KOROZYON TÜRLERİ 03.01.2011 09:16 1

KOROZYON TÜRLERİ Elektrokimyasal korozyonun en belirgin özelliği iyonların hareketine izin veren ortamlarda oluşmasıdır. Korozyon olayını etkileyen ve çoğunlukla korozyonu şiddetlendiren etmenlerin sayısı hayli fazladır (mekanik gerilimler, kaçak akım vb). Bu nedenle korozyon olayı farklı şekillerde karşımıza çıkar. Şekil 11 de farklı şekillerde karşılaşılan korozyon tipleri gruplar halinde verilmiştir. 03.01.2011 09:16 1

KOROZYON TÜRLERİ 03.01.2011 09:16 Şekil 11. Korozyonu tanımlayan temel gruplar 2

KOROZYON TÜRLERİ Şekil 12. Demirin atmosferik korozyonu Burada gerçekleşen reaksiyonlar; Anod reaksiyonu: 2Fe 2Fe 2+ + 4 ē Katod reaksiyonu : O2 + 2H 2 O + 4 ē 4OH - 03.01.2011 09:16 3

KOROZYON TÜRLERİ GALVANİK KOROZYON Birbiriyle temas halinde olan farklı türden metal ve alaşımların aynı ortama terkedilmesi halinde karşılaştığımız korozyon olayıdır (Şekil 13). Bu tür galvanik eşlemeler çoğunlukla arzunun dışında ve bir tasarım veya imalat gereksinimi olarak karşımıza çıkarlar. Örneğin otomobil motorunun soğutma sisteminde ayrı türden malzemeler soğutucu ortamla temas halindedir. 03.01.2011 09:16 4

GALVANİK KOROZYON İlke olarak aktif olan metallerin korozyonu hızlanırken daha soy olan metallerin korozyonu yavaşlayacak veya tamamen önlenecektir. 03.01.2011 09:16 5

GALVANİK KOROZYON Ağırlık kaybı mg. Eşlenen metal Demirde Eşlenen metalde Magnezyum 0.0 3104.3 Çinko 0.4 688.0 Kadmiyum 0.4 307.9 Alüminyum 9.8 105.9 Antimon 153.1 13.8 Wolfram Kurşun 176.0 183.2 5.2 3.6 Kalay 171.1 2.5 Nikel 181.1 0.2 Bakır 183.1 0.0 03.01.2011 09:16 6

Tablo1. 25 C de metal iyonlarının elektrod potansiyelleri Metal iyonları Standart elektrod potansili (Volt) Li + (baz) - 2.96 (Anodik-Korozyon eğilimi yüksek) K + - 2.92 Ca 2 + - 2.90 Na + - 2.71 Mg 2+ - 2.40 Al 3 + - 1.70 Zn 2+ - 0.76 Cr 2+ - 0.56 Fe 2+ - 0.44 Ni 2+ - 0.23 Sn 2+ - 0.14 Pb 2+ - 0.12 Fe 3+ - 0.045 H + 0.00 (referans) Cu 2+ + 0.34 Cu + + 0.47 Ag + + 0.80 Pt 4+ + 0.86 03.01.2011 09:16 Au + (soy) + 1.50 (katodik daha koruyucu) 7

GALVANİK KOROZYON Şekil 13. Galvanik korozyon. Paslanmaz çelik vida, aluminyum esaslı plaka malzemede galvanik korozyona neden olmuştur 03.01.2011 09:16 8

GALVANİK KOROZYON Şekil 14. Boru bağlantı bölgelerinde galvanik korozyon (a) ve (b). 03.01.2011 09:16 9

GALVANİK KOROZYON Şekil 14 de görüldüğü gibi boru bağlantı bölgelerinde farklı malzeme kullanılması ve aralarında yeterli yalıtım yapılamadığından galvanik korozyon oluşmuştur. Tasarım ve imalat gereksimleri sonucu farklı türden metal veya alaşımları eşleme durumunda olan mühendis, bu metal ve alaşımların korozyon tutumuna ilişkin gerçekçi tahminlerde bulunabilmelidir. Elektrokimyasal gerilim dizisi iki veya daha çok metalden kurulu korozyon hücrelerini çalışma koşulları hakkında ancak genel bir fikir verebilir. Genel olarak dizinin yukarı sıralarında yer alan metallerin daha aşağıdakilere oranla anodik tutum kazanacakları ve bunun sonucu korozyona uğrayarak bozunacakları söylenebilir. 03.01.2011 09:16 10

GALVANİK KOROZYON Gerçekte mevcut olan koşullar elektrokimyasal gerilim dizisine temel olan standart koşullardan hayli farklı olabilir. Gözden uzak tutulmaması gereken diğer bir etmen bazı metallerin aktif-pasif dönüşümü nedeniyle çift tutum göstermeleridir. Buna karşın, metallerin elektrokimyasal gerilim dizisindeki yerleri yalnızca aktif durumdaki potansiyelleri ile belirlenmektedir. 03.01.2011 09:16 11

GALVANİK KOROZYON Teknolojik açıdan önem taşıyan bazı metallerin ve alaşımların birçok ortamlarda pasif tutuma geçebilecekleri dikkate alınınca, elektrokimyasal gerilim dizisinin gerçekte mevcut olan koşulları yansıtmaktan hayli uzak olduğunu kabullenmek gerekir. 03.01.2011 09:16 12

GALVANİK KOROZYON Belli bir uygulama alanı için söz konusu olabilecek tüm metal ve alaşımların gerçek ortam içinde tutumlarını temel alan bir dizinin (galvanik dizi) daha yararlı olacağını düşünmek gerekir. Galvanik dizi çok sayıda metal ve alaşımı deniz suyu içinde gözlemlenen gerçek potansiyeli temel alınarak geliştirilmiştir. 03.01.2011 09:16 13

GALVANİK KOROZYON Başka ortamlar için benzer dizilerin geliştirilmesi gerekir. Dizide birbirlerinden uzak olan metallerin eşlenmesi dizinin üst sonuna yakın metallerin hızla çözünmesine ve kısa sürede görevini yapamayacak ölçüde bozunmasına yol açabilir. Bunun nedeni dizide birbirlerinden uzak görünen metalleri büyük bir potansiyel farkı oluşturmalarıdır. 03.01.2011 09:16 14

GALVANİK KOROZYON Bu nedenle, galvanik eşlemenin zorunlu olduğu hallerde dizide birbirlerine yakın metal ve alaşımların seçilmesi önem taşır. Bazı koşullar altında metal ve alaşımların galvanik dizideki yerleri değişikliğe uğrayabilir. Bunun önemli olabilecek bir sonucu metaller arası kutup değişimidir. Kutup değişimine ilişkin bazı gözlemlere karşın, nedeni ve koşulları hakkında yeterli bilgi mevcut değildir. 03.01.2011 09:16 15

GALVANİK KOROZYON Galvanik korozyonun etkilendiğini belirleyen diğer bir faktör ortamın iletkenliğidir. Aktif metal ve alaşım üzerinde yoğunlaşan bozunma artan iletkenlikle hız kazanır. Bu durumda metal kaybının çok geniş bir alana dağılmasını beklemek gerekir. Ortanım iyi bir iletken olması bozulmaya homojen dağılımlı korozyon görünümü verebilir. İletkenliği sınırlı ortamlarda metal kaybında gerileme görülür. Korozyon homojen görünümünü kaybeder ve eşleme sınırı yakınında yoğunlaşır 03.01.2011 09:16 16

GALVANİK KOROZYONUN ÖNLENMESİ 1. Galvanik dizide birbirinden uzak metal veya alaşımların eşlenmesi olanaklar ölçüsünde önlenmeye çalışılmalıdır. Bu tür eşlemeler kaçınılmaz bir zorunluluk olarak ortaya çıkarsa ayrı türden metaller yalıtkan conta veya ara parçaları kullanarak izole edilebilir. 2. Eşlenen metallerden yüzey alanı küçük olanların diğerlerine kıyasla soy olmalarına dikkat edilmelidir. Bu durumda oran küçük olacağından eşlemenin aktif metallerin korozyonu üzerindeki etkisi sınırlanmış olur. 03.01.2011 09:16 17

GALVANİK KOROZYONUN ÖNLENMESİ 3. Eşlenen metallerden daha aktif bir metalin iliştirilmesi ile galvanik korozyonun etkenliği sınırlanır ve hatta tamamen önlenebilir. Bu önlemin uygulanması halinde korozyon, amaçlı olarak sisteme eklenen metal üzerinde yoğunlaşır ve sistemin daha soy metallerden oluşan kısımları korozyona karşı korur (Katodik koruma). 4. Ortamdan ayrışarak sistemin belirli yerlerinde çökelen metaller olumsuz bir eşlemeye olanak sağlıyabilir. Bu tür ayrışımların zararsız hale getirilmesi için gerekli tasarım önlemleri üzerinde durulmalıdır. 03.01.2011 09:16 18

GALVANİK KOROZYONUN ÖNLENMESİ 5. Korozyon hızlarının yüksek olmadığı ve sürekli bakım ve yenilenmesinin sağlanabildiği koşullarda yüzey kaplamaları yararlı olabilir. Ayrıca ortamın saldırganlığını sınırlayıcı önlemlerede başvurulabilinir. 6. (ortama korozyonu yavaşlatıcı maddelerin ilavesi ). Sistemin korozyona uğrayan kısımları diğer kısımlarına oranla daha kalın olmalıdır. Gereğinde bu kısımların kolay değiştirilmesine olanak sağlayıcı tasarım üzerinde durulmalıdır 03.01.2011 09:16 19

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Korozyon olayının çok dar bölgeler üzerinde yoğunlaşması sonucu ortaya çıkan korozyon türüdür. Metal yüzeylerde oluşan çok sayıda çukurlar genellikle bir karıncalanma görünümü verir. Çukurların çapı derinliği ve sıklığı malzeme ve ortama bağlı olarak değişir. Toplam metal kaybı homojen dağılımlı korozyonun aksine çok küçüktür. 03.01.2011 09:18 20

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Ancak parçalar (örneğin kondenser boruları) kısa zamanla delinerek kullanılmaz hale gelirler. Ayrıca, çukurçuk diplerinde oluşan mekanik gerilim yoğunlaşması mukavemet kaybı yanında korozyonlu yorulma ve gerilimli korozyon olarak tanımlanan çatlama olaylarını başlatabilir. Bozucu etkisi, yaygınlığı ve kontrolündeki güçlükler nedeni ile çukurçuk korozyonu en korkulan korozyon türlerinin başında gelir. 03.01.2011 09:18 21

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Çukurçuk korozyonunu birçok metal ve alaşımlarda görmek mümkündür. Ancak teknolojik ve ekonomik açıdan paslanmaz çelikler ve alüminyum alaşımlarına öncelik verilmesi gerekir. Çukurçuk korozyonu genellikle klor ve brom iyonları içeren nötür ortamda oluşur. NaCl ve oksijen bakımından hayli zengin olan deniz suyu, çukurçuk korozyonuna yolaçan etken bir ortamdır. 03.01.2011 09:18 22

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Deniz suyuna terkedilen paslanmaz çelikler derin çukurçuk oluşumu ile kısa zamanda bozunurlar. Hipoklorür içeren beyazlatıcılarda çukurçuk korozyonu açısından kontrolü güç ortamlardır. Florür ve iyodürlerin etkenliği klorür, bromür ve hipoklorürlere oranla sınırlıdır. 03.01.2011 09:18 23

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU ph değeri ortamın çukurçuk korozyonu bakımından etkilediği belirleyen önemli bir göstergedir. Çukurçuk korozyonu öncelikle nötür ortamda oluşur. ph değeri düşürülünce yerini genel korozyona (homojen dağılımlı korozyona) terkeder.buna karşılık ph değerinin yükseltilmesi pasif tutumun etkenliğini artıracağından çukurçuk korozyon genel korozyon ile korozyona mukavemet arası bir tutum olarak tanımlanmıştır. 03.01.2011 09:18 24

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Çukurçuk korozyonun belirgin özelliklerinden biri de çok küçük çözelti miktarı ile oluşmasıdır. Yani korozyonun yoğunlaştığı çukurçuk dipleri ile ortamın büyük hacmi arasında bir tıkanıklığın gerekliliğinden söz edilebilinir. Bu tıkanıklığı giderici etkiler, örneğin durgun haldeki bir ortamın akış haline dönüştürülmesi, çukurçuk korozyonu eğilimini önemli ölçüde azaltabilir. 03.01.2011 09:18 25

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Bu tür etkileri saldırgan ortamların nakli için kullanılan pompalarda gözlemek mümkündür. Örneğin deniz suyunun pompalanması için kullanılan paslanmaz çelik pompalar sürekli çalışma koşullarında tam mukavemet gösterirken çalışmaya bir süre ara verilmesi üzerine korozyona uğrarlar. 03.01.2011 09:18 26

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Çukurçuk korozyonun paslanmaz çeliklerle ve alüminyum alaşımlarında öncelikle oluştuğu gözlenmektedir. Pasif durumda olan bir metali, örneğin bir alüminyum alaşımını NaCl ve çözülmüş oksijen içeren bir ortamda temas halinde olduğunda, klor iyonları pasif tutumu sağlayan yüzey tabakasının içine sızarak metalin o yerlerde aktif duruma geçmesine neden olacaktır. Aktif tutum kazanan yerlerin toplamı halen pasif tabaka ile örtülü olan yüzey alanına oranla çok düşüktür. Bu koşul metalin aktif duruma geçen noktalarında hızla çüzülmesine ve yer yer çukurçukların oluşmasına yol açacaktır 03.01.2011 09:18 27

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Hızlı çözülme sonucu çukurçuklar içindeki ortam metal iyonları bakımından zenginleşir. Ancak korozyon olayının her aşamasında ortamın elektrik yükleri bakımından dengelenmesi gerekir. Bu koşul metal iyonlarının taşıdığı elektrik yüküne eşdeğer miktarda klor iyonunun çukurçuklar içine yayılması ile sağlanır. Böylece oluşturulan metal klorürler reaksiyon uyarınca hidrolize uğrayarak hidrojen iyonlarının büyük miktarlarla ortaya çıkmasına olanak sağlar. 03.01.2011 09:18 28

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Otokatalitik olarak tanımlanan bu olayın çukurçuklar içindeki ortama asit karekteri kazandıracağı ve bu nedenle korozyonun etkenliğini sürekli olarak artıracağını özellikle dikkate almalıdır. Katodik olay, yani oksijen reaksiyonu çukurçukların yeterli miktarda oksijenle temas edebilen ağız kısımlarında oluşmaya devam edebilecek ve metal çözünümü tekrarı ile çukurçuk diplerinde yoğunlaşacaktır 03.01.2011 09:18 29

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 15. ASTM G 46 a göre değişik çukurcuk korozyon şekilleri 03.01.2011 09:18 30

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 18. C-276 tipi kaynaklı bir malzemede %80 asetik asit içerisinde 5 gün sonra oluşan çukurcuk korozyonu X7 03.01.2011 09:18 31

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 19. Düşük alaşımlı çelik tankın kaynak bölgesindeki çukurcuk korozyon 03.01.2011 09:18 32

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 20. Perlitik çelikte çukurcuk korozyonu. Ortam: ph: 8, 1g/lt Ca(OH)2, X4500 03.01.2011 09:18 33

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 21. Aynı numunede çukurcuk korozyonu nedeniyle yüzeyinde oluşan oyukların çatlağa dönüşmesi X3500 03.01.2011 09:18 34

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 22. Paslanmaz çelik malzemede çukurcuk korozyon oluşumu. Malzeme uzun süreli olarak oksitleyici tuzlar ile beraber bulunmuştur. 03.01.2011 09:18 35

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 23. Saf polikristalde çukurcuk korozyon oluşumu 03.01.2011 09:18 36

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 24. Metal kirlenmesinden dolayı çelik fırın haznesinde çukurcuk korozyon oluşumu. 03.01.2011 09:18 37

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 25. Kutu sementasyonuyla sertleştirilmiş bir pinyon dişli üzerinde çukurcuk korozyon oluşumu. 03.01.2011 09:18 38

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 26. Çelik malzeme yüzeyinde oluşan çukurcuk korozyonunun SEM görüntüsü 03.01.2011 09:18 39

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 27. Çelik boru malzemede çukurcuk korozyonu. 03.01.2011 09:18 40

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 28. Çelik malzemede çukurcuk korozyonu 03.01.2011 09:18 41

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 29. Çelik malzemede çukurcuk korozyonu 03.01.2011 09:18 42

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 30. Yüzeyi ince filmle kaplanmış bir sertmetal malzeme yüzeyinden içeri doğru ilerleyen oyuklaşma tipi korozyon 03.01.2011 09:18 43

ÇUKURÇUK (OYUKLAŞMA) KOROZYONU Şekil 31. 316L (UNS S31603) tipi paslanmaz çelik pompanın iç kısmında bölgesel oyuklaşma tipi korozyon görülmektedir. 03.01.2011 09:18 44

ARALIK KOROZYONU Korozyon olayının belirli dar bölgeler üzerinde yoğunlaşması sonucu ortaya çıkan bozulma türlerinden biri de aralık korozyondur. Çukurların oluştuğu yerlerin büyüme doğrultusunun ve dağılımının malzemenin iç yapısı ile ilgili olduğu kabul edilmektedir. Buna karşılık korozyonu makina parçalarının montajında yok edilemiyen dar bölgeler ve aralıklar içinde başlar 03.01.2011 09:19 45

ARALIK KOROZYONU Dar bölge korozyonunun oluşabilmesinin ön koşulu aralıkların ortamın girmesine izin verecek kadar geniş, ancak gerekli tıkanıklığın sağlanabilmesi içinde yeterli darlıkta olmasıdır. Gözlemler bu tür korozyonun milimetrenin onda biri, hatta daha küçük kesitleri ile ifade edebileceğimiz dar aralıklarda başlıyabildiğini göstermektedir. 03.01.2011 09:19 46

ARALIK KOROZYONU Aralık genişledikçe korozyon etkenliğini kaybeder ve genişliği birkaç milimetreyi bulan dar bölgeler içinde ancak ender koşullar altında görülebilir. Aralığı oluşturan parçalardan her ikisininde metal olması gerekmez. Lastik, cam ve polimer gibi metal olmayan malzemelerle temas halinde olan metaller aralık korozyonu ile bozulabilirler. 03.01.2011 09:19 47

ARALIK KOROZYONU Aralık korozyonunun oluşum düzeni çukurçuk korozyonunkine yakındır. Korozyon aralık içinde ve dışında yer alan oksijen reaksiyonu ile başlatılır. Ancak aralık içine sızan ortam içerdiği oksijeni çok küçük olan hacmi nedeni ile hızla kaybeder. Böylece oksijen reaksiyonu yanlızca aralık dışında oluşmaya devam eder. Çözülen metalin aralığı oluşturan yüzey üzerinde yoğunlaşması sonucu ortam metal iyonları bakımından giderek zenginleşir. Çukurçuk korozyonunun etkenlik ve sürekliliğini sağlayan otokatalitik olay bu aşamada devreye girer (aralık korozyonun başlangıçı ve ilerlemiş durumu Şekli 32 de gösterilmiştir). 03.01.2011 09:19 48

ARALIK KOROZYONU 03.01.2011 09:19 49

ARALIK KOROZYONU Bu tip korozyona karşı en etkili yöntem, bölgesel farklılığa olanak sağlayan tasarımlardan kaçınmaktır. Örneğin, perçinli ve civatalı bağlantılar yerine kaynak dikişi kullanmak sorunu önemli ölçüde çözümleyebilir. Ancak bu önemle başarılı olabilmenin koşulu tüm araların kaynakla kapatılmasıdır. 03.01.2011 09:19 50

ARALIK KOROZYONU Metallerle metal olmayan malzemelerin eşlenmesi zorunlu ise (örneğin, sızdırmazlığı sağlamak için contalar vb.) metal olmayan malzemenin geçirgenlik ve soğutma yeteneğinin sınırlı olmasına dikkat etmelidir. Metal aksam üzerinde, özellikle sıvı depoların dibinde çökelen katı parçalar sürekli olarak uzaklaştırılmalıdır. 03.01.2011 09:19 51

ARALIK KOROZYONU Şekil 33. Titanyum esaslı bir boruda aralık korozyonu. (a)2. Kalite titanyum boruda düzensiz şekilli aralık korozyonu. (b)korozyon bölgesine ait kesitte titanyumoksit ürünleri X100 03.01.2011 09:19 52

ARALIK KOROZYONU Şekil 34. Birleştirme elemanı çevresindeki yetersiz yalıtım nedeniyle malzemede pil hücresi benzeri etkisiyle korozyon başlaması 03.01.2011 09:19 53

ARALIK KOROZYONU Şekil 35. Aralık korozyonu yaratan şartların şematik gösterimi 03.01.2011 09:19 54

ARALIK KOROZYONU Şekil 36. Kokpiti korozyona uğrayan Boing 737 uçağı 03.01.2011 09:19 55

ARALIK KOROZYONU Aralık tipi korozyon hasarı nedeniyle meydana gelen Aloha Havayollarına ait bir ucağın kazasından sonra özellikle uçak gövdelerinin birleştirme yöntemlerine çok daha fazla önem verilir olmuştur. 28 Nisan 1988 de 18 yaşındaki Boing 737 tipi nakliye uçağı 24.000 ft te uçarken kokpitin tavanının büyük bir kısmı kopmuştur (Şekil 36). Pilot uçağa Hawaii de Maui adasına zorunlu iniş yaptırabilmiştir. Ancak bir kişi ölmüş birçok yolcuda ağır yaralanmıştır. 03.01.2011 09:19 56

ARALIK KOROZYONU Şekil 37.Uçak kokpiti için temel üç tip birleştirme yöntemi. 03.01.2011 09:19 57

ARALIK KOROZYONU Şekil 38. Yeterli önlem alınmaması durumunda bindirme bölgesinde elektroliz hücresi ve sonrasında korozyon oluşumu 03.01.2011 09:19 58

KAPLAMA-ALTI KOROZYON Suya karşı bir ölçüde geçirgen maddelerle kaplanan metaller, dış görünümü hayli farklı ancak oluşum düzeni bakımından bir tür aralık korozyonu ile bozunurlar. Korozyon olayı metalkaplama ara yüzeyinde, köşe veya benzer düzensizliklerin bulunduğu yerlerde başlar. Metal ile kaplama arasına sıkışan korozyon ürünleri (0,5-1 mm) genişliğinde lifler oluştururlar. 03.01.2011 09:19 59

KAPLAMA-ALTI KOROZYON Çok sayıda noktadan başlıyarak değişik doğrultularda ilerleyen lifler zamanla karışık bir ağ görünümü ortaya koyar. Ancak yakından incelenince liflerin birbirlerini kesmedikleri görülür. Önceden oluşan liflerle birleşen yeni lifler yaklaşık eşit aralıklarla yön değiştirirler veya temas noktasında son bulurlar. Liflerin büyüme hızları (0,4 mm/gün) olarak saptanmıştır 03.01.2011 09:19 60

KAPLAMA-ALTI KOROZYON Kaplama altı korozyona ilişkin gözlemler hayli yaygındır. Çelik, alüminyum ve magnezyuma uygulanan farklı özellikte kaplamaların bu tür korozyona yol açtığı saptanmıştır. En etken kaplamalar organik (boyalar) olanlardır. Etkinlik sırasına göre emaye kaplama, fosfat kaplama ve metal kaplamalardan söz etmek gerekir. Çeliğin bu yolla korozyona yol açan tek ortam nemli havadır 03.01.2011 09:19 61

KAPLAMA-ALTI KOROZYON Kaplama altı korozyonun önemli sakıncası parçaların dış görünümünü olumsuz yönde etkilemesidir. Bu tür korozyona karşı uygulanabilecek tek önlem havadaki nem miktarının mümkünse azaltılmasıdır. Kaplayıcı maddelere ilave edilen korozyon yavaşlatıcıların çok etkili olmadıkları saptanmıştır 03.01.2011 09:19 62

KAPLAMA-ALTI KOROZYON Şekilde bir karbon çeliğinde kaplama altı korozyonu görülmektedir. Kaplanmış yüzeyde rutubet kalması nedeniyle 63 kaplama altı korozyona örnek verilmiştir. Şekilde kurt-benzeri

KOROZYON VE KOROZYONDAN KORUNMA PROF. DR. MUZAFFER ZEREN 64

SEÇİCİ KOROZYON Alaşımlarda belirli bir metal veya belirli bir faz üzerinde yoğunlaşarak öncelikle çözülmelerini sonuçlayan korozyondur. Temel olarak, elektrokimyasal gerilim dizisinde birbirinden çok uzak metallerden oluşan alaşımlar seçici korozyona uğrarlar. Örneğin, altın-gümüş alaşımı seyreltik nitrik asit çözeltisine terkedilince gümüşün çözündüğü ve giderek sadece saf altının kaldığı görülür. 65

SEÇİCİ KOROZYON Bakır-çinko alaşımlarında görülen çinko kaybı, dökme demirde ana yapının çözünümü ile gelişen grafitleşme olayı bu tür korozyon için verebilecek önemli bir örnektir. 66

KATILAŞMA SIRASINDAKİ GRAFİTLEŞME 67

SEÇİCİ KOROZYON Seçici korozyonun bozucu etkisi malzemenin uğradığı mukavemet kaybıdır. korozyonun etkili olduğu bölgelerde çekme mukavemetinin sıfıra indiği kabul edilir. Bu nedenle korozyona uğrayan parçalarda saptanan mukavemet kaybı korozyondan etkilenen kesit alanın doğrudan bir göstergesi olarak önem taşır. 68

SEÇİCİ KOROZYON Büyük ölçüde mukavemet kaybına karşı korozyon uğrayan parçaların dış görünümünde renk değişimi dışında hiçbir farklılık görülmeyebilir.. 69

SEÇİCİ KOROZYON Çinko miktarı % 15 in üzerinde olan bakır-çinko alaşımları, özellikle sarı pirinç ( % 30 Zn), terkedildikleri ortamda çinko kaybederek bozulurlar. Bu tür korozyon oluşumu düzenine ilişkin farklı görüşler vardır. Basit bir yaklaşım olarak çinko ve bakırın aynı zamanda çözündükleri ancak çinko iyonları ortamda kalırken daha soy olan bakır iyonlarının indirgenerek yeniden metalik duruma geçtikleri söylenebilir. 70

SEÇİCİ KOROZYON Bu olaylar çinkonun giderek tamamen çözülmesine ve ortama karışmasına yol açarlar. Bakır-çinko alaşımından geriye kalan bakır ve korozyon ürünlerinin oluşturduğu boşluklu, belirli ölçüde geçirgen zayıf bir yapıdan ibarettir. Pirince özgü sarı rengin yerini kızıla terkettiği görülür. 71

SEÇİCİ KOROZYON Çinko kaybının çıplak gözle kolayca ayırt edilen iki türünden söz etmek mümkündür. Homojen dağılımlı çinko kaybı daha çok çinko miktarı yüksek pirinçlere özgü bir tutumdur. Çoğunlukla korozyon ürünlerinin tamamen çözünür olduğu asit ortamlarda görülür. Buna karşılık çinko miktarı düşük olan pirinçler nötr, bazik veya zayıf asit ortamlara bırakılınca çinko kaybının homojen dağılımı yerine bazı bölgelerde yoğunlaştığı görülür. 72

SEÇİCİ KOROZYON Bu tür korozyona uğrayan pirinç parçaların yüzeyinde kırmızı lekeler görülür. Yüzeyde yer yer çökelen boşluklu inorganik maddeler, pirincin kimyasal bileşimi ve iç yapısında mevcut farklılıklar, leke türü çinko kaybını kolaylaştırıcı diğer etmenlerdir. Çinko kaybı artan sıcaklıkla hızlanır. Ortam akış hızının etkisi genellikle yavaşlatıcıdır 73

SEÇİCİ KOROZYON Çinko kaybına karşı en etkili ve en ekonomik önlem, bu tür korozyona dayancı daha iyi malzemeler kullanmaktır. %1 Sn içeren sarı pirinç veya arsen, fosfor ve antimuan gibi elemanları küçük miktarlarda içeren yavaşlatılmış alaşımlar (örneğin %70 Cu, %29 Zn, %1 Sn ve %0,04 As) bu amaçla kullanılabilecek bakır-çinko alaşımlarıdır. Çinko miktarının %20 nin altına düştüğü alaşımlarda bu tür korozyona rastlanmaz. 74

SEÇİCİ KOROZYON Bakır Çinko denge diyagramından bir bölüm (a + β) pirincinin iç yapısında alfa kristallerinin yanında beta kristalleri de bulunur 75

. Sarı prinç diye de anılan a+b princinin mikroyapısı. b(beta) fazı ~ 45 wt% Zn, a(alpha) fazı ~ 30 wt% Zn içerir. 76

SEÇİCİ KOROZYON. Şekil 40. Pirinç malzemede çinkosuzlaşma sonucu oluşan 77

SEÇİCİ KOROZYON. Şekil 41. Pirinç malzemede yüzeyden başlayan çinkosuzlaşma 78

SEÇİCİ KOROZYON İçerisinde çinkosuzlaşmanın olduğu pirinç malzemede kesit görün (karanlık alanlarda çinkosuzlaşma nedeniyle malzeme içerisinde b 79

SEÇİCİ KOROZYON Şekil 43. a-b pirincinde çinkosuzlaşma nedeniyle süngerimsi bakır oluşumu X200 80

SEÇİCİ KOROZYON. Şekil 44. Pirinç malzeme içerisinde çinkonun yayınma bölgesinin SEM görüntüsü. 81

SEÇİCİ KOROZYON. Şekil 45. Nikel-aluminyum bronzunda sulu ortamın yol açtığı 82 alumi