Pedaqoji elmlər dоktoru, professor YƏHYA KƏRİMOV ŞƏFİ OĞLU

Elmi redaktorlar: Pedaqoji elmlər dоktoru, professor YƏHYA KƏRİMOV ŞƏFİ OĞLU Bakı Dövlət Universiteti nəzdində "İnkişaf" REPM-in kiçik elmi işçisi, Gender və tətbiqi psixologiya kafedrasının müəllimi HƏBİB KƏRİMOV FİRUDİN OĞLU Rəyçilər: Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 3 nömrəli respublika xüsusi internat məktəbinin müəllimi BАHАR KƏRİMOVA ZƏNNUM QIZI Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 3 nömrəli respublika xüsusi internat məktəbinin müəllimi İRADƏ DALQILICOVA ARİF QIZI Sağlamlıq imkanları məhdud uşaqlar üçün 3 nömrəli respublika xüsusi internat məktəbinin müəllimi МƏТАNƏТ QURBАNОVА MUSA QIZI Riyaziyyat 4. Eşitməsində çətinliyi olan uşaqlar üçün dərslik. M.Həsənova, C.Məmmədova, S.Bayramova. Bakı: "Çaşıoğlu-Multimedia", 2014. - 152 s. ISBN 978-9952-27-329-8 "Аzərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi", 2014

I BÖLMƏ. KEÇİLMİŞLƏRİN TƏKRARI 1-dən 100-ə QƏDƏR ƏDƏDLƏR 1. İndi hansı aydır? Bu gün ayın neçəsidir? Bu gün həftənin hansı günüdür? İndi neçənci ildir? Siz neçənci sinfi bitirdiniz? İndi neçənci sinifdə oxuyacaqsınız? 2. Ədədləri oxuyun və jestlə göstərin: 9, 19, 90, 91, 4, 2, 24, 42, 14, 100 3. 1) Ədədləri sözlə yazın: 45, 5, 12, 54, 40, 62 2) Sözlə verilmiş ədədləri rəqəmlə yazın: yetmiş, on bir, qırx altı, səkkiz, əlli üç, iyirmi doqquz, yüz, səksən dörd 4. 5. 1) 1-dən 50-yə qədər ədədləri sıra ilə yazın; 2) 50-dən 100-ə qədər ədədləri sıra ilə yazın. 1) 1-dən 20 qədər ədədlərin içərisindən tək ədədləri seçib yazın; 2) 20-dən 40-a qədər ədədlərin içərisindən cüt ədədləri seçib yazın. 5

6. 1) 1-dən 20-yə qədər ədədləri 2-2 sayın; 2) 1-dən 50-yə qədər ədədləri 5-5 sayın; 3) 1-dən 100-ə qədər ədədləri 10-10 sayın. 7. Sıranı tamamlayın. 8. Ədədləri onluq və təkliyə ayırın. 22, 81, 15, 30, 9, 47, 62, 53, 78, 90 9. Hesablayın: 1) Toplananlar 40 və 22-dir. Cəmi tapın; 2) Azalan 76, çıxılan 10-dur. Fərqi tapın; 3) 11 və 3 ədədlərinin cəmini 5 vahid artırın; 4) 27 və 7 ədədlərinin fərqini 5 vahid azaldın. 10. 16 + 0 28 0 16 16 70 60 32 + 8 32 + 4 32 + 17 32 + 10 54 4 54 40 54 50 54 14 31 6 42 7 29 9 84 20 11. 13 7 24 4 48 8 25 9 12 6 15 4 15 6 15 10 15 9 15 13 18 7 + 9 21 6 + 7 19 10 + 3 16 9 + 8 20 12 + 4 6

12. 71 + 25 83 + 12 52 + 27 54 + 15 37 + 22 61 + 24 65 + 23 24 + 25 51 + 34 13. Həll edin: Ana ördəyin arxasınca 8 sarı və 7 boz rəngli bala ördək gedirdi. Cəmi neçə bala ördək gedirdi? 14. Taxıl yığımında 14 kombayn işləyirdi. Yük maşınları kombaynlardan 10 dənə az idi. Neçə yük maşını işləyirdi? 7

15. 9 + 9 8 + 8 5 + 5 6 + 6 36 + 9 81 + 7 25 + 6 42 + 9 11 6 95 7 72 9 84 5 14 2 21 9 23 8 33 7 16. Birinci sıraya 9 dairə, ikinci sıraya isə 6 dairə çəkin. Cəmi neçə dairə çəkdiniz? Misalını yazın. 17. Hesablayın: 18. Cədvəlləri doldurun: Toplanan 30 25 45 25 Toplanan 3 50 Cəm 70 18 100 28 Azalan 55 15 100 70 Çıxılan 44 4 20 50 Fərq 5 85 8

100 DAİRƏSİNDƏ TOPLAMA VƏ ÇIXMA 19. Hesablayın: 10 + 1 12 + 1 18 + 1 16 + 1 26 + 1 35 + 1 74 + 1 53 + 1 62 + 1 78 + 1 89 + 1 96 + 1 99 + 1 66 + 1 54 + 1 49 + 1 20. 11 1 23 1 29 1 37 1 35 1 48 1 52 1 77 1 62 1 71 1 81 1 92 1 74 1 55 1 89 1 100 1 21. 10 + 1 11 1 30 + 1 31 1 20 + 1 21 1 40 + 1 41 1 50 + 1 51 1 70 + 1 71 1 80 + 1 81 1 90 + 1 91 1 22. Həll edin: 1) Asifin 20 manat pulu vardı. Atası ona 1 manat da verdi. Asifin neçə manat pulu oldu? 2) Asifin 21 manat pulu vardı. O, 1 manata dondurma aldı. Asifin neçə manat pulu qaldı? 23. Aşağıdakı misalları verilmiş nümunələrə uyğun həll edin: 43 + 2 43 + 2 = (40 + 3) + 2 = 40 + (3 + 2) = 45 43 + 20 43 + 20 = (40 + 3) + 20 = (40 + 20) + 3 = 63 34 + 6 34 + 6 = (30 + 4) + 6 = 30 + (4 + 6) = 40 9

25 + 2 41 + 7 34 + 5 63 + 3 71 + 8 47 + 1 83 + 5 56 + 2 62 + 7 33 + 1 72 + 5 94 + 5 36 + 4 72 + 8 91 + 9 53 + 7 24. 21 + 6 42 + 2 31 + 7 52 + 3 48 + 2 25 + 5 34 + 6 28 + 2 77 + 3 37 + 3 43 + 7 81 + 9 94 + 6 56 + 4 98 + 2 48 + 3 25. 48 + 1 48 + 2 48 + 20 56 + 3 56 + 4 56 + 40 35 + 2 35 + 5 35 + 50 27 + 2 27 + 3 27 + 30 26. Həll edin: Uşaqlar Yeni il şənliyi üçün 12 dovşan, 7 tülkü maskası düzəltdilər. Onlar cəmi neçə maska düzəltdilər? 27. Riyaziyyat dərnəyində 6 qız və onlardan 4 nəfər çox oğlan məşğul olurdu. Riyaziyyat dərnəyində neçə oğlan məşğul olurdu? 10

28. Aşağıdakı misalları verilmiş nümunələrə uyğun həll edin: 78 + 5 78 + 5 = (70 + 8) + 5 = 70 + (8 + 5) = 70 + 13 = 83 48 + 21 48 + 21 = (40 + 8) + (20 + 1) = (40 + 20) + (8 + 1) = 60 + 9 = 69 17 + 39 17 + 39 = (10 + 7) + (30 + 9) = (10 + 30) + (7 + 9) = 40 + 16 = 40 + (10 + + 6) = (40 + 10) + 6 =50 + 6 = 56 18 + 4 18 + 14 18 + 34 16 + 7 16 + 17 16 + 47 19 + 8 19 + 18 19 + 28 15 + 7 15 + 17 15 + 37 29. 7 + 3 17 + 3 47 + 3 7 + 13 27 + 13 87 + 13 9 + 1 19 + 1 29 + 1 9 + 11 29 + 11 89 + 11 30. 18 + 7 29 + 35 48 + 26 36 + 49 27 + 28 26 + 35 20 + 7 30 + 1 56 + 27 60 + 9 70 + 1 38 + 25 11

31. Həll edin: Bir fermada 26 inək, o biri fermada ondan 5 ədəd çox inək saxlayırlar. O biri fermada neçə inək var? 32. İki velosipedçi yola çıxdı. Birinci velosipedçi sağ tərəfə 54 m yol getdi. İkinci velosipedçi sol tərəfə ondan 25 m çox yol getdi. İkinci velosipedçi neçə metr yol getdi? 33. Meyvə bağından əvvəl 47 kq, sonra isə 39 kq alma yığdılar. Meyvə bağından cəmi neçə kiloqram alma yığdılar? 12

34. Aşağıdakı misalları verilmiş nümunələrə uyğun həll edin: 48 3 48 3 = (40 + 8) 3 = 40 + (8 3) = 45 48 30 48 30 = (40 + 8) 30 = (40 30) + 8 = 18 16 4 24 3 37 5 48 6 64 1 88 7 36 2 59 3 53 10 26 20 49 10 84 40 68 50 75 70 66 20 95 40 35. 26 6 34 4 57 7 61 1 28 8 55 5 62 2 99 9 38 8 34 3 67 7 29 9 24 10 58 40 24 1 58 4 36. 47 3 47 30 95 1 95 10 96 4 96 40 32 1 32 10 48 30 26 10 75 50 94 60 37 20 85 60 78 60 88 30 37. Həll edin: 37 m uzunluqda olan məftildən 6 m kəsdilər. Neçə metr məftil qaldı? 38. Qəzet köşkündə 59 qəzet var idi. 40 qəzet satıldıqdan sonra köşkdə neçə qəzet qaldı? 39. Aşağıdakı misalları verilmiş nümunələrə uyğun həll edin: 50 8 50 8 = (40 + 10) 8 = 40 + (10 8) = 42 54 8 54 8 = 54 (4 + 4) = (54 4) 4 = 46 13

40. 20 4 22 4 40 2 41 2 98 5 98 50 98 8 98 80 30 8 36 8 50 5 51 5 31 4 25 7 46 9 52 8 60 6 66 7 80 4 83 4 34 7 22 9 51 8 63 8 41. Müqayisə edin: > = < 42. 30 + 2 10 30 + 2 32 10 + 8 28 40 + 7 47 90 9 91 9 70 6 73 5 52 10 52 2 52 8 52 20 25 20 + 6 34 30 + 1 Qarajda 37 maşın var idi. 9 maşın qarajdan çıxdı. Neçə maşın qaldı? 43. Azərbaycan əlifbasında 32 hərf var. Onlardan 9-u sait səslərdir. Samit səslərin sayı neçədir? 14

44. Aşağıdakı misalları verilmiş nümunələrə uyğun həll edin: 68 25 68 25 = (60 + 8) (20+ 5) = (60 20) + (8 5) = 40 + 3 = 43 70 17 70 17 = 70 (10 + 7) = (70 10) 7 = 60 7 = 53 32 14 56 18 62 19 43 15 52 16 41 15 63 18 72 14 81 14 73 15 62 16 53 19 36 28 56 28 61 24 82 35 45. 51 37 81 46 92 58 95 39 42 34 75 28 52 38 35 17 42 24 51 37 63 39 74 25 81 27 63 28 52 34 73 35 46. Müqayisə edin: > = < 36 19 9 + 8 24 9 50 35 42 26 56 41 34 + 8 64 18 47. 37, 53, 62, 84, 95, 46 ədədlərinin hər birini 17 vahid azaldın. 48. Həll edin: İməcilikdə 48 nəfər iştirak edirdi. Onlardan 33 nəfərə ağac əkmək, qalanlara isə ağacları sulamaq tapşırıldı. Neçə nəfər ağacları sulamalı oldu? 15

49. İki növbəli sexdə 68 nəfər işləyirdi. Birinci növbədə işləyən fəhlələrin sayı 34 nəfər olarsa, ikinci növbədə işləyən fəhlələrin sayı neçə nəfər olar? 50. Müqayisə edin: > = < 11 4 33 21 15 6 17 8 12 7 16 8 16 8 18 9 14 6 16 7 13 4 15 6 51. Hesablayın: 94 51 81 16 70 38 56 44 40 18 60 24 55 32 69 47 30 26 68 27 26 13 70 58 52. 95 9 45 + 17 73 62 86 18 37 + 23 84 54 77 27 33 + 24 50 45 68 36 27 + 13 49 37 MƏCHUL ƏDƏDİN TAPILMASI 53. Həll edin: 6 + = 14 14 6 = 8 6 + 8 = 14 7 + = 18 20 + = 60 54. 55. + 15 = 25 25 15 = 10 10 + 15 = 25 3 = 6 6 + 3 = 9 9 3 = 6 + 2 = 18 + 10 = 70 35 = 50 40 = 50 16

56. 57. 58. 59. 60. 61. 62. 63. 14 = 10 14 10 = 4 14 4 = 10 36 + x = 48 x = 48 36 x = 12 36 + 12 = 48 x 10 = 20 x = 20 + 10 x = 30 30 10 = 20 45 x = 30 x = 45 30 x = 15 45 15 = 30 x 16 = 13 x 12 = 12 36 x = 16 13 x = 4 x + 15 = 50 x + 9 = 20 x + 13 = 49 x 60 = 25 27 + x = 50 64 + x = 100 39 = 20 55 = 50 8 + x = 18 40 + x = 80 x 35 = 50 x 24 = 40 34 x = 20 100 x = 60 x 17 = 40 x 50 = 10 48 x = 10 72 x = 30 20 + x = 60 42 + x = 80 43 x = 14 x + 29 = 50 x 34 = 66 90 x = 20 17

64. Şəkil üzrə məsələ qurun: 65. 66. 67. Yeni dərs ilində məktəb kitabxanasına 100 ədəd dərslik gətirdilər. Kitabxa-naçı 65 ədəd dərsliyi rəflərə yığdı. Rəfə yığılmamış neçə ədəd dərslik qaldı? Uşaq bağçasına 42 çarpayı gətirdilər. Onlardan 20-si taxta çarpayı, qalanları isə dəmir çarpayı idi. Bağçaya neçə dəmir çarpayı gətirdilər? 68. Məchul ədədi tapın: + 3 14 20 30 55 16 2 9 40 25 14 28 60 10 8 50 90 85 48 90 18

69. + 5 10 20 40 70 90 80 5 8 10 20 40 15 2 4 2 30 10 30 25 2-yə VURMA VƏ BÖLMƏ 70. Cədvəli doldurun: vuruq 3 6 7 5 2 3 vuruq 5 2 4 9 8 3 hasil Hasili vuruqlardan birinə böldükdə o biri vuruq alınır. 71. Nümunəyə uyğun həll edin: 6 9 = 54 54 : 6 = 9 54 : 9 = 6 7 8 = 56 56 : 7 = 56 : 8 = 8 9 = 72 72 : 8 = 72 : 9 = 8 6 = 48 48 : 8 = 48 : 6 = 72. Cədvəli doldurun: bölünən 15 8 27 45 18 16 bölən 5 4 9 9 2 8 qismət 73. Nümunəyə uyğun həll edin: 63 : 7 = 9 9 7 = 63 63 : 9 = 7 54 : 9 = 6 6 9 = 54 : 6 = 56 : 8 = 7 7 8 = 56 : 7 = 48 : 6 = 8 8 6 = 48 : 8 = 19

74. 1) 6 ədədini 3 vahid artırın; 2) 6 ədədini 3 dəfə artırın; 3) 6 ədədini 3 vahid azaldın; 4) 6 ədədini 3 dəfə azaldın. 75. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 76. 2 + 2 = 4 2 + 2 + 2 = 2 + 2 + 2 + 2 = 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 12 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 = 2 2 = 4 2 6 = 12 77. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 2 2 = 4 2 3 = 2 4 = 2 5 = 2 6 = 2 7 = 2 8 = 2 9 = 2 10 = 2 + 2 = 4 2-yə vurma cədvəli 2 1 = 2 2 2 = 4 2 3 = 6 2 4 = 8 2 5 = 10 2 6 = 12 2 7 = 14 2 8 = 16 2 9 = 18 2 10 = 20 20

78. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 2 = 4 2 3 = 6 2 4 = 2 5 = 2 6 = 2 7 = 2 8 = 2 9 = 2 10 = 3 2 = 6 4 : 2 = 2 6 : 2 = 3 6 : 3 = 2 4 : 2 = 2 6 : 2 = 3 8 : 2 = 4 2-yə bölmə cədvəli 10 : 2 = 5 12 : 2 = 6 14 : 2 = 7 16 : 2 = 8 18 : 2 = 9 20 : 2 = 10 79. Həll edin: 2 (4 1) 2 (20 12) (12 2) : 2 (20 6) : 2 (20 8) : 2 2 (14 5) 80. 16, 8, 4, 20, 6, 12 ədədlərinin hər birini 2-yə bölün: 2-yə bölünən ədədlər cüt ədədlərdir. 81. 2-yə bölünən ədədləri yazın: 82. Cədvəli doldurun: a 2 5 4 3 6 9 8 7 10 2 a 21

83. a 10 8 14 20 12 16 4 6 18 a : 2 84. Məsələləri həll edin: 1) 2 komanda ipdartma yarışında iştirak edirdi. Hər komandada 8 nəfər olarsa, yarışda neçə nəfər iştirak edər? 2) İpdartma yarışında 2 komandada 16 nəfər iştirak edərsə, hər komandada neçə nəfər iştirak edər? 85. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 86. Müqayisə edin: > = < 30 sm 2 dm 45 l 50 l 100 79 88 98 10 dm 100 sm 9 dm 9 sm 87. Həll edin: 15 (2 + 8) 17 (6 + 4) 18 (9 + 1) 13 (5 + 5) 19 (4 + 6) 12 (8 + 2) 16 (3 + 7) 13 (7 + 3) 11 (8 + 2) 22

88. + 37 29 + 75 18 + 45 39 + 67 17 + 16 48 + 24 69 89. - 43 29-56 37-22 17-81 56-44 17-40 14 3-ə VURMA VƏ BÖLMƏ 90. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 3 + 3 = 6 3 + 3 + 3 = 3 + 3 + 3 + 3 = 3 + 3 + 3 + 3 + 3 = 3 2 = 6 91. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 = 18 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 = 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 = 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 = 3 6 = 18 92. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 3 2 = 6 3 3 = 3 4 = 3 5 = 3 6 = 3 7 = 3 8 = 3 9 = 3 10 = 3 + 3 = 6 3 + 3 + 3 + 3 + 3 + 3 = 18 23

3-ə vurma cədvəli 3 1 = 3 3 2 = 6 3 3 = 9 3 4 = 12 3 5 = 15 3 6 = 18 3 7 = 21 3 8 = 24 3 9 = 27 3 10 = 30 93. Nümunəyə uyğun həll edin: 3 2 = 6 3 3 = 3 4 = 3 5 = 3 6 = 3 7 = 3 8 = 3 9 = 3 10 = 2 3 = 6 6 : 3 = 2 9 : 3 = 3 6 : 2 = 3 6 : 3 = 2 9 : 3 = 3 12 : 3 = 4 3-ə bölmə cədvəli 15 : 3 = 5 18 : 3 = 6 21 : 3 = 7 24 : 3 = 8 27 : 3 = 9 30 : 3 = 10 94. Hesablayın: 3 7 3 2 3 5 3 8 3 4 3 9 3 3 3 6 12 : 3 21 3 6 : 3 18 : 3 15 : 3 9 : 3 24 : 3 27 : 3 95. 3 (5 2) 3 (18 14) 3 (20 18) (25 4) : 3 (18 6) : 3 (30 3) : 3 (20 8) : 3 3 (4 + 5) (12 + 3) : 3 96. 9, 15, 18, 12, 21, 27 ədədlərinin hər birini 3-ə bölün. 24

97. 3-ə bölünən ədədləri yazın. 98. Cədvəli doldurun: a 5 7 10 8 3 6 9 2 4 3 a 99. a 12 6 15 21 18 30 9 24 27 a : 3 100 (yüz). Məsələləri həll edin: 1) 3 kisənin hər birinə 9 kq kartof yığdılar. Kisələrdəki kartofun çəkisi neçə kiloqram oldu? 2) Sahədən 27 kq kartof toplayıb, onu 3 kisəyə yığdılar. Hər kisəyə neçə kiloqram kartof yığdılar? 101. Həll edin: 50 4 50 40 50 + 4 50 + 40 30 + 50 30 + 5 30 1 30 10 20 + 8 50 9 60 + 30 70 40 30 8 30 + 8 60 20 60 + 20 25

102. 26 m + 7 m 17 m 9 m 34 m 6 m 42 m 9 m 36 m + 14 m 27 m 14 m 32 m 4 m 28 m + 22 m 51 m 2 m 103. Müqayisə edin: > = < 3 3 3 4 3 5 3 + 5 3 7 7 3 3 + 3 + 3 3 2 3 9 3 + 9 10 3 10 + 3 104. Həll edin: + 39 45-60 45 + 46 44-30 17 + 61 29-70 46 + 28 52 + 56 37 + 53 38 + 22 17 + 23 16 + 62 39 4-ə VURMA VƏ BÖLMƏ 105. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 4 + 4 = 8 4 + 4 + 4 4 + 4 + 4 + 4 4 + 4 + 4 + 4 + 4 4 2 = 8 106. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 24 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 4 6 = 24 26

107. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 4 2 = 8 4 3 4 4 4 5 4 6 = 24 4 7 4 8 4 9 4 10 4 + 4 = 8 4 + 4 + 4 + 4 + 4 + 4 = 24 4-ə vurma cədvəli 4 1 = 4 4 2 = 8 4 3 = 12 4 4 = 16 4 5 = 20 4 6 = 24 4 7 = 28 4 8 = 32 4 9 = 36 4 10 = 40 108. Nümunəyə uyğun həll edin: 4 2 = 8 4 3 4 4 4 5 4 6 4 7 4 8 4 9 4 10 2 4 = 8 8 : 2 = 4 8 : 4 = 2 8 : 4 = 2 12 : 4 = 3 16 : 4 = 4 4-ə bölmə cədvəli 20 : 4 = 5 24 : 4 = 6 28 : 4 = 7 32 : 4 = 8 36 : 4 = 9 40 : 4 = 10 27

109. Həll edin: 4 3 4 9 4 7 4 5 4 4 4 6 4 8 4 2 16 : 4 24 : 4 36 : 4 8 : 4 12 : 4 28 : 4 20 : 4 32 : 4 4 (8 6) 4 (20 15) 4 (12 4) 4 (20 13) (27 15) : 4 (18 2) : 4 (35 3) : 4 (31 + 5) : 4 (19 3) : 4 4 (7 + 2) (22 + 2) : 4 4 (11 3) 110. 12, 8, 20, 16, 24, 32 ədədlərinin hər birini 4-ə bölün. 111. 4-ə bölünən ədədləri yazın. 112. Cədvəli doldurun: a 5 3 7 10 2 9 4 8 6 4 a 113. a 16 12 20 8 32 36 24 40 28 a : 4 114. Məsələni həll edin: 28 1) Maşına hər biri 4 kq tutan 9 banka bal yığdılar. Maşına cəmi neçə kiloqram bal yığdılar? 2) 36 kq balı 4 kq tutan bankalarda maşına yüklədilər. Maşına neçə banka bal yüklədilər?

115. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 116. Həll edin: 10 + 25 30 + 18 40 + 47 50 + 39 70 + 19 80 + 12 60 + 24 80 + 17 18 + (76 58) 34 + (69 51) 26 + (81 56) 41 + (95 63) 97 (47 + 47) 53 (18 17) 68 (39 + 29) 77 (28 + 29) 117. Müqayisə edin: > = < 16 : 4 4 4 24 : 4 12 : 4 4 5 4 + 5 4 6 4 7 40 : 4 36 : 4 4 7 7 4 118. Həll edin: + 52 39-75 28 + 36 13-88 53 + 27 42-75 34 + 64 19-47 28 + 29 68-96 72 + 54 46-41 17 29

5-ə VURMA VƏ BÖLMƏ 119. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 5 + 5 = 10 5 + 5 + 5 5 + 5 + 5 + 5 5 + 5 + 5 + 5 + 5 5 2 = 10 120. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 = 30 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 5 6 = 30 121. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 5 2 = 10 5 3 5 4 5 5 5 6 5 7 5 8 5 9 5 10 5 + 5 = 10 5 + 5 + 5 + 5 + 5 + 5 = 30 5-ə vurma cədvəli 5 1 = 5 5 2 = 10 5 3 = 15 5 4 = 20 5 5 = 25 5 6 = 30 5 7 = 35 5 8 = 40 5 9 = 45 5 10 = 50 30

122. Nümunəyə uyğun həll edin: 5 2 = 10 5 3 5 4 5 5 5 6 5 7 5 8 5 9 5 10 2 5 = 10 10 : 2 = 5 10 : 5 = 2 10 : 5 = 2 15 : 5 = 3 20 : 5 = 4 5-ə bölmə cədvəli 25 : 5 = 5 30 : 5 = 6 35 : 5 = 7 40 : 5 = 8 45 : 5 = 9 50 : 5 = 10 123. Həll edin: 5 6 5 2 5 8 5 4 5 9 5 3 5 7 5 5 30 : 5 45 : 5 35 : 5 20 : 5 15 : 5 40 : 5 10 : 5 25 : 5 124. 10, 15, 30, 45, 25, 50 ədədlərinin hər birini 5-ə bölün: 125. 5 (12 4) 5 (16 9) 5 (3 + 3) 5 (1 + 4) (18 9) 5 (20 18) 5 (39 4) : 5 (40 + 5) : 5 (16 1) : 5 5 (4 + 5) (29 9) : 5 5 (31 26) 126. 5-ə bölünən ədədləri yazın. 127. Cədvəli doldurun: a 10 2 3 6 9 5 7 8 4 5 a 31

128. a 30 15 25 20 40 45 35 50 10 a : 5 129. Məsələləri həll edin: 1) 5 kitab bağlaması yan-yana düzülüb. Hər bağlamada 8 kitab var. Bağlamaların hamısında birlikdə neçə kitab var? 2) 40 kitabı 5 bağlama edib yan-yana düzdülər. Hər bağlamada neçə kitab oldu? 130. Hesablayın: 31 + (50 29) 72 + (52 48) 34 + (65 38) 71 (35 + 26) 68 (34 + 34) 90 (57 + 15) 62 (43 + 19) 58 (26 + 26) 77 (49 + 20) 131. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 132. Müqayisə edin: > = < 32 5 2 5 3 30 : 5 35 : 5 15 : 5 5 3 5 7 7 5 25 : 5 20 : 5 5 9 45 : 5

133. Həll edin: + 37 62-74 51 + 39 26-78 43 + 50 31-70 22 + 34 48-52 28 + 80 12-91 29 + 69 11-48 16 ƏMƏLLƏR SIRASI Mötərizəsiz ifadələrin qiymətini taparkən, yazıldığı sıra ilə soldan sağa əvvəlcə vurma və ya bölmə, sonra isə toplama və ya çıxma əməlləri yerinə yetirilir. 10 ədədi ifadənin qiymətidir. Mötərizəsiz ifadələrdə əvvəlcə mötərizənin daxilindəki əməllər yerinə yetiri-lir və mötərizəsiz ifadə alınır. Qalan əməllər mötərizəsiz ifadələrdə olduğu kimi yerinə yetirilir. 21 ədədi ifadənin qiymətidir. 134. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 3 = 6 4 + 6 = 10 15 + 5 2 18 + 3 2 33

135. 2 3 = 6 7 6 = 1 136. 12 : 4 = 3 2 + 3 = 5 20 4 2 36 3 2 5 + 15 : 5 10 + 12 : 3 137. 12 : 4 = 3 4 3 = 1 16 8 : 2 32 16 : 4 138. 5 8 = 40 4 (6 + 3) 6 (2 + 2) 139. 24 : 4 = 6 35 : (15 10) 28 : (10 3) 140. Mötərizəli və mötərizəsiz misalları həll edin: 8 + 2 5 (8 + 2) 5 5 4 + 3 5 (4 + 3) 24 : 3 + 1 24 : (3 + 1) 141. 4 3 + 15 3 7 8 5 2 + 26 142. 24 + 3 8 2 9 + 42 34 5 8 13 3 2 + 12 4 4 + 20 72 4 8 4 9 21 2 8 + 10 3 6 + 12 4 5 + 35 3 (24 16) (42 38) 8

Aysel rəngli kağızlardan 9 qırmızı, 9 yaşıl üçbucaq kəsib, onları bərabər olmaqla 3 sıraya düzdü. Aysel hər sıraya neçə üçbucaq 143. düzdü? Məsələnin həllini belə yazın: (9 + 9) : 3 və ya 9 2 : 3 144. Şəkillərə uyğun məsələ qurub həll edin: 145. 146. Hər bir uşağa neçə oyuncaq düşər? Fatimə tağdan 6 xiyar və 6 pomidor dərdi. Yuduqdan sonra tərəvəzlərdən 2 qab salat düzəltdi. Hər qaba neçə tərəvəz işləndi? 12 : 4 5 5 6 : 3 (18 13) 8 4 (12 5) 12 + 4 5 70 3 9 4 8 + 18 25 : 5 + 37 147. Müqayisə edin: > = < 3 4 4 3 2 9 3 9 5 1 4 4 4 4 2 8 4 3 12 : 1 4 3 12 : 3 5 4 4 5 4 8 5 6 (29 25) 5 29 25 : 5 (36 34) 8 36 4 8 16 : 4 8 : 2 8 : 2 2 2 4 5 2 9 3 9 4 8 35

148. (17 + 11) : 4 40 7 4 (39 25) : 2 39 5 2 (100 55) : 5 100 45 : 5 (65 35) : 5 65 35 : 5 36 + 14 18 62 25 + 13 28 : 4 4 4 9 : 4 149. Verilmiş parçaları ölçün və dəftərinizdə onların uzunluqları cəminə bərabər olan parça çəkin: 150. 1) 20 və 15 ədədlərinin fərqinin üzərinə 10 əlavə edin. 2) 28 ədədindən 10 və 5 ədədlərinin cəmini çıxın. 3) 2 və 3 ədədlərinin cəmini 5 dəfə artırın. 4) 17 və 14 ədədlərinin fərqini 4 dəfə artırın. 5) 18 və 3 ədədlərinin cəmini 3 dəfə azaldın. 6) 60 və 40 ədədlərinin fərqini 4 dəfə azaldın. 151. Hesablayın: 85 (34 + 27) 56 (18 + 19) 42 (14 + 17) 70 + 30 40 40 + 10 10 20 + 20 30 75 (34 + 26) 81 (29 + 35) 72 (18 + 28) 5 10 : 5 5 2 : 2 2 6 : 3 87 (31 + 29) 70 (15 + 48) 95 (47 + 27) 5 5 : 5 5 3 : 3 5 4 : 5 36

I B. ÜMUMİLƏŞDİRİCİ TƏKRAR 152. Verilmiş ədədlərin adlarını yazın. 1) 2, 5, 6, 8, 9, 3 2) 11, 16, 17, 12, 19, 10 3) 20, 40, 50, 30, 70, 80, 100 4) 31, 45, 58, 76, 83, 99 153. Verilmiş ədədlərdən hansı böyükdür? 6 yoxsa, 8, 18 yoxsa, 81, 3 yoxsa, 63, 17 yoxsa, 47, 41 yoxsa, 14, 9 yoxsa, 99. 154. Hesablayın: 11 6 95 7 72 9 84 5 14 2 21 9 23 8 33 7 9 + 9 8 + 8 5 + 5 6 + 6 36 + 9 81 + 7 25 + 6 42 + 9 155. 16 4 16 6 16 10 16 9 16 13 18 7 + 9 21 6 + 7 19 10 + 3 16 9 + 8 20 12 + 4 13 7 24 4 48 8 25 9 12 6 156. Ədədləri onluq və təkliyə ayırın: 13, 20, 36, 40, 47, 51, 93, 100 157. 1) Toplananlar 17 və 12-dır. Cəmi tapın. 2) Azalan 53, çıxılan 11-dir. Fərqi tapın. 3) 27 və 5 ədədlərinin cəmini 6 vahid artırın. 4) 68 və 8 ədədlərini 4 vahid azaldın. 37

158. Şəkillərə baxın. Burada neçə uşaq var? 1. Neçə nəfər gəlir? 2. İndi neçə uşaq oldu? 159. 1) Ağacın budağına 16 quş qonmuşdu. Bir quş da gəldi. Budaqda neçə quş oldu? 38

2) Ağacın budağına 16 quş qonmuşdu. 1 quş uçub getdi. Budaqda neçə quş qaldı? 160. Hesablayın: 63 + 1 99 1 14 1 16 + 1 71 1 19 1 27 + 1 67 + 1 35 1 53 + 1 47 1 96 + 1 57 + 1 65 1 83 + 1 38 1 161. 34 4 57 7 62 2 18 8 49 9 53 3 78 8 34 4 26 6 94 4 88 8 35 5 20 + 7 30 + 1 60 + 4 50 + 8 60 + 9 70 + 1 30 + 8 60 + 6 162. 10 + 5 10 + 50 20 + 7 20 + 70 20 + 1 20 + 10 30 + 30 30 + 3 30 + 5 40 + 50 163. 50 + 20 50 + 2 60 + 30 60 + 3 70 + 1 70 + 10 80 + 40 80 + 20 164. 165. Vüsal həyətdə 25 dəqiqə velosiped sürdü, sonra 15 dəqiqə dincəldi və evə getdi. Vüsal neçə dəqiqə həyətdə oldu? Anbarda 100 kq tərəvəz var idi. Bundan 80 kq mağazalara göndərdilər. Anbarda neçə kiloqram tərəvəz qaldı? 166. Hesablayın: 95 9 45 + 17 73 62 86 18 37 + 23 84 54 77 27 33 + 24 50 45 68 36 27 + 13 49 37 39

167. Boş xanalara buraxılmış ədədləri yazın: 35 37 40 45 46 168. Cədvəli doldurun: a 21 30 34 40 47 56 b 10 15 12 16 18 11 a + b a - b 169. Məchul ədədi tapın: 6 + = 16 + 10 = 20 30 + = 40 + 25 = 65 5 + = 7 + 8 = 10 170. 40 x = 32 81 x = 80 40 + x = 44 71 x = 18 171. 42 + x = 50 28 + x = 31 20 + x = 41 56 x = 33 172. 40 5 + x = 17 15 + x = 26 28 + x = 40 36 + x = 95 50 x = 14 28 x = 3 14 x = 13 97 x = 45 x 6 = 12 x + 8 = 24 x 12 = 37 x 46 = 11

173. Cədvəli doldurun: 2 5 9 8 6 10 7 3 4 2 174. 2 sm uzunluğunda olan parçanı 2 dəfə artırsaq, neçə santimetr uzunluğunda parça alınar? 175. 176. Cədvəli doldurun: 5 3 9 4 6 8 10 7 2 3 177. Bir budaqdan 3 kq alma yığılarsa, 5 belə budaqdan neçə kiloqram alma yığılar? 178. 41

179. 2 4 6 7 5 9 10 3 8 4 180. Nadirin 4 manat pulu var. Mehdinin pulu ondan 3 dəfə çoxdur. Mehdinin neçə manat pulu var? 181. 182. 3 5 2 7 4 8 6 9 10 5 183. Bir qarpızın çəkisi 5 kq-dır. Eyni çəkidə olan 4, 5, 6 belə qarpızın çəkisi neçə kiloqram olar? 184. 42

185. Hesablayın: 16 + 19 7 28 + 34 62 80 36 18 90 19 11 26 + 26 52 71 43 + 28 65 38 + 49 17 + 17 34 35 35 + 52 68 34 + 0 71 53 + 8 44 27 + 7 186. (46 + 6) + 2 (46 6) + 20 (23 3) + 40 (23 + 5) 10 (34 + 5) 20 (55 + 3) 20 (35 5) + 1 (35 5) + 10 (51 1) + 50 187. 4 (8 6) 4 (20 15) 4 (12 4) 5 (12 4) 5 (16 9) 5 (3 + 3) 3 (5 2) 3 (18 14) 3 (20 18) 188. (27 15) : 4 (18 2) : 4 (35 3) : 4 (31 + 5) : 4 (25 4) : 3 (18 6) : 3 (30 3) : 3 (45 30) : 3 (18 9) 5 (20 18) 5 (39 4) : 5 (40 + 5) : 5 189. - 43 24-48 27-77 34-52 16-82 25-95 18-66 32-45 27 190. + 43 27 + 54 38 + 67 23 + 55 21 + 60 35 + 71 17 + 37 37 + 51 18 43

II BÖLMƏ. VURMA VƏ BÖLMƏ (DAVAMI) 6-ya VURMA VƏ BÖLMƏ 191. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 6 + 6 = 12 6 + 6 + 6 6 + 6 + 6 + 6 6 + 6 + 6 + 6 + 6 6 2 = 12 192. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 36 6 +6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 6 6 = 36 193. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 6 2 = 12 6 3 6 4 6 5 6 + 6 = 12 44

194. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 6 6 = 36 6 7 6 8 6 9 6 10 6 + 6 + 6 + 6 + 6 + 6 = 36 6-ya vurma cədvəli 6 1 = 6 6 2 = 12 6 3 = 18 6 4 = 24 6 5 = 30 6 6 = 36 6 7 = 42 6 8 = 48 6 9 = 54 6 10 = 60 195. Nümunəyə uyğun həll edin: 6 2 = 12 6 3 6 4 6 5 6 6 6 7 6 8 6 9 6 10 2 6 12 : 6 = 2 12 : 2 = 6 12 : 6 = 2 18 : 6 = 3 24 : 6 = 4 6-ya bölmə cədvəli 30 : 6 = 5 36 : 6 = 6 42 : 6 = 7 48 : 6 = 8 54 : 6 = 9 60 : 6 = 10 45

196. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 6 = 12 6 2 = 12 12 : 2 = 6 12 : 6 = 2 3 6 = 18 4 6 = 24 5 6 = 30 197. Hesablayın: 6 3 6 5 6 8 6 4 6 2 6 7 6 9 6 6 24 : 6 42 : 6 12 : 6 54 : 6 48 : 6 18 : 6 30 : 6 36 : 6 198. 6 (20 16) 6 (17 9) 6 (25 19) 6 (34 27) 30 : 6 4 12 : 4 6 15 : 5 6 42 : 6 2 20 : 4 6 12 : 2 6 6 4 : 3 2 6 : 4 (30 6) : 6 (60 6) : 6 (72 42) : 6 (52 4) : 6 199. 6-dan 60-a qədər 6-ya bölünən ədədləri yazın. 200 (iki yüz). 1) 6 və 7 ədədlərinin hasilindən 2 çıxın. 2) 48-in 6-ya bölünməsindən alınan qismətdən 4 çıxın. 201. Cədvəlləri doldurun: x 9 7 5 3 1 0 6 x 46 x 24 30 36 42 48 54 x : 6

202. Məsələləri həll edin: 203. 1) Həyətin təmizlənməsində iştirak edən 30 nəfər 6 qrupa bölündü. Hər qrupda neçə nəfər oldu? 2) 12 l südü bərabər olmaqla 6 bankaya tökdülər. Hər bankada neçə litr süd oldu? Yeməkxanada qoyulmuş 6 stolun hər birinin ətrafında 6 nəfər oturub, yemək yeyirdi. Yeməkxanada neçə nəfər yemək yeyirdi? 204. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 205. Nümunəyə əsasən misalları həll edin: 20 : 4 2 = 10 1) 20 : 4 = 5 2) 5 2 = 10 12 : 2 + 13 = 3 4 8 = 28 : 4 5 = 5 7 15 = 14 : 2 3 = 206. 1) 5, 6, 7, 8 ədədlərinin hər birini 6 vahid artırın. 2) 5, 6, 7, 8 ədədlərinin hər birini 6 dəfə azaldın. 3) 54, 36, 48, 42 ədədlərinin hər birini 6 vahid azaldın. 4) 54, 36, 48, 42 ədədlərinin hər birini 6 dəfə azaldın. 47

207. Müqayisə edin: > = < 9 16 12 18 20 20 28 24 32 36 16 16 208. Cədvəlləri doldurun: 209. 210. 211. + 6 12 18 24 16 31 43 52 94 6-17 28 36 12 6 40 55 100 15 6 2 3 4 5 6 7 8 9 10 6 : 6 12 18 24 30 36 42 48 54 60 6 7-yə VURMA VƏ BÖLMƏ 212. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 7 + 7 = 14 7 + 7 + 7 7 + 7 + 7 + 7 7 + 7 + 7 + 7 + 7 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 7 2 = 14 48

213. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 = 49 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 7 7 = 49 214. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 7 2 = 14 7 3 7 4 7 5 7 6 7 + 7 = 14 215. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 7 7 = 49 7 8 7 9 7 10 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 + 7 = 49 7 1 = 7 7 2 = 14 7 3 = 21 7 4 = 28 7 5 = 35 7-yə vurma cədvəli 7 6 = 42 7 7 = 49 7 8 = 56 7 9 = 63 7 10 = 70 216. Nümunəyə uyğun həll edin: 7 2 = 14 2 7 = 14 14 : 7 = 2 14 : 2 = 7 49

7 3 7 4 7 5 7 6 7 7 7 8 7 9 14 : 7 = 2 21 : 7 = 3 28 : 7 = 4 7-yə bölmə cədvəli 35 : 7 = 5 42 : 7 = 6 49 : 7 = 7 56 : 7 = 8 63 : 7 = 9 70 : 7 = 10 217. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 7 = 14 7 2 = 14 14 : 2 = 7 14 : 7 = 2 3 7 4 7 5 7 6 7 218. Hesablayın: 7 2 7 6 7 4 7 7 7 8 7 3 7 5 7 9 42 : 7 35 : 7 14 : 7 28 : 7 63 : 7 21 : 7 56 : 7 49 : 7 219. (100 44) : 7 7 (35 26) 7 (47 39) 7 (24 18) 42 : 7 3 21 : 3 7 35 : 5 8 14 : 7 5 8 7 + 4 7 7 9 7 9 + 1 220. 7-dən 70-ə qədər 7-yə bölünən ədədləri yazın. 50

221. 14, 21, 35, 42, 49 ədədlərinin hər birini 7-yə bölün. 222. Cədvəlləri doldurun: x 6 5 4 3 2 7 x a 42 7 14 21 28 35 a : 7 223. Məsələni həll edin: Ana Zərifəyə, Arifəyə və Nailəyə biri 7 manatdan don aldı. Ana 3 dona neçə manat pul verdi? 224. Bir həftədə neçə gün var? Üç həftədə neçə gün var? Beş həftədə neçə gün var? 225. 14 gündə neçə həftə var? 226. 227. 7 qız birlikdə 21 yolka oyuncağı düzəltdilər. Hər qız neçə oyuncaq düzəltdi? Vaqif hər birində 7 misal olmaqla 4 sütun misal həll etdi. Vaqif neçə misal həll etdi? 228. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 51

229. Həll edin: (3 + 2) 4 (2 + 4) 2 (6 + 2) 1 (9 + 1) 5 (1 + 1) 3 (6 + 3) 4 (5 + 4) 2 (9 + 1) 3 (8 + 2) 5 (7 + 3) 7 (2 + 2) 6 (7 + 3) 3 (4 + 5) 2 (6 + 1) 4 (1 + 0) 1 230. Boş xanada buraxılmış ədədin yerinə ardıcıl olaraq 9, 15, 26, 94 ədədlərini yazın və alınmış ifadələrin qiymətini tapın: + 6 Nümunə: 9 + 6 = 15 231. Boş xanada buraxılmış ədədin yerinə ardıcıl olaraq 8, 43, 36, 100 ədədlərini yazın və alınmış ifadələrin qiymətini tapın: 8 Nümunə: 8 8 = 0 232. Müqayisə edin: > = < 7 sm 14 sm 70 sm 7 dm 49 sm 50 sm 15 sm 18 sm 20 sm 2 dm 7 sm 13 sm 233. 3 6 2 5 4 8 10 9 7 7 234. : 7 14 21 28 35 42 49 56 63 7 52

235. Həll edin: 4 3 + 38 2 9 + 15 9 5 + 26 7 7 + 18 5 5 + 25 5 9 27 3 6 9 7 10 55 8 5 16 1 1 1 5 6 + 27 3 4 + 42 7 3 + 19 6 4 + 38 1 0 + 15 3 9 17 9 8 48 6 8 25 7 7 19 8 8 16 8-ə VURMA VƏ BÖLMƏ 236. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 8 + 8 = 16 8 + 8 + 8 8 + 8 + 8 + 8 8 + 8 + 8 + 8 + 8 8 2 = 16 237. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 238. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 8 2 8 3 8 4 8 5 8 + 8 = 16 53

239. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 8 6 8 7 8 8 8 9 8 10 8 + 8 + 8 + 8 + 8 + 8 = 48 8 1 = 8 8 2 = 16 8 3 = 24 8 4 = 32 8 5 = 40 8-ə vurma cədvəli 8 6 = 48 8 7 = 56 8 8 = 64 8 9 = 72 8 10 = 80 240. Nümunəyə uyğun həll edin: 8 2 = 16 8 3 8 4 8 5 8 6 8 7 8 8 8 9 2 8 = 16 16 : 8 = 2 16 : 2 = 8 16 : 8 = 2 24 : 8 = 3 32 : 8 = 4 8-ə bölmə cədvəli 40 : 8 = 5 48 : 8 = 6 56 : 8 = 7 64 : 8 = 8 72 : 8 = 9 80 : 8 = 10 241. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 8 = 16 8 2 = 16 16 : 2 = 8 16 : 8 = 2 3 8 = 4 8 5 8 6 8 7 8 54

242. Hesablayın: 8 4 8 7 8 2 8 6 8 5 8 9 8 3 8 8 56 : 8 64 : 8 72 : 8 40 : 8 32 : 8 24 : 8 243. 8 8 34 80 8 6 8 4 + 28 100 8 9 100 5 5 (28 + 12) : 8 (36 + 36) : 8 8 7 + 24 38 + 8 4 8 9 48 8 7 + 8 2 8 7 8 5 244. 8-dən 80-nə qədər 8-ə bölünən ədədləri yazın. 245. 16, 32, 40, 48, 54 ədədlərinin hər birini 8-ə bölün. 246. Cədvəlləri doldurun: x 6 1 2 3 4 5 8 x a 48 56 64 72 80 16 a : 8 247. Məsələni həll edin: Hər sırada 8 şitil olmaqla, 4 sıra kələm şitili əkdilər. Nə qədər kələm şitili əkdilər? 248. Jalə xala 8 manat ödəyib, 4 m parça aldı. Parçanın 1 metri neçə manatdır? 249. 1) 7 və 8 ədədlərinin hasilindən 6 və 5 ədədlərinin hasilini çıxın. 2) 64 və 40 ədədlərinin fərqini 8-ə bölün. 55

3) 5 və 4 ədədlərinin cəmini 8-ə vurun. 4) 7 ədədini 10 və 3 ədədlərinin fərqinə vurun. 250. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 251. Hesablayın: 24 + 17 + 13 24 + 18 + 14 24 + 20 + 16 24 + 19 + 16 59 9 9 30 + 8 + 9 45 16 5 28 + 17 + 12 70 17 27 252. Müqayisə edin: > = < (16 + 13) (16 13) 9 + (6 + 3) (9 + 6) 3 (6 + 7) 3 (6 3) + 8 40 + 18 30 + 18 16 + 14 16 + 30 63 20 63 30 253. + 24 17 30 45 18 50 23 72 8 56

254. - 18 32 48 72 16 24 40 80 8 255. Həll edin: 58 (29 + 29) 64 (31 + 27) 63 (17 + 23) 85 (34 + 35) (54 + 4) 40 (47 + 2) 30 (63 + 5) 30 (14 + 5) 9 (92 + 2) 40 (56 + 3) 20 (44 + 5) 30 (72 + 4) 50 256. 4 (2 + 4) 4 (5 + 1) 2 (2 + 2) 3 (2 + 7) 4 (3 + 5) 5 (3 + 1) 2 (4 1) 7 (1 + 2) 6 (8 4) 8 (3 + 3) 8 (2 + 6) 8 (5 2) 9-a VURMA VƏ BÖLMƏ 257. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 9 + 9 = 18 9 + 9 + 9 9 + 9 + 9 + 9 9 + 9 + 9 + 9 + 9 9 2 = 18 258. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 9 6 = 54 57

9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 259. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 9 2 = 18 9 3 9 4 9 5 9 + 9 = 18 260. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 9 6 = 54 9 7 9 8 9 9 9 10 9 + 9 + 9 + 9 + 9 + 9 = 54 9 1 = 9 9 2 = 18 9 3 = 27 9 4 = 36 9 5 = 45 9-a vurma cədvəli 9 6 = 54 9 7 = 63 9 8 = 72 9 9 = 81 9 10 = 90 261. Nümunəyə uyğun həll edin: 9 2 = 18 9 3 9 4 9 5 9 6 9 7 9 8 9 9 2 9 = 18 18 : 9 = 2 18 : 2 = 9 58

18 : 9 = 2 27 : 9 = 3 36 : 9 = 4 9-a bölmə cədvəli 45 : 9 = 5 54 : 9 = 6 63 : 9 = 7 72 : 9 = 8 81 : 9 = 9 90 : 9 = 10 262. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 9 = 18 9 2 = 18 18 : 2 = 9 18 : 9 = 2 3 9 = 4 9 5 9 6 9 7 9 8 9 263. Hesablayın: 9 3 9 6 9 2 9 9 9 5 9 7 9 4 9 8 45 : 9 72 : 9 18 : 9 36 : 9 27 : 9 63 : 9 81 : 9 54 : 9 264. Hesablayın: 81 : 9 5 9 6 9 2 100 9 7 100 9 3 6 9 + 9 2 (48 + 33) : 9 9 (61 54) 36 : 9 + 9 6 80 9 2 9 5 9 2 9 (72 68) 86 9 5 265. 1) 9-dan 90-na qədər 9-a bölünən ədədləri yazın. 2) 18, 36, 54, 72 ədədlərinin hər birini 9-a bölün. 3) 36 ilə 81 arasındakı 9-a bölünən ədədlərin hər birini 20 vahid azaldın. 4) 9, 27, 45, 63 ədədlərinin hər birini 9 vahid artırın. 266. Cədvəlləri doldurun: a 2 8 6 1 9 9 a 59

a 45 18 72 36 54 a : 9 267. Dəftərdə 9 sm uzunluğunda parça çəkib, bu parçanı 3 dəfə artırsaq, neçə santimetr uzunluqda parça alınar? Həllini yazın. 268. 9 sinif otağının hər birinə 2 kitab şkafı qoydular. Sinif otaqlarına neçə şkaf qoydular? 269. Qadınlar bayramında Orxan 45 dənə qızılgülü bərabər bölərək 9 qıza bağış-ladı. Hər bir qıza neçə qızılgül düşdü? 270. Hesablayın: 8 4 + 28 7 5 + 16 6 7 + 28 4 4 +15 9 2 + 26 2 7 + 38 2 6 + 54 6 5 + 26 4 6 9 3 10 17 8 8 24 7 6 29 9 4 18 5 7 9 6 10 41 5 6 19 271. Hesablayın: 65 56 + 71 74 69 + 58 62 36 + 41 34 0 + 16 42 27 + 53 71 34 + 56 32 18 + 77 63 49 + 25 100 43 + 23 80 0 + 16 90 48 + 0 72 34 + 27 272. Məsələni həll edin: 54 dovşanı bərabər olmaqla 6 qəfəsə saldılar. Hər qəfəsə neçə dovşan saldılar? 60

273. Həll edin: 4 3 + 38 2 9 + 15 9 5 + 26 7 7 + 18 5 5 + 25 5 9 27 3 6 9 7 10 55 8 5 16 7 1 1 5 6 + 27 3 4 + 42 7 3 + 19 6 4 + 38 4 10 + 15 3 9 17 9 8 48 6 8 25 7 7 19 8 8 16 274. Məchul ədədi tapın. 9 x = 18 7 x = 35 x 4 = 28 9 x = 36 8 x = 32 275. (9 + 9) + 7 və ya (9 2) + 7 misallarına əsasən üçbucağın tərəflərinin cəmini tapın və cavabları müqayisə edin: 276. Müqayisə edin: > = < 9 9 8 9 + 8 9 9 9 8 + 9 24 : 6 25 : 5 42 : 7 49 : 7 24 : 3 3 3 28 : 4 3 2 61

277. 9 2 5 3 7 4 8 10 6 9 278. : 18 72 27 90 81 54 36 63 45 9 279. Hesablayın: 100 (5 6) 9 3 + 23 34 + (8 5) 5 6 29 5 5 + 28 6 9 37 21 + (9 4) 50 7 7 34 + (5 8) 100 (7 6) 51 + 3 6 (1 + 7) 4 280. Hesablayın: (6 + 8) : 7 (14 + 21) : 7 (21 + 12) : 6 (27 + 3) : 6 (27 + 3) : 5 (15 + 35) : 5 (20 + 20) : 8 (15 + 5) : 5 (48 + 16) : 8 (25 + 17) : 7 (12 + 9) : 3 (9 + 23) : 4 281. Hesablayın: (30 23) 5 (42 36) 8 (100 97) 9 (50 44) 5 (27 18) 3 (100 98) 9 (60 57) 8 (34 27) 5 (42 38) 9 (54 46) 7 (40 31) 2 (50 42) 3 (30 22) 5 (41 39) 7 (91 89) 9 62

1-i VURMA VƏ 1-ə BÖLMƏ 1 1 = 1 1 2 = 1 + 1 = 2 1 3 = 1 + 1 + 1 = 3 1 4 = 1 + 1 + 1 + 1 = 4 1 5 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 5 1 6 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 6 1 7 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 7 1 8 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 8 1 9 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 9 1 10 = 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 = 10 1 1 = 1 2 1 = 2 3 1 = 3 4 1 = 4 5 1 = 5 6 1 = 6 7 1 = 7 8 1 = 8 9 1 = 9 10 1 = 10 1-i istənilən ədədə vurduqda həmin ədəd alınır. 1 4 = 4 İstənilən ədədi 1-ə vurduqda həmin ədəd alınır. 4 1 = 4 282. Həll edin: 1 2 2 1 1 3 3 1 1 4 4 1 1 5 5 1 1 6 6 1 1 7 7 1 1 8 8 1 1 9 9 1 283. Həll edin: 1 (6 5) 1 (4 3) 1 (13 12) 1 (16 15) 1 (11 10) 1 (20 19) 284. Həll edin: 2 (3 2) 4 (8 7) 5 (9 8) 3 (12 11) 7 (18 17) 8 (21 20) 6 (33 32) 9 (47 46) 10 (75 74) 63

285. Həll edin: 6 (28 27) 9 (32 31) 8 (65 64) 7 (90 89) 10 (69 68) 2 (87 86) 4 (55 54) 3 (40 39) 5 (21 20) 1 (14 13) 3 (30 29) 7 (40 39) 286. Həll edin: (70 69) 1 (50 49) 8 (90 89) 9 (81 17) 1 (85 84) 2 (40 39) 6 (71 70) 9 (26 25) 1 11 (20 19) 20 (34 33) 35 (100 99) 55 (30 29) 287. Məsələni həll edin: 8 qızın hər biri 1 yaylıq tikdi. Qızlar cəmi neçə yaylıq tikdilər? 288. 289. Poçtalyon 6 zərfin hər birinə 1 marka yapışdırdı. O, neçə marka yapışdırdı? Bir önlük tikmək üçün 1 m parça lazımdır. 4, 5, 7, 9 belə önlük tikmək üçün neçə metr parça lazımdır? 64

290. 1) 25 və 24 ədədlərinin fərqini 4 dəfə artırın. 2) 17 və 16 ədədlərinin fərqini 5 dəfə artırın. 3) 50 və 49 ədədlərinin fərqini 1 dəfə artırın. 291. Toplamanı vurma ilə əvəz edin: 3 + 3 + 3 9 + 9 + 9 + 9 6 + 6 + 6 + 6 + 6 1 + 1 + 1 + 1 + 1 5 + 5 + 5 + 5 1 + 1 + 1 + 1 + 1 + 1 2 + 2 + 2 + 2 + 2 + 2 4 + 4 + 4 + 4 292. Cədvəli doldurun: 9 7 3 5 6 4 8 2 1 293. 10 11 20 22 30 33 40 44 1 294. Həll edin: 6 + 3 + 1 12 4 + 1 15 + 4 + 1 23 3 1 38 1 + 1 49 + 2 + 1 295. (3 + 7) 1 (13 + 2) 1 (27 + 3) 1 (47 3) 1 (56 4) 1 (70 10) 1 (80 7) 1 (96 + 4) 1 (100 9) 1 296. Müqayisə edin: > = < 1 42 42 1 1 + 48 1 48 37 (1 + 0) (1 0) 37 1 64 10 64 9 65

297. 298. Dağda xizəklə 8 oğlan və 7 qız sürüşürdü. Sonradan 5 nəfər də onlara qoşuldu. Dağda cəmi neçə uşaq sürüşürdü? Alıcı 24 manata çilçıraq və 6 manata stolüstü lampa aldı. Alıcı nə qədər pul xərclədi? 299. 300 Kitabın 54 səhifəsi var. Oğlan kitabın 20 səhifəsini oxudu. Oxunmamış neçə səhifə qaldı? (üç yüz). Həsənin 8 yaşı var. Babası ondan 7 dəfə böyükdür. Babanın neçə yaşı var? 301. Tamamlayın. 5 1 = 1 5 3 1 = 1 2 5 = 5 8 1 = 1 8 5 = 5 1 7 = 7 302. Həll edin: 303. 66 (26 + 7) + 4 (38 + 9) + 2 (49 + 5) + 1 25 + ( 17 + 5) 49 + 7 3 28 + 9 5 59 + 8 6 (58 + 26) 8 36 + (12 + 4) (64 + 9) + 6 16 + (4 + 28) 24 + 7 1 48 + 5 3 57 + 7 4 (58 + 14) 8 57 + (3 + 12) (69 + 24) 4 (69 + 24) 9 36 + 9 5 48 + 7 5 77 + 4 1

304. + 74 12 + 69 14 + 31 46 + 72 9 + 64 29 + 32 58-82 57-34 18-73 48-65 37-96 69-51 24 VURMA CƏDVƏLİ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 2 4 6 8 10 12 14 16 18 20 3 6 9 12 15 18 21 24 27 30 4 8 12 16 20 24 28 32 36 40 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50 6 12 18 24 30 36 42 48 54 60 7 14 21 28 35 42 49 56 63 70 8 16 24 32 40 48 56 64 72 80 9 18 27 36 45 54 63 72 81 90 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 67

1 2 = 2 1 3 = 3 1 4 = 4 1 5 = 5 1 6 = 6 1 7 = 7 1 8 = 8 1 9 = 9 1 10 = 10 ƏDƏDİ 1-ə VƏ ÖZÜNƏ BÖLMƏ 1 1 = 1 1 : 1 = 1 2 1 = 2 3 1 = 3 4 1 = 4 5 1 = 5 6 1 = 6 7 1 = 7 8 1 = 8 9 1 = 9 10 1 = 10 2 : 1 = 2 3 : 1 = 3 4 : 1 = 4 5 : 1 = 5 6 : 1 = 6 7 : 1 = 7 8 : 1 = 8 9 : 1 = 9 10 : 1 = 10 İstənilən ədədi 1-ə böldükdə həmin ədəd alınır. 7 : 1 = 7 İstənilən ədədi özünə böldükdə 1 alınır. 7 : 7 = 1 305. Nümunəyə uyğun həll edin: 2 : 2 = 1 3 : 3 = 1 4 : 4 = 1 5 : 5 = 1 6 : 6 = 1 7 : 7 = 1 8 : 8 = 1 9 : 9 = 1 10 : 10 = 1 1 5 = 5 5 : 1 = 5 5 : 5 = 1 1 3 1 6 1 8 1 2 1 7 1 9 1 4 306. 5 : 1 1 5 5 1 8 : 1 1 8 8 1 7 : 1 1 7 7 1 3 : 1 1 3 3 1 2 : 1 1 2 2 1 307. 4 : (7 6) 4 (7 6) 5 : (10 9) 5 (10 9) 6 : (16 15) 6 (16 15) 7 : (22 21) 7 (22 21) 8 : (20 19) 8 (20 19) 9 : (31 30) 9 (31 30) 68

308. Dəftərinizdə 8 sm uzunluğunda parça çəkin. Parçanı 8 bərabər hissəyə bölün. Neçə sm uzunluğunda parça alındı? 309. 5 nəfər 5 ata mindi. Neçə atlı oldu? 310. 311. Seymurun 40 qəpik pulu vardı. O, 30 qəpiyə dondurma aldı. Onun nə qədər pulu qaldı? Teymur kağızdan əvvəl 4 qayıq, sonra isə 16 qayıq düzəltdi. Teymur cəmi neçə qayıq düzəltdi? 312. Həll edin: 24 : 4 = 6 6 4 = 24 : 6 = 32 : 8 = 4 8 = 32 : 4 = 42 : 6 = 7 6 = 42 : 7 = 65 : 7 = 8 7 = 56 : 8 = 313. 6 9 18 1 48 : 8 71 1 49 : 7 + 48 : 6 8 8 + 6 6 (19 18) 7 3 14 : (21 20) : 7 69

314. _ 1 = 3 _ 7 = 7 6 : _ = 1 5 : _ = 5 7 : _ = 7 2 _ = 2 4 _ = 4 9 _ = 9 _ : 8 = 1 4 : _ = 4 _ 5 = 5 9 : _ = 1 315. Cədvəli doldurun: : 6 8 5 4 3 9 2 7 1 316. : 10 12 21 33 45 72 80 7 1 317. 1 4 4 : 1 1 6 6 : 1 1 10 10 : 1 1 9 9 : 1 318. 55 28 + 37 63 0 26 34 + 28 + 62 46 + 15 60 34 34 + 28 19 + 32 0 19 + 0 + 42 73 54 + 37 319. Şəklə əsasən məsələlər qurub həll edin. Cavabları müqayisə edin: 70

320. 8 qızın hər biri 1 stəkan çiyələk yığdı. Qızlar birlikdə neçə stəkan çiyələk yığdılar? 321. Şəkildəki düzbucaqlıların və kvadratların sayını göstərin. 322. 6 : 2 = 9 : 3 = 12 : 3 = 18 : 3 = (12 + 13) : 5 (17 + 3) : 4 (20 4) : 4 (29 9) : 5 323. Həll edin: + 54 17 + 42 35 + 14 14 + 29 35 + 34 47-45 13-57 14-39 28 324. + 47 12-58 34 + 27 23-36 18 + 48 13-53 42 + 64 22-73 45 71

0-ı VURMA VƏ 0-a VURMA 0 1 = 0 0 2 = 0 + 0 = 0 0 3 = 0 + 0 + 0 = 0 0 4 = 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 5 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 6 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 7 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 8 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 9 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 10 = 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 + 0 = 0 1 0 = 0 2 0 = 0 3 0 = 0 4 0 = 0 5 0 = 0 6 0 = 0 7 0 = 0 8 0 = 0 9 0 = 0 10 0 = 0 0-ı istənilən ədədə vurduqda 0 alınır. 0 5 =0 İstənilən ədədi 0-a vurduqda 0 alınar. 5 0 = 0 325. Vurmanı toplama ilə əvəz edin: 1 3 = 1 + 1 + 1 = 3 2 4 3 5 3 2 0 4 = 0 + 0 + 0 + 0 = 0 0 2 = 0 5 = 0 6 = 326. Həll edin: 0 1 0 3 0 6 0 4 0 2 0 20 0 5 0 10 0 30 0 9 0 8 0 50 327. 0 (5 + 4) 0 (7 + 3) 0 (9 + 1) 0 (5 + 5) 0 (10 6) 0 (15 9) 0 (24 19) 0 (4 + 4) 0 (4 + 2) 0 (8 + 2) 0 (6 + 3) 0 (2 + 7) 72

328. 2 0 3 0 10 0 4 0 5 0 20 0 6 0 8 0 3 0 1 0 9 0 40 0 329. 7 0 2 0 8 0 10 0 (12 5) 0 (11 + 5) 0 (9 + 6) 0 (12 5) 0 (8 + 4) 0 (17 + 3) 0 (12 + 8) 0 (20 7) 0 (14 + 8) 0 (20 + 6) 0 (11 + 9) 0 (24 8) 0 330. Cədvəli doldurun: vuruq 1 5 0 3 7 9 4 1 8 6 vuruq 2 1 5 3 1 0 1 3 2 0 hasil 231. 332. 333. 1) 7 7 misalının cavabını 1 vahid artırın. 2) 8 0 misalının cavabını 5 dəfə artırın. 3) 9 5 misalının cavabını 0-a vurun. 4) 0-ı 10 6 misalının cavabına vurun. Mağazaya hər biri 9 kq konfet tutan 8 qutu gətirdilər. Mağazaya neçə kiloqram konfet gətirdilər? Düşərgədə 47 uşaq dincəlirdi. Onlardan 18-i oğlan, qalanları qızdır. Düşərgədə neçə qız dincəlirdi? 334. 0 3 0 15 0 41 (8 8) 0 0 (25 + 4) 0 17 + 50 1 (25 5) : 4 (20 + 4) 1 : 6 (5 5) 3 8 36 27 : 3 + 6 (36 27) : 3 + 6 36 27 : (3 + 6) 73

Anar çaydan 6 balıq, Azad isə ondan 3 dəfə 335. çox balıq tutdu. Azad neçə balıq tutdu? 336. 337. Bir qutuda 10 yumurta olarsa, 3, 4, 5, 8 belə qutuda neçə yumurta olar? 1) 18-i 1 dəfə artırın. 2) Azalan 30, çıxılan isə 10-dur. Fərqi tapın; 3) Birinci toplanan 14, ikinci toplanan məlum deyil, cəm isə 40-dır. İkinci toplananı tapın; 4) 80-i 20 vahid azaldın; 5) 38 ədədi 30-dan neçə vahid çoxdur? 6) 99-u 1 vahid artırın; 7) 7 onluq və 1 təkliyi olan ədədi yazın; 8) 20 ədədindən 10 və 5 ədədlərinin cəmini çıxın; 9) 30 və 5 ədədlərinin cəmindən 3 ədədini çıxın. 338. Misalları sütun şəklində həll edin: 35 + 24 59 24 59 35 68 32 54 + 23 49 17 32 + 27 78 36 69 44 64 + 32 88 66 49 18 339. 340. Şahmat oyununda 8 oğlan və 8 qız yarışırdı. 6 şahmatçı oynamaq üçün növbəyə durmuşdu. Yarışda neçə şahmatçı iştirak edəcəkdir? Bostanı sulamaq üçün ata 20 vedrə, oğul isə bundan 7 vedrə az su gətirdi. Oğul neçə vedrə su gətirdi? Ata və oğul birlikdə neçə vedrə su gətirdilər? 341. Müqayisə edin: > = < 1 66 0 + 66 1 + 66 66 1 0 25 25 0 0 + 25 25 0 32 7 5 9 4 5 7 74

0-a BÖLMƏNİN MÜMKÜNSÜZLÜYÜ VƏ 0-ı BÖLMƏ 0-a bölmək olmaz! a : 0 0-ı istənilən ədədə böldükdə 0 alınır. 0 : 5 = 0 342. Nümunəyə uyğun həll edin: 0 : 4 = 0 4 0 = 0 0 4 = 0 0 : 8 0 : 3 0 : 10 0 : 7 0 : 1 0 : 10 0 : 9 0 : 5 343. 0 : 13 0 : 8 0 : 10 0 5 0 7 6 0 7 : 1 14 : 1 17 : 1 2 : 2 3 : 3 20 : 20 1 8 1 21 18 1 344. Birinci maşınla 35 kisə taxıl, ikinci ilə bundan 7 kisə çox, üçüncü ilə 10 kisə az taxıl daşıdılar. Üçüncü maşınla neçə kisə taxıl daşıdılar? 345. 0 : (25 2) 0 (19 1) (74 3) 0 48 8 1 17 1 9 26 7 : 1 (42 + 6) : 8 7 (16 9) 14 : ( 22 8) 47 (29 21) : 8 39 + (13 8) : 1 55 (31 30) 5 346. Tamamlayın. _ 23 = 23 14 _ = 14 _ 47 = 0 25 _ = 0 13 : _ = 1 27 : _ = 27 _ : 41 = 0 _ 1 = 53

347. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 348. Tamamlayın. 24 : _ = 6 _ : 7 = 4 _ 6 = 42 72 : _ = 8 349. Həll edin: 0 : 17 0 : 63 0 : 97 0 : 13 1 47 1 93 27 1 39 1 24 0 38 0 0 43 0 75 15 :1 29 : 1 43 : 43 26 : 26 350. Cədvəli doldurun: bölünən 0 13 16 0 1 33 bölən 5 1 2 9 1 33 qismət 5 1 + 0 : 45 6 (27 26) 7 + 0 9 3 : 1 + (14 14) 28 1 23 0 + 41 : 41 351. 8 8 34 80 8 6 8 4 + 28 100 8 9 8 6 0 3 9 15 6 10 34 7 5 30 9 1 0 5 9 14 6 6 18 8 3 1 100 8 5 (28 + 12) : 8 (36 + 36) : 8 8 7 + 24 76

352. Müqayisə edin: > = < 1 1 2 1 0 1 3 1 4 4 5 4 16 : 1 16 1 0 + 17 1 17 1 9 2 8 CƏMİN ƏDƏDƏ VURULMASI Şəkildəki meyvələrin sayını iki üsulla tapaq: Birinci üsul: Boşqabdakı meyvələrin sayı: (3 + 2) 4 = 5 4 = 20 İkinci üsul: Boşqabdakı meyvələrin sayı: 3 4 + 2 4 = 12 + 8 = 20 Nəticə: (3 + 2) 4 = 3 4 + 2 4 = 20 Meyvələrin sayı: 20 Meyvələrin sayı: 20 Cəmi ədədə vurarkən toplananların hər birini həmin ədədə vurmaq və alınan nəticələri toplamaq lazımdır. 353. Nümunəyə uyğun həll edin: 1) (4 + 2) 3 = 6 3 = 18 2) (4 + 2) 3 = 4 3 + 2 3 = 12 + 6 = 18 (5 + 4) 3 (4 + 4) 2 (8 + 1) 5 (3 + 3) 4 (2 + 6) 5 (6 + 1) 4 77

354. (2 + 3) 2 misalından alınan cavabın sayına uyğun bayraq və ulduz şəkli çəkin. 355. Məsələni həll edin: 6 güldanın hər birində 5 qərənfil və 2 qızılgül var. Güldanlarda cəmi neçə gül var? 356. 3 uşağın hər birinin əlində 3 sarı, 2 yaşıl şar var. Uşaqlarda cəmi neçə şar var? 78

357. Həll edin: (2 + 8) 4 (1 + 3) 5 (1 + 7) 2 (7 + 4) 6 (6 + 4) 5 (3 + 7) 8 358. 2 9 + 2 3 7 + 3 4 2 + 7 2 7 + 2 3 6 + 4 5 5 + 3 27 : 9 1 32 : 4 3 28 : 7 9 359. (2 + 7) 2 (1 + 9) 3 (6 + 0) 3 (1 + 6) 6 (2 + 3) 4 (5 0) 4 (1 + 2) 5 (3 + 7) 2 (9 2) 1 360. Nümunəyə uyğun həll edin: 1) 5 (3 + 2) = 5 5 = 25 2) 5 ( 3 + 2) = 5 3 + 5 2 = 15 + 10 = 25 4 (2 + 4) 1 (5 + 1) 2 (2 + 2) 3 (2 + 7) 4 (3 + 5) 5 (3 + 1) 2 (4 + 1) 7 (1 + 2) 6 (8 + 1) 361. 33 6 5 19 + 9 7 43 9 3 57 + 4 6 19 + 56 : 7 27 + 54 : 6 72 : 9 + 5 64 : 8 + 3 90 8 6 72 6 6 52 + 6 7 19 + 7 4 362. Hesablayın: 2 (7 + 2) 3 (5 + 2) 4 (3 + 5) 8 7 + 7 2 4 3 + 5 1 9 7 4 6 28 : 4 + 49 : 7 15 : 3 + 24 : 6 42 : 7 + 63 : 9 79

363. Məsələni həll edin: Dərzi 1 paltara 3 böyük, 2 kiçik düymə tikdi. 6 belə paltara neçə düymə lazım olar? 364. Gül dükanında satıcı 1 buketə 4 zanbaq, 3 nərgiz bağladı. 4 belə buket bağlamaq üçün neçə gül lazım olar? 365. 80 4 (1 + 9) 6 (3 + 7) 3 (2 + 4) 5 (2 + 3) (3 + 4) 5 (1 + 8) 2 (2 + 1) 4 (6 + 1) 8 5 (6 + 4) 9 (2 + 8) 8 (6 + 1) 1 (5 + 5)

366. 36 : 6 5 6 4 : 8 32 : 8 7 6 3 : 2 1 4 + 1 2 6 + 8 49 : 7 3 24 : 8 7 48 6 8 81 + 3 3 12 : 6 : 1 56 : 7 : 4 367. Müqayisə edin: > = < (2 + 4) 2 (2 + 4) 3 (1 + 3) 4 (1 + 3) 6 (7 + 2) 3 (4 + 5) 3 (5 + 4) 4 (5 + 4) 2 12 18 20 15 14 14 11 9 33 45 58 16 100 80 71 51 368. 1) 5 və 2 ədədlərinin cəmini 2-yə vurun. 2) 4 və 5 ədədlərinin cəmini 1-ə vurun. 3) 6 və 2 ədədlərinin cəmini 5-ə vurun. 4) 2 və 2 ədədlərinin cəmini 4-ə vurun. CƏMİN ƏDƏDƏ BÖLÜNMƏSİ Məsələni 2 üsulla həll etmək olar.birinci üsul(8 + 6) : 2 = 14 : 2 = 7İkinci üsul8 : 2 + 6 : 2 = 4 + 3 = 7 Nəticə: (8 + 6) : 2 = 8 : 2 + 6 : 2 = 4 + 3 = 7 81

Cəmi ədədə bölərkən toplananların hər birini həmin ədədə bölmək (əgər bu mümkündürsə) və alınan nəticələri toplamaq olar. 369. Nümunəyə uyğun həll edin: 1) (4 + 6) : 2 = 10 : 2 = 5 2) (4 + 6) : 2 = 4 : 2 + 6 : 2 = 2 + 3 = 5 (6 + 8) : 7 (14 + 21) : 7 (18 + 12) : 6 (27 + 3) : 6 370. Həll edin: (6 + 9) : 3 1) (6 + 9) : 3 = 15 : 3 2) (6 + 9) : 3 = 6 : 3 + 9 : 3 (3 + 5) : 2 (8 + 4) : 3 (4 + 8) : 4 1) (4 + 8) : 4 = 12 : 4 2) (4 + 8) : 4 = 4 : 4 + 8 : 4 371. Bu misallar yalnız belə həll olunur: (8 + 4) : 3 =? (8 + 4) : 3 = 12 : 3 = 4 (7 + 5) : 4 =? (7 + 5) : 4 = 12 : 4 = 3 (3 + 5) : 2 =? (3 + 5) : 2 = 8 : 2 = 4 372. Həll edin: (14 + 2) : 2 (7 + 8) : 3 (9 + 3) : 3 (7 + 5) : 4 (6 + 3) : 3 (9 + 1) : 2 (9 + 9) : 6 (6 + 6) : 4 (2 + 10) : 6 (9 + 5) : 7 (8 + 6) : 2 (10 + 8) : 9 373. Məsələni həll edin: Sahibə xala 12 alma, 8 armud yudu. Onları bərabər şəkildə 2 vazaya qoydu. Hər vazada neçə meyvə oldu? 82

374. Quşlar üçün bir oğlan 9 dənlik, o biri oğlan 7 dənlik düzəldib, bərabər şəkildə 4 ağacdan asdılar. Onlar hər ağacdan neçə dənlik asdılar? 375. Şəklə əsasən məsələ qurun. Məsələni 2 üsulla həll edib yazın. 376. Yarışda 32 oğlan və 32 qız iştirak edirdi. Onlar bərabər sayda olmaqla 8 komandaya bölündülər. Hər komandada neçə nəfər oldu? 377. Həll edin: (7 + 7) : 7 (24 + 4) : 7 (40 + 8) : 6 (30 + 6) : 6 (22 + 3) : 5 (15 + 5) : 5 (20 + 28) : 8 (30 + 5) : 5 (19 3) : 4 4 (7 + 2) (22 + 2) : 4 4 (11 3) 378. (40 35) 7 (24 + 16) : 8 (50 26) : 3 (72 64) 3 (3 + 6) 7 + 24 (7 + 2) 8 32 (6 + 4) 2 + 31 (5 + 3) 8 47 (16 + 8) : 4 (11 + 13) : 6 (9 + 21) : 3 (18 + 14) : 8 379. Müqayisə edin: > = < (3 + 5) : 2 (4 + 5) : 3 12 : 3 12 : 4 (3 + 6) : 3 7 3 15 18 16 16 21 25 83

380. 1) 6 və 8 ədədlərinin cəmini 7-yə bölün. 2) 15 və 5 ədədlərinin cəmini 4-ə bölün. 3) 27 və 3 ədədlərinin cəmini 6-ya bölün. 4) 9 və 3 ədədlərinin cəmini 3-ə bölün 381. Həll edin: (20 8) : 3 3 (4 + 5) (12 + 3) : 3 8 9 48 8 7 + 8 2 8 7 8 5 38 + 8 4 19 + 7 3 22 + 4 8 382. Məchul ədədi tapın: x : 5 = 7 x + 15 = 32 x : 9 = 3 100 x = 42 42 : x = 7 x + 26 = 40 32 : x = 8 x 14 = 42 383. 1) 27 və 12 ədədlərinin cəmini və fərqini tapın. 2) 48 və 16 ədədlərinin cəmini və fərqini tapın. 3) 57 və 17 ədədlərinin cəmini və fərqini tapın. 4) 63 və 20 ədədlərinin cəmini və fərqini tapın. TƏNLİK Məchulu olan bərabərliyə tənlik deyilir. Məchul ədəd (x) axtarılan ədəddir. Tənliyin həlli o ədədə deyilir ki, həmin ədədi məchulun yerinə yazdıqda doğru bərabərlik alınsın. Tənliyi həll etmək, onun həllini tapmaq deməkdir. x + 6 = 15 tənliyində x-ın yerinə 9 yazsaq, 9 + 6 = 15 doğru bərabərliyi alarıq. Deməli, x = 9 tənliyin həllidir və belə yazılır: x + 6 = 15 x = 15 6 x = 9 9 + 6 = 15 84

384. Nümunəyə əsasən həll edin: 10 + x = 18 x = 18 10 x = 8 10 + 8 = 18 x + 10 = 12 x + 20 = 30 26 + x = 50 385. 78 + x = 15 x + 16 = 40 x + 24 = 46 38 + x = 64 x + 28 = 60 64 + x = 100 386. Nümunəyə əsasən həll edin: x 2 = 6 x = 6 + 2 x = 8 8 2 = 6 x 7 = 14 x 6 = 5 x 15 = 15 387. 16 x = 8 x = 16 8 x = 8 16 8 = 8 13 x = 9 22 x = 20 35 x = 25 388. Həll edin: x 75 = 25 46 x = 24 x 27 = 60 92 x = 60 x 37 = 53 90 x = 55 389. Nümunəyə əsasən həll edin: 3 x = 12 x = 12 : 3 x = 4 3 4 = 12 x 5 = 25 3 x = 18 5 x = 10 85

390. Həll edin: 5 x = 20 x 4 = 16 8 x = 16 x 3 = 12 7 x = 14 8 x = 16 391. Nümunəyə əsasən həll edin: 14 : x = 7 x = 14 : 7 x = 2 14 : 2 = 7 24 x = 8 35 : x = 7 48 : x = 6 392. Nümunəyə əsasən həll edin: x : 7 = 2 x = 2 7 x = 14 14 : 7 = 2 x : 5 = 2 x : 8 = 5 x : 3 = 5 393. Həll edin: 12 : x = 6 x : 2 = 6 15 : x = 3 x : 5 = 2 18 : 8 = 5 x : 4 = 3 16 : x = 4 x : 2 = 8 394. x-i tapın: x 15 = 45 x 36 = 24 x 18 = 40 x 32 = 64 x 42 = 15 x 20 = 45 x 18 = 30 x 12 = 28 x 34 = 66 395. 86 36 + x = 48 x + 52 = 86 x + 13 = 49 27 + x = 50 42 + x = 80 x + 53 = 70 54 + x = 80 x + 48 = 100 27 + x = 100

396. 2 x = 8 x 9 = 72 x 5 = 45 3 x = 30 4 x = 24 x 6 = 42 397. 18 : x = 9 27 : x = 3 30 : x = 6 x : 2 = 7 45 : x = 9 12 : x = 4 398. Məsələləri həll edin: Nahardan sonra Nailə 12 boşqabın 9 dənəsini yudu. Yuyulmamış neçə boşqab qaldı? 399. Bir kiloqram konfet 8 manatdır. Noğul ondan 2 manat ucuzdur. Bir kiloqram noğul neçə manatdır? 400 (dörd yüz). Canlı guşədə içərisində iki quş olan bir neçə qəfəs var. Quşların sayı 12 olarsa, guşədə neçə qəfəs olar? 401. Validə biri 5 qəpikdən bir neçə açıqca aldı. O, açıqcalara 30 qəpik ödədi. Validə neçə açıqca aldı? 402. Şəkilləri verilmiş həndəsi fiqurların adlarını dəftərinizə yazın: 87

403. x-i tapın: 78 + x = 90 x 22 = 68 8 x = 24 35 : x = 7 x + 24 = 46 x 34 = 56 x 5 = 30 50 : x = 5 x + 28 = 60 x 28 = 42 4 x = 20 42 : x = 7 404. Şəklə əsasən məsələ qurub həllini yazın: 405. 1. Bölünən 24, qismət 4-dür. x-i tapın. 2. Vuruqlardan biri 7, hasil 21-dir. x-i tapın. 3. Toplananlardan biri 18, cəm 25-dir. x-i tapın. 4. Azalan 37, fərq 30-dur. x-i tapın. 406. Həll edin: 3 6 + 21 6 5 + 40 7 3 + 39 5 5 + 0 4 1 + 26 7 5 + 18 54 9 2 47 5 6 36 4 9 34 4 3 45 5 9 26 3 3 88

407. Sütun şəklində həll edin: 30 + 36 10 + 25 10 + 18 70 + 29 80 + 17 40 + 21 40 + 32 30 + 58 408. Məsələni həll edin: Təranə evi səhər saat 8-də yığışdırmağa başladı və saat 9-da işini bitirdi. Təranə evi neçə saata yığışdırdı? 409. Həll edin: 7 7 8 5 9 9 5 9 9 4 7 9 6 9 5 3 10 10 12 : 3 21 : 3 6 : 3 15 : 3 9 : 3 24 : 3 3 8 3 6 18 : 3 89

ÜMUMİLƏŞDİRİCİ TƏKRAR 410. 1-dən 5-ə qədər vurma cədvəlini yada salın. 411. 6-dan 9-a qədər vurma cədvəlini yada salın. 412. Hesablayın: 6 2 12 : 6 6 3 18 : 6 15 : 3 6 7 42 : 6 42 : 7 6 4 24 : 6 6 9 54 : 9 6 6 36 : 6 6 5 30 : 5 413. 6 (3 + 2) 6 (7 + 2) 6 (5 + 3) 6 (15 10) (17 14) 6 (20 15) 6 (18 14) 6 (36 30) 6 6 (5 + 5) (9 6) 6 (8 5) 6 6 ( 18 9) 414. 415. Məsələləri həll edin: 1) Ana 18 kotlet bişirdi və onları bərabər sayda 6 boşqaba qoydu. Hər boşqabda neçə kotlet oldu? 2) Ana 6 boşqabın hər birinə 3 kotlet qoydu. Ana neçə kotlet bişirmişdi? 1) 7-yə bölünən ədədlər hansılardır? 2) 7 və 4, 7 və 6, 7 və 7-nin hasili neçədir? 3) 28 : 7, 35 : 7, 49 : 7 misalında qismət neçədir? 4) 2, 5, 8, 9, 10 ədədlərinin hər birini 7 dəfə artırın. 5) 14, 28, 42, 56, 70 ədədlərinin hər birini 7 dəfə azaldın. 6) 11, 23, 32, 47, 53 ədədlərinin hər birini 7 vahid artırın. 416. 90 7 (2 + 3) 7 (3 + 6) 7 (13 3) 7 (4 + 2) (50 + 13) : 7 (60 4) : 7 (20 + 1) : 7 (40 5) : 7 (40 + 2) : 7 7 (6 + 2) (80 10) : 7 7 (10 4)

417. Cədvəlləri doldurun: 6 2 7 3 0 1 8 : 24 32 16 80 8 0 8 418. Məsələləri həll edin: 1) 5 qızın hər biri 8 qaz yemlədi. Qızlar neçə qaz yemlədilər? 2) 40 qaza 5 qız yem verdi. Hər bir qız neçə qaza yem verdi? 419. 8, 16, 24, 32, 48, 56 ədədlərinin hər birini 8-ə bölün. 420. 3, 5, 6, 7, 9, 10 ədədlərinin hər birini 8-ə vurun. 421. Cədvəli doldurun: + 8 11 15 20 31 43 50 91 9 422. - 45 54 100 12 28 36 67 72 9 423. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 9 91

424. : 9 18 27 36 45 54 63 72 81 90 9 425. Bacının 9 yaşı var. Ortancıl qardaş ondan 2 yaş böyükdür. Böyük qardaş isə bacıdan 2 dəfə böyükdür. Qardaşların neçə yaşı var? 426. Həll edin: 1 (9 2) 1 (6 + 2) 1 (8 4) 1 (5 + 3) 1 (15 5) 1 (17 + 1) 1 (16 3) 1 (14 + 3) 1 (19 4) 1 (13 + 7) 1 (25 6) 1 (19 + 4) 427. (70 69) 8 (50 49) 7 (54 53) 4 (30 29) 3 (71 70) 7 (100 99) 5 (40 39) 2 (64 63) 9 (81 80) 6 (12 11) 4 (20 19) 1 (32 31) 2 428. 4 : (7 6) 5 : (10 9) 6 : (3 2) 7 : (11 10) 8 : (21 20) 9 : (32 31) 2 : (11 10) 3 : ( 19 18) 8 : (49 48) 5 : (54 53) 6 : (91 90) 2 : (43 42) 429. Müəllim 17 dəftəri 17 şagird arasında bərabər böldü. Hər şagirdə neçə dəftər düşdü? 430. Həll edin: 1 4 = 4 : 1 = 1 6 = 6 : 1 = 1 10 = 10 : 1 = 1 9 = 9 : 1 = 92

431. _ 5 = 5 4 : _ = 1 6 _ = 6 _ : 9 = 1 10 : _ = 10 7 _ = 7 11 _ = 11 30 _ = 30 40 : _ = 1 432. 0-ı istənilən ədədə və ya istənilən ədədi 0-a vurduqda nə alınır? 433. 0 6 7 0 10 0 20 0 0 40 0 35 8 0 0 5 9 0 0 7 434. 0 (5 + 4) 0 (7 + 2) 0 ( 10 4) 0 ( 26 9) (12 5) 0 (41 + 9) 0 (17 + 2) 0 (19 9) 0 0 (4 + 4) 0 (22 20) (20 + 6) 0 (54 4) 0 435. Ədədi 0-a bölmək olarmı? 436. 0-ı istənilən ədədə böldükdə nə alınır? 437. 0 : 4 0 : 10 0 : 2 0 : 12 0 : 5 0 : 9 0 : 7 0 : 11 438. 5 2 + 70 2 8 + 32 6 3 + 40 3 9 + 13 2 7 + 41 7 4 + 25 6 6 + 14 8 3 + 27 5 3 + 25 4 7 + 22 2 5 + 65 5 7 + 18 7 6 + 18 6 8 + 22 4 3 + 15 9 4 + 25 439. Cədvəli doldurun: vuruq 3 0 6 8 10 4 5 1 vuruq 1 9 0 2 1 6 8 2 hasil 93

440. 1 3 + 32 7 2 + 28 2 3 + 32 4 3 + 5 3 7 5 + 3 5 4 4 + 2 2 3 6 + 13 6 2 4 + 20 4 4 3 + 14 3 441. Həll edin: (5 + 4) 3 (8 + 1) 5 (6 + 2) 4 (3 + 3) 7 (5 + 3) 8 (7 + 2) 3 4 (3 + 5) 5 (3 + 1) 6 (8 + 2) 1 (5 + 5) 9 (2 + 8) 5 (3 + 3) 442. a 70 56 47 37 41 27 73 92 b 40 16 8 9 16 8 29 40 a b 443. a 8 18 28 4 14 23 13 b 3 3 3 6 6 4 4 a + b 444. Həll edin: (3 + 3) : 2 (4 + 5) : 3 (6 4) : 2 (7 + 7) : 7 (10 + 5) : 3 (5 + 3) : 4 (18 6) : 3 (18 6) : 3 (14 + 7) : 2 (30 + 2) : 4 (19 + 8) : 9 (50 5) : 9 445. Sinifdə 6 oğlan və 4 qız var. Müəllim hər bir şagirdə 2 karandaş və 1 xətkeş payladı. Müəllim şagirdlərə neçə karandaş, neçə xətkeş payladı? 94

446. a 18 15 12 16 20 14 b 3 5 2 8 4 7 a : b 447. Tənlik nəyə deyilir? 448. 56 x = 8 36 x = 15 x 8 = 72 100 x = 40 8 x = 32 x 45 = 25 x : 8 = 8 x + 28 = 40 449. x 8 = 40 42 + x = 70 8 x = 56 x + 25 = 45 x : 8 = 4 x 24 = 40 72 : x = 8 90 x = 30 450. 3 x = 27 x 5 = 30 6 x = 36 x 4 = 36 14 : x = 2 x : 3 = 12 x : 5 = 4 24 : x= 6 451. > = < 14 : 1 14 1 27 : 1 27 1 7 + 0 7 0 0 : 13 0 13 6 : 2 8 : 2 5 10 10 6 95

III BÖLMƏ. CƏDVƏLDƏNKƏNAR VURMA VƏ BÖLMƏ SONU 0 -la BİTƏN ƏDƏDİN VURULMASI VƏ BÖLÜNMƏSİ 3 onluq 3 onluq 30 30 3 onluq + 3 onluq = 6 onluq 30 + 30 = 60 3 onluq 2 = 6 onluq 30 2 = 60 2 3 onluq = 6 onluq 2 30 = 60 96 Misal belə oxunur: Otuz vur iki bərabərdir altmış

30 2 = 60 olduğu üçün 6 onluq : 2 = 3 onluq 60 : 2 = 30 Misal belə oxunur: Altmış böl iki bərabərdir otuz 452. Nümunəyə uyğun həll edin: 20 4 2 onluq 4 = 8 onluq 20 4 = 80 4 2 10 5 30 3 453. Nümunəyə uyğun həll edin: 40 : 2 4 onluq : 2 = 2 onluq 40 : 2 = 20 30 : 3 60 : 2 60 : 3 454. 455. 456. 1 kibrit qutusu 10 qəpikdir. 3, 5, 7, 9 belə kibrit qutusu neçə qəpikdir? 1 duz qutusu 20 qəpikdir. 2, 3, 4, 5 belə duz qutusu neçə qəpik olar? 7 qutunun hər birində 10 yumurta var. Bu qutularda cəmi neçə yumurta var? 457. Həll edin: 10 5 20 4 30 3 4 20 3 30 50 2 8 10 10 8 5 20 20 5 97

458. 40 : 4 60 : 2 80 : 2 100 : 5 90 : 3 70 : 7 50 : 5 40 : 5 30 : 6 20 : 2 459. 1) 46 və 4 ədədlərinin cəmini 5-ə bölün. 2) 23 və 7 ədədlərinin cəmini 3-ə vurun. 3) 80 ədədini 3 və 1 ədədlərinin cəminə bölün. 4) 77 və 7 ədədlərinin fərqini 7-yə bölün. 460. 40 2 30 : 3 10 7 20 5 20 2 60 : 3 80 : 4 100 : 2 100 : 5 20 4 30 3 90 : 3 (72 42) 3 (24 + 36) : 6 (72 + 28) : 5 (68 38) : 3 461. Nümunəyə uyğun həll edin: 100 : 20 10 onluq : 2 onluq = 5 onluq 100 : 20 = 5 100 : 20 80 : 40 60 : 20 30 2 5 20 90 : 30 462. 1) 90 ədədini almaq üçün 30-u hansı ədədə vurmaq lazımdır? 2) 20 ədədini almaq üçün 60-ı hansı ədədə bölmək lazımdır? 463. 3 yeşiyin hər birində 30 kq üzüm var. Yeşiklərdə cəmi nə qədər üzüm var? 464. 98 Sabir kitabın 80 səhifəsini eyni sayda olmaqla 4 günə oxudu. O, hər gün neçə səhifə oxudu?

465. Cədvəlləri doldurun: : 1 2 4 8 10 80 0 1 2 3 4 5 20 466. Həll edin: 20 3 + 16 80 : 8 + 44 10 7 + 24 100 : 5 16 (53 + 17) : 70 (48 + 12) : 30 (93 33) : 6 (84 44) 2 (44 + 36) : 20 (27 + 33) : 30 (54 4) : 5 (22 + 28) : 50 467. 60 : 30 40 : 20 50 : 10 80 : 20 80 : 40 90 : 10 90 : 30 90 : 90 60 : 20 100 : 20 70 : 10 100 : 50 468. Şəkillərə uyğun misal qurub yazın. 469. 470. 1 toyuq bir ayda 3 kq dən yeyərsə, 10, 20, 30 toyuq bir ayda neçə kiloqram dən yeyər? Əmək dərsində 10 qızın hər biri kukla üçün 2 ədəd don tikdilər. Qızlar cəmi neçə don tikdilər? 99

471. Həll edin: 472. 20 4 + 22 10 9 77 30 2 + 33 (26 + 14) : 20 (84 24) : 30 (100 70) : 3 (22 + 48) : 7 80 : 8 3 60 : 6 8 30 4 66 60 : (96 90) 80 : (24 + 16) 100 : (16 + 4) 90 : (63 33) 54 + 12 24 100 77 + 12 90 50 + 44 16 : 4 8 16 : 8 9 20 : 5 4 24 : 6 7 473. 5 x = 10 x 5 = 20 35 x = 30 28 x = 12 İKİRƏQƏMLİ ƏDƏDİN BİRRƏQƏMLİ ƏDƏDƏ VURULMASI VƏ BÖLÜNMƏSİ 474. Nümunəyə uyğun həll edin: 12 2 = 24 12 2 = (10 + 2) 2 = 10 2 + 2 2 = 20 + 4 = 24 18 3 = 14 2 = 24 2 = 33 3 = 32 3 = 23 4 = 475. 12 2 17 3 18 5 23 4 13 7 21 4 32 3 23 3 24 4 32 3 25 3 19 4 11 9 17 4 29 3 22 3 12 5 25 4 19 3 49 2 100

Leylanın 90 qəpiyi vardı. O, hər biri 15 qəpiyə olan 2 dəftər aldı. 476. Leylanın neçə qəpiyi qaldı? 477. 1 zərfin qiyməti 12 qəpikdir. 4, 5, 6, 7 belə zərf neçə qəpik olar? 478. 479. Arif evdən məktəbə 20 dəqiqəyə gedir və həmin vaxtı sərf edib evə qayıdır. Arif gedib-qayıtmağa nə qədər vaxt sərf edir? Yay düşərgəsində dincələn 4 dəstənin hər birində 24 uşaq var. 4 dəstədə cəmi neçə uşaq var? 480. Müqayisə edin: > = < 26 3 16 3 13 4 15 4 32 3 22 3 11 7 11 5 29 2 18 2 17 5 17 3 16 3 16 + 3 19 1 19 0 25 4 25 + 4 481. Həll edin: (6 + 3) 4 (5 + 2) 3 (4 1) 2 3 (2 + 7) 6 (4 + 1) 4 (7 1) 4 ( 9 + 1) 6 (7 + 3) 9 (6 + 4) 482. 8 4 6 7 3 9 11 8 12 8 14 3 24 2 46 35 2 64 42 2 18 25 3 14 3 27 2 + 21 2 43 2 + 7 2 101

Uşaqların 50 mismarı var idi. Onlar 3 quş dənliyi düzəltdilər. Hər 483. bir dənliyə 16 mismar işlətdilər. Uşaqların neçə mismarı qaldı? 484. Həll edin: 8 2 + 5 8 9 5 + 3 5 6 4 + 9 3 7 2 + 8 2 72 : 9 + 16 : 4 3 5 + 25 : 5 18 : 3 + 48 : 8 25 : 5 + 32 : 4 24 : 3 + 5 3 32 : 8 + 9 7 45 : 9 + 4 9 72 : 8 + 2 6 vuruq 26 13 17 11 42 36 29 34 vuruq 2 3 4 6 2 2 3 2 hasil 485. Həll edin: 48 : 4 36 : 3 24 : 2 55 : 5 86 : 2 93 : 3 84 : 4 99 : 9 93 : 3 82 : 2 486. Hər birində eyni miqdarda olmaqla 9 yeşikdə 72 kq portağal vardı. Bir yeşikdə neçə kiloqram portağal vardı? 102

487. Hər birində 8 kq olmaqla 9 yeşik portağal satışa çıxarıldı. Satıldıqdan sonra 4 yeşik qaldı. Neçə kiloqram portağal qaldı? 488. Həll edin: 44 : 4 39 : 3 55 5 66 : 3 77 : 7 28 : 2 48 : 2 26 : 2 63 : 3 88 : 2 88 : 4 88 : 8 99 : 3 99 : 9 84 : 2 84 : 4 489. 36 : 2 76 : 4 48 : 3 91 : 7 96 : 6 84 : 6 95 : 5 84 : 7 42 : 3 68 : 4 490. Mebel fabrikində 3 günə 45 stol düzəltdilər. Bir günə neçə stol düzəltdilər? 491. 38 : 2 92 : 4 57 : 3 30 : (63 57) 24 (22 16) 36 : (34 28) (21 + 21) : 6 (27 + 27) : 6 (24 + 24) : 6 492. Rəngsaz 2 günə 88 parta rənglədi. O, bir günə neçə parta rənglədi? 103

493. Həll edin: 90 : 6 70 : 5 30 : 2 80 : 5 40 : 5 60 : 3 50 : 5 90 : 5 100 : 4 494. İstirahətə gedən turistlər meşənin kənarında bərabər sıralarda 13 narıncı, 17 yaşıl çadır qurdular. Hər sırada neçə çadır oldu? 495. Cədvəli doldurun: : 28 36 42 64 60 90 98 2 3 2 4 5 6 7 496. > =

497. + = - : 1 7 = 7 5 0 = 0 8 8 = 1 4 4 = 16 10 5 = 15 10 2 = 8 Nümunəyə uyğun bölməni vurma ilə yoxlayın. 498. 36 : 2 = 18 18 2 = 36 36 : 2 36 : 4 36 : 6 81 : 3 81 : 9 72 : 8 42 : 6 42 : 2 42 : 3 64 : 2 72 : 6 84 : 4 Nümunəyə uyğun vurmanı bölmə ilə yoxlayın. 499. 22 4 = 88 88 : 4 = 22 22 4 48 2 4 15 6 13 13 2 17 3 2 14 3 15 500 (beş yüz). 60 36 : 2 85 64 : 4 100 90 : 6 36 : 3 84 : 7 42 : 2 56 : 4 96 : 6 + 12 : 6 28 3 19 4 11 5 501. Sütun şəklində həll edin: 20 + 36 30 + 19 50 + 43 70 + 12 50 + 26 60 + 19 40 + 39 70 + 25 30 + 48 80 + 15 20 + 24 40 + 45 105

QALIQLI BÖLMƏ 14 almanı kəsmədən 4 uşaq arasında bərabər bölək: Deməli, 14 almanı kəsmədən 4 uşaq arasında bərabər bölsək, hər uşağa 3 alma düşər və iki alma artıq qalar. Bunu belə yazmaq olar. 14 : 4 = 3 (qalıq 2) və oxunuşu belədir: 14-dü 4-ə böldükdə, qismət 3, qalıq isə 2 olur. Bölmə zamanı alınan qalıq böləndən kiçik olur. 502. Şəkillərə əsasən yazılışları izah edin. 8 : 3 = 2 (qalıq 2) 9 : 2 = 4 (qalıq 1) 12 : 3 = 4 (qalıq 0) 106

503. Yazılışları tamamlayın. 4 : 3 = (qalıq ) 11 : 5 = (qalıq ) 13 : 2 = (qalıq ) 8 : 4 = (qalıq ) 504. Nümunəyə uyğun həll edin: 3 : 2 = 1 (qalıq 1) 3 : 2 4 : 3 5 : 3 5 : 2 6 : 4 6 : 5 8 : 3 8 : 5 8 : 7 9 : 4 9 : 7 9 : 8 505. 506. 507. 508. 1-dən 10-a qədər ədədlər içərisində 3-ə bölünən ən böyük ədəd hansıdır? 1-dən 20-yə qədər ədədlər içərisində 6-ya bölünən ən böyük ədəd hansıdır? 1-dən 38-ə qədər ədədlər içərisində 5-ə bölünən ən böyük ədəd hansıdır? 1-dən 50-ə qədər ədədlər içərisində 7-yə bölünən ən böyük ədəd hansıdır? 107

509. Həll edin: 8 : 4 12 : 5 7 : 5 7 : 2 7 : 2 9 : 4 11 : 3 13 : 3 12 : 3 15 : 5 510. 4, 27, 42, 76, 18, 35, 81, 57, 92, 74 ədədlərini seçib, 1-ci sırada 2-yə qalıqsız bölünən ədədləri, 2-ci sırada 2-yə qalıqlı bölünən ədədləri yazın. 511. Pənah 16 karandaşı 3 dostu arasında bərabər sayda olmaqla böldü. O, qalan karandaşları özü götürdü. Pənaha neçə karandaş düşdü? 512. 513. 514. Müəllim 25 dəftəri 2 şagird arasında böldü. Hər şagirdə neçə dəftər düşdü və müəllimdə neçə dəftər qaldı? 43 l südü 5 litr tutan qablara tökdülər. Hər qabda neçə litr süd oldu. Neçə litr süd artıq qaldı? 17 konfeti 3 uşaq arasında bərabər bölsək hər uşağa 5 konfet düşər. Neçə konfet artıq qalar? 515. Həll edin: 37 : 3 48 : 5 47 : 3 70 : 6 71 : 7 85 : 6 74 : 4 63 : 6 35 : 2 34 : 3 67 : 6 43 : 6 52 : 2 83 : 5 35 : 3 516. 108 (24 + 13) : 5 (49 + 23) : 3 (50 + 45) : 6 (29 + 11) : 4 (100 2) : 5 (100 8) : 6 (100 11) : 8 (100 23) : 3 81 : 2 53 : 3 76 : 5 84 : 4

517. x-i tapın: x + 5 = 20 8 + x = 18 12 + x = 16 x + 9 = 20 x 14 = 46 x 45 = 55 518. 60 1 9 49 + 1 6 60 1 30 56 + 30 56 + 347 2 56 3 47 20 55 + 8 5 47 + 246 7 + 9 519. Dəftərinizdə 14 sm uzunluğunda parça çəkin. Onu 3 bərabər hissəyə bölün. Neçə santimetr artıq qaldı? 520. 1) Bölünən 33, bölən 8, qismət 4-dür. Qalığı tapın. 2) Bölünən 50, bölən 7, qismət 7-dir. Qalığı tapın. 3) Bölünən 65, bölən 8, qismət 8-dir. Qalığı tapın. 521. (8 + 4) 3 (9 + 7) 6 (11 + 4) 3 (48 + 24) : 4 (12 + 36) : 6 (52 + 8) : 6 1 (46 + 24) (52 + 21) 1 0 (25 + 25) 522. 50 : 4 35 : 6 24 : 8 84 : 4 523. 1) 27-ni 4-ə böldükdə qalıq neçə olar? 2) 36-nı 5-ə böldükdə qalıq neçə olar? 3) 19-u 2-yə böldükdə qalıq neçə olar? 4) 15-i 6-ya bölsək qalıq neçə olar? 109

İKİRƏQƏMLİ ƏDƏDƏ BÖLMƏ 60 : və 76 : şəkilli 12 misalları həll 19etmək üçün elə ədəd tapmaq lazımdır ki, böləni (12-ni və 19-u) həmin ədədə vurduqda bölünən (60 və 76) alınsın. 5 60 : 12 = 5 12 2 = 24 12 3 = 36 12 4 = 48 12 5 = 60, yəni 60 : 12 = 76 : 19 = 4 19 2 = 38 19 3 = 57 19 4 = 76, yəni 76 : 19 = 4 524. Nümunəyə uyğun həll edin: 12 2 = 24 24 : 2 = 12 24 : 12 = 2 12 3 14 4 16 5 18 3 525. Nümunəyə uyğun həll edin: 34 : 17 =2 17 : 2 = 34 54 : 18 85 : 17 76 : 19 526. Həll edin: 48 : 12 72 : 18 36 : 18 90 : 15 64 : 32 42 : 14 98 : 7 56 : 4 527. 75 : 5 76 : 4 24 : 2 39 : 3 46 : 2 77 : 7 98 : 7 56 : 4 528. 110 Boşqabda 48 gavalı vardı. 16 uşaq eyni sayda gavalı yedi. Hər uşaq neçə gavalı yedi?

529. 530. 531. 85 m parçadan 17 dənə pərdə tikdilər. Hər pərdəyə neçə metr parça işləndi? 75 qəpiyə 25 düymə alsaq, 1 düymənin qiyməti neçə qəpik olar? Ata paltar asmaq üçün 36 m ipi 3 sıra bağladı. Hər sıranın uzunluğu neçə metr oldu? 532. 48 : 16 72 : 18 81 : 27 60 : 12 52 : 13 74 : 37 91 : 13 98 : 49 533. 58 : 2 17 72 : 24 + 17 32 : 2 5 43 + 36 : 12 46 : 23 + 18 96 : 16 + 27 72 : (35 17) 6 14 : 4 99 : 11 9 92 : 23 24 57 : 19 22 5 (2 + 8) 534. 1) 13 ədədi 50-də neçə dəfə yerləşir? 2) 9 ədədi 38-də neçə dəfə yerləşir? 3) 16 ədədi 87-də neçə dəfə yerləşir? 4) 13 ədədi 71-də neçə dəfə yerləşir? 535. (12 + 9) : 3 (42 + 6) : 6 (18 + 26) : 9 (10 + 25) : 5 (8 +14) : 2 (21 + 14) : 7 (6 + 24) : 6 (16 + 20) : 4 (32 + 16) : 8 111

536. 7 8 9 4 8 6 6 5 3 4 2 8 8 (6 + 4) 7 ( 5 + 3) 4 (6 + 2) 3 (7 + 2) 2 (3 + 4) 5 (3 + 1) (2 + 4) 5 (7 + 3) 8 (5 + 4) 5 (6 + 1) 3 (8 + 1) 7 (4 + 2) 4 537. 2 kanistrin hər birində 20 l benzin var. Maşının çəninə 30 l benzin tökülərsə, neçə litr benzin artıq qalar? 538. (28 + 28) : 8 (68 + 13) : 9 (72 23) : 7 539. 40 : x = 8 2 x = 18 (25 + 7) : 8 (20 + 4) : 4 (16 + 16) : 2 3 x = 21 x : 4 = 8 68 + 25 32 + 57 19 + 60 7 x = 28 30 : x = 6 540. 1) 10 və 8 ədədlərinin cəmini onların fərqinə bölün. 2) 8 və 2 ədədlərinin cəmini onların fərqinə vurun. 3) 50 və 25 ədədlərinin cəmini 5-ə bölün. 4) 60 və 20 ədədlərinin fərqini 2-yə vurun. 541. Cədvəlləri doldurun: a 9 93 b 10 10 8 a b 30 93 64 112

a 90 70 b 7 7 40 a : b 30 7 2 542. Müqayisə edin: > = < 20 4 25 4 100 : 4 100 : 5 79 1 + 0 5 79 : 1 0 : 5 43 + 0 1 (43 + 0) 1 ÜMUMİLƏŞDİRİCİ TƏKRAR 543. Nümunəyə uyğun həll edin: 20 5 2 onl 5 = 10 onl 20 5 = 100 30 3 10 7 50 2 20 4 544. Nümunəyə uyğun həll edin: 60 : 3 6 onl : 3 = 2 onl 60 : 3 = 20 40 : 2 50 : 10 80 : 4 100 : 2 545. 20 5 30 3 40 2 7 10 3 20 50 2 80 : 40 100 : 50 100 : 10 60 : 2 50 : 5 90 : 3 10 10 : 2 80 : 4 3 40 2 : 10 546. 547. 36 : 9 20 15 4 : 30 48 : 6 9 70 50 + 12 (70 50) + 12 70 (50 +12) 80 : 2 70 : 7 100 81 : 9 10 7 7 + 3 7 29 1 18 0 1 47 0 : 11 (39 27) 1 0 78 90 : (73 43) 10 (43 38) 45 (100 20) : (48 8) 88 63 : 7 50 92 + 40 : 5 99 60 : 3 (25 9) 113

548. Müqayisə edin: 8 1 8 + 1 8 : 1 8 1 5 9 + 9 5 10 4 8 8 4 7 5 0 1 5 0 : 9 1 9 549. Həyətdə 60 toyuq, bundan 5 dəfə az qaz və qazlardan 2 dənə çox ördək var. Həyətdə neçə ördək var? 550. Nümunəyə uyğun həll edin: 14 2 = (10 + 4) 2 = 10 2 + 4 2 = 20 + 8 = 28 23 3 25 4 17 3 18 2 13 6 21 4 22 3 24 4 551. Nümunəyə uyğun həll edin: 114 48 : 4 = (40 + 8) : 4 = 40 : 4 + 8 : 4 = 10 + 2 = 12 55 : 5 82 : 2 44 : 4 93 : 3 86 : 2 48 : 2 33 : 3 68 : 2

552. Nümunəyə uyğun həll edin: 84 : 6 = (60 + 24) : 6 = 60 : 6 + 24 : 6 = 10 + 4 = 14 38 : 2 58 : 3 36 : 2 48 : 3 78 : 6 68 : 4 553. Həll edin: 90 : 6 90 : 5 80 : 5 50 : 2 40 2 100 : 2 30 3 90 : 3 50 : 5 90 : 3 554. 25 qadın, 35 kişi paltosunu 4 asılqana bərabər şəkildə asdılar. Hər asılqandan neçə palto asdılar? 555. Qalıqlı bölməni həll edin: 83 : 8 78 : 9 65 : 8 47 : 5 47 : 30 71 : 10 37 : 4 83 : 4 54 : 5 46 : 7 556. 1) Bölmə zamanı alınan qalıqlar nədən kiçik olur? 2) 9-a bölmə zamanı qalıqda hansı ədədlər alına bilər? 3) 8-ə bölmə zamanı qalıqda 5, 6, 7 alına bilərmi? 4) 2-yə bölmə zamanı hansı qalıq alına bilər? 5) 3-ə bölmə zamanı hansı qalıqlar alına bilər? 115

6) 6-ya bölmə zamanı qalıqda 3 alına bilərmi? 7) 3-ə bölmə zamanı qalıqda 4 alına bilərmi? 8) 3-ə bölmə zamanı qalıqda 3 alına bilərmi? 557. Qalıqlı bölməni yerinə yetirin: 17 : 5 18 : 7 21 : 8 24 : 5 31 : 3 33 : 9 51 : 8 53 : 7 67 : 30 89 : 40 558. 4 10 : 8 100 : 5 : 5 80 : 4 : 4 42 : 7 : 3 24 : 8 30 5 6 : 10 7 3 1 14 : 1 : 7 5 8 : 4 96 ( 67 53) : 2 (79 61) : 3 + 84 90 + (27 17) : 5 559. Müqayisə edin: > = < 17 5 17 4 48 : 4 48 : 3 55 : 5 66 : 6 55 : 11 66 : 11 560. Günel 23 qəpiyə 4 şar aldı. Günelin neçə qəpik pulu qaldı? 561. Nümunəyə uyğun həll edin: 16 2 = 32 32 : 2 = 16 32 : 16 = 2 15 3 16 4 14 6 21 3 562. Nümunəyə uyğun həll edin: 54 : 18 = 3 18 2 = 36 18 3 = 54 48 : 12 58 : 12 44 : 11 72 : 18 563. 39 : 13 69 : 23 57 : 19 48 : 16 56 : 14 76 : 19 81 : 27 96 : 24 100 : 25 65 : 13 116

564. 20 : 10 30 : 10 40 : 10 40 : 20 50 : 10 60 : 10 60 : 20 60 : 30 70 : 10 90 : 30 565. 54 : 18 91 : 13 51 : 17 65 : 13 56 : 28 56 : 14 96 : 48 85 : 17 36 : 12 74 : 37 60 : 12 75 : 25 92 : 23 94 : 47 57 : 19 566. 5 14 5 11 3 16 7 14 6 12 4 17 24 3 26 4 16 5 78 : 2 94 : 2 54 : 3 98 : 2 56 : 4 65 : 5 567. Teatra 96 nəfər tamaşaçı gəldi. Hər sırada 16 nəfər oturdu. Tamaşaçılar neçə sırada oturdular? 568. (60 : 5) 7 (80 : 5) 6 (70 : 5) 6 (91 : 7) 3 (51 : 3) + ( 95 : 5) (96 : 4) + (84 : 7) (48 : 3) (42 : 3) (98 : 7) (78 : 6) 117

IV BÖLMƏ. MİNLİK 100-DƏN 1000-Ə QƏDƏR YUVARLAQ ƏDƏDLƏR 1

6

1

7 yüzlük 700 yeddi yüz 8 yüzlük 800 səkkiz yüz 9 yüzlük 900 doqquz yüz 10 yüzlük 1000 min 121

122

569. Ədədlərin adlarını yazın. 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 570. 100 200 300 400 500 600 700 800 900 1000 123

571. Yazılışları ədədlə ifadə edin. yüz iki yüz üç yüz dörd yüz beş yüz altı yüz yeddi yüz səkkiz yüz doqquz yüz min 572. 100-dən 500-ə qədər 100-100 sayın. 573. 500-dən 1000-ə qədər 100-100 sayın. 574. 1000-dən 500-ə qədər 100-100 tərsinə sayın. 575. 500-dən 100-ə qədər 100-100 tərsinə sayın. 576. Ədədlərin adlarını deyin. Qarşılarında neçə yüzlük olduğunu yazın. 100, 200, 300, 400, 500, 600, 700, 800, 900, 1000 100 1 yüzlük 577. Tamamlayın: 200 500 700 300 900 578. 100 400 700 1000 579. 124 Bir bağlamada 100 dəftər var. 3, 4, 5, 7, 9, 10 belə bağlamada neçə dəftər olar?

580. Hesabalayın: 11 + 36 85 + 13 42 + 27 28 + 47 43 + 34 33 + 46 74 + 18 23 + 19 89 + 7 581. 77 34 52 16 48 24 82 25 95 18 66 32 43 27 54 38 67 23 582. Şəkillərə əsasən ədədlərin adlarını yazın. 125

583. Həll edin: 584. 585. 586. 44 : 2 82 : 2 55 : 11 96 : 32 98 : 49 26 : 13 45 : 15 96 : 32 98 : 49 88 : 22 20 : 5 8 36 : 9 20 5 20 : 50 60 60 : 10 (12 + 18) : 2 90 : 3 + 70 1) 17, 19, 20, 23 ədədlərinin hər birini 3 dəfə artırın. 2) 17, 19, 20, 23 ədədlərinin hər birini 3 vahid artırın. 3) 45, 50, 55, 100 ədədlərinin hər birini 5 dəfə azaldın. 4) 45, 50, 55, 100 ədələrinin hər birini 5 vahid azaldın. 4 25 5 20 6 16 17 3 42 2 80 16 3 + 50 79 3 19 88 44 : 2 Şəkillərə əsasən məsələ qurub həll edin: 1) Stəkan və fincan birlikdə neçəyədir? 2) Fincan stəkandan nə qədər bahadır? 3) Stəkan fincandan nə qədər ucuzdur? 69 1 42 : 6 50 : 1 + 50 1 80 : 8 81 : 9 40 2 + 5 4 1000 DAİRƏSİNDƏ YUVARLAQ ƏDƏDLƏRİ TOPLAMA VƏ ÇIXMA 126

hesablamanı sütun şəklində yazmaq daha əlverişlidir. 320 + 130 = 450 hesablamanı sütun şəklində yazmaq daha əlverişlidir. 127

hesablamanı sütun şəklində yazmaq daha əlverişlidir. 587. Hesablayın: 5 yüzlük + 2 yüzlük 3 yüzlük 1 yüzlük 9 yüzlük + 7 yüzlük 1 minlik 6 yüzlük 5 yüzlük 4 yüzlük 5 yüzlük + 4 yüzlük 588. 1) 100-ün üzərinə 1000-ə qədər yüz-yüz gəlin 2) 1000-dən 100-ə qədər yüz-yüz çıxın. 3) 40-ın üzərinə 100-ə qədər on-on gəlin. 4) 100-dən 10-a qədər on-on çıxın. 589. Ədəd oxu üzərində verilmiş onluqların artmasına fikir verin və ona əsasən misalları yazın. Nümunə: 0 + 10 = 10 590. Ədəd oxu üzərində verilmiş onluqların azalmasına fikir verin və ona əsasən misalları yazın. Nümunə: 100 10 = 90 128

591. Ədəd oxu üzərində verilmiş yüzlüklərin artmasına fikir verin və ona əsasən misalları yazın. 592. Nümunə: 200 + 100 = 300 Ədəd oxu üzərində verilmiş yüzlüklərin azalmasına fikir verin və ona əsasən misalları yazın. Nümunə: 900 100 = 800 593. 594. 595. 100 + 100 200 + 100 300 + 100 500 + 100 200 + 200 500 + 300 600 + 200 300 + 700 100 +100 +10 300 +500 + 20 400 100 + 40 500 100 400 100 600 100 200 100 900 400 800 500 700 300 600 200 220 + 510 650 + 240 810 + 180 800 100 400 + 100 700 100 900 + 100 500 + 500 900 300 1000 700 200 + 800 630 420 380 110 760 540 596. Həll edin: İdman dərsində oğlanlar 200 m, qızlar isə 100 m məsafə qaçdılar. Onlar birlikdə neçə metr məsafə qaçdılar? 129

597. Bir topda 300 m məftil var idi. Ustalar 200 m məftil işlətdikdən sonra topda neçə metr məftil qaldı? 598. 599. 3 yeşikdə 200 kq alma var idi. 1-ci yeşikdə 30 kq, 2-ci yeşikdə 70 kq alma varsa, 3-cü yeşik neçə kiloqramdır? 1) 430, 520, 240, 670, 880, 900 ədədlərinin hər birini 10 vahid artırın. 2) 760, 310, 480, 550, 640, 730 ədədlərinin hər birini 10 vahid azaldın. 3) 100, 300, 500, 700, 900 ədədlərinin hər birinin üzərinə 100 əlavə edin. 4) 200, 400, 600, 800, 1000 ədədlərin hər birindən 100 çıxın. 600 (altı yüz). Müqayisə edin: > = < 500 200 700 800 600 300 400 400 100 300 1000 100 601. 340, 820, 950, 630, 890 ədədlərinin hər birini nümunədəki kimi cəm şəklində göstərin. Nümunə: 340 = 300 + 40 602. Həll edin: 130 430 + _ = 500 720 + _ = 800

540 + _ = 600 610 + _ = 700 603. 530 _ = 500 450 _ = 400 870 _ = 800 390 _ = 300 604. Hesablayın: + 100 50 + 460 40-990 90-1000 300-860 30 + 330 170 + 820 100-690 330 605. Misalları sütun şəklində həll edin: 100 + 40 270 + 60 200 + 70 900 80 480 80 560 500 420 30 870 50 960 80 500 + 200 800 + 70 300 + 0 606. Cədvəli doldurun: toplanan 230 560 780 940 120 450 toplanan 220 140 20 60 550 100 cəm 607. azalan 630 890 500 710 150 1000 çıxılan 230 610 100 160 70 500 fərq 131

UZUNLUĞUN ÖLÇÜLMƏSİ. KİLOMETR Böyük məsafələri kilometrlə ölçürlər. 1 kilometr 1000 metrdir: 1 km = 1000 m

1 santimetr 10 millimetrdir. 1 sm = 10 mm 608. Verilmiş parçaları mm, sm, dm ilə ölçün. 609. Ölçüləri millimetrlə yazın. 2 sm 3 sm 5 sm 1 sm 5 mm 1 sm 4 mm 6 sm 8 mm 6 sm 6 mm 7 sm 2 mm 9 sm 8 mm 610. Ölçüləri santimetrlə yazın. 1 m 3 m 9 m 70 mm 20 mm 80 mm 6 dm 7 dm 10 dm 611. Ölçüləri destimetrlə yazın. 40 sm 50 sm 100 sm 30 sm 70 sm 90 sm 20 sm 10 sm 60 sm 612. Həll edin: Uzunluğu 1 km olan yolun 500 metrinə asfalt çəkdilər. Asfalt çəkilməmiş neçə metr yol qaldı? 133

613. 614. 615. 616. Bakıdan Siyəzənə gedən yolun uzunluğu 100 km, Siyəzəndən Qubaya isə 60 km-dir. Bakıdan Qubaya yolun uzunluğu neçə kilometrdir? Yolun uzunluğu 100 m-dir. Yolun kənarına hər 20 m-dən bir işıq dirəyi qoydular. Neçə yerə işıq dirəyi qoyuldu? Uşaqlar məktəbin dəhlizinin və idman zalının uzunluğunu ölçdülər. Onların ümumi uzunluğu 40 m oldu. İdman zalının uzunluğu 15 m-dir. Dəhlizin uzunluğu neçə metrdir? Məktəb dirriyinin eni 45 m, bağın eni isə ondan 15 m enlidir. Məktəb bağının eni neçə metrdir? 617. Həll edin: 20 m + 15 m 40 m 30 m 85 m + 5 m 100 m 60 m 200 m + 50 m 1000 m 100 m 12 sm + 3 sm 48 sm 3 sm 30 sm + 30 sm 618. Müqayisə edin: > = < 134 1 km 1000 m 10 dm 1 m 1000 m 600 m 7 m 70 dm 8 m 800 sm 90 m 80 m

619. Həll edin: 64 : 8 6 49 : 7 4 81 : 9 3 38 + 64 : 8 45 + 81 : 9 39 + 72 : 9 100 7 4 100 6 5 100 9 7 620. Qalıqlı bölməni yerinə yetirin. 46 : 7 39 : 5 73 : 8 85 : 9 26 : 3 55 : 6 67 : 20 51 : 21 96 : 30 83 : 40 621. 34 : 8 = 4 (qalıq ) 53 : 20 = 2 (qalıq ) 79 : 8 = (qalıq 7) 47 : 6 = (qalıq ) 622. 28 : 14 + 45 : 3 70 : 10 40 : 8 44 : 11 + 32 3 (88 +12) : 50 (73 + 13) : 30 3 (47 17) 26 + 48 : 8 30 92 + 30 : 10 + 5 (60 + 20) : 40 2 623. 500 + 100 300 + 400 800 200 700 300 900 200 900 + 100 200 + 500 +100 600 + 300 200 624. 24 : x = 6 10 + x = 19 x 3 = 10 50 : x = 10 KÜTLƏNİN ÖLÇÜLMƏSİ. KİLOQRAM. QRAM Cisimlərin kütləsini kiloqram və qramla ölçürlər. 1 kiloqram 1000 qramdır. 1 kq = 1000 q Yarım kiloqram 500 qramdır. 135

625. Aşağıdakı şəkillərin hər birində göstərilmiş daşların ayrılıqda kütlələri cəmini tapın. 626. Həll edin: 1) Birinci pətəkdən 25 kq bal, ikinci pətəkdən bundan 5 kq az bal götürdülər. İkinci pətəkdən neçə kiloqram bal götürdülər? 2) Birinci pətəkdən 25 kq bal, ikinci pətəkdən isə 20 kq bal götürdülər. Pətəkdən cəmi neçə kiloqram bal götürdülər? 627. Balqabağın çəkisi 12 kq-dır. Qarpızın çəkisi ondan 5 kq çoxdur. Qarpızın çəkisi neçə kiloqramdır? 136

628. Bir kisə kartofun çəkisi 45 kq-dır. Bir kisə çuğundur ondan 15 kq ağırdır. Çuğundurn çəkisi neçə kiloqramdır? 629. 4 kq + 5 kq 11 kq + 3 kq 18 kq + 4 kq 20 kq 8 kq 35 kq 7 kq 50 kq 30 kq 12 kq + 4 kq 8 kq 47 kq + 6 kq 10 kq 53 kq + 2 kq 5 kq 630. Hesablayın: 500 = yüzlük 600 = yüzlük 3 yüzlük = 200 = yüzlük 400 = yüzlük 8 yüzlük = 900 = yüzlük 700 = yüzlük 9 yüzlük = 631. 690 + 10 420 + 70 830 500 760 300 310 + 80 430 + 50 890 300 920 + 80 632. Müqayisə edin: 1 kq 1000 q 300 q 400 q 2 kq 3 kq 500 yarım kq 200 100 q 600 500 q 633. Şəkillərə əsasən ərzaqların kütləsini tapın: 137

634. Cədvəlin boş xanalarını doldurun: toplanan 40 70 20 100 200 50 90 600 toplanan 30 100 80 200 70 60 40 400 cəm 635. Şəklə əsasən məsələ qurub həll edin: 12 kq? kq 636. Cədvəlləri doldurun: toplanan 40 70 20 100 200 50 90 600 toplanan 30 100 80 200 70 60 40 400 cəm azalan 500 420 1000 150 750 600 240 100 çıxılan 40 fərq 300 500 100 200 400 80 50 637. Həll edin: (35 + 38) (25 + 17) (42 + 49) (50 + 4) (61 38) + (93 26) (53 27) + (86 37) 138

(60 + 19) ( 47 + 1) (57 + 22) (33 + 12) (46 19) + (74 13) (72 14) + ( 43 14) 638. 96 : 16 76 : 19 96 : 24 81 : 27 58 : 29 66 : 22 54 : 18 99 : 33 55 : 11 88 : 44 75 : 15 13 36 : 18 15 48 : 16 14 81 : 27 11 66 : 11 12 639. + 100 50-200 100 + 500 300-600 400-1000 1000 + 850 150 + 190 200-100 50 640. 139

ÇOXBUCAQLI. ÇOXBUCAQLININ PERİMETRİ Çoxbucaqlının tərəfləri düz xətt parçalarından ibarət olur. Tərəflərin sayı ilə bucaqların sayı eyni olur. Çoxbucaqlının ən azı 3 tərəfi olur.

I üsul: 4 + 4 + 4 + 4 = 16 (sm) II üsul: 4 4 = 16 (sm) Cavab: 16 sm. 641. 1) Hansı fiqurlar çoxbucaqlıdır? 2) Hansı fiqurlar çoxbucaqlı deyil? 642. 1) Hər çoxbucaqlının neçə tərəfi var? 2) Hər çoxbucaqlının neçə bucağı var? 3) Bu çoxbucaqlılardan hansılar üçbucaqlıdır? 4) Bu çoxbucaqlılardan hansılar dördbucaqlıdır? 643. Dəftərinizdə şəkillərdəki kimi nöqtələr götürün. Bu nöqtələri elə birləşdirin ki, 1-ci şəkildə üçbucaq, 2-də dördbucaqlı, 3-də isə beşbucaqlı alınsın. 141

644. Üçbucağı ölçün. Onun tərəflərinin uzunluğu cəmini (perimetrini) tapın. 645. Hər bir üçbucağın tərəflərini ölçün və perimetrini tapın. 646. Fiqurların tərəflərini ölçün və perimetrlərini tapın. 647. Fiqurların perimetrlərini tapın. 648. Həll edin: Rəna 4 kvadrat, 2 dairə, 5 üçbucaq, 2 düzbucaqlı çəkdi. O, neçə çoxbucaqlı çəkdi? 649. 142 Sinif otağının eni 4 m, uzunu 6 m-dir. Sinif otağının perimetrini müxtəlif üsullarla hesablayın.

650. Dəftərinizdə tərəfləri 5 sm, 7 sm olan düzbucaqlı çəkin və onun perimetrini hesablayın. 651. 652. Dəftərinizdə tərəfləri 3 sm, 6 sm və 5 sm olan üçbucaq çəkin və onun perimetrini hesablayın. Dəftərinizdə tərəfləri 2 sm, 4 sm, 1 sm, 3 sm, 4 sm olan beşbucaqlı çəkin və onun perimetrini hesablayın. 653. Müqayisə edin: > = < 12 4 12 3 11 2 11 9 32 2 38 2 18 3 18 2 17 2 22 3 21 2 5 7 654. Həll edin: 40 3 + 16 21 + 9 14 36 + 4 27 92 7 32 36 + 24 17 92 56 + 14 655. 72 : 24 72 : 36 60 : 15 99 : 11 88 : 22 55 : 11 75 : 15 96 : 16 99 : 33 98 : 49 656. x-i tapın: 4 x = 32 x : 4 = 3 x 4 = 24 x 4 = 36 657. 100 5 6 100 7 6 6 9 26 6 8 16 70 : 7 10 1 5 7 + 3 7 658. Zooparkda yaşayan filə bir gündə 7 kq qara çörək, 2 kq ağ çörək verilir. Bu hesabla fil 11 günə neçə kiloqram çörək yeyər? 143

Bakıdan Ağsuya 160 km, Ağsudan Ağdama 200 km, Ağdamdan 659. Şuşaya 40 kilometrdir. Bakıdan Şuşaya qədər olan məsafəni tapın. 660. Həll edin: 5 + 7 6 + 8 9 + 4 13 4 16 9 14 7 3 + 9 + 0 4 + 6 10 9 + 9 0 77 7 + 30 80 + 20 40 100 (45 + 5) 661. 200 + 100 700 300 1000 400 520 + 30 440 40 790 90 800 + 70 580 20 990 + 10 ÜMUMİLƏŞDİRİCİ TƏKRAR 662. 100-dən 1000-ə qədər yuvarlaq ədədləri yazın. 663. 10 onluq neçə yüzlükdür? 664. 1 minlikdə neçə yüzlük var? 665. 100-dən 1000-ə qədər ədədlərin hər birinin adını yazın. 666. 400-ün üzərinə 1000-ə qədər yüz-yüz əlavə edin. 667. 1000-dən 300-ə qədər yüz-yüz çıxın. 668. 50-nin üzərinə 100-ə qədər on-on əlavə edin. 669. 100-dən 40-a qədər on-on çıxın. 144

670. Tamamlayın: 100 300 800 671. 2 yüzlüyü 4 onluğu, 5 yüzlüyü 0 onluğu, 8 yüzlüyü 5 onluğu, 6 yüzlüyü 4 onluğu olan ədədləri deyin. 672. 200 + 200 300 + 300 500 + 400 400 + 100 600 + 200 700 + 300 100 + 100 + 300 300 + 200 + 200 500 + 300 + 200 673. 1000 200 900 100 500 200 300 200 400 100 800 300 600 400 200 300 100 100 1000 300 500 674. 100 + 80 200 + 40 300 + 60 200 + 70 400 + 30 600 + 20 800 + 50 + 20 500 + 70 + 10 400 + 80 + 20 675. 570 70 330 20 440 10 680 30 900 60 790 30 880 20 10 950 20 30 660 40 20 676. Cədvəli doldurun: toplanan 30 80 90 10 3 30 25 28 toplanan 20 40 30 30 cəm 70 48 18 100 65 28 145

677. 678. 2 5 + 100 4 5 + 200 6 5 + 600 400 + 8 5 500 + 10 2 700 + 4 10 1000 10 8 900 5 8 500 10 6 679. Cədvəli doldurun: azalan 99 85 70 96 50 29 55 42 çıxılan 9 80 50 4 50 21 44 5 fərq 680. 600 20 : 2 100 + 40 : 2 500 60 : 3 400 + 80 : 4 100 : 5 + 50 100 : 10 + 990 100 : 2 + 720 400 90 : 3 681. Böyük məsafələri nə ilə ölçürlər? 682. 1 kilometr neçə metrdir? 683. 1 metr neçə santimetrdir? 684. 1 destimetr neçə santimetrdir? 146

685. 10 m + 20 m 100 m + 200 m 300 m 100 m 10 sm + 50 sm 20 km + 30 km 600 m 400 m 686. 687. Rayon mərkəzindən kəndə qədər yolun uzunluğu 8 km-dir. Avtobus 3 dəfə kəndə gedib qayıdarsa, cəmi neçə kilometr yol getmiş olar? Sərnişin avtobusu 1 saata 50 km yol gedərsə, 3 saata neçə kilometr yol gedər? 688. Yolsalanlar birinci gün 40 m, ikinci gün 50 m, üçüncü gün isə bu iki gündəkindən 30 m az yol saldılar. Yolsalanlar üçüncü gün neçə metr yol saldılar? 689. Kamil 40 m məsafəni 10 saniyəyə qaçdı. O, 1 saniyəyə neçə metr qaçmışdı? 690. Cisimlərin kütləsini nə ilə ölçürlər? 691. 1 kiloqram neçə qramdır? 692. Yarım kiloqram neçə qramdır? 147

693. Ədədləri yazın. 694. 2 qr + 3 qr + 15 qr 100 qr + 20 qr + 50 qr 30 qr + 20 qr + 40 qr 100 kq + 200 kq + 10 kq 200 kq + 200 kq + 20 kq 900 kq 300 kq 100 kq 695. Həll edin: Oğlanlar 18 kq, qızlar isə bundan 3 dəfə çox dərman bitkisi topladılar. Uşaqlar cəmi neçə kiloqram dərman bitkisi topladılar? 696. 1 kisədə 20 kq düyü olarsa, 2, 3, 4, 5 belə kisədə neçə kiloqram düyü olar? 697. a 14 16 25 19 32 48 13 21 b 2 4 3 4 2 2 3 4 a b 698. 64 : 8 + 6 5 7 8 8 5 (90 84) 9 28 : (48 41) 96 (17 11) 1 96 ( 17 11) 0 148

699. Həll edin: Nərgiz tortun xəmirinə 300 qr un, 200 qr şəkər tozu, 200 qr yağ, 100 qr xama işlətdi. Nərgiz cəmi neçə qram ərzaq işlətdi? 700 (yeddi yüz). Çoxbucaqlıların tərəfləri nədən ibarət olur? 701. Çoxbucaqlılar nəyin sayı ilə adlandırılır? 702. Perimetr nədir? 703. Fiqurları ölçün və perimetrlərini tapın: 704. Fiqurları ölçün. Perimetrini millimetrlə hesablayın: 705. 706. Tərəfləri 3 sm, 5 sm, 2 sm olan üçbucaqlı çəkin və perimetrini tapın. 1 tərəfi 2 sm olan altıbucaqlı fiqur çəkin və onun perimetrini hesablayın: 707. 8 sm + 20 sm 10 sm + 60 sm 100 sm 70 sm 10 m + 90 m 100 m + 300 m 600 m 200 m 149

708. (37 + 33) : 5 (39 + 27) : 6 (56 28) : 2 (92 15) : 7 (70 : 5) + (100 : 4) (80 : 5) + (88 : 8) (90 : 2) (30 : 2) (100 : 5) (70 : 5) (22 3) : 3 (15 4) : 2 (24 4) : 3 (12 3) : 2 709. Müqayisə edin. 90 : 9 90 : 70 80 : 8 100 : 10 6 + 3 6 3 18 : 2 8 1 0 : 6 0 6 8 : 8 8 8 710. 710. Cədvəlin boş xanalarını doldurun. vuruq 40 20 1 vuruq 2 4 35 21 21 hasil 100 40 0 21 150