LETM ALARI SORULAR VE PROBLEMLER

LETM ALARI SORULAR VE PROBLEMLER (Güncellenme Tarihi: 9.09.0). BLGSAYAR ALARINA GR. Bilgisayar aı nedir? Kısaca tanımlayınız.. stemci-sunucu modeli (client-server model) nedir? Kısaca tanımlayınız..3 Ölçeklenebilirlik (scalability) nedir? Kısaca tanımlayınız..4 Bilgisayar alarını iletim teknolojilerine göre hangi sınıflara ayırabiliriz? Adlarını yazınız..5 Bilgisayar alarını fiziksel boyutlarına göre hangi sınıflara ayırabiliriz? Adlarını yazınız..6 LAN balantı türlerinin ekillerini çiziniz ve adlarını yazınız..7 Ortak yol (common bus) balantılı LAN larda kullanılan fiziksel düzenleim türlerini çiziniz ve adlarını yazınız..8 Yayın türü alarda bilgisayarların ortama eriim yöntemlerini kısaca tanımlayınız..9 Sonlandırma direnci (terminating resistor) hangi tür bilgisayar alarında ve ne amaçla kullanılır? Uygun sonlandırma ne demektir? Uygun sonlandırma yapılmaması durumunda nasıl bir sorunla karılaılır? Kısaca açıklayınız..0 CSMA/CD protokolu kullanılan LAN ların tasarımında, bir çerçevenin kaynaktan gönderilme süresinin (iletim ortamına aktarılma süresinin), çerçevenin aın en uzak noktasına gidi-dönü yayılma süresi olarak tanımlanan τ dan büyük seçilmesinin nedenini kısaca açıklayınız.. 0 Mbps hızında çalıan ve uzunluu 500 m olan ortak yol türü bir LAN da CSMA/CD eriim yöntemi kullanılıyor. Elektriksel iaretin adaki yayılma hızını v=97.6565 m/ varsayarak, bilgisayarların bir çarpımayı sezdikleri zaman bu çarpımanın göndermekte oldukları çerçeve ile ilgili olduunu anlayabilmeleri için en az çerçeve uzunluunun kaç byte uzunluunda olması gerektiini hesaplayınız ( byte=8 bit). Yanıt: 64 byte.. WAN larla ilgili aaıdaki soruları kısaca yanıtlayınız. a) WAN nı fiziksel boyutlarını belirtiniz. b) WAN larda kullanılan iletim yönteminin adını yazınız. c) WAN larda genellikle kullanılan anahtarlama yönteminin adını yazınız. d) Alt a (subnet) hangi öelerden oluur? Adlarını yazınız. e) WAN ile subnet arasındaki farkı kısaca belirtiniz. f) TCP/IP protokolunu kullanan ilk aın adını yazınız..3 Gbps hızında çalıan ve 65 byte uzunluunda çerçeveler kullanan bir CSMA/CD ada, elektriksel iaret hızının 00 000 km/saniye olduunu ve tekrarlayıcı kullanılmadıını varsayarak, a kablosunun en çok kaç metre olabileceini hesaplayınız. (Yanıt: 500 m)..4 Sonlandırma direnci (terminating resistor) ile ilgili aaıdaki soruları yanıtlayınız. a) Sonlandırma direnci iletim türüne göre hangi tip ve hangi balantı türündeki (topolojideki) alarda kullanılır? b) Uygun sonlandırma için sonlandırma direncinin deeri nasıl seçilir? c) Uygun sonlandırma yapılmaması durumunda nasıl bir sorunla karılaılır? /7

. A MMARS TEMELLER. A mimarisi nedir? Kısaca tanımlayınız.. Protokol (protocol) ve edüzey protokol (peer protocol) nedir? Kısaca tanımlayınız. OSI dayanak modelindeki edüzey protokollarının adlarını yazınız..3 Hizmet veri birimi (SDU: Service Data Unit) nedir? Kısaca tanımlayınız..4 Protokol veri birimi (Protocol Data Unit) nedir? Kısaca tanımlayınız..5 Balantılı hizmeti (connection oriented service) ve balantısız hizmeti (connectionless service) kısaca tanımlayınız. Bu hizmetlerin uygulamadaki avantajlı ve dezavantajlı yönlerini kısaca belirtiniz..6 Balantılı, balantısız, alındılı, alındısız, iletiim kanalı, devre anahtarlama hizmeti ve paket anahtarlama hizmeti kavramlarından sadece uygun olanlarını kullanarak, aaıdakileri birer cümle ile tanımlayınız. () Sanal devre (Virtual Circuit); () Datagram hizmeti..7 Hizmet ilkellerininin (service primitives) adlarını yazınız ve bu ilkellerin katmanlar arasında iletilmelerini ekil çizerek açıklayınız..8 Dorulamalı (confirmed) ve dorulamasız (unconfirmed) hizmetlerde hangi hizmet ilkelleri (service primitives) kullanılır? Adlarını yazınız..9 Aaıdaki balantılı iletiim aamalarından her biri için, dorulamalı, dorulamasız, dorulamalı ya da dorulamasız ya da hiç biri eklinde yanıt vererek, hangi hizmet türünü kullanabileceklerini belirtiniz. () Balantı kurma aaması; () Veri iletimi aaması; (3) Balantı çözme aaması..0 Alındılı datagram hizmetinin (acknowledged datagram service) sayısal ses ve sayısal görüntü iletiminde neden kullanılmadıını kısaca açıklayınız.. OSI ve TCP/IP modellerini yanyana çiziniz ve katman isimlerini yazınız.. OSI dayanak modelinde.katmanın adını ve görevlerinden 6 sını yazınız..3 OSI dayanak modelinde, 3. katmanın adını yazınız ve görevlerini kısaca tanımlayınız..4 A aygıtları genel olarak, OSI nin ilk üç katmanında tanımlı ilevlere sahiptir. Bunun nedenlerini kısaca açıklayınız..5 A protokollarının uluslararası standartlarda tanımlanmasının avantajlı yönlerinden üçünü ve dezavantaj olarak görülebilen iki yönünü yazınız..6 ITU-T ile ilgili aaıdaki soruları kısaca yanıtlayınız. a) ITU-T nin açık adını ve ilgi alanını yazınız. b) ITU-T nin üyelik sınıflarını yazınız. c) Üreticilerin ITU-T önerilerine uymaları zorunlumudur? Bu önerilere uyulmaması ne gibi sonuçlar dourabilir?.7 ISO nun açık adını ve üyelerini yazınız. /7

3. VER LETM TEMELLER 3. Bir bilgisayar çıkıındaki iaret ekil 3.(a) da gösterilmitir. Sekiz bitten oluan bir karakter 00 µs de gönderiliyor. aretin gönderilmesinde kullanılan iletim ortamının frekans karakteristii ekil (b) de, gönderilen sayısal iaretin genlik spektrumu ekil (c) de verilmitir. ekiller üzerindeki verilerden yararlanarak, a) Sayısal iaretin temel frekansı (. harmonik frekansı) f o ı bulunuz. b) Sayısal iaretin bantgenilii (. harmoniin %0 undan büyük genlikli frekans bileenleri için) B g yi bulunuz. c) Sayısal iaretin iletim hızı R yi bulunuz. d) letim ortamının 3 db bantgenilii B 3dB yi bulunuz. e) Sayısal iaret iletim ortamından geçtikten sonraki (alıcı giriindeki) iaretin bantgenilii B a yı bulunuz. f) Alıcıya ulaan iaretin en yüksek frekans deerine sahip frekans bileeni iaretin kaçıncı harmoniidir? f(t) 0 0 0 0 H(f) 3 db 0.707 0 0 T = 4s (a) Gönderilen t (s) 0 60 70 f(khz) (b) letim ortamının frekans karakteristii. C n 0.79 0.33 0.0 0.4 0. 0.09 0.08 0.07 0.06 0 0 30 50 70 90 0 30 50 70 f (khz) (c) Gönderilen iaretin genlik spektrumu. ekil 3. Yanıt: (a) 0 khz; (b) 90 khz; (c) 80 kbps; (d) 60 khz; (e) 50 khz; (f) 5. harmonik. 3. Bir sayısal iletiim 4 sembollü (4 düzeyli) bir iaret ile yapılıyor. Her sembol 0 µs lik bir sembol aralıında gönderiliyor. Sembollerin gönderilme olasılıkları P =/8, P =/, P 3 =/4 ve P 4 =/8 olarak veriliyor. a) aretin sembol hızını bulunuz. b) aretin ortalama bilgi içeriini bulunuz. c) 4 düzeyli iareti göndermek için kullanılacak iletim ortamının bantgeniliini ve minimum kanal kapasitesini bulunuz. d) areti ikili sayı ile kodladıktan sonra gönderirsek, bu durumda kullanılacak iletim ortamının bantgeniliini ve minimum kanal kapasitesini bulunuz. M Yardımcı bilgi: H = Pk log ( ) bit/sembol k = Pk Yanıt: (a) 00 000 sembol/s; (b).75 bit/sembol; (c) 00 khz, 75 kbps; (d) 00 khz, 75 kbps. 3.3 Bir faks iletiiminde, bir sayfa resim iletmek için 40 000 resim elemanına (pixel) gereksinim duyuluyor. yi bir görüntü için her resim elemanı için 6 parlaklık seviyesi tanımlanıyor. Faks makinasının modemi 9600 bps hızında çalııyor. a) Bir sayfa faks mesajının maksimum bilgi içeriini bulunuz. b) Bir sayfa faks mesajını gönderilmesi ne kadar zaman alır? Hesaplayınız. Yanıt: (a) 680 000 bit/sayfa; (b).9 dakika (ya da dakika 55 saniye). 3/7

3.4 4 khz ile bantsınırlı bir ses iareti Nyquist hızında örneklendikten sonra 56 düzeyli bir iaret haline getiriliyor (quantization). a) Örnekleme hızı f s yi ve örnekleme aralıı T s yi bulunuz. b) Düzeylerin eit olasılıkla gönderildiini varsayarak bir düzey aralıındaki bilgi içerii H yı bulunuz. c) 56 düzeyli iaret ikili kodlayıcıya uygulanarak kodlayıcı çıkıında PCM iareti elde ediliyor. PCM iaretinin bilgi hızını bulunuz. d) Elde edilen PCM iaretini makul yanılgı sınırları içinde gönderebilmek için kullanılacak iletim ortamının kanal kapasitesi en ez hangi deerde olmalıdır? Bulunuz. Yanıt: (a) 8 khz, 5 µs; (b) 8 bit/aralık; (c) 64 kbps; (d) 64 kbps. 3.5 Bir sayısal iletiim 3 sembollü bir iaret ile yapılıyor. Her sembol 5 µs lik bir sembol aralıında ve eit olasılıkla gönderiliyor. a) aretin sembol hızını bulunuz. b) aretin bilgi içeriini bulunuz. c) areti göndermek için kullanılacak iletim ortamının Hz türünden bantbeniliini ve kbps türünden minimum kanal kapasitesini bulunuz. d) areti ikili sayı ile kodladıktan sonra gönderirsek, bu durum için (c) ıkkını tekrarlayınız. Yanıt: (a) 00 000 sembol/s; (b) 5 bit/sembol; (c) 00 khz, Mbps; (d) MHz, Mbps. 3.6 Bir sayısal iletiim 64 sembollü bir iaret ile yapılıyor. Her sembol 50 µs lik bir zaman aralıı içinde eit olasılıkla gönderiliyor. a) aretin sembol hızını hesaplayınız. b) aretin bilgi içeriini hesaplayınız. c) aretin makul yanılgı sınırları içinde gönderilebilmesi için, () letim ortamının bantgenilii en az hangi deerde olmalıdır? Hesaplayınız. () letim ortamının kanal kapasitesi en az hangi deerde olmalıdır? Hesaplayınız. Yanıt: (a) 0 000 sembol/s; (b) 6 bit/sembol; (c) 0 khz, 0 kbps. 3.7 Seri ve paralel iletim yöntemlerini aaıdaki yönlerden kıyaslayınız. () letim hızı (hızlı/yava); () letim hattı uzunluu (uzun/kısa); (3) letim hattı maliyeti (yüksek/düük); (4) Donanım maliyeti (yüksek/düük). 3.8 (Kitaba ek soru): Ezamanlı (synchronous) ve ezamanlı olmayan asynchronous iletim yöntemlerini aaıdaki yönlerden kısaca karılatırınız: a) Hangisi sabit bantgeniliine sahip iaretler için, hangisi deiken (ya da dinamik) bantgeniliine sahip iaretler için uygundur? b) Hangisi bantgenilii israfına sebep olabilir? Hangisi bantgeniliini daha verimli kullanır? 3.9 (Kitaba ek soru): Bantgenilii 30 khz ve iaret-gürültü oranı (SNR: Signal-to-Noise Ratio) 40 db olan bir iletiim kanalı veriliyor. Hatasız iletiim için Shannon un kanal kapasitesi formülü C=Blog (+SNR) olarak biliniyor. Verilen deerler için kanal kapasitesini hesaplayınız. Yanıt: 400 kbps 3.0 (Kitaba ek soru): 3.3 khz ile bantsınırlı bir iaret örnekleniyor. a) Nyquist örnekleme hızını ve Nyquist örnekleme aralıını bulunuz. b).4 khz lik bir koruma bandı (guardband) kullanılması durumunda, minimum örnekleme hızını ve maksimum örnekleme aralıını bulunuz. Yanıt: (a) 6.6 khz; 5.5 s; (b) 8 khz; 5 s. 4/7

4. VER LETM HZMETLER 4. SMDS (Switched Multimegabit Data Services) iletiim hizmeti aaıdaki özelliklerden hangilerine sahiptir? Her ık için belirtiniz. () Balantılı/balantısız. () Devre anahtarlamalı/paket anahtarlamalı. (3) Patlamalı trafik için uygundur/uygun deildir. (4) Ortalama iletim hızı patlamalı iletim hızından yüksektir/düüktür. (5) Kiralık hatlara göre a maliyeti yüksektir/düüktür. (6) SMDS e MAN lar üzerinden eriilebilir/eriilemez. (7) SMDS e kiralık hatlar üzerinden eriilebilir/eriilemez. (8) SMDS de çoklu daıtım (multicasting) yapılabilir/yapılamaz. (9) SMDS de kalıcı sanal devre (permanent virtual circuit) kullanılır/kullanılmaz. (0) Bir SMDS abonesinin gönderdii paketin uzunluu 000 byte ve sayacındaki kredi 500 byte ise, yönlendirici paketin 500 byte lık kısmını varı adresine gönderir/yönlendirici paketin tümünü çöpe atar göndermez. 4. Kanal kapasitesi 45 Mbps olan bir SMDS (Switched Multimegabit Data Service) aında, bir abonenin balı olduu router daki sayacı 0 µs de bir byte artıyor. a) Abonenin sürekli veri iletmesi durumunda, () Ortalama veri iletim hızını hesaplayınız. () 565 byte lık bir paketi iletmek için gerekli süreyi hesaplayınız. b) Abone bir süre veri göndermiyor ve bu sürenin sonunda abone sayacı 565 byte lık veriyi patlamalı biçimde göndermeye hazır duruma geliyor. Bu durumda iken abone, uzunluu 565 byte olan bir paket gönderiyor. Bu paketin patlamalı biçimde ne kadar süre içinde iletileceini bulunuz ve sonucu (a) de bulduunuz sonuçla karılatırınız; iletim hızının kaç kat arttıını yazınız. Yanıt: (a) 800 kbps; (a) 56.5 ms; (b) ms; (b) 56.5 kez; (b3) Sıfır kredi kalır. 4.3 Kanal kapasitesi 45 Mbps olan bir SMDS (Switched Multimegabit Data Service) aında bir abonenin balı olduu yönlendiricideki sayacı 50000 byte/s hızında artıyor. a) Abonenin 5000 byte lık bir veriyi patlamalı biçimde (burst mode) gönderebilmesi için ne kadar süre iletim yapmamı olması gerekir? Hesaplayınız. Abone bu sürenin bitiminden önce 5000 byte lık bir veri gönderirse, balı olduu yönlendirici bu veri paketleri üzerinde nasıl bir ilem yapar? Kısaca yazınız. b) Abone 45 ms içinde veri göndermezse, bu sürenin sonunda kaç byte uzunluundaki veriyi patlamalı biçimde gönderebilir? Bu uzunluktaki verinin patlamalı biçimde iletimi ne kadar süre içinde gerçekleir? Hesaplayınız. Yanıt: (a) 00 ms; paket atılır; (b) 50 byte; 400 µs. 4.4 Dar bantlı ISDN ile geni bantlı ISDN yi () letim kapasitesi (kbps ve Mbps türünden deer belirterek), () Anahtarlama türü (devre, paket) ve (3) letim türü (senkron, asenkron) yönlerinden karılatırınız. 4.5 Temel eriimli ISDN'de, a) Haberleme ve iaretleme için kullanılan kanalların adlarını ve kapasitelerini yazınız. Bu kanalların ilevlerini (haberleme, iaretleme gibi) kısaca belirtiniz (BB-Ö-5/8.6.99/.AS/b). b) S arayüzüne (S interface) en çok kaç ISDN uçbirimi balanabilir? Aynı anda kaç haberleme yapabilir? Bunların hangi kanallar üzerinden ne tür haberlemeler (telefon, faks, PC, mesaj gibi) olabileceini belirtiniz. 4.6 ISDN de, taıyıcı hizmetleri (bearer services), telehizmetleri (teleservices) ve ek hizmetleri (supplementary services) kısaca tanımlayınız; OSI nin hangi katmanlarında görev yaptıklarını gösteren açıklayıcı bir ekil çiziniz; bu hizmetlerin her biri için örnekler veriniz. 5/7

4.7 ISDN (Integrated Services Digital Network: Tümleik Hizmetler Sayısal Aı) ile ilgili aaıdaki soruları yanıtlayınız. a) Bir temel eriimli (BRA: Basic Rate Access) ISDN abonesinin ISDN türü uçbirimlerinin ve ISDN türü olmayan (non ISDN) uçbirimlerinin ISDN santralına eriimini gösteren bir blok diyagram çiziniz. Blok diyagram üzerinde S ve U ara balarını gösteriniz. Bu arabalardaki iletimin kaç telli iletim ortamı üzerinden yapıldıını belirtiniz. b) Temel eriimli ISDN abonesi ISDN kartı olan bir PC ile nternet e en çok hangi iletim hızında eriebilir? Bu eriimi hangi kanallar üzerinden yapar? Yazınız. c) ISDN iletiim hizmetinde a içinde OSI dayanak modelinin hangi katmanları bulunur? Adlarını yazınız. 4.8 Bir temel eriimli ISDN in. katmanında oluturulan bir çerçevede, B kanalına ait 6 bit, B kanalına ait 6 bit, D kanalına ait 4 bit ile denetim ve çerçeveleme bitleri olarak bit bulunur. Bir çerçevenin iletimi için gereken süre 50 µs dir. Bu verilerden yararlanarak, a) B, B ve D kanallarının kanal kapasitelerini kbps türünden elde ediniz. Hesaplamayı gösteriniz; ezberden yazmayınız. b) U arayüzündeki iaretin iletim hızını (kbps türünden) bulunuz. c) kili kod biçimindeki bu iaret 8 li kodlayıcıya uygulanıyor (yani, artarda gelen her 3 bit bir sembol ya da düzey olarak kodlanıyor). 8 li kodlayıcı çıkıındaki iaretin sembol hızını ve bantgeniliini bulunuz. Yanıt: (a) B ve B: 64 kbps; D: 6 kbps; (b) 9 kbps, 9 khz; (c) 64 ksembol/s, 64 khz. 4.9 Bir temel eriimli ISDN (Integrated Services Digital Network) abonesinin 3 adet ISDN telefonu, adet ISDN faks makinesi, adet ISDN haberleme kartı olan PC si, 3 adet ISDN olmayan (non ISDN) telefon makinesi, 3 adet uçbirim uyarlayıcısı (TA: Terminal Adaptor) ve adet ebeke sonlandırma birimi (NT: Network Termination unit) olsun. Bu abone elindeki uçbirimlerinin hepsini (toplam 8 adet) ve NT i kullanarak hattın dier ucundaki ISDN santralına balamak istiyor. Bu ISDN abonesinin ISDN hizmetlerine erimesi için yukarıda adı geçen uçbirimleri, TA ları ve NT i hangi düzende balaması gerektiini blok gösterim çizerek gösteriniz. Blok gösterim üzerinde S ya da T arayüzünü, U arayüzünü, abone hattını ve santralı gösteriniz. 4.0 ISDN de uyarlama (adaptation) ve alararası iletiim (internetworking) nedir? Kısaca tanımlayınız ve ekil çizerek açıklayınız. 4. Çerçeve letimi (Frame Relay) teknii ile ilgili aaıdaki soruları yanıtlayınız. a) Çerçeve letimi tekniini, verdii hizmet türünü ve önemli bir özelliini belirterek bir cümle ile tanımlayınız. b) Çerçeve letimi aı ile X.5 aını hata sezme/düzeltme ve baarım yönünden karılatırınız. c) Bir PC nin Çerçeve letimi aına eriimini bir blok diyagram çizerek gösteriniz. 4. Çerçeve iletimi (Frame Relay) hizmeti aaıdaki özelliklerden hangilerine sahiptir? Her ık için belirtiniz. () Alındılı/alındısız. () Balantılı/balantısız. (3) Devre anahtarlamalı/paket anahtarlamalı. (4) Hızlı/yava. (5) Sanal devre kullanır/kullanmaz. (6) OSI nin. ve. katmanlarından oluur/ OSI nin.,. ve 3. katmanlarından oluur. (7).katmanda çerçeve yönlendirmesi yapar/3.katmanda paket yönlendirmesi yapar. (8) A içinde hata sezme yapar/yapmaz. (9) A içinde hata düzeltme yapar/yapmaz. (0) Kiralık hatlara göre ucuz/pahalı. 4.3 ATM (Asynchronous Transfer Mode) teknii ile ilgili aaıdaki soruları kısa ve öz olarak yanıtlayınız. a) Aaıdaki özelliklerden hangisinin ATM ye ait olduunu belirtiniz. () Servis tipi: Balantılı / Balantısız () letim tipi: Ezamanlı (synchronous) / Ezamanlı olmayan (asynchronous) (3) letim hızı: Düük / Yüksek (4) Anahtarlama türü: Devre anahtarlamalı / Paket anahtarlamalı 6/7

b) Bir ATM hücresi çiziniz; balık ve kullanıcı verisi alanlarını belirterek alan uzunluklarını byte türünden yazınız. c) ATM nin BISDN için uygun iletim teknii seçilmesinin nedenlerini yazınız. 4.4 (Kitaba ek soru): Kanal kapasitesi 00 Mbps olan bir SMDS (Switched Multimegabit Data Service) aında, bir abonenin balı olduu router daki sayacı 0 µs de bir byte artıyor. a) Abonenin sürekli veri iletmesi durumunda, () Ortalama veri iletim hızını hesaplayınız. () 4000 byte lık bir veri paketini iletmek için gerekli süreyi hesaplayınız. b) Abone bir süre veri göndermiyor ve bu sürenin sonunda abone sayacında 4000 byte lık kredi birikiyor. Bu durumda abone, uzunluu 4000 byte olan bir veri paketi gönderiyor. Bu paketin patlamalı biçimde ne kadar süre içinde iletileceini bulunuz ve sonucu (a) de bulduunuz sonuçla karılatırınız; iletim hızının kaç kat arttıını yazınız. Yanıt: (a) 800 kbps; (a) 40 ms; (b) 30 s; patlamalı iletim 5 kat hızlı. 4.5 (Kitaba ek soru): LAN lar arası veri iletiimini salamak için 45 Mbps hızında çalıan bir SMDS (Switched Multimegabit Data Service) aı kullanılıyor. Bu SMDS aında, ortalama 0 000 byte/s lik veri iletim hızı için kontrat yapmı olan bir abone veri göndermek istiyor. Eer abone bir süre veri göndermezse, hat bu süre için bo kalır ve abonenin sayacında byte türünden kredi birikir ve abone bu krediye eit ya da daha az sayıda byte tan oluan veriyi patlamalı mod (burst mode) ile gönderebilir. a) Abonenin sürekli veri iletmesi durumunda, 4500 byte lık veriyi iletim ortamına aktarması için gereken süreyi hesaplayınız. b) Hattın 500 ms bir süre için bo kaldıını ve abonenin bu sürenin sonunda veri göndermeye baladıını varsayarak, 4500 byte lık verinin patlamalı moda iletilmesi için gereken süreyi hesaplayınız. c) (a) ve (b) bulduunuz sonuçla karılatırınız; iletim hızının kaç kat arttıını hesaplayınız. d) 500 ms lik bo sürenin sonunda abonenin 5500 byte lık veri göndermesi durumunda ne olur? Kısaca açıklayınız. Yanıt: (a) 450 ms; 0.8 ms; (c) 56.5 kat hızlı; (d) Veri yönlendirici tarafından atılır. 4.6 (Kitaba ek soru): Darbantlı ISDN de, aaıdaki telehizmetler B, H ve D kanallarının hangisi üzerinden kullanıcıya sunulur? () Paket veri iletiimi (64 kbps- Mbps) (8) Alarm () Telekonferans (9) Telefaks (facsimile) (3) Paket veri iletiimi (at 9.6 kbps) (0) Paket veri iletiimi (at 64 kbps) (4) Telemetre () aretleme (signaling) (5) Görüntülü telefon (videophone) () Kullanıcı bilgisi (user info: short user messages) (6) Görüntülü konferans (videoconference) (3) Uzaktan control (remote control) (7) Telefon 4.7 (Kitaba ek soru): Aaıdaki özelliklerden hangisi bir ATM (Asynchronous Transfer Mode) hizmetine aittir? Her ık için belirtiniz. () Hizmet türü: Balantılı / Balantısız / kisi de. () Anahtarlama türü: Devre anahtarlamalı / Paket anahtarlamalı / kisi de. (3) letim hızı: Sadece genibantlı veri iletimi için uygun / Sadece darbantlı veri iletimi için uygun / kisi için de uygun. (4) Hücre uzunluu: Sabit / Veri hızına balı olarak deiken / Veri alanı uzunluuna balı olarak deiken. (5) Veri alanın üzerindeki hata düzeltme ilemini yapan katman: ATM katmanıdır / TC (Transmission Convergence) altkatmanıdır / Üst katmanlardır. 7/7

(6) Balık hata kontrolunu yap an katman: ATM katmanıdır / TC (Transmission Convergence) altkatmanıdır / AAL (ATM Adaptation Layer) katmanıdır. (7) Tıkanıklık kontrolu yapan katman: AAL katmanıdır / ATM katmanıdır / Üst katmanlardır. (8) Akı kontrolunu yapan katman: AAL katmanıdır / ATM katmanıdır / TC altkatmanıdır. (9) Sanal yol (VP) ve sanal kanal (VC) kontrolunu yapan katman: ATM katmanıdır / AAL katmanıdır / TC altkatmanıdır. (0) Hücre hızı uyarlamasını yapan katman: CS (Convergence Sublayer) altkatmanıdır / ATM katmanıdır / TC altkatmanıdır. 5. FZKSEL KATMAN 5. RS-3-C arabaı ile ilgili aaıdaki soruları kısa ve öz biçimde yanıtlayınız. a) ki bilgisayarın telefon aı üzerinden haberlemesi durumunda, RS-3-C arabaının yerini gösteren bir blok gösterim çiziniz. Çizim üzerinde DTE ve DCE birimlerini belirterek bunları kısaca tanımlayınız. b) 5 uçlu bir RS-3-C arabaında, aaıda verilen uçların hangi durumlarda ve hangi birim (DTE veya DCE) tarafından etkin duruma getirildiini belirtiniz: Uç No. Uç Adı Kısaltma 0 Data Terminal Ready ( DTE hazır) DTR 6 Data Set Ready (DCE hazır) DSR 4 Request to Send (gönderme istei) RTS 5 Clear to Send (gönderme izni) CTS Ring Indicator (zil belirteci) RI c) RS-449 arabaında kullanılan dengeli (balanced) ve dengesiz (unbalanced) iletim yöntemlerinin kullanılan iaret topraı (signal ground) yönünden farkını belirtiniz; bu iki tür arabaını performans kıyaslayınız. 5. Bo modem (null modem) nedir? Kısaca açıklayınız. Hangi uçbirimleri arasında, hangi tür iletim (seri ya da paralel; senkron ya da asenkron) için kullanılır; uçlarında hangi tür konektör bulunur. 5.3 (Kitaba ek soru) Aaıdaki iletim ortamlarını hata yaratma olasılıı en düük olanından balayarak sıraya diziniz: Koaksiyal kablo, fiber kablo, atmosfer (radyo dalgaları için), bükümlü çift kablo. 6. VER BAI KATMANI 6. Veri baı katmanında çerçeveleme için Balangıç ve Biti Karakterleri ile Çerçeveleme ve Karakter Ekleme yöntemi kullanılıyor. Bu yöntemde, çerçevenin baına DLE STX, sonuna da DLE ETX karakterleri konulmaktadır. a) Bir göndericide, a katmanının veri baı katmanına teslim ettii karakter dizisi A B DLE DLE C DLE D E F DLE G eklinde ise, veri baı katmanının veri alanındaki karakter dizisini yazınız. Eklenen DLE lerin altını çizerek belirtiniz. b) Bir alıcının veri baı katmanının veri alanındaki karakter dizisi DLE DLE A DLE DLE B C DLE DLE DLE DLE eklinde ise, veri baı katmanının a katmanına teslim edecei karakter dizisinde hangi DLE lerin çıkartılacaını altını çizerek belirtiniz (Not: a ve b ıkları birbirlerinden baımsızdır). 6. Bir bilgisayar aının. katmanında çerçeveleme için kullanılan bayrak 00 olsun. Çerçevelenecek veri dizisinde artarda gelen üç in bayrak ile karımasını engellemek için, veri dizisine bit ekleme (bit stuffing) ilemi uygulanır. Bu amaçla, veri dizisinde, ardıık iki den sonra bir 0 eklenecek ekilde bir bit ekleme algoritması kullanılır. Çerçevelemede kullanılan bayraı 00 kabul ederek, a) Aaıdaki veri dizisi üzerinde bit ekleme algoritmasını uygulayarak veri olarak gönderilecek veri dizisini yazınız ve eklenen 0 bitlerin altını çizerek belirtiniz. 0 0 0 0 0 0 8/7

b). katmandan. katmanına gelen bit dizisi aaıda verilmitir. Buna göre, bit ekleme ileminden önceki orijinal bit dizisini elde etmek için hangi 0 ların bit dizisinden çıkartılacaını altını çizerek belirtiniz. 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6.3 Veri baı katmanında çerçeveleme için Balangıç ve Biti Bayrakları ile Çerçeveleme ve Bit Ekleme yöntemi kullanılıyor. Bu yöntemde, çerçevenin balangıcına ve bitiine 00 bit dizisinden oluan bir bayrak konuluyor. a) Bir göndericide, a katmanının veri baı katmanına teslim ettii 0 bit lik veri 0 0 0 0 eklinde ise, veri baı katmanının veri alanındaki bit dizisini yazınız. Eklenen 0 bitlerinin altını çizerek belirtiniz. b) Bir alıcının veri baı katmanının veri alanındaki bit dizisi 0 0 0 0 0 eklinde ise,veri baı katmanının a katmanına teslim edecei bit dizisinden çıkartacaı 0 ları altını çizerek belirtiniz (Not: a ve b ıkları birbirlerinden baımsızdır). 6.4 "Dur ve Bekle (stop and wait)" protokolu için "Balantı Kullanım Oranını (link utilization ratio)"tanımlayan formülü T i ve T y türünden yazınız ve T i ile T y parametrelerini kısaca tanımlayınız. 6.5 N çerçeve içeren bir kayan pencere protokolu için Balantı Kullanım Oranını (Link Utilization Ratio) tanımlayan formülü T i ve T y türünden yazınız ve T i ile T y parametrelerini kısaca tanımlayınız. 6.6 ki bilgisayar 60000 km lik bir uydu balantısı üzerinden, 4000 bit uzunluunda çerçeveler kullanarak 00 kbps iletim hızında haberleiyor. Ortamdaki yayılma hızını x0 8 m/s alarak ve iletiimin hatasız olduunu varsayarak, a) Bir çerçevenin iletim ortamına aktarılması için gerekli süreyi bulunuz. b) Stop-and-wait protokolu için balantı kullanım oranını hesaplayınız. c) Kayan pencere protokolu kullanılması durumunda, balantı kullanım oranının %00 olması için pencere geniliinin kaç çerçeve olması gerektiini hesaplayınız. Yanıt: (a) 40 m; (b) % 6.5; 6 çerçeve: 6.7 ki bilgisayar 0 km lik bir fiber optik hat üzerinden, 500 bit uzunluundaki çerçeveler ile 00 Mbps iletim hızında haberleiyor. Ortamdaki yayılma hızını x0 8 m/s alarak ve iletiimin hatasız olduunu varsayarak, a) Bir çerçevenin iletim ortamına aktarılması için gerekli süreyi bulunuz. b) Stop-and-wait protokolu için balantı kullanım oranını hesaplayınız. c) Pencere genilii 7 çerçeve olan kayan pencere protokolu için balantı kullanım oranını hesaplayınız. Yanıt: (a) 5 s; (b) % 4.76; (c) % 33.3. 6.8 ki bilgisayar 3000 km lik bir fiber optik hat üzerinden, 500 bit uzunluunda çerçeveler kullanarak Mbps iletim hızında haberleiyor. Ortamdaki yayılma hızını x0 8 m/s alarak ve iletiimin hatasız olduunu varsayarak, a) Bir çerçevenin iletim ortamına aktarılması için gerekli süreyi bulunuz. b) Stop-and-wait protokolu için balantı kullanım oranını hesaplayınız. c) Kayan pencere protokolu kullanılması durumunda, balantı kullanım oranının %00 olması için pencere geniliinin kaç çerçeve olması gerektiini hesaplayınız. Yanıt: (a).5 ms; (b) % 4.76; (c) çerçeve. 6.9 ki bilgisayar 39000 km lik bir uydu balantısı üzerinden, 90 bit uzunluunda çerçeveler kullanarak 64 kbps iletim hızında haberleiyor. Ortamdaki yayılma hızını x0 8 m/s alarak ve iletiimin hatasız olduunu varsayarak, a) Bir çerçevenin iletim ortamına aktarılması için gerekli süreyi bulunuz. b) Stop-and-wait protokolu için balantı kullanım oranını hesaplayınız. c) Kayan pencere protokolu kullanılması durumunda, balantı kullanım oranının %00 olması için kayan pencerenin kaç çerçeve geniliinde olması gerektiini hesaplayınız. Yanıt: (a) 30 ms; (b) % 7.; (c) 4 çerçeve. 9/7

6.0 Aaıdaki ekilde, A düümü (yönlendirici) tarafından üretilen çerçeveler B düümü üzerinden C düümüne gönderiliyor. Aaıdaki varsayımları göz önüne alarak, B düümünün tampon belleinin tamaması için B ve C düümleri arasındaki minimum iletim hızı (bit/saniye türünden) ne olmalıdır? Hesaplayınız. A Varsayımlar:. A ve B arasındaki iletim hızı 00 kbps dir.. Her iki hat için yayılma gecikmesi 0 µs/km dir. 3. Düümler arasında full duplex iletiim yapılıyor. 4. Tüm veri çerçeveleri 000 bit uzunluundadır. ACK çerçeveleri, uzunlukları ihmal edilebilen ayrı çerçeveler olarak gönderiliyor ( piggybacking yapılmıyor). 5. A ve B arasında pencere genilii 5 olan kayan pencere (sliding window) protokolu kullanılıyor. 6. B ve C arasında dur ve bekle (stop-and-wait) protokolu kullanılıyor. 7. letiim hatası olmuyor. pucu: B nin tampon belleinin tamaması için B ye gelen ve B den çıkan çerçeve sayılarının ortalaması belirli bir süre içinde aynı olmalıdır. Yanıt: R BC = 00 kbps. 000 km 50 km B C 6. A ve B makineleri arasındaki iletiimin veri baı katmanında, pencere genilii 7 çerçeve olan Go-back- N protokolu kullanılıyor. A ve B makinelerinin pencerelerinin Çerçeve yi göndermeden önceki durumları (a0 ve b0) ile gönderilen çerçeveler ve alınan alındılar aaıdaki ekilde gösteriliyor. a) a, b, a, b, a3, b3, a4, b4 deki pencerelerin hangi çerçeveleri içermesi gerektiini çizerek gösteriniz. A Makinesi B Makinesi (a0) (a) (a) (a3) (a4) 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 Ç Ç3 Ç4 Ç5 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 ACK 6 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 Ç6 Ç7 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 NAK 7 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 (b0) (b) (b) (b3) (b4) b) Pencere genilii (N) ile çerçeve sıra numarasının bit türünden alan uzunluu (k) arasındaki ilikiyi yazınız. Yanıt: (a) Aaıdaki çizelge içerii çizim olarak gösterilmelidir; (b) N= k -. A Makinesi B Makinesi Durum Tampon Bellek Çizgisi Konumu Kayan pencere çindeki Çerçeveler Durum Tampon Bellek Çizgisi Konumu Kayan pencere çindeki Çerçeveler a - arasında 6, 7, 0 b - arasında 6, 7, 0 a 5-6 arasında 6, 7, 0,,, 3, 4 b 5-6 arasında 6, 7, 0,,, 3, 4 a3 5-6 arasında 0,,, 3, 4 b3 5-6 arasında 0,,, 3, 4 a4 6-7 arasında 7, 0,,, 3, 4, 5 b4 6-7 arasında 7, 0,,, 3, 4, 5 0/7

6. A ve B makineleri arasındaki iletiimin veri baı katmanında, A makinesi B makinesine pencere genilii 7 çerçeve olan kayan pencere protokolu ile veri çerçeveleri gönderiyor. B makinesinin aldıı her doru çerçeve için ACK, aldıı her hatalı çerçeve için NAK gönderdiini, çerçevelerin ve alındıların iletim ortamında kaybolmadıklarını varsayarak, yandaki ekilde gösterilen senaryoda, a, b, c, d, e, f, g ile gösterilen veri çerçevelerinin; h, i, j, k, l, m, n ile gösterilen olumlu alındı (ACK) çerçevelerinin numaralarını ve p ile gösterilen veri çerçeveleri üzerinde alıcı veri baı katmanının nasıl bir ilem yaptıını, a) Go-back-N (geri git-n) hata düzeltme protokolu için yazınız. b) Selective reject (seçmeli red) hata düzeltme protokolu için yazınız. A Ç0 Ç Ç Ç3 Ç4 Ç5 Ç6 a b c d e f g B ACK ACK NAK p h (ACK) i (ACK) j (ACK) k (ACK) l (ACK) m (ACK) n (ACK) Yanıt: (a) a: Ç h: ACK 3 (b) a: Ç h: ACK 7 p: Tampon bellekte saklanır ve sıraya koyulur. b: Ç3 i: ACK 4 b: Ç7 i: ACK 0 ACK, 3, 4, 5, 6 gönderilmeyebilir. c: Ç4 j: ACK 5 c: Ç0 j: ACK d: Ç5 k: ACK 6 d: Ç k: ACK e: Ç6 l: ACK 7 e: Ç l: ACK 3 f: Ç7 m: ACK 0 f: Ç3 m: ACK 4 g: Ç0 n: ACK g: Ç4 n: ACK 5 p:çöpe atılır 6.3. katman protokolunda kullanılan "Sırtta Taıma (piggybacking)" yöntemini kısaca tanımlayınız ve avantajını belirtiniz. 6.4 "Boru Hattı (pipeline)" yöntemini kısaca tanımlayınız ve avantajını belirtiniz. 6.5 HDLC protokolunda kullanılan dengeli düzenleim (balanced configuration) de, () Karılıklı haberleen istasyonlara ne ad verilir? () Aynı anda karılıklı haberleen kaç istasyon bulunur? (3) Simplex, half-duplex ve full-duplex iletim türlerinden hangisi ya da hangileri kullanılır? (4) Noktadan-noktaya (point-to-point) ve noktadan-çok noktaya (point-to-multipoint) balantı hangisi ya da hangileri kullanılır? 6.6 CRC (Cyclic Redundancy Check) hata sezme yöntemi kullanılan bir iletiimde, gönderilecek sekiz bitlik veri dizisi 0 0 0 0 olarak veriliyor. Üreteç polinom G(x) = x 3 + x + ise, veri ile gönderilecek CRC kontrol bitlerini hesaplayınız ve gönderilecek bit dizisini T(x) polinomu olarak ve bit dizisi olarak yazınız; bit dizisi üzerinde veri bitlerini ve CRC kontrol bitlerini gösteriniz. (BB-Ö-/0.07.97FS/) Yanıt: 0 0 0 0 0 0 0 Veri bitleri CRC kodu 6.7 CRC (Cyclic Redundancy Check) hata sezme yöntemi kullanılan bir iletiimde, gönderilecek on bitlik veri dizisi 0 0 0 0 olarak veriliyor. Üreteç polinom G(x) = x 4 + x + x + ise, veri ile gönderilecek CRC kontrol bitlerini hesaplayınız ve gönderilecek bit dizisini T(x) polinomu olarak ve bit dizisi olarak yazınız; bit dizisi üzerinde veri bitlerini ve CRC kontrol bitlerini gösteriniz. (BA-Ö-7/8.05.98/FS/AS/) Yanıt: 0 0 0 0 0 0 Veri bitleri CRC /7

6.8 CRC (Cyclic Redundancy Check) hata sezme yöntemi kullanılan bir iletiimde, alıcıya gelen 0 bit lik veri dizisi ile 4 bit lik CRC kodu Veri bit leri CRC 0 0 0 0 0 0 olarak veriliyor. Kodlamada kullanılan üreteç polinom G(x) = x 4 + x + x + ise, a) Alıcının veri baı katmanında yapılan hata sezme ilemini yaparak, alıcıya gelen bu bit dizisinin hatalı olup olmadıını bulunuz. b) Kodlama verimliliini hesaplayınız. c) Verilen G(x) üreteç ilevi ile en çok kaç bit uzunluundaki patlama hatası (burst error) sezilebilir? Yanıt: (a) Kalan: R(x)=x 3 +0. Hata var; (b) % 7.4; (c) N e =4. 6.9 Göndericinin gönderdii ve alıcıya ulaan bit dizileri aaıda verilmitir. letim ortamında sadece bir bilgi bitinin bozulduunu varsayınız ve Hamming kodlaması uygulayarak I 4 bitinin bozulduunu açıklayarak gösteriniz. I I I 3 I 4 C C C 3 Gönderilen bit dizisi : 0 0 0 0 Alınan bit dizisi : 0 0 0 0 0 Hatalı bit 6.0 Bir bilgisayar aında, hata düzeltme yöntemi olarak Hamming kodlaması kullanılıyor. a) Dört denetim biti (C, C, C 3 ve C 4 ) kullanarak en çok kaç bilgi biti içeren bir blokta bir bit hatası düzeltilebilir? Hesaplayınız. b) C, C, C 3 ve C 4 denetim bitlerinin bilgi bitleri (I lar) türünden nasıl hesaplandıını gösteren matematiksel ifadeleri yazınız. c) A bilgisayarının B bilgisayarına gönderdii 6 bilgi biti içeren veri blokları B bilgisayarına, iletim ortamındaki gürültü nedeniyle, zaman zaman hatalı olarak ulaıyor. B bilgisayarına ulaan bilgi ve denetim bitleri I I I 3 I 4 I 5 I 6 C C C 3 C 4 0 0 0 olsun. Burada, denetim bitlerinin aaıdaki ifadelerden hesaplandıını C =I I I 3 ; C =I I 4 I 5 ; C 3 =I I 4 I 6 ; C 4 =I 3 I 5 I 6 ve hatanın denetim bitlerinde olmadıını, bilgi bitlerinden sadece birinin hatalı olduunu varsayarak, hangi bilgi bitinin B bilgisayarına hatalı olarak ulatıını bulunuz. 6. Hamming kodlaması ile ilgili aaıdaki soruları yanıtlayınız. a) Hamming kodlaması ile 5 denetim biti (C, C, C 3, C 4, C 5 ) kullanarak en çok kaç bilgi biti içeren blokta bit hatası düzeltilebilir? Hesaplayınız. b) Yanda verilen 8 kod kelimesinden oluan kodun, () Hamming uzaklıını bulunuz. Nasıl bulduunuzu açıklayınız. () Bu kod kaç bitlik hatayı sezebilir? Hesaplayınız. (3) Bu kod kaç bitlik hatayı düzeltebilir? Hesaplayınız. Yanıt: (a) 6 bilgi biti; (b) d=3; (b) bit; (b3) bit. Verilen Kod 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6. (Kitaba ek soru) A ve B makineleri arasındaki iletiimin veri baı katmanında, pencere genilii 7 çerçeve olan Go-back- N protokolu kullanılıyor. Çerçeve 0'ın gönderilmesinden önce, A ve B makinelerinin pencerelerinin durumları (a0 ve b0) ile gönderilen çerçeveler ve alınan olumlu/olumsuz alındılar aaıdaki ekilde gösteriliyor. a) a, b, a, b, a3, b3, a4, b4 deki pencerelerin hangi çerçeveleri içermesi gerektiini çizerek belirtiniz. /7

A Makinesi B Makinesi (a0) (a) (a) (a3) (a4) 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 Ç0 Ç Ç Ç3 Ç4 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 ACK 5 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 Ç5 Ç6 Ç7 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 NAK 6 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 0 3 4 5 6 7 0 3 4 5 6 7 0 (b0) (b) (b) (b3) (b4) b) Pencere genilii N ile çerçeve sıra numarasının bit türünden alan uzunluu (k) arasındaki ilikiyi yazınız. Yanıt: (a) Content of the following table must be shown as a figure; (b) N= k -. Durum A Makinesi Tampon Bellek Çizgisi Konumu Kayan pencere çindeki Çerçeveler Durum B Makinesi Tampon Bellek Çizgisi Konumu Kayan pencere çindeki Çerçeveler a 0 ın solunda 5, 6 b 0 ın solunda 5, 6 a 4-5 arasında 5, 6, 7, 0,,, 3 b 4-5 arasında 5, 6, 7, 0,,, 3 a3 4-5 arasında 0,,, 3 b3 4-5 arasında 0,,, 3 a4 5-6 arasında 6, 7, 0,,, 3 b4 5-6 arasında 6, 7, 0,,, 3 7. ORTAMA ERM DENETM ALTKATMANI 7. Düük ve yüksek trafik yükleri için yalın ALOHA ve dilimli ALOHA kanallarını paket gecikmesi yönünden kıyaslayınız. Hangi trafik yükü için hangi yöntem daha az gecikme yaratır? Açıklayınız. 7. N istasyon 56 kbps hızında çalıan bir yalın ALOHA kanalını paylaıyor. Ortalama olarak her 00 saniyede bir her istasyon 000 bitlik bir çerçeve gönderiyor. Yalın ALOHA kanalının maksimum verimliliinin % 8.4 olduunu göz önüne alarak, istasyon sayısı N nin maksimum deerini bulunuz. Yanıt: 030 7.3 km uzunluunda bir a kablosu üzerinde 0 Mbps hızında CSMA/CD protokolu ile çalıan bir LAN da, elektriksel iaretin yayılma hızının 00 m/ olduunu ve paketlerin 6 byte lık balık ve son ek dahil toplam 66 byte uzunluunda olduunu varsayalım. Baarılı bir çerçeve gönderme ileminden sonraki ilk bit aralıı alıcının aı ele geçirip 3 bit lik bir alındı (ACK) çerçevesi göndermek için ayrılmıtır. Çarpıma olmadıını varsayarak, etkin veri iletim hızını (TRIB) hesaplayınız (pucu: Kanalı ele geçirmek için gereken süreyi alınız. elektrik iaretinin gidi dönü süresidir-round trip propagation time). Yanıt: 3.7 Mbps 7.4 Temel bit haritası protokolu (basic bit-map protocol) ile çalıan ve numaraları 0 ile 7 arasında olan 8 istasyonun birer bitlik çekime dilimlerinde yayınladıkları bitler aaıdaki ekilde gösterilmitir. ekilde a, b, c, d ve e ile gösterilen çerçevelerin hangi numaralı istasyon tarafından gönderildiini yazınız. Çekime dilimleri 0 3 4 5 6 7 bit Gönderilen çerçeveler Çekime dilimleri 0 3 4 5 6 7 Gönderilen çerçeveler a b c d e d bit 3/7

7.5 kili geri sayma protokolu (binary countdown protocol) ile çalıan istasyonlardan adresleri 00, 0, 00 ve 000 olan istasyonlar bir çoklu eriim kanalını kullanmak için aynı anda adreslerini göndermeye balıyorlar. Algoritmanın nasıl çalıtıını, her bit aralıında hangi istasyonların çekileceini, hangi istasyonların devam edeceini belirterek açıklayınız ve sonunda hangi istasyonun gönderme yapacaını belirtiniz. 7.6 Sanal istasyon numaraları kullanan ikili geri sayma protokolu (binary countdown protocol using virtual station numbers) ile çalıılan A, B, C, D, E, F, G, H, J ve K istasyonların belirli bir andaki sanal sıra numaraları 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3,, ve 0 olarak veriliyor. E, C ve A nın bu sırada gönderme yapmalarından sonra istasyonların yeni sanal numaraları hangi deerleri alır? Belirtiniz. Yanıt: 0, 9,, 8,, 7, 6, 5, 4, 3. 7.7 Numaraları 0 ile 5 arasındaki 6 istasyon bir çoklu eriim kanalını ele geçirmek için uyarlamalı dallanma protokolu (adaptive tree walk protocol) kullanıyorlar. Çekime dilimi 0 da, 3, 5, 7, ve 3 numaralı istasyonlar aynı anda veri göndermeye hazır duruma geliyorlar ve aynı anda kanalı ele geçirmek için çekimeye giriyorlar (contending). Bu durum için, a) Dallanmayı tanımlayan ikili aacı çiziniz. b) Dilim 0 dan balayarak, art arda gelen birer bitlik çekime dilimlerinde, veri göndermeye hazır 6 istasyon da gönderme yapıncaya kadar her çekime dilimi için hangi düümün altındaki hangi numaralı istasyonların çekimeye gireceini ya da gönderme yapacaını belirtiniz. c) Çekimeyi çözmek (to resolve the contention) için her biri bir bitlik kaç çekime dilimine ihtiyaç vardır? Yanıt: (c) çekime dilimi. 8. A AYGITLARI 8. effaf köprülerin çalıma ilkesini kısaca anlatınız. 8. Paralel balı effaf köprülerde (transparent bridges) su baskını (flooding) aamasında nasıl bir sorun ortaya çıkabileceini ve bu sorunun nasıl giderilebileceini açıklayınız. 8.3 Kapsayan aaç (spanning tree) algoritması, () Hangi tür köprülerde kullanılır? () Hangi durumda ortaya çıkan hangi sorunu gidermek için kullanılır? (3) Soruna nasıl bir çözüm getirir? Kısaca açıklayınız. 8.4 Kaynaktan yol atamalı köprülerin (source routing bridges) çalıma ilkesini kısaca açıklayınız. Bu tür köprülerde ortaya çıkabilecek "çerçeve patlaması (frame explosion)" olayı nedir? Kısaca açıklayınız. 8.5 Bir Ethernet (CSMA/CD: 80.3) LAN ile bir Token Bus (80.4) LAN arasında kullanılan bir çevirici köprünün (translating bridge) çalıma ilkesini ekil çizerek açıklayınız. Çizeceiniz ekilde, Ethernet LAN a balı A bilgisayarının a katmanının gönderdii bir paketin köprüden geçerek Token Bus LAN a balı B bilgisayarının a katmanına ulaırken hangi katman ve alt katmanlardan geçtiini ve buralarda eklenen ön ek ve son ekleri gösteriniz; katman ve alt katmanların adlarını yazınız. 8.6 Köprülerin baarım kriterleri olarak bilinen "süzme hızı (filtering rate)" ve "gönderme hızı (forwarding rate)" nedir? Kısaca tanımlayınız. 8.7 Balantılı hizmet veren bir yönlendirici ile bir effaf köprü arasındaki aaıdaki yönlerden farklılıkları yazınız. () Çalıtıkları katmanlar; () Tablolarında tuttukları adresler; (3) Hangi paketleri inceledikleri; (4) Paketleri göndermede uyguladıkları ilemler. 4/7

8.8 Tünel açma (tunneling) nedir? ekil çizerek kısaca tanımlayınız. LAN lardaki çerçevelerin ve WAN daki paketlerin varı adresi alanlarına MAC adresi ya da a adresi olarak hangi birimlerin adreslerinin yazılacaını kısaca belirtiniz. 8.9 Aaıdaki ekilde gösterilen ada, A yı balangıç kabul ederek en kısa yol algoritması (Dijkstra algoritması) yardımıyla, A dan dier düümlere olan en kısa yolların birim deerlerini ve üzerinden geçilen en son düümü içeren etiket deerlerini her düüm için bulunuz. Yöntemi nasıl uyguladıınızı bir tablo ile gösteriniz. Düümlerin son etiket deerlerini tablo ve a üzerinde belirtiniz. B 3 C A 3 E 6 F D 3 G 4 H Yanıt: (a) B(, A); C(4, A-B-C); D(5, A-E-D); E(3, A-E); F(3, A-G-F); G(, A-G); H(5, A-B-C-H). 8.0 Aaıdaki ekilde gösterilen ada, no.lu yönlendirici için "en kısa yol algoritması (Dijkstra algoritması)"nı uygulayınız. Bu algoritmanın uygulanmasını bir tablo yardımıyla açıklayınız. Bu tabloda, her tekrar (iteration) için no.lu yönlendiriciden dier yönlendiriciler olan en kısa yolların birim deerlerini ve üzerinden geçilen yolun tanımını içeren etiket deerlerini gösteriniz. no.lu yol atayıcının yönlendirme tablosuna kaydedilecek etiket deerlerini bu tablo üzerinde belirtiniz. 3 3 6 4 6 4 Yanıt: (a) Yönlendirme tablosuna kaydedilecek son etiket deerleri, Düüm (Uzaklık, yol tanımı) biçiminde: D (, -); D 3 (3, --5-3); D 4 (3, --5-4); D 5 (, --5); D 6 (5, --5-3-6). 8. Aaıdaki ekilde gösterilen ada, yönlendiriciler arasındaki gecikmeler milisaniye türünden gösterilmitir. a) no.lu yönlendirici için "Bellman-Ford" algoritmasını uygulayınız. Algoritmayı uygularken oluturacaınız tabloda, sekme sayısını sıfırdan balatarak arttırınız (h=0,,, 3, ) ve sekme sayısının her deeri için no.lu yönlendiriciden dier yönlendiricilere en az kaç sekme ile hangi yönlendiriciler üzerinden eriileceini belirten etiket deerlerini bulunuz. b) Algoritmanın hangi tekrarda ve neden sona erdiini açıklayınız. c) no.lu yönlendiricinin yönlendirme tablosuna kaydedecei etiket deerlerini belirtiniz. 5 3 3 4 6 4 4 5 5/7

Yanıt: a) Yönlendirme tablosuna kaydedilecek son etiket deerleri (5. tekrar: sekme sayısı h=4 için): Düüm (Uzaklık, yol tanımı) biçiminde, D (, -); D 3 (3, -5-6-3); D 4 (, -5-4); D 5 (, -5); D 6 (, -5-6); b) Algoritma, 5. tekrardan (h=4 den) sonra etiket deerlerinde deime olmadıı için sona erer; c) Algoritmanın son tekrarında elde edilen etiket deerleri no.lu yönlendiricinin yönlendirme tablosuna kaydedilir. 8. Aaıdaki ekilde gösterilen ada distance vector routing yöntemi uygulanmaktadır. C yönlendiricisine gelen gecikme vektörleri ve C nin komu yönlendiriciler ile arasındaki ölçülmü gecikme deerleri aaıda verilmitir. C ye gelen gecikme vektörleri C nin ölçtüü gecikme deerleri: Hedef B D F CB CD CF A 3 7 8 B 0 3 C 4 0 5 D 0 3 E 7 9 4 F 3 3 0 G 9 7 6 A B C D F G E C de oluan yeni yönlendirme tablosunu bulunuz. Bulacaınız bu tablo, C den dier tüm düümlere hangi yönlendiriciler üzerinden ve hangi minimum gecikmelerle gidilebileceini göstermelidir. Yanıt: C nin yönlendirme tablosu: Hedef C den Gecikme Yol A 4 B üzerinden B 3 B ye dorudan C 0 - D 7 D ye dorudan E 6 D üzerinden F 6 B üzerinden G B üzerinden 8.3 ekil 8.30 da gösterilen ada, uzaklık vektörü yönlendirme algoritması (distance vector routing algorithm) yöntemi uygulanmaktadır. A yönlendiricisine yeni gelen uzaklık vektörleri A, B, C, D, E, F B den (6, 0, 5, 0, 6, 3) C den (, 7, 0, 3, 8, ) D den ( 4, 3, 6, 0, 5, 7) olarak veriliyor. A'dan B'ye, C'ye ve D ye olan ölçülmü gecikmeler ise sırasıyla 3, 9 ve 7 ms dir. A da oluan yeni yönlendirme tablosunu elde ediniz; gecikmeleri ve yolları belirtiniz. Yanıt: Hedef A dan Gecikme Yol A 0 - B 0 D üzerinden C 9 C üzerinden D 7 D üzerinden E D üzerinden F 4 D üzerinden A B D C E F 6/7

8.4 (Kitaba ek soru) Aaıdaki ekilde gösterilen ada distance vector routing yöntemi uygulanmaktadır. C yol atayıcısına (router) gelen vektörler B den (5, 0, 8,, 6, ) D den (6,, 6, 0, 9, 0) E den ( 7, 6, 3, 9, 0, 4) dür. B, D ve E ye olan ölçülmü gecikmeler ise sırasıyla 6,3 ve 5 dir. C de oluan yeni routing tablosunu bulunuz; yolları ve gecikmeleri belirtiniz. A B E C F D Answer: To Delay from C Path A Over B B 6 Over B C 0 - D 3 Over D E 5 Over E F 8 Over B 8.5 (Kitaba ek soru) Aaıdaki ekilde gösterilen ada, uzaklık vektörü yönlendirme algoritması (distance vector routing algorithm) yöntemi uygulanmaktadır. Komu yönlendiricilerden A ya gelen yeni uzaklık vektörleri (burada gecikme vektörleri) Çizelge de ve A nın komu yönlendiricilere olan gecikme ölçümleri sonuçları Çizelge de verilmitir. Algoritma sonucunda A da oluan yeni yönlendirme tablosunu elde ediniz; elde ettiiniz tablo üzerinde gecikmeleri ve en iyi yolları belirtiniz. Çizelge : Çizelge : A ya gelen gecikme vektörleri A nın ölçüm sonuçları. B Varı B'den Gecikme (ms) C'den Gecikme (ms) D'den Gecikme (ms) Varı A dan Gecikme (ms) A C E A 3 B 5 B 0 3 7 C C 3 0 3 D 4 D 6 6 0 E 3 8 6 D Yanıt: To Delay from A Path A 0 Over A B 4 Over C C Over C D 4 Over D E 8 Over B 7/7