik yönden güçlenmesi B) Doğu Akdeniz limanlarının önemini kaybetmesi C) Burjuva sınıfının güç kaybetmesi D) Atlas Okyanusu limanlarının önem kazanması E) Köle ticaretinin yaygınlaşması 6. Coğrafi keşifler sonrasında Avrupa dan bir çok insan yeni keşfedilen yerlere gitmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisine neden olmuştur? A) Avrupa da siyasi birlik bozulmuştur. B) Avrupa nın nüfus yoğunluğu artmıştır. C) Avrupa ekonomik yönden güçlenmiştir. D) Avrupa da eğitim alanında yenilikler yapılmıştır. E) Avrupa da din adamları gücünü arttırmıştır. 7. Amerika kıtası, aşağıdaki denizcilerden hangisi tarafından keşfedilmiştir? A) Bartelmi Diaz B) Del Kano C) Vasco dö Gama D) Macellan E) Kristof Kolomb Test 2 250 1. B 2. E 3. A 4. D 5. C 6. C 7. E
8. Aşağıda bazı gelişmeler verilmiştir. Amerika daki değerli madenler Avrupa ya getirlmiştir. Ümit Burnu ve Hint Deniz Yolu önem kazanmıştır. Yukarıda verilen gelişmeler hangi olayın sonucunda gerçekleşmiştir? A) Coğrafi Keşifler B) Sanayi Devrimi C) Rönesans D) Haçlı Seferleri E) Reform Hareketleri 9. Aşağıdakilerden hangisi coğrafi keşiflerin başlamasının nedenlerinden biridir? A) Rönesans hareketinin başlaması B) Avrupalıların hristiyanlığı yayma düşünceleri C) Sanayi Devrimi nin başlaması D) Gemicilikte ve pusulada yeni gelişmelerin meydana gelmesi E) Kâğıt ve matbaanın kullanımının yaygınlaşması 10. - 1492 de Kolomb Amerika kıtasını keşfetmiştir. - 1497 de Vasko dö Gama Hint ticaret yolunu bulmuştur. - 1521 de Macellan yaptığı Dünya seyahati ile Dünya nın yuvarlak olduğu kanıtlamıştır. Avrupa da Yeni Çağ başlarındaki bu gelişmelere bakarak aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? A) Dünya da yeni yerler keşfedilmiştir. B) Yeni ticaret yolları bulunmuştur. C) Avrupa kültürü yeni yayılma alanları bulmuştur. D) Yeni Çağ başlarında Avrupa da gemicilik alanında yeni gelişmeler yaşanmıştır. E) Kiiliseye duyulan güven artmıştır. 11. Coğrafi keşifler Akdeniz limanlarının önemini kaybetmesine neden olmuştur. Aşağıdakilerden hangisi önemlerini kaybeden Akdeniz limanlarının tekrar eski değerlerine ulaşmasına neden olmuştur? A) İpek Yolu nun önemini kaybetmesi B) Süveyş Kanalı nın açılması C) Hint deniz yolunun keşfedilmesi D) Ümir Burnu nun keşfedilmesi E) Baharat Yolu nun önemini kaybetmesi 12. Aşağıda verilenlerden hangisi Avrupalı denizciler tarafından diğerlerinden önce yapılmıştır? 13. A) Amerika nın keşfedilmesi B) Hint Deniz Yolu nun keşfedilmesi C) Ümit Burnu nun keşfedilmesi D) Dünya nın etrafının dolaşılması E) Antarktika nın keşfedilmesi Kâşif Keşif I Bartelmi Diaz Ümit Burnu II Vasko dö Gama Hint Deniz Yolu III Kristof Kolomb Yeni Dünya IV Macellan Uzak Doğu V Marco Polo Dünya nın çevresi Aşağıda verilen kâşif ve keşif eşleştirmelerinden hangilerindeki keşiflerin yer değiştirmesi gerekmektedir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV E) IV ve V 14. Amerika kıtasını ve Ümit Burnu nu keşfeden ilk Avrupalı denizciler aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? Amerika Kıtası Ümit Burnu A) Macellan Bartelmi Diaz B) Vasgo dö Gama Amergo Vespucci C) Amergo Vespucci Macellan D) Kristof Kolomb Bartelmi Diaz E) Del Kano Kristof Kolomb Avrupalılar, yeni keşfedilen yerlerde sömürge imparatorlukları kurdular. Bu durum, keşfedilen ülkelerden Avrupa ya altın ve gümüş başta olmak üzere bol miktarda ham madde götürülmesine neden olmuştur. Bu gelişmeler Avrupa nın zenginleşmesini, hayat standartlarının yükselmesini ve Rönesans hareketlerinin gerçekleştirilmesini sağlamıştır. Keşfedilen yerlere Avrupa dan göçler olmuş, bu durum Avrupa kültür ve medeniyetinin yayılmasını sağlamıştır. Hıristiyanlık, yeni ülkelere yayılmıştır. Ancak bazı bilimsel gerçeklerin ortaya çıkması sonucunda Hıristiyanların dini inançları zayıflamış, kiliseye güven sarsılmıştır. Sosyal Sonuç Özgürlük, eşitlik, adalet, demokrasi, ulusçuluk, düşünceleri imparatorlukları yıktı ve yerine ulus esaslarına dayalı devletler kuruldu. Derebeylik rejimi tarihe karıştı. Yerini devletler aldı. Zenginleşen burjuva sınıfı bilim ve sanat hareketlerinde öncü oldu. Reform ve Rönesans hareketleri Avrupa nın yargılarını değiştirdi. Bu dönemde Avrupa da ölümsüz eserler ortaya çıktı. Giderek bilimde ilerlemeyi ortaya çıkardı. Bilim ve teknikteki ilerlemeler Sanayi Devrimi ni başlattı. Köle ticareti yaygınlaştı. Siyasi Sonuçlar Yeni ülkelerin keşfedilmesi ile sömürgecilik gelişti. Baharat ve İpek Yolları önemini kaybetti. Akdeniz deki limanlar eski canlılığını yitirdi. Doğudan yeni keşfedilen yerlerden Avrupa ya bol miktarda altın, gümüş gibi değerli eşyalar geldi. Avrupa zenginleşti. Soylular nüfuzlarını kaybetti. Türk ve İslam alemi ekonomik olarak olumsuz etkilendi. BÖLÜM 10 COĞRAFYA 8. A 9. D 10. E 11. B 12. C 13. E 14. D 251
BÖLÜM 10 COĞRAFYA 1487 de Portekizli denizci Bartelmi Diaz Ümit Burnu nu keşfetti 1497 de Portekizli Vasko dö Gama, Ümit Burnu ndan dolaşarak Hindistan ın batı kıyılarına ulaştı. Böylece Hint Deniz Yolu keşfedilmiş oldu. 1492 de İspanyol denizci Kristof Kolomb Amerika yı keşfetti. Fakat daha sonra buranın yeni bir kıta olduğunu anlayan Ameriko Vespuçi olmuştur. Dünya yı dolaşan ilk denizci, 1521 de Portekizli Macellan olmuştur. BÖLGELER VE ÜLKELER ARASI ETKİLEŞİMDE TEKNOLOJİNİN ROLÜ İletişim genel olarak insanlar arasındaki düşünce ve duygu alışverişi olarak ele alınmaktadır. İletişimin amacı, alan ve veren arasında bilgi, düşünce ve tutum ortaklığı yaratmaktır. İlk insanlar mağara duvarlarına ilkel resimler yapmış. Daha sonra dumanı iletişimde kullanmaya çalışmışlar. Konuşma dilini keşfetmişler. Sözlü iletişim dönemi başlamış. Sözlü iletişimde eksiklikler ortaya çıkınca yazılı iletişimi başlatmışlar. 1438 te yılında Gutenberg tarafından matbaa icat edilmiş. Matbanın bulunması basılı metinlerin çoğaltılması ve bir çok insana ulaştırılması demektir. Batı da basılı ilk kitap 1473 te Lyon da yayınlanmıştır. Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya 1. Fransız Lumiere kardeşlerin ilk film gösterimini gerçekleştirdikleri iletişim aracının adı nedir? A) Sinematograf B) Film C) Fotoğraf D) Sinema E) Beyaz perde 2. İlk sürekli radyo yayını, 1920 yılında, hangi ülkede gerçekleşmiştir? A) Türkiye B) Rusya C) Almanya D) İtalya E) Amerika Birleşik Devletleri 3. Aşağıdakilerden hangisi eş zamanlı (senkron) iletişim ortamı değildir? A) Telefon B) Canlı radyo programları C) Canlı televizyon programları D) Mektup E) İnternet televizyonu 4. İnsanların mesajlara ulaşma, bunları çözümleme, değerlendirme ve iletme yeteneği olarak tanımlanabilecek kavram aşağıdakilerden hangisidir? A) Yakınsama B) Politika C) Okuryazarlık D) Etkileşim E) Medya okuryazarlığı 5. İçinde bulunduğumuz sanayi sonrası dönem... olarak adlandırmaktadır. Yukarıdaki paragrafta boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) Dijital Çağ B) Enformasyon Çağı C) Yakın Çağ D) Bilgi Çağı E) Buzul çağı Test 3 6. Aşağıdakilerden hangisi elektronik posta yoluyla haberleşmeye olanak sağlar? A) Radyo B) Telefon C) Televizyon D) İnternet E) Telgraf 7. Aşağıda bazı haberleşme araçları verilmiştir. I. Telgraf II. Telefon III. İnternet Yukarıdaki haberleşme araçlarını en eskiden en yeniye doğru sıraya koyunuz? A) I - II ve III B) I - III ve II C) II - I ve III D) II - III ve I E) III - II ve I 8. Basılı metinlerin çoğaltılmasını sağlayan ve daha çok insana ulaşmasına olanak tanıyan matbaayı icat eden mucid aşağıdakilerden hangisidir? A) Graham Bell B) Lumiere kardeşler C) Marconi D) Johannes Gutenberg E) Edison 9. Aşağıdakilerden hangisi teknolojik gelişimlerin insan verdiği zararlar arasında gösterilemez? A) Sosyal ve psikolojik rahatsızlıklar B) Yeni iş sahalarının oluşması C) Çevre kirliliği D) Doğal kaynakların tükenmesi E) İşsizlik 10. Elektromanyetik akımı keşfetmesiyle, günümüzde kullanılan modern iletişim araçlarının temel çalışma prensipleri ortaya çıkarmış olan bilim adamı aşağıdakilerden hangsisidir? A) Graham Bell B) Reginald Fesseden C) Logie Baird D) James Clark Maxwell E) Hans Christian Oersted 252 1. A 2. E 3. D 4. E 5. E 6. D 7. A 8. D 9. B 10. E
11. İhtiyaçlar icatları, icatlar da yeni ihtiyaçları beraberinde getirmiştir. Kamerayı takiben filmin icadı, hareket halindeki nesnelerin durağan görüntülerinin peşpeşe kaydedilmesi için yapılacak çalışmaların öncüsü olmuştur. Görüntünün bir zemine kaydı, kayıt yapılan zeminin geliştirilmesi, hareketli görüntünün yansıtılabileceği aracın icat edilmesi birbirini takip eden birbirinden beslenen ve uzun zaman içinde gerçekleşen olaylardır. Bu doğrultuda halka açık ilk başarılı film gösterimini aşağıda verilenlerden hangisi yapmıştır? A) Barners Lee B) Graham Bell C) Fessenden D) Johannes Gutenberg E) Lumiere kardeşler 12. I. Radyo II.Televizyon III. 3G IV. İnternet Haberleşme alanında kullanılan yukarıdaki haberleşme araçlarından hangileri günümüze en yakın zamanda kullanılmaya başlanmıştır? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV 13. Gazete, dergi, radyo, televizyon, sinema gibi kitlelere ulaşan ve iletişimi sağlayan araçlarına verilen isim aşağıdakilerden hangisidir? A) Kitle iletişim B) Sözlü iletişim C) Özel iletişim D) Yazılı iletişim E) Sözsüz iletişim 14. Aşağıdaki araçlarından hangisi sesli iletişimde kullanılmaz? A) Telefon B) Bilgisayar C) Televizyon D) Radyo E) Telsiz 15. Aşağıda verilen iletişim araçlarından hangisi günümüzde insanların tarafından daha çok tercih edilen ve kullanılan iletişim araçlarının başında gelir? A) Posta B) Faks C) Telgraf D) Gazete E) Bilgisayar 16. I. Televizyon II. Radyo III. Telefon Yukarıda verilenlerin kronolojik sıralaması, aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? A) I - II ve III B) I - III ve II C) II - I ve III D) II - III ve I E) III - II ve I 17. Kitle iletişim araçları, eğitiminde önemli bir role sahiptir. Özellikle ekonomik kaynakların sınırlılığı nedeniyle, toplumun her kesiminin değerler eğitim sunusundan yararlanması, istenilen ölçüde olanaklı olamamaktadır. Ayrıca, ulaşım, nüfus ve coğrafi koşullar da eğitimin yeterli ölçüde sağlanmasını engelleyen etmenler arasında yer almaktadır. Aşağıdakilerden hangisinin kitle iletişim araçlarının toplumdaki belli başlı görevlerinden olduğu söylenemez? A) Siyasal sürece katılma ve denetlemek B) Bireylerin eğitilmesini sağlamak C) Dünyada ve ülkedeki gelişmeleri en hızlı ve en doğru bir biçimde topluma aktarmak D) İnsanların kişisel hak ve özgürlüklerine müdahele etmek E) Kamuoyu oluşturmak 18. Aşağıdaki gelişmelerden hangisi diğerlerine göre daha sonra gerçekleşmiştir? A) Telgrafın icat edilmesi B) İlk kişisel bilgisayarın icat edilmesi C) İlk sinema makinesinin icat edilmesi D) İlk cep telefonu görüşmesinin yapılması E) İlk televizyonun icat edilmesi 1820 yılında Danimarkalı bilimadamı Hans Christian Oersted in elektromanyetik akımı keşfetmesiyle, günümüzde kullanılan modern iletişim araçlarının temel çalışma prensipleri ortaya çıkmıştır. William Cooke ve Charles Wheatstone adlı iki İngiliz 1837 yılında, teller üzerinden elektrik akımı göndererek mesaj iletmeyi başardılar. Böylece ilk elektrikli telgraf makinesi ortaya çıktı. Elektrik akımı, alıcı cihazın kadranındaki bir dizi iğneyi hareket ettirdi. 1864 yılında ışık dalgalarına ek olarak elektromanyetik dalga teorisini kuran İskoçyalı James Clark Maxwell dir. Graham Bell in, 10 Mart 1876 da telefonu icat ettiği kabul edilir. İlk ses kaydı Parisli Edouard-Leon Scott de Martinville tarafından 9 Nisan 1860 yılında yapıldı. 1894 yılında Fransız Limunere kardeşler ilk sinema makinesini icat ettiler. 1907 ylında Kanadalı bilim adamı Reginald Fesseden, insan sesiyle ilk radyo yayınını yapmıştır. 1922 yılında Alman bilim adamı Korn, elektrik tellerinden fotoğraf gönderebilen ilk faks makinesi icat etmiştir. 1926 yılında İskoçyalı bilimadamı Logie Baird, ilk televizyonu icat etmiştir. İlk televizyon yayını 1936 da BBC tarafından yapılmıştır. 1938 yılında Amerikalı bilim adamı Carlson fotokopi cihazı icat etmiştir. 1946 da Amerikalı Eckert ve Mauchly adlı bilim adamları ilk bilgisayarı icat etmişlerdir. 1973 te ilk cep telefonu görüşmesi yapıldı. 1977 de Amerika da ilk kişisel bilgisayar üretilmiştir. 1983 te Windows adı verilen yazılım sistemi icat edildi. BÖLÜM 10 COĞRAFYA 11. E 12. E 13. A 14. B 15. E 16. E 17. D 18 B 253
BÖLÜM 10 COĞRAFYA DÜNYA YI BİRBİRİNE BAĞ- LAYAN AĞLAR: ULAŞIM İnsanların ürettikleri çeşitli ham ve işlenmiş maddelerin, haberlerin bir yerden başka bir yere nakledilmesine ulaşım veya ulaştırma denilmektedir. Kıtaların Keşfi ve Küçülen Dünya 1. Dünya da ilk demir yolu taşımacılığı aşağıdaki ülkelerden hangisinde başlamıştır? A) Almanya B) ABD C) Fransa D) İtalya E) İngiltere 2. Demir yollarının asıl gelişme göstermesi aşağıdakilerden hangisiyle başlamıştır? A) Sanayi Devrimi Test 4 6. Kuzey Atlantik deniz yolundan sonraki en önemli deniz ticaret yoludur. Örneğin Amsterdam limanından çıkan bir gemi bu yolu kullanarak Sidney limanına ulaşabilir. Paragrafta bazı özellikleri anlatılan deniz ticaret yolu aşağıdakilerden hangisidir? A) Ümit Burnu Deniz Yolu B) Atlantik, Güney Amerika ve Doğu Kıyısı Deniz Yolu Demir Yolu Dünya da ilk demir yolu taşımacılığı 1830 da George Steveson un inşa ettiği Liverpool - Manchester arasındaki demiryolu ile başlar. Kuzey Amerika Demir Yolları Dünya demir yolları ağının yaklaşık yarısı bu kıtadadır. ABD ve Kanada, dünyada demir yolu ağının gelişmiş olduğu ülkeler arasındadır. Avrupa Demir Yolları Kuzeybatı Avrupa daki demir yolu ağı ABD den daha yoğundur. Özellikle ovaları takip eden demir yolu Kuzey Avrupa ovalarından Urallar a kadar uzanmaktadır. Kuzeybatı Avrupa yı, Baltık Denizi ni Akdeniz e İber Yarımadası nı ve Balkanlar a bağlayan önemli demir yolları uzanır. Asya Demir Yolları Burada önemli demir yolu, Moskova yı Sibirya üzerinden Pasifik kıyısındaki Vladivostok a bağlayan yoldur. Daha sonra Sovyet rejimi altında inşa edilen Trans- Sibirya Demir Yolu dur. Bu yol Orta Urallar, Kuznetsk sanayi bölgelerini Avrupa ya bağlar. B) Coğrafi Keşifler C) Amerika kıtasının keşfi D) Fransiz ihtilali E) Rönesans 3. İlk demir yolları aşağıdakilerin hangisini taşımak amacıyla üretilmiştir? A) Kereste B) Kömür C) Demir D) İpek E) Hayvan 4. I. Demir yolu II. Kara yolu III. Deniz yolu Aynı ürün aynı miktarda iki merkez arasında yukarıda verilen ulaşım türleriyle taşınmak istenirse, en ucuz olandan en pahalı olana doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisi gibi olur? A) I - II ve III B) I - III ve II C) II - I ve III D) II - III ve I E) III - I ve II C) Güney Amerika nın Pasifik Kıyıları Deniz Yolu D) Kuzey Amerika nın Batı Deniz Yolu E) Akdeniz - Asya - Avustralya Deniz Yolu 7. Akdeniz - Asya - Avustralya deniz ticaret yolu üzerinde aşağıdaki su yollarından hangisi bulunmamaktadır? A) Cebelitarık Boğazı B) Süveyş Kanalı C) Babülmendep Boğazı D) Panama Kanalı E) Malakka Boğazı 8. Aşağıdaki ülkelerden hangisinde demir yolu ulaşımı daha yaygındır? A) İngiltere B) ABD C) Almanya D) Hindistan E) Çin Afrika Demir Yolları Fransızların desteği ile yapılan doğu-batı yönünde demir yolu ağı, Fas, Tunus ve Cezayir arasında uzanır. Bu demir yolları ile Akdeniz kıyısındaki limanlar iç kısımlardaki çöllere bağlanır. Güney Afrika Cumhuriyeti nde Cape Town dan ülkenin her tarafında bağlantı sağlayan demir yolları vardır. 5. Aşağıdaki su yollarından hangisi şu an Dünya nın en işlek deniz yolu durumundadır? A) Kuzey Atlantik Yolu B) Ümit Burnu Yolu C) Pasifik Aşırı Yollar D) Akdeniz - Asya - Avustralya Yolu E) Basra Körfezi Yolu 9. Aşağıda verilen ülkelerden hangileri arasında direk olarak demir yolu ile seyahat edilemez? A) Almanya - Fransa B) Türkiye - İran C) ABD - Kanada D) Madagaskar - Güney Afrika Cumhuriyeti E) Çin - Rusya 254 1. E 2. A 3. B 4. E 5. A 6. E 7. D 8. B 9. D
rika ve Güney Amerika limanlarını birbirine bağlayan yol, aynı zamanda deniz yollarının en önemlisidir. Bunda, kuşkusuz her iki kıtanın dünyanın en önemli tarım, sanayi, ticaret ve bunlara bağlı çeşitli faaliyetlerin olduğu yerler olmasının büyük rolü vardır. A) Güney Amerika B) Avrupa C) Hindistan D) Kuzey Amerika Paragrafta anlatılan deniz yolu aşağıdakilerden hangisidir? E) Asya A) Güney Amerika nın Pasifik Kıyıları Deniz Yolu 11. Batı Rusya yı Sibirya ya Uzakdoğu Rusya ya, Moğolistan a, Çin ve Japon Denizi ne bağlayan demir yolu olup Moskova dan Vladivostok a 9288 km lik uzunluğuyla Dünya nın en uzun demir yoludur. B) Atlantik, Güney Amerika ve Doğu Kıyısı Deniz Yolu C) Kuzey Atlantik Yolu Deniz Yolu D) Ümit Burnu Deniz Yolu Paragrafta bazı özellikleri verilen demir yolu aşağıdakilerden hangisidir? E) Batı Avrupa - Akdeniz ve Hint Okyanusu Deniz Yolu A) Trans Sibirya Demir Yolu 15. B) Bağdat Demir Yolu D) Hicaz Demir Yolu E) Kuzey Afrika Demir Yolu 12. Kuveyt in Mina al Ahmadi limanından aldığı ham petrolü Japonya ya götürecek olan bir gemi aşağıdaki su geçitlerinden hangisinden kesinlikle geçmek zorundadır? C) Kanada Pasifik Demir Yolu A) Sonde Boğazı B) Hürmüz Boğazı C) Babülmendep Boğazı V E) Malakka Boğazı III Yukarıdaki haritada verilen yerlerden hangilerinde demir yolu ağının en sık olduğu söylenebilir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV D) Süveyş Kanalı IV II I E) IV ve V 16. Aşağıdaki haritada bazı deniz ticaret yolları gösterilmiştir. 13. Aşağıda bazı ülkeler verilmiştir. I. Japonya II. Almanya III. ABD V IV. Brezilya I II III V. Kazakistan IV Hangilerinde kara yolu ağının sık olmasından bahsedilemez? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) III ve IV Hangisinin diğerlerine göre daha işlek bir deniz yolu olduğu söylenebilir? E) IV ve V 10. D 11. A 12. B 13. E A) I B) II C) III 14. C 15. A 16. E D) IV E) V Kara Yolu Dünya nın en eski ulaşım yoludur. İlk yolların Eski Romalılar döneminde yapıldığı bilinmektedir. İlk karayolu ulaşımı çoğunlukla belirli bölgelerdeki değerli malların taşınması ile ortaya çıkmıştır. İpek Yolu (Çin ile Akdeniz arasında), Baharat Yolu (Hindistan ile Akdeniz arasında), Çay Yolu (Pekin ile Moskova arasında) ve Kral Yolu bunun en güzel örnekleridir. Modern anlamde kara yolu taşımacılığı 19 yüzyılda yol yapım tekniklerinin gelişmesiyle birlikte başlamıştır. 20. yüzyıla gelindiğinde motorlu taşıtların kullanılmaya başlanmasıyla, asfalt yol yapımı yaygınlaşmış ve 21. yüzyılda da en çok kullanılan ulaşım ağı durumuna gelmiştir. Dünya da en uzun ve kaliteli yol ağı ABD iken birim alana düşen kara yolu ağının en uzun olduğu ülkeler ise Japonya, Almanya, Fransa, İtalya, Danimarka, Belçika ve İngiltere dir. Kıta ölçüsünde düşünüldüğünde Amerika ve Avrupa dünyanın en yoğun ve en kaliteli yol ağına sahip alanlardır. Hava Yolu Hava yolu taşımacılığının bu denli kolaylaşması turizm hareketlerinin artmasına neden olmuştur. Öyle ki; bu gün dünyada yaklaşık 500 milyon insan şu veya bu nedenle havayolu taşımacılığı sayesinde yer değiştirmektedir. Bunun neticesinde de hava yolu taşımacılığı muazzam geniş ve büyük bir sektör halini almıştır.hava yolu ile aynı zamanda yük taşımacılığıda yapılmaktadır. Bu amaçla yapılmış kargo uçakları, posta hizmetleri kısa sürede yerine gitmekte, özellikle çabuk bozulur sebze, meyve ile süs bitkilerinin önemli pazarlara ulaştırılması sağlanmaktadır. Dünya da başlıca hava limanları; Atlanta, Los Angeles, Denver, Dallas, John F. Kennedy (ABD), London Heathrow (İngiltere), Pekin, Hong Kong (Çin), Yokyo (Japonya), Paris Charles de Gaulle (Fransa), Frankfurt (Almanya), Amsterdam (Hollanda). 255 COĞRAFYA 14. Kuzeybatı Avrupa limanları ile Kuzey Ame- yakının bulunduğu saha aşağıdakilerden hangisidir? BÖLÜM 10 10. Dünya demir yollarının yaklaşık yarıya
BÖLÜM 10 17. Aşağıda verilen ülkelerden hangisinde 22. Manş Denizi yle Kuzey Denizi ni birleştirir. Boğazın bir tarafında İngiltere diğer tarafında ise Fransa vardır. demir yolu ulaşımından bahsedilemez? COĞRAFYA Deniz Yolu Kuzey Atlantik Deniz Yolu Dünya nın deniz trafiğinin en yoğun olduğu yerdir. Kuzeybatı Avrupa limanları ile Kuzey Amerika ve Güney Amerika arasındadır. Akdeniz - Asya - Avustralya Deniz Yolu Batı Avrupa dan başlayıp Akdeniz, Süveyş Kanalı, Kızıldeniz i izleyerek Hint Okyanusu na, oradan Doğu Afrika, Güneydoğu Asya ve Yeni Zelanda ya kadar uzanır. Pasifik Aşırı Deniz Yolları Avustralya ile Doğu Asya limanlarını kapsar. Önemli Kanal ve Boğazlar İstanbul Boğazı: Karadeniz i Marmara Denizi ne bağlar. A) Irak C) Nijerya E) Çin Bab-ül mendep Boğazı: Kızıldenizi ni Umman Denizi ne (Hint Okyanusu na) bağlar. Hürmüz Boğazı: Basra Körfezi ni Umman Denizi ne (Hint Okyanusu na) bağlar. Bering Boğazı: Bering Denizi ni Kuzey Buz Denizi ne bağlar. Macellan Boğazı: Atlas Okyanusu nu Büyük Okyanus a bağlar. Malakka Boğazı: Sumatra Adası ile Malakka (Endonezya-Malezya) arasındadır. Sonde Boğazı: Sumatra Adası ile Cava Adası (Endonezya) arasındadır. Dover Boğazı: Manş Denizi nde olup İngiltere-Fransa arasındadır. Kiel Kanalı: Baltık Denizi ni Kuzey Buz Denizi ne bağlar. Panama Kanalı: Atlas Okyanusu nu Büyük Okyanus a bağlar. Süveyş Kanalı: Kızıldeniz e bağlar. 256 Paragrafta bazı özellikleri anlatılan boğaz ya da kanal aşağıdakilerden hangisidir? D) Hindistan 18. Akdeniz, Atlas Okyanusu na aşağıdaki A) Kiel Kanalı boğaz ya da kanallardan hangisiyle bağlanmaktadır? B) Cebelitarık Boğazı C) Kerç Boğazı A) Hürmüz Boğazı D) Dover Boğazı B) Kiel Kanalı E) Sonde Boğazı C) Cebelitarık Boğazı D) Süveyş Kanalı 23. Aşağıda verilen boğaz ya da kanallardan hangisi iki kıtayı birbirinden ayırmaz? E) Panama Kanalı A) Süveyş Kanalı 19. B) Cebelitarık Boğazı C) Kerç Boğazı I D) Bering Boğazı II E) İstanbul Boğazı V Çanakkale Boğazı: Marmara Denizi ni Ege Denizi ne bağlar. Cebelitarık Boğazı: Akdeniz Atlas Okyanusu arasındadır. B) Kuveyt III IV Haritada numaralandırılarak gösterilen alanlardan hangisinde kara yolu ulaşım ağının daha sık olduğu söylenebilir? A) I B) II C) III D) IV 24. Aşağıdaki boğaz ya da kanallardan hangisi iki okyanusu birbirine bağlar? A) Panama Kanalı B) Cebelitarık Boğazı C) Malakka Boğazı D) Cook Boğazı E) V 20. Hava yolu taşımacılığında, gerek kıta içi E) Süveyş Kanalı 25. Aşağıdaki havaalanlarından hangisi Dünya nın hava yolu taşımacılığında ön sıralarda yer almaz? gerekse kıtalararası yolcu ve yük taşımacılığında ön sırada yer alan ülke aşağıdakilerden hangisidir? A) Almanya C) Japonya E) ABD B) Fransa D) İngiltere A) Amsterdam B) Frankfurt C) Hong Kong E) Sofya D) Atlanta 26. Aşağıdakilerden hangisi Süveyş, Panama, Korint ya da Kiel gibi önemli su yollarının ortak özelliklerindendir? 21. Süveyş Kanalı aşağıda verilen hangi kıtaları birbirinden ayırır? A) Aynı su kütlesinde bulunmaları A) Asya - Avrupa B) Afrika - Asya B) Sadece bir ülke sınırları içinde bulunmaları C) Afrika - Avrupa C) İki kıtayı birbirinden ayırmaları D) Kuzey Amerika - Güney Amerika D) İnsan yapımı olmaları E) Avustralya - Asya E) Okyanusları birbirlerine bağlamaları Akdeniz i 17. B 18. C 19. A 20. E 21. B 22. D 23. C 24. A 25. E 26. D