IÇERIK ÖNSÖZ 13 Giriş DİN VE AKAİT Günümüzde Din Algısı Sosyal Bilimcilere Göre Din İslam Açısından Din Dinin Anlam Çerçevesi İslam Dini İslam ın İnanç Boyutu Akait İman İman-İslam Farkı İman Bakımından İnsanlar Mümin Müşrik Kâfir Münafık İman-Amel Münasebeti 18 18 19 21 23 25 25 26 27 28 28 29 30 32 33 Birinci Bölüm ALLAH A İMAN Yüce Allah ı Tanımak Allah ın İsimleri ve Sıfatları Allah ın Sıfatları Allah ın İsimleri 38 39 40 50
İkinci Bölüm KADERE İMAN Kader Kaza 58 60 Üçüncü Bölüm PEYGAMBERLİK Peygamberliğin Anlam Çerçevesi Peygamberliğin Önemi Peygamberliğin Gerekliliği Peygamberlerin Bilinmesi Peygamberlerin Sıfatları Peygamber ve Vahiy Peygamber ve Mucize Mucizenin Anlam Çerçevesi Mucize Çeşitleri Mucizeye Benzer Diğer Olaylar 66 67 70 74 76 82 84 84 85 86 Dördüncü Bölüm İLAHÎ KİTAP İlahî Kitap İlahî Kitaplar Kur an ın Mucizeliği 90 92 95
Beşinci Bölüm MELEKLERE İMAN VE GÖRÜNMEYEN DİĞER VARLIKLAR Melek Meleklerin Varlığına İman Meleklerin Mahiyeti Meleklerin Yaratılış Hikmeti Meleklerin Sayıları ve Çeşitleri Meleklerin İnsana Desteği Cin Şeytan Ruh Ruhun Mahiyeti Ruh-Beden Bütünlüğü 98 98 98 100 101 103 104 107 109 109 110 Altıncı Bölüm AHİRET HAYATI Ahiret Hayatının Anlam ve Hikmeti Ölüm ve Ecel Kabir Hayatı Kıyamet Alametleri Kıyametin Gerçekleşme İmkânı Kıyametin Kopması Yeniden Diriliş Amel Defteri Şefaat Sırat Cennet ve Cehennem Cennet Allah ın Cennette Görülmesi 114 115 117 119 119 121 121 123 124 125 125 125 127
Cehennem 127 Yedinci Bölüm İNANÇ VE ATEIZM İnanç İnançta Tutarsızlık: İbadetsiz İnanç İbadetsiz Din: Deizm İnançsızlık: Ateizm 130 132 133 135 Giriş KELAM İLMİNİN ÇERÇEVESİ Kelam İlminin Doğduğu Ortam Tarifi, Konusu ve Gayesi Tarifi Konusu Gayesi Kelam İlminin Önemi İslami İlimler İçindeki Yeri 140 144 145 Birinci Bölüm KELAM İLMİNİN DOĞUŞU Hz. Peygamber ve İlk Üç Nesil Kanunlaşma Süreci Yerleşiklik Kazanma Süreci İlk İhtilaflar Hz. Peygamber in Son Günlerindeki İhtilaflar Halifelik Etrafında Gelişen İhtilaflar İtikadi Konuların Tartışmaya Açılması Kader Meselesi 148 151 152 154 154 155 160 162
Büyük Günah Meselesi Mezheplerin Oluşumu Mezhepleri Doğuran Şartlar Mezhep Olgusu İlk Dönem Mezhepler ve İsimleri Kelam İlminin Başlangıcı 166 168 168 174 179 183 İkinci Bölüm KELAM MEZHEPLERİ Mu tezile İsmi ve Ortaya Çıkışı Mu tezile nin ilk dönemi ve ekolleri Mihne Süreci Mu tezilenin İkinci Dönemi Mu tezile nin Beş Esası Sünni Kelam Mezhebi Eş arîlik Oluşum Süreci Mütekaddimûn Dönem Müteahhirûn Dönem Sünni Hanefî Kelam Mezhebi Mâturîdîlik Hanefîliğin Maveraünnehr e İntikali Maveraünnehr in Sünnilik Karakteri Semerkand Kelam Ekolünün Oluşumu İmam Ebû Mansûr el-mâturîdî Mâturîdîliğin Tanınması ve Yayılması Mezhebin Önde Gelen İsimleri Mâturîdîler İle Eş arîler Arasındaki Farklar 188 188 190 192 193 196 198 198 200 207 219 219 225 231 238 241 247 249
Üçüncü Bölüm GÜNÜMÜZ KELAM İLMİ Osmanlı dan Cumhuriyete Geçişte Kelam Batı Hristiyanlığı ile Temas Batı da Din Karşıtı Gelişmeler Yeni İlm-i Kelam Hareketi Cumhuriyet Döneminde Kelam Tek Parti Dönemi Kelam İlmi 1950 Sonrası Kelam İlmi 256 256 257 259 266 266 269 Dördüncü Bölüm KELAM İLMİNİN ZİHNİYET ZEMİNİ Kelam İlminde Bilgi Bilgi elde etme yolları Keşif ve Rüyanın Bilgi ve Hüküm Değeri Bilginin Tasnifi Kelam İlminde Varlık Varlığın Anlam Çerçevesi Varlığın Tasnifi 278 278 280 285 287 287 290 Beşinci Bölüm KELAM ELEŞTİRİSİ VE SORUNLAR Kelama Yöneltilen Eleştiriler Hadis Ehlinin Eleştirisi Felsefecilerin Eleştirisi Tasavvufçuların Eleştirisi Çağımız Kelam İlminin Sorunları Yükselen Değer Akıl İlerlemeci Yaklaşımlar İnsan Merkezli Anlayış 296 296 298 300 303 303 304 309
Coğrafi Keşifler ve Arkeolojik Bulgular Oryantalizm Modern Eğitim Tarihî Mirasın Taşınma Zorluğu Yeni Sosyal Hayat Yeni Teknolojiler ve İnsan Din Bilimlerinin Baskısı Modern Zamanların Ürettiği Anlayışlar Modern Zamanlara Ayak Uydurma Arayışı: İslamcılık Tarihi Geriye Döndürme İddiası: Selefîlik Öze Dönüş İddiası: Kur ancılık Dini İçten Çürüten Anlayış: Mezhepçilik 310 311 312 313 313 314 315 316 317 319 323 326 SONUÇ 330 DİPNOTLAR 332 KAYNAKÇA 360 LÜGATÇE 386