Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı"

Transkript

1 Taşıt Teknolojileri Elektronik Dergisi (TATED) 2009 (3) Electronic Journal of Vehicle Technologies (EJVT) 2009 (3) TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR e-issn: X Makale (Article) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı Tuncer KORUVATAN *, Arzu KORUVATAN *, Emrah KOÇ * * Kara Harp Okulu Dekanlığı, Bakanlıklar, Çankaya, Ankara/TÜRKİYE Özet Son zamanlarda oldukça yoğun bir ilgi odağı haline gelen Yapay Zekâ çalışmaları bilgisayar biliminde yeni bir araştırma alanı olmaya başlamıştır. Bilgisayar bilimine ve programcılığa yeni bir boyut getiren Yapay Zekâ çalışmalarının temel amacı insan gibi düşünüp, yorum yapabilen ve karar verebilen bilgisayar programları oluşturabilmektir. Yapay Zekâ alanındaki bu çalışmalar yardımıyla birçok alanda sağlıklı kararlar verebilmek, doğru yorumlar yapabilmek ve bir insana göre çok daha fazla sayıda değişkeni çok daha kısa zamanda inceleyip sonuca varmak mümkün olabilecektir. Yapay Zekâ alanında ilgilerin yoğunlaştığı bir diğer çalışma alanı da Uzman Sistemler dir. Uzman Sistemler herhangi bir alanda uzman bir kişinin uzmanlığını, bilgisini, tecrübesini, yorumunu, düşüncesini ve açıklamalarını aynen yansıtabilen, olaylara uzman kişiler gibi çözümler ve öneriler getirebilen bilgisayar programlarıdır. Bu çalışmada; Uzman Sistemler in karar verme yönünün ele alınmasıyla elde edilen, bilgisayar destekli bir Uzman Sistem programından bahsedilmektedir. Program; sürücüye, seyahat esnasında veya seyir halinde iken doğabilecek, arızalanma veya yolda kalma gibi durumlarda muhtemel arıza veya arızaları tahmin etme ve bunları giderebilme imkânı tanımaktadır. Anahtar Kelimeler: Uzman Sistem, Yapay Zeka, Otomobil Arızacılığı, Arızacılık. Expert System Approach In Diagnosing Motor Vehicle Breakdowns Abstract An Artificial Intelligence study which has recently become the center of attention has started to grow into a new field of research in computer sciences. The main purpose of Artificial Intelligence studies that has brought a new dimension to computer sciences and programming is to generate computer programs that can think, make interpretations and decisions like a human. Thanks to the studies in the field of Artificial Intelligence, making reliable decisions, making accurate comments, and analyzing a great deal of variables in a shorter period than many people in many fields will be possible. Another field that the attention is focused on in Artificial Intelligence is Experts Systems. Expert Systems are computer programs that can exactly reflect the expertise, knowledge, experience, comment, thought and explanations of an expert person and that can figure out solutions and make suggestions like they would do. This study mentions a computer-assisted Expert Systems program that has been obtained through discussing the decision making aspect of Expert Systems. The program allows for the driver to anticipate probable breakdowns that may occur during cruise and the chance to overcome these breakdowns. Keywords : Expert System, Artificial Intelligence,Trouble-shooting of Automotive, Trouble-shooting. Bu makaleye atıf yapmak için Koruvatan T, Koruvatan A, Koç E., Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı Taşıt Teknolojileri Elektronik Dergisi 2009, (3) How to cite this article Koruvatan T., Koruvatan A, Koç E., Expert System Approach In Diagnosing Motor Vehicle Breakdowns Electronic Journal of Vehicle Technologies, 2009, (3) 11-24

2 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı 1. GİRİŞ US ler, Uzman kişilere göre birtakım avantajlara sahiptir. US lerin çoğaltılabilmeleri ve yüksek performansta kullanılabilmeleri belirgin avantajlarındandır. US uygulamalarının uygunluğu geniş kapsamlı olması ve tutarlı sonuçlar sunması, aktiviteler ve problem çözümü için gerekli zamanın azaltılması ile sağlanmaktadır. US lerin kullanıcılara sağlamış oldukları diğer temel yararlar aşağıda maddeler halinde yazılmıştır; 1. US. her an kullanıma hazırdır, 2. Bir çok durumda, ihtiyaç duyulduğunda konu ile ilgili uzman bir kişi bulmak güçtür. Fakat bir çok US oluşturulabilir, 3. US ler uzman kişiler gibi ölüp bilgilerini sona erdirmezler. US deki bilgiler saklanabilir, kopya edilebilir, 4. US ler uzman kişiler gibi yorulmazlar. Bu nedenle performansları sabittir, daha hızlı çalışır ve güvenilirdir, 5. Uzman kişiler zaman içerisinde bilgilerini unutabilirler, bilgilerinin kaybolma riski vardır, 6. Çoğunlukla uzman kişilerin maliyeti, US lere göre daha yüksektir, 7. US ler yoğun öneriler sağlayarak ve hata oranlarını düşürerek kaliteyi yükseltebilirler, 8. US ler hizmet sunumunda ve ürün yapımında esnek hale getirilerek geliştirilebilirler, 9. Uzman kişiler gibi işten ayrılma, emekli olma sorunları yoktur, 10. Geniş hacimli verilerin incelenmesi gerektiği zaman, uzman kişilerden daha hızlı cevap verebilirler, 11. Kişilerin tehlikeli ortamlarda çalışmasını gerektiren görevler vardır. US ler, kişinin bu tehlikeli ortamın dışında kalmasını sağlar, 12. US ler, insan yeteneğini aşan komplekslikteki problemleri çözmek için kullanılabilir [1]. Bu çalışmada öncelikle; Yapay Zekâ (YZ) ve Uzman Sistem (US) kavramları hakkında genel bir bilgi verilmiştir. Daha sonra US lerin yapısı ve uygulama alanları üzerinde durulmuş ve prototip haldeki US ler incelenmiştir. Çalışmanın ilerleyen bölümlerinde ise arıza teşhisi yapan bir US incelenerek, çalışma sonuçlandırılmıştır [2]. 2. YAPAY ZEKÂ 2.1. Literatürde Yapay Zekâ ile İlgili Kullanılan Tanımlar YZ, 1950'lerden bu yana araştırmacılar tarafından sürekli olarak geliştirilmektedir. David W. Rolston a göre; genel bir ifade ile YZ, insan fikirleri ve kararları ile ilişkili proseslerin uygulamaları içinde yer alan karmaşık problemlerin bilgisayar destekli çözümlenmesi. olarak tanımlanmaktadır [3]. YZ için genel bir tanım bulmak oldukça güçtür. Literatürde birçok YZ tanımı bulunmaktadır. Bunların bazıları aşağıda verilmiştir. Winston a göre YZ; "insan zekâsını görüntüleyen kullanışlı bilgisayarlar düşüncesinin araştırılması" olarak ifade edilmiştir [2]. Charniak ve Mc Dermott diğerlerine göre daha genel bir tanım elde etmişlerdir. YZ, hesaplanabilir modellerin kullanımı yardımı ile zihni yeteneğin ifade edilmesidir" [2]. Rich'e göre önerilen diğer tanım ise "insanlardan daha hızlı, daha iyi bilgisayarların nasıl ortaya çıkartılacağına dair incelemelerdir" [4]. 12

3 Koruvatan T., Koruvatan A., Koç E. Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) D,G. Dologite'e göre YZ; "Fonksiyonlarda, görevlerde insanlar gibi zekice davranış gösteren bilgisayar gibi aygıtların kapasitesidir" [5] Yapay Zekâ ve Tarihsel Gelişimi YZ, fizik gibi aynı anlamda bir akademik araştırma programıdır. YZ ile ilgilenen birçok bilgisayar ile ilgili bilim adamı bilgisayarlarla neler yapabileceklerini tanımlamaya çalışmışlardır. Bazı YZ araştırmacıları insan zekâsının doğası içinde bir keşifmiş gibi düşünmüşler, ancak çoğu bilgisayarların özel problemleri nasıl çözebilecekleri üzerinde durmuşlardır. Bazı YZ araştırmacıları ise insan sesini kabul eden programlanabilir bilgisayarlar ve yazıları bir dilden diğerine çeviren bilgisayarlar ile ilgilenmişlerdir. Diğerleri ise gelişen teknoloji ile cisimleri teşhis eden ve çeşitli etkilerin sonuçları hakkında sebep bulan robotlarla ilgilenmişlerdir [6]. Bilgisayar sistemlerini tasarlayarak ve geliştirerek problemleri çözmek, deneyimleri kullanmak, insan zekâsını taklit etmek YZ dır. 1950'li yıllardan bu yana YZ (Artificial Intelligence-AI), araştırmacıları tarafından gelişimi sürdürülen YZ nın önemli bir uygulaması ise US ler dir. US ler, uzman insanların hareketlerinin, bilgilerinin biriktirildiği, onların yaptığı işleri yapabilen programlardır. YZ nın tarihsel gelişimi Tablo 1. de görülmektedir. Tablo 1. YZ nın Tarihsel Gelişimi İçinde Anahtar Olaylar [7]. DÖNEM ANAHTAR OLAYLAR 1. Dünya Savaşı 2. Yarısı Resmi mantık Savaş sonrası yıllar. İlk YZ YZ araştırmaların başlangıcı YZ gelişim yılları. Genel problem çözücüler için araştırmalar Başarı ve özelleşme yılları. Bilgi tabanlı sistemlerin keşfi Uygulamaların artışı. Uluslar arası rekabet ve ticari risk. Bilgisayarların gelişimi. N.Wiener, sibernetik (ayarlama, yönleme bilgisi). A.M. Turing, hesap yapan makineler ve zekâ Macy konferansı, sibernetik konulu. Bilgisayarların gelişimi. Bilgi bileşimli diller (IPL-I). YZ üzerine The Dartmouth yaz semineri, Genel problem çözücü (GPS). A. Newell ve H. Simon, İnsan problem çözücü. LISP HEURİSTİC (Sezgisel) Robotlar Satranç programı. DENDRAL (Stanford) MYCIN (Stanford) HEARSAY 2 (Carnegie Mellons) Macsyma (MIT) Bilgi Mühendisliği. EMYCIN (Stanford) GUIDON (Stanford) PROLOG Herbert Simon, Nobel Ödülü. Prospector (SRI). Japonların 5. Jenerasyon Projesi. U.S. s Microelectronics & Computer Tech. Corp. Anonim şirketleri ve kişisel YZ şirketleri. 13

4 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı US lerin çalışma sistemini ve yapısını daha iyi anlayabilmek açısından ilk önce YZ mantığından söz etmek gerekmektedir. Çünkü US ler, bir YZ tekniğidir. Şu an göz önünde bulundurulacak olan soru YZ ın ne olduğudur. Genel olarak YZ, insanın zekâ gerektiren davranışlarının özelliklerini taklit etmek, zeki bilgisayar sistemleri tasarlamak ve geliştirmekle uğraşan bilgisayar ilminin bir branşıdır [8]. YZ araştırmacılarının son yıllardaki ticari ürünleri; Doğal Dil, Robotlar, İnsan Destekli Bağlantılar, Eğitim İçin Yapılan Programlama ve US üzerine yoğunlaşmıştır [6]. Bazı YZ araştırmacıları bilgisayar ekipmanlarının ve doğal dil içinde insanlar ile ilişki kurabilen programlar içeren bilgisayarların gelişimine çalışmaktadırlar. Şu anki ticari çalışmalar, var olan veri tabanları ile bağlantı kurabilen gelişen doğal diller üzerindedir. Bu gerçekleştiği takdirde, bazı özel bilgilerle ve zaman harcamadan bilgisayarlarda istenilen işlemler yaptırılabilecektir [6]. Robotların üretilmesi YZ araştırmacıları için ilgilendikleri zor bir alandır. YZ araştırmacıları problemlerin analizi ve çözümü ile programlı, bilgisayar destekli robotlarla ilgilenirler. Örneğin, zeki robotlar "intelligent robots" YZ tekniğini görmek ve cisimleri elle kontrol etmek için kullanırlar. Bu robotlar zekice işlemleri yaparlar. Çünkü karşılaşılan çeşitli etkilere karşı cevapları analiz edip, nesneleri tanıması bilgisayar yardımıyla desteklenmektedir [6]. Bilgisayarlar arasındaki bağlantının gelişimini ve dizayn bilgilerini içeren normal bilgisayar uygulamalarını desteklemek için bu alandan YZ mantığı içerisinde yararlanılır. Psikoloji uygulamaları ve programlama teknikleri YZ laboratuarlarında geliştirilir. Bilgisayarlar Macintosh'daki gibi bağlantılarla geliştirilmektedir. Bilgisayarlar ve bilgisayar dilleri iş istasyonlarında ve kişisel bilgisayarlarda (PC) bulunmaktadır [6]. Eğitim için yapılan programlama bize YZ mantığının uygulamalarını ve gelişen geniş uygulamaların tekniklerini sunar. Aynı teknikler geniş uygulamaların çabuk gelişimi için programcılarına yardımcı olur. Yeni programlama dilleri modülleri içerir. Normal programcıların uygulamaları, şimdiki düzenlemeleri ile normal programların çalışması içindeki bu tekniklerin artışı olmaktadır. Hatta hiçbir YZ çalışması bunu tamamlayamamaktadır [6]. 3. UZMAN SİSTEM YZ nın önemli uygulamalarından biri olan US lerde, bugüne kadar çok başarılı sonuçlar veren uygulamalar yapılmıştır. Uzman insanların yaptığı işlemleri yapabilen, US lerin kullanım alanları gittikçe genişlemektedir Uzman Sistem Nedir? US, uzman bir insanın davranışlarını taklit etmeye çalışan bir programdır. Özel bir alan ile ilgili bilgileri kullanmaya ve zeki kararlar almaya yeteneklidir. Bir US, belli bir alana ait uzmanlık bilgilerini bilgisayar ortamında temsil eder ve bu bilgileri problemleri çözmek için kullanır. Günümüzde birçok US uygulaması geliştirilmekte ve başarı ile kullanılmaktadır. Bu sistemler, arıza bulma, tasarım, analiz, değerlendirme, planlama, üretim, finansman, savunma, bilgisayar, mühendislik, sağlık gibi alanlarda hizmet edebilmektedir [8]. Son yıllarda araştırmacılar var olan programlardaki temel bir öğenin eksikliğinin farkına varmışlardır. Bu da birtakım konularda derinlemesine bir bilginin eksikliğidir. Biriken bu veriler, çeşitli alanlardaki birbirine benzerlik gösteren, birbiriyle ilişkili anlamlı bilgilerden meydana gelir. 14

5 Koruvatan T., Koruvatan A., Koç E. Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Bilgilere, oluşturulan bilgi bankalarından çağırarak basit bir şekilde ulaşılabilir. US birtakım özel alanlardaki uzman kişilerin hareketlerinin, bilgilerinin biriktirilmesidir. US ler, YZ ya iki şekilde yaklaşır. Bunlardan biri bilgilerin sunumu, diğeri ise otomatik ispattır (gösteridir). Bu formdaki iki bağımsız sistem; Bilgi temeli ve Teoremlerin ispatı (sonuç çıkarma) olarak tanımlanabilir [9]. Bilgi temeli, bilinen alanlarda, modüler formda uzman bilgilere çevrilir. Kullanıcı soruların cevabı ve problemlerin çözümü için anlamlı bilgilere sahiptir. US komplike problemleri çözen, uzman insanların tecrübeye dayalı, bilgiye dayalı, birikimleri ile bilgisayar uygulamalarıdır. US aşağıdaki özelliklerde olmalıdır: a. Araştırma sonucu ortaya çıkmış tekniklerin uygulamaları olmalıdır. b. Tarihsel analiz ile destek bulmalıdır. c. Kendi karar mekanizması bulunmalıdır. d. Var olan bilgiler yeni bilgiler ile güncelleştirilebilmeli ve US gelişimi sağlanabilmelidir. e. Sembolik ifadelerle ifade edilebilmelidir [3] Literatürde Kullanılan Uzman Sistem Tanımları Yüksek performans elde etmek için uzman bilgileri kullanan bir bilgisayar programıdır. Programlar bilgiyi sembolik olarak sunarlar, örnek verirler, metotları anlatırlar, eğitim ve özel uzmanlık alanlarında kullanılırlar. Peter S. Sell'e göre US, Bir bilgi temelinden, bir veri bankasından, bir sonuç çıkarma sisteminden ve desteklenmiş programlardan meydana gelmektedir [10]. D.G. Dologite'e göre US, İnsanlar gibi performans gösterebilen, bir insan tarafından icra edilebilen bir bilgisayar sistemidir [5]. B. Kumar'a göre US, Geçmişten gelen göz önüne alınabilir kural, karar ve deneyimlerden yararlanarak uygun şekilde problem çözümlerini sağlayan bilgisayar programlarıdır [4]. James Martin ve Steven Oxmon'a göre US, Problemleri çözmek için, bilgiyi kullanan, uzman insanlar gibi performans gösterebilen bilgisayar tabanlı sistemlerdir [11]. Beynon - Davies'e göre US, "Uzman kişiler gibi performans gösterebilen bilgisayar sistemidir" olarak tanımlanır [2] Uzman Sistem'in Tarihçesi Üretim yöntemlerinin formu içinde bilginin ifade edilmesi dünden eski değildir. Bilginin planlı bir şekle sokulması, yapılanması üretim yöntemlerini kullanan, yazan insanlardan günümüze kadar sürmüştür. Edwin Smith'e göre ilk tıbbi doküman 17. yüzyılda bulunan, çime benzeyen bir bitki üzerine 3000 li yıllarda, eski Mısır imparatorluğuna ait bir kopyadır. Bu meşhur metin parçasında 48 adet cerrahi inceleme yer alıp, baş yaralanmaları ve tedavileri hakkında bilgiler yer almaktadır. Bu tıbbi el yazmasına yakın diğer eski bir literatürde bir yapıya sahip numaralandırılmış bilgi temelleri bulunmuştur. Bunlar bir takım reçeteler veya rüyaların yorumlarıdır. Örneğin; 9. Yüzyıldaki kitap Duke of Tcheou' un rüyaları hakkındadır ve aşağıdaki gibi 300'den fazla formda ifade edilmektedir. a. Rüyada bulutlara kadar yükselmek; para, parıltı ve tantanayı ifade eder. b. Rüyada su içine düşmek; karınızdan ve vergi memurlarından endişe duymak anlamındadır. c. Rüyada tuvalete düşmek, ciddi boyutlarda hasta olmak anlamındadır. 15

6 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı d. Rüyada karınızın masaj yapması, boşanmanız anlamındadır [12]. YZ nın 1950'lerden başlayan gelişimi ile ilk US olan DENDRAL 1965 yılında Stanford Üniversitesi nde geliştirildi. DENDRAL, organik kimyasal bileşiklerin moleküler yapılarını belirlemek için organik kimyasal bileşiklerin analiz edilmelerine yardımcı olan bir US dir. Aynı yıl içerisinde Massachusettes Institute of Technology tarafından kompleks matematiksel analizler yapabilen MACSYMA geliştirildi. Bu US leri daha sonraki yıllarda Mycin, Teiresias, Prospector, Age, Rosie gibi US ler izledi. DENDRAL'in geliştirilmesinden sonra 1970'li yıllara kadar bilgisayar oyunlarına ve akademik konulara dayalı US ler geliştirilmiştir [3]. 1980'li yıllarda US projesinde artışlar görüldü. Bu yıla kadar tıp ve mühendislik alanında geliştirilen US lere ek olarak; finanse, imalat, bilgisayar ve askeri alanlarda birçok US geliştirildi ve US geliştirme programları ile tanışıldı. Taxadvisor, Illions Üniversitesi nde vergi planlaması yapması için geliştirildi. Yine aynı amaçla Expert Corptax (Columbia Üniv.), Dscas (Colarada Üniv.) geliştirilen US lerdir. 1950'lerde YZ nın gelişimi ile 1965 yılında ilk US olarak bilinen DENDRAL, Stanford Üniversitesi nde geliştirilmiştir. l980'li yıllardan sonra dünyada kullanılan US uygulamalarının sayısı da hızla artmıştır. US uygulamalarını aşağıdaki gibi sınıflandırabilinir; 1. Teşhis amaçlı kullanılan US ler, 2. Tasarım ve üretim amaçlı kullanılan US ler, 3. Öğretici US ler, 4. Problem çözümü için kullanılan US ler, 5. Bilgilerin, tanımlanması ve ifade edilmesi için kullanılan US ler, 6. Robotların çalışması ve kullanılması için US ler, 7. Oyunlar için kullanılan US ler, 8. Teoremlerin otomatik olarak ispatı için kullanılan US ler [12]. Özellikle tıbbi alanlarda kullanılan klasik bir sistemdir. Aşağıda birtakım uygulamalar örnek olarak verilmiştir. a. MYCIN (Shortliffle); Bakteri yel kan enfeksiyonlarının teşhisinde kullanılır. BAOBAB (Bonnet) ve TEISERIAS (Davis) uygulamaları bu gurubu tamamlar, b. CASNET (Weiss ve arkadaşları); Bir göz hastalığı olan ve görmeyi tehdit eden Glaucoma'nın tanısında kullanılır, c. INTERNIST (Pople ve arkadaşları); İç hastalıkları teşhisinde kullanılır, d. PUFF (Feigenbaum); Akciğer enfeksiyonları teşhisi amacı ile kullanılır, e. HEADMED (Rychemer); Psikiyatri de farmalojik tedavilerde kullanılır, f. ONCOCIN (Shortliffe et. YZ); Kanser tedavisi için yazılmış bir sistemdir, g. VM (Feigenbaum); Tekrar hayata döndürülen hastalar için çeşitli klinik alıcılardan alınan sinyallerle kullanılır, h. SAM (Gascuel); Beyin kanaması ve kan basınçlarında kullanılır, i. ACE; Otomatik kablo uzmanlığı için bilgi tabanlı bir sistem olup, doğrudan telefon kablo bakımı için kullanılır, j. DART; Arıza teşhisi için yardım referans aleti anlamında olup IBM saha personeline bilgisayar arızalarının teşhisinde kullanılır, k. FIS; Arıza izolasyon sistemi demek olup, elektronik cihazların arıza bulma işlemlerinde kullanılır, l. LES (Lockheed); Gerçekte arıza teşhisi yapan bir US değildir. Fakat Emcyin e benzer kurallarda olduğu gibi US lerin inşâsıda kullanılır, m. İLAVE SİSTEMLER; Zeki Arıza Teşhis Aleti (IDT), Dijital Ekipman Şirketi tarafından PDP 11/03 bilgisayarlarında arızaya neden olabilen değişebilir ünitelerin yerleşiminde kullanılır. FOREST; Elektronik ekipmanda arızaları teşhis ve izole etmek için kullanılır, mevcut otomatik 16

7 Koruvatan T., Koruvatan A., Koç E. Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) test ekipmanı (ATE) teşhis yazılımının izolasyon kabiliyetlerine ve arıza kontrollerine ilaveler yapar [13]. Özellikle tasarım, plan ve yapılanma alanlarında kullanılan US lerdir. Operatörler için çözümlerde CAD/CAM'den ileri gideceği ümit edilmektedir. Bu alan içinde yer alan bazı uygulamalar aşağıda belirtilmektedir. a. SACON (Bennett ve arkadaşları); Stratejik noktalardaki yapısal analizin kontrolünü yapan bir US dir, b. TROPIC (Latcompe); Elektrik trafoları ve mimarlık alanındaki tasarımlarda kullanılan genel bir US dir, c. GARI (Descottes); Proje aşamasında uzmanlar tarafından bir çok açıklama içeren US dir, d. EL (Sussman) ve NASL (McDemott); Elektrik devrelerinin tasarımında kullanılan bir US dir, e. MUDGE (Goldstein ve Roberts); Özellikle tam olarak hazırlanmayan problemlerin çözüm aşamalarının zaman çizelgelerinin hazırlanmasında kullanılan bir US dir, f. R1 (McDermolt, 1981); Bilgisayarın konfigürasyonunu okumaya yarayan bir US dir [12]. Öğretici Uzman Sistemler; US için dar bir alandır, kapalı bir sistemdir. Öğrencilerin sorularına tam olarak cevap veremez. Fakat adım adım sonuca götürür. Öğrencinin datasını anlayabilir ve onlara rehber olur. a. LOGO (Papert); Çocukların beyinlerindeki fikirleri pratiğe dökmeye yarayan bir US dir, b. SSHOLAR (Carbonell); Güney Amerika nın coğrafyasını öğretmek için bir takım objeler hakkında kesin bilgileri içeren ilk US dir, c. SOPEILE (Brown ve Burton); Bilgisayar devrelerindeki bozuklukları bulmak için hazırlanmış öğretici bir US'dir, d. GUDON (Clancey); MYCIN'in kuralları üzerine bir temel oluşturulmuş ve tıp öğrencileri için tasarlanmış bir US dir [12]. Tablo 2 de ilk US uygulamaları yer almaktadır. Tablo 2. İlk US Uygulamaları [3]. US GELİŞTİRME TARİHİ GELİŞTİREN KONU Dendral 1965 Stanford Kimya alanında bilgiler sunar. Macsyma 1965 MIT Komplks mat. analizler yapar. Age 1973 Stanford US geliştirme programı. Mycin 1972 Stanford Kan hastalıkları teşhisi yapar. Teiresias 1972 Stanford Bilgi transferi Programı. Prospector 1972 Stanford Minerallerin bulunmasında kullanılır. Rosie 1978 Rand US geliştirme programı. OPS Carnegie Mellon US geliştirme programı. R Carnegie Mellon DEC bilgisayarın konfigüre elemanı. Caduceus 1975 Univ. of Pittsburg İç hastalıkları teşhisinde kullanılır Uzman Sistemler in Yapısı US ler özel yapılarını kullanırlar. Çünkü bir yapı diğerlerinden daha kullanışlı olabilmektedir. US yapıları birbirlerine göre farklılıklar gösterseler bile genel olarak US yapısını oluşturan bileşenler Şekil 1 deki gibidir. 17

8 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı KULLANICI KULLANICI ARA BİRİMİ BİLGİ EDİNME BİRİMİ AÇIKLAMA DÜZENİ BİLGİ TABANI DEĞERLENDİRME BİRİMİ Şekil 1. Tipik bir US yapısı [3] Kullanıcı Bir US i kullanan kişiye, kullanıcı denilir. Bu kişi son kullanıcı, uzman kişi, bilgi mühendisi, araç yapımcısı, personel, eğitimci, öğrenci veya müşteri olabilir. Kullanıcı, US karşısında dört farklı pozisyonda hareket eder. Bunlar ise eğitici, öğrenci, test edici ve müşteri pozisyonlarıdır. a. Eğitici, kullanıcının sisteme bilgi takviyesi ile US in etkinliğini arttırır, b. Öğrenci, US'de organize bilgiyi kullanır ve kendi uzmanlık alanında gelişimini sağlar, c. Test edici, US'in doğruluğunu araştıran bir sınayıcıdır, d. Müşteri, US i özel problemlere uygular cevap arar [3] Kullanıcı Ara Birimi Kullanıcı ara birimi sistem kullanıcısı ile US arasındaki diyalogu sağlar. Kullanıcı arabirimi kullanıcının bilgisini girmesi ile bu bilgiyi sistemin anlayacağı dile çevirerek kullanıcı isteğine göre cevaplar temin eder. Menüler, kullanıcı arabirimine örnek olarak verilebilir. Kullanıcı menülerden yürüteceği işlemi seçer. Kullanıcı arabiriminin performansı US in performansını yansıtır. Bilgi tabanı çok iyi hazırlanmış, çıkarım mekanizması etkin olan bir US de kullanıcının US ile iletişimi yetersiz ise US'in performansından iyi yönde bahsetmek imkânsızdır [3] Açıklama Düzeni Açıklama düzeni, uzman bir kişinin belirli bir alandaki problemi çözerken çözüme nasıl ulaştığını açıklayabilmesi yeteneğini US'in de gösterebilmesidir. Açıklama düzeninde, kullanıcı sisteme müdahale ederek ne yapıldığını, nasıl yapıldığını, niçin yapıldığını bilgisayarla iletişim sırasında sorabilmektedir. Sistem bilginin nasıl kullanıldığını da sorabilmektedir. Geleneksel bilgisayar programlarında da böyle bir yetenek yoktur. US lerden kendilerini üç ana başlık altında açıklamaları beklenir. Bunlar aşağıda açıklanmıştır. a. US den verilen olgulardan sonuçlara nasıl ulaştığını açıklaması beklenir. 18

9 Koruvatan T., Koruvatan A., Koç E. Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) b. US problem çözümüne ulaşmak için kullanıcıdan istemiş olduğu bilgileri niçin talep ettiğini belirtebilmelidir. c. US özel bir sonuca ulaşamıyor ise bunun sebebini açıklayabilmelidir. US kendini açıklayabilirse kullanıcının kendi yargısını düzeltmesine yardımcı olur. Kullanıcı her bilgi talebinde bilginin elde edilmesinde oluşacak maliyeti düşünerek karar verebilir, kullanıcı sonuçla uyuşamadığı noktaları değerlendirebilir [3] Bilgi Toplama Birimi Bilgi toplama, US in inşâsı için gereken bilgiyi bilgi kaynaklarından elde edip, bu bilgiyi bilgi tabanında temsil etme işlemidir. Bu süreç çoğunlukla bilgi mühendisleri tarafından gerçekleştirilmektedir. US in bakımı ve sürekliliğinin sağlanması sistemin inşâsı kadar önemlidir. Saha bilgisinin değiştiği ortamlarda yeni bilgilerin bilgi tabanına eklenmesi gerekir. Aksi takdirde US güvenilir cevaplar vermeyecektir. Bilgi toplama birimi bilgi mühendisinin bilgi tabanını değiştirmesine, US e yeni bilgi takviyesine, bilgi iptalinin gerçekleştirilmesini sağlayarak yapılan değişikliklerin bilgi tabanına yansıtılmasına olanak sağlar. [3] Bilgi Tabanı Bilgi Tabanı US için özel bir anlam taşıyan temsili bilgilerden oluşur. Bu bilgiler, US deki problem alanındaki gerçekleri, ilişkileri, problemi tanımlayan verileri, kuralları ve problem çözümü için gerekli metotları, fikirleri içerir. Burada veriler pasif rol oynamakla birlikte diğerleri karışıktır. US'in uzman bir kişi gibi hareket edebilme yeteneği bilginin iyi temsili ile doğru orantılı olarak artacaktır [14] Değerlendirme Birimi Değerlendirme birimi, bilginin aktif olarak nasıl kullanılacağının bilinmesidir. US'in iş yapan kısmıdır ve US i çalıştıran birimdir. Problem çözümünde kullanıcı ile US arasındaki bağlantıyı kurar. Bilgi tabanındaki hangi kuralın kullanılacağını belirler, bu kurala ulaşmayı sağlar ve uygun bir çözümün bulunduğu zamanı belirler. Değerlendirme birimi bu işlemleri yaparken arama teknikleri olan derinlik-ilk, genişlik-ilk, en iyi-ilk olarak üç bölümde; kontrol stratejileri olan geri zincirleme ve ileri zincirleme olarak iki bölümde kullanır [3]. İleriye zincirleme, eldeki bilgi ile başlar ve kendisine uyan bir kural bulunca bu kuralın mevcut şartlarını tatmin etmeye çalışır. Belirtilen şartların tatmin edilmesi ile problem çözümüne ulaşılır [8]. 4. ARIZA TEŞHİSİ YAPAN UZMAN SİSTEM İN İNŞASI VE TANITIMI Bilgi tabanlı US in inşa edilmesi, bazı adımlara bağlı olarak yapılabilir. Bunlar; problem seçimi, tanımlama ve modelleme, biçimlendirme, gerçekleştirme, test ve değerlendirme, bakım ve güncelleştirme adımlarıdır. İlk önce US in hangi amaç için geliştirileceği, ana fonksiyonlarının neler olabileceği hakkında genel bir çerçeve oluşturulmuştur. Bu çerçeveye göre, US arıza teşhisi yapacak ve koruyucu (periyodik) bakım konusunda son kullanıcılara yardımcı olacaktır. Arıza teşhisinin mantığı şu şekilde konuldu; US kullanıcıya, belirlenen bilgi tabanları ile ilgili temel şikâyetleri sunacak, kullanıcı bu şikâyetlerden herhangi birini seçecektir. US programı, seçilen bu şikâyete bağlı olarak, kullanıcıya detaylı bilgi verecek 19

10 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı ve program arızayı teşhis edecektir. Arıza teşhisi için, program bilgi tabanlarındaki bilgilerin çok özlü bilgiler olması şarttır Bilgi Tabanının Hazırlanması US arıza teşhis programında, Dizel motorlu ve Benzin motorlu araçlar için bilgi tabanı dosyaları açılmıştır. Bu dosyalara girilen bilgilerin hazırlanması, aşağıdaki adımlar ile gerçekleştirilmiştir [2]. Geliştirilecek bilgi tabanı, arıza teşhisi yapacak US de kullanılacağı için, bilgi kaynağı olarak, uzmanlar tarafından hazırlanmış yayınlar ve servis hizmeti veren otomobil firmaları kullanılmıştır. Araç bakım ve arızacılığı (bakım ve onarım) yapan servislerde görevli, uzmanlaşmış mühendis ve teknik elemanlardan bilgi toplanıp, değerlendirilmiştir. ARAÇ ARAÇ MOTOR TİPİ ARIZA MUHTEMEL SEBEPLER GİDERİLMESİ Şekil 2. Veri Tabanı İlişki Diyagramı (US Arıza Bulma Mantığı) [15]. Şekil 2 de görüldüğü gibi İlk olarak US in çalışma mantığı kurulmuştur. Bu mantık araç motor tipinden (dizel veya benzinli) yola çıkarak, kullanıcıya arızalar sunacak ve kullanıcının bu arızalardan birini seçmesiyle muhtemel sebebe doğru yönelecektir. Muhtemel sebep bulunduktan sonra, kullanıcıya arızanın giderilmesi hakkında bilgi verilecektir. Arızaların bu mantığa göre araç, araç motor tipi, arıza, muhtemel sebepler ve giderilmesi şeklinde sınıflandırılması gerekmektedir Motorlu Araç Arızaları Araçlarda arızanın aranması ve yerinin tespit edilmesi çok önemlidir. Bir doktorun hastasının hastalığını teşhis etmesi anlamını taşıyan bu işlem, bir bakıma hastalık teşhisinden daha güç olabilir. Arızayı tespit edecek teknisyenin işi bazen çok güç olabilir. Bu sebeple aramayı ve muayeneyi yapacak teknisyenin hem çok tecrübeli ve bilgili olması, hem de çok dikkatli hareket etmesi gerekmektedir. Arıza analizinde ilk adım problemin mantıksal tarzda belirlenmesidir. Bakım teknisyenleri problemi doğru olarak tespit edebilmeleri mutlak bir zorunluluktur. Araç bakım kartları ve çalışma performansı, arıza teşhisi için çok faydalıdır. Operatör; anormal çalışma durumları ve problemler gibi gözlemlerini de not etmelidir. Kart; değiştirilen parçaları yapılan servisleri çalışma ve güvenlik kontrollerinin kapatma değerlerini dahi listelemelidir. Ayrıca, araç çalışma sesinin dinlenmesi ve durumunun gözlenmesi dahi, arıza teşhisine yardımcı olabilir. Anormal gürültü ve çalışma durumları herhangi bir arıza için ipuçları verebilir. 20

11 Koruvatan T., Koruvatan A., Koç E. Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Arıza teşhisi yapan US geliştirilebilmesi için, belirli arıza durumlarının tespitinde o arıza durumlarına uyan belirtilerin çıkarılması gerekmektedir. İşte bu belirtiler yukarıda vurgulanan hususlar göz önüne alınmak suretiyle hazırlanmalı, dolayısı ile kullanıcının en kısa zamanda arızanın sebebini bulabilmesi sağlanabilmelidir. Arıza teşhisi ve analizi için birçok arıza listeleri mevcuttur. Listelerin detaylı ve yeterli olması, uygulamalara bağlıdır. Listeler araçlar için oldukça kapsamlı seçilmelidir. Arıza teşhis listelerinde, arızaların listelenmesi genellikle şu şekilde yapılmaktadır: Arızalar, muhtemel sebepleri ve giderilmesidir UZMAN SİSTEM İLE GELİŞTİRİLEN PROGRAMIN TANITIMI Program yapılırken; kullanışlı olmasına dikkat edilmiş ve Visual Basic Programlama dili ile yapılan programa; deneme aşaması için otomobil arızaları ve bu arızaların giderilmesi kaydedilmiştir [2] Programın Çalışması Ana Menü I Bu menünün konular bölümünde, motor arızaları ve bu arızaların giderilmesinin anlatıldığı database, belli başlıklar ve numaralar altında gösterilmektedir. Menünün sol tarafında görülen pencere, içinde bulundurduğu ana başlıklar ve müteakip alt başlıkları çift tıklama yapmak suretiyle istenilen konuya ulaşılmasına imkân tanımaktadır [2]. Aranılan motor arızası ilgili konu başlığı tıklatıldığı taktirde sağ taraftaki pencere içinde görülecektir. Bakınız Şekil 3 [2]. Şekil 3. Ana Menü I [2]. 21

12 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı Ana Menü II Bu menü, Şekil 4 te gösterilen pencereden aranılan konu bulunamadığı taktirde, yardımcı olacak menüdür. Eğer aranılan konu bulunamıyorsa anahtar kelime girmek suretiyle ilgili konuyu gösterme imkânı tanımaktadır [2] Alt Konu Başlığı Yardımcı Formu Şekil 4. Ana Menü II [2]. Konu bulunduğunda göster butonuna basmak veya konu başlığı üzerine çift tıklamak gerekmektedir. Bu form, konu başlığının alt başlıkları olduğu taktirde seçilen konunun diğer ilgili konularının da ekrana geldiği formdur. Konu, eğer kapsamlı ise, bu form aradığımız başlığa ulaşmada yardımcı olacaktır. Bakınız şekil 5 [2]. Şekil 5. Alt Konu Başlığı Yardımcı Formu [2]. 22

13 Koruvatan T., Koruvatan A., Koç E. Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Açıklama Formu Bu menü aranılan konuya ulaşıldığında konunu görüntülenmesini sağlamaktadır. Bakınız şekil 6 [2]. Şekil 6. Açıklama Formu [2]. 5. SONUÇ Yapılan bu çalışma, US lerin Karar Verme yönünün ele alınmasıyla hazırlanmıştır. Günümüzde otomobillerde yer edinmeye başlayan, ancak henüz dışarıdan müdahaleye izin vermeyen seyahat bilgisayarlarının, içeriklerine dahil edilmek sureti ile, sürücünün ihtiyaç duyduğunda ihtiyacına cevap verebileceği düşünülerek oluşturulmuştur. Aynı zamanda seyahat bilgisayarlarının zamanla gelişerek, PC statüsünde çalışan mini bir bilgisayar şeklini alıp, sürücü tarafından, kumanda edilebilecek hale gelmesi ise, çalışmanın bu durum için de uyumlu olup, problem teşkil etmeyecek olması, çalışmanın bir başka özelliğidir. Programın; sürücü kursu düzenleyen kuruluşlara, teknik eğitim ve mesleki eğitimde motor eğitimi alan öğrencilerin derslerine, çıraklık eğitimine, özel servislere ve bakım merkezlerine fayda sağlayacağı ve bu kişilerce ilgi göreceği düşünülmektedir. Bu çalışmanın, ileriye yönelik Karar Verme adına otomotiv alanında bir ilk adım teşkil edeceği ümit edilmektedir. Çalışmanın, uygulanacak olan benzeri bir tasarıma ışık tutabileceği düşünülmektedir [2]. 6. KAYNAKLAR 1. Yapıcıoğlu, N, 1991, Uzman Sistemler ve Uygulamaları, İ.T.Ü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 2. Koruvatan, A., 1999, Uzman Sistem Yardımı İle Araç Arızalarının Belirlenmesi M.Ü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul. 3. Rolston, W. D, 1985, Principles of Artificial Intelligence and Expert Systems Development. 4. Kumar, B., 1995, Knowledge Processing for Structural Desing Topics in Engineering Vol

14 Teknolojik Araştırmalar: TATED 2009 (3) Motorlu Taşıt Arızalarının Belirlenmesinde Uzman Sistem Yaklaşımı 5. Dologite, D., G., 1993, Developing Knowledge Based Systems Using VP-Expert, Newyork. 6. Horman, P. and Morrissey, W., Maus R., 1988, Expert Systems Tool & Applications. 7. Horman, P. and King, D., 1988, Artificial Intelligence in Business Expert Systems. 8. Gülesin, M. ve Dilipak, H., 1997, (Makine Mühendisliği Kongresi) MAMKON 97, İ.T.Ü. Makine Fakültesi 1. Makine Mühendisliği Kongresi. 9. Condran, M., 1986, An Introduction to Expert Systems. 10. Sell, S. P., 1989, Expert Systems-A Practical Introduction, London. 11. Martin, J and Oxman, S., 1988, Building Expert Systems, New Jersey. 12. HILL, Mcgraw, Introduction to Expert Systems, England. 13. Gilmore, J., F. and Gingher, K., 1987, Diagnotic Expert Systems, Georgia Institute of Technology, U.S.A., Third International Expert System Conference, London. 14. Staudt, W., 1995, Motorlu Taşıt Tekniği, Ajans-Türk Matbaacılık Sanayi A.Ş. ANKARA. 15. Kardemir, U., 1997, Doğal gazlı Sistemlerde Arıza Tespiti ve Giderilmesi İçin Uzman Sistem Geliştirilmesi, M.Ü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İSTANBUL. 24

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Mühendislik Nedir? Mühendislik, bilim ve matematiğin yararlı cihaz ve sistemlerin üretimine uygulanmasıdır. Örn: Elektrik mühendisleri, elektronik

Detaylı

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC)

Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem Geliştirme Yaşam Döngüsü (The Systems Development Life Cycle) (SDLC) Sistem analistlerinin ve kullanıcı faaliyetlerinin spesifik döngüsünün kullanılmasıyla En iyi geliştirilmiş sistemin oluşmasını

Detaylı

Yapay Zeka (Artificial Intelligence): Bir makinenin kendi tecrübelerinden öğrenme ve bu tecrübelere dayanan kararlar verme yeteneğidir(s.l6).

Yapay Zeka (Artificial Intelligence): Bir makinenin kendi tecrübelerinden öğrenme ve bu tecrübelere dayanan kararlar verme yeteneğidir(s.l6). Türk Kütüphaneciliği 6, 4 (1992) Uzman Sistemler Serap Kurbanoğlu* Giriş Günümüzde giderek büyüyen bir hızla gelişen Uzman Sistemlerin (Expert Systems) geçmişi çok eskiye dayanmamaktadır. Yapay zeka (Artificial

Detaylı

RotamNet Ticari Programı Kısa Tanıtım Dökümanı

RotamNet Ticari Programı Kısa Tanıtım Dökümanı RotamNet Ticari Programı Kısa Tanıtım Dökümanı RotamNet ; Kolay kurulumu ve kullanımıyla ön plana çıkan, teknolojik alt yapısıyla işletmelere pratik çözümler sunan ve büyük avantajlar sağlayan tam bir

Detaylı

DEPREM BÖLGESİNDE BİLGİ TABANLI İŞ GÜVENLİĞİ VE SAĞLIĞI YÖNETİMİ

DEPREM BÖLGESİNDE BİLGİ TABANLI İŞ GÜVENLİĞİ VE SAĞLIĞI YÖNETİMİ Özet DEPREM BÖLGESİNDE BİLGİ TABANLI İŞ GÜVENLİĞİ VE SAĞLIĞI YÖNETİMİ Ercan ÖZTEMEL, Ali İlhan HACIFAZLIOĞLU Sakarya Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, Sakarya İş güvenliği

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Tanıtımı

Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Tanıtımı Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölüm Tanıtımı cse@akdeniz.edu.tr Antalya, 2015 2 Özet Akdeniz Üniversitesi tanıtım filmi Neden Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisi

Detaylı

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU

BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ FORMU KİŞİSEL BİLGİLER Adı Soyadı Tolga YÜKSEL Ünvanı Birimi Doğum Tarihi Yrd. Doç. Dr. Mühendislik Fakültesi/ Elektrik Elektronik Mühendisliği 23.10.1980

Detaylı

TEMSA FABRİKALARINDA İŞ ETÜDÜ UYGULAMASI: MONTAJ AKIŞ KARTI (AOS)

TEMSA FABRİKALARINDA İŞ ETÜDÜ UYGULAMASI: MONTAJ AKIŞ KARTI (AOS) TEMSA FABRİKALARINDA İŞ ETÜDÜ UYGULAMASI: MONTAJ AKIŞ KARTI (AOS) İsmail DÜNDAR TEMSA A.Ş. Ersin GÖKÇEN TEMSA A.Ş. Özet Otobüs/Midibüs/Kamyonet üretimi yapılan TEMSA üretim tesislerinde, üretim sürecinin

Detaylı

Futbol ve Maç Analizi

Futbol ve Maç Analizi Futbol dünyada en çok tercih edilen spor dallarından biridir. Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler, FİFA nın liglere kattığı yenilikler Transfer ücretlerinin yükselişi bu spor dalına olan ilgi ve Başarı

Detaylı

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI 2014 İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI Açıklama Staj yapılan işletmelerde

Detaylı

Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler Analitik Düşünme

Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN. Temel bilgiler Analitik Düşünme Proje Tasarım Esasları Prof. Dr. Akgün ALSARAN Temel bilgiler Analitik Düşünme İçerik Giriş Toplumsal problemler Analitik düşünme Analitik düşünme adımları 2 Giriş http://www.dersteknik.com/2012/05/cevremizdeki-sosyal-problemler-nelerdir.html

Detaylı

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep KARA

Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Doç. Dr. Recep KARA Bilimsel Araştırma Yöntemleri Doç. Dr. Recep KARA 3. Ders 1.Literatür Taraması - Literatür taraması nedir ve nasıl yapılır? - Literatür taramasında kütüphaneler 2. Süreli Yayın nedir? Süreli Yayınların

Detaylı

TIEFENBACH. Başarımızın Sırrı Yüksek Kalite. Yeni altyapımızla geleceğe hazırız

TIEFENBACH. Başarımızın Sırrı Yüksek Kalite. Yeni altyapımızla geleceğe hazırız TIEFENBACH Başarımızın Sırrı Yüksek Kalite Tiefenbach Control Systems firması 1950 yılında DR. H Tiefenbach adıyla kurulmuştur. Bugün 90 uzman personeli ile özellikle üstün yeraltı elektrohidrolik sistemleri

Detaylı

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar

Bilgisayarda Programlama. Temel Kavramlar Bilgisayarda Programlama Temel Kavramlar KAVRAMLAR Programlama, yaşadığımız gerçek dünyadaki problemlere ilişkin çözümlerin bilgisayarın anlayabileceği bir biçime dönüştürülmesi / ifade edilmesidir. Bunu

Detaylı

Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Mühendisliği

Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü. Bilgisayar Mühendisliği Bilkent Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliği Günümüzde, finans, tıp, sanat, güvenlik, enerji gibi bir çok sektör, bilgisayar mühendisliğindeki gelişimlerden

Detaylı

Yazılım Çeşitleri. Uygulama Yazılımları. İşletim Sistemleri. Donanım

Yazılım Çeşitleri. Uygulama Yazılımları. İşletim Sistemleri. Donanım Yazılım Yazılım Bilgisayarlar üretildikleri anda içlerinde herhangi bir bilgi barındırmadıkları için bir işlevleri yoktur. Bilgisayarlara belirli yazılımlar yüklenerek işlem yapabilecek hale getirilirler.

Detaylı

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ

BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜM BAŞKANLIĞI DERS TANITIM BİLGİLERİ Dersin Adı Kodu Sınıf / Y.Y. Ders Saati (T+U+L) Kredi AKTS YAPAY ZEKA BG-421 4/2 2+1+0 2+.5 4 Dersin Dili : TÜRKÇE Dersin Seviyesi : LİSANS

Detaylı

Üretimin Modernizasyonunda Üretim Süreçlerinin Yenileştirilmesi insansız seri üretim

Üretimin Modernizasyonunda Üretim Süreçlerinin Yenileştirilmesi insansız seri üretim Üretimin yenileştirme çalışması İş gücü, zaman ve enerji kullanımları konusunda avantaj sağlayan bir yöntemdir. Üretimin modernizasyonu Firmaların rekabet avantajlarını kazanmaları ve sürdürebilmeleri

Detaylı

U Z VU LA K IM N LLA U K ITA

U Z VU LA K IM N LLA U K ITA 1 Tanıtım ITA uygulamadaki ihtiyaçlarınız için uygun işleme çözümleri sunar. Bu yazılım sizin için en uygun çözümleri seçerek kesici takım, kesme bilgisi, güç ihtiyacı konusunda tavsiyelerde bulunarak

Detaylı

ÜRÜN BROŞÜRÜ 7.10.7 SF. Atölye Ortamı Koordinat Ölçüm Cihazı

ÜRÜN BROŞÜRÜ 7.10.7 SF. Atölye Ortamı Koordinat Ölçüm Cihazı ÜRÜN BROŞÜRÜ 7.10.7 SF Atölye Ortamı Koordinat Ölçüm Cihazı Hexagon Metrology 7.10.7 SF Üretim Noktasında Kaliteye Bakış Hexagon Metrology 7.10.7 SF, kalite kontrolü için başka hiçbir CMM in zorlu atölye

Detaylı

İlgili öğrenme faaliyeti ile Bilişim Teknolojileri alanındaki meslekleri tanımış olacaksınız.

İlgili öğrenme faaliyeti ile Bilişim Teknolojileri alanındaki meslekleri tanımış olacaksınız. BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ İlgili öğrenme faaliyeti ile Bilişim Teknolojileri alanındaki meslekleri tanımış olacaksınız. A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Bilgisayar kullanımı yirminci yüzyılın özellikle

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuvar ortamında inceleyerek ortaya çıkaran kişidir. A- GÖREVLER - Canlıları

Detaylı

Geçen hafta neler öğrendik?

Geçen hafta neler öğrendik? Geçen hafta neler öğrendik? Eğitimde bilgisayar uygulamaları Bilgisayar Destekli Eğitim (BDE) BDE in Türleri Avantajları ve Sınırlılıkları ve Araştırma Sonuçları BDÖ NELERDEN OLUŞUR??? Öğretim Yazılımları

Detaylı

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması

İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması İnternet Destekli Temel Bilgisayar Bilimleri Dersinde Anket Uygulaması Yalçın Ezginci Selçuk Üniversitesi Elk.-Elt.Mühendisliği Konya ANKET Anket, insanlardan fikirleri, duyguları, sağlıkları, planları,

Detaylı

Alkın Küçükbayrak alkin@superonline.com. Çeşitli Alanlarda Yapay Zeka Ajanları I

Alkın Küçükbayrak alkin@superonline.com. Çeşitli Alanlarda Yapay Zeka Ajanları I Alkın Küçükbayrak alkin@superonline.com Çeşitli Alanlarda Yapay Zeka Ajanları I Bundan önceki yazılarımızda Yapay Zeka nın tanımını yaptık ve kullandığı yöntemleri temel ve ileri yöntemler olmak üzere

Detaylı

Vizyon Uzmanlaştığımız alanda kusursuz ve güvenilir çözüm ortağınız olmak.

Vizyon Uzmanlaştığımız alanda kusursuz ve güvenilir çözüm ortağınız olmak. Vizyon Uzmanlaştığımız alanda kusursuz ve güvenilir çözüm ortağınız olmak. Misyon Müşteri odaklı çözümler sağlayarak güncel ve gelişen teknolojilerle uyumlu, nitelikli ve maliyet etkin ürün ve sistemler

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

Avrupa Patent Akademisi. Patent Eğitim Seti

Avrupa Patent Akademisi. Patent Eğitim Seti Patent Eğitim Seti Avrupa Patent Akademisi Patent Eğitim Seti Patent Eğitim Seti farkındalığı artırmaya yardımcı olacak değerli bir kaynaktır. Patent uzmanları tarafından hazırlanan ve geliştirilen eğitim

Detaylı

PNÖMATİK SİSTEM ARIZALARININ GİDERİLMESİNDE BİR UZMAN SİSTEM YAKLAŞIMI

PNÖMATİK SİSTEM ARIZALARININ GİDERİLMESİNDE BİR UZMAN SİSTEM YAKLAŞIMI TEKNOLOJİ, Cilt 7, (2004), Sayı 2, 289-295 TEKNOLOJİ PNÖMATİK SİSTEM ARIZALARININ GİDERİLMESİNDE BİR UZMAN SİSTEM YAKLAŞIMI Mustafa DEMETGÜL Recep YENİTEPE Marmara Üniversitesi, Teknik Eğitim Fakültesi,İstanbul

Detaylı

Alkın Küçükbayrak alkin@superonline.com. Bilim Dalı Olarak ve Uygulamada "Yapay Zeka"

Alkın Küçükbayrak alkin@superonline.com. Bilim Dalı Olarak ve Uygulamada Yapay Zeka Alkın Küçükbayrak alkin@superonline.com Bilim Dalı Olarak ve Uygulamada "Yapay Zeka" Bir önceki yazımızda beyin simulatörlerinden bahsetmiştik. Beynin işlevlerini deşifre etmeye yönelik çalışmalardan biri

Detaylı

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi

TEKNOLOJĠ PLANLAMASI. Başkent Üniversitesi TEKNOLOJĠ PLANLAMASI Başkent Üniversitesi ÖĞRENĠM KAZANIMLARI Bu dersi bitirdiğinizde; Teknoloji planlamasının ne olduğuna ilişkin bilgi edinecek, Teknoloji planlamasının amacını öğrenecek, Teknoloji planı

Detaylı

KATEGORİ MİZANI BAŞLARKEN KATEGORİ NEDİR? NEDEN N İHTİYAÇ DUYULUR?

KATEGORİ MİZANI BAŞLARKEN KATEGORİ NEDİR? NEDEN N İHTİYAÇ DUYULUR? KATEGORİ MİZANI Doküman Kodu : RNT-02 Açıklama : Vio Kategori Mizanı Kullanımı Kapsam : Vio Nitelikleri Revizyon No : 2 Yayın Tarihi : Aralık 2012 BAŞLARKEN SKOR YAZILIM tarafından geliştirilen ticari

Detaylı

Şenol Güneş Bulvarı 40/2 Ümraniye/İstanbul +9 (0) 216 345 26 32 +9 (0) 535 257 02 23. bilgi@anda.web.tr www.anda.web.tr

Şenol Güneş Bulvarı 40/2 Ümraniye/İstanbul +9 (0) 216 345 26 32 +9 (0) 535 257 02 23. bilgi@anda.web.tr www.anda.web.tr Şenol Güneş Bulvarı 40/2 Ümraniye/İstanbul +9 (0) 216 345 26 32 +9 (0) 535 257 02 23 bilgi@anda.web.tr www.anda.web.tr Anda İnteraktif Tanıtım Dosyası 2 2013 Şubat ayı itibariyle Anda İnteraktive olarak

Detaylı

Nobel Yazılım. Periyodik Bakım Takip Yazılımı

Nobel Yazılım. Periyodik Bakım Takip Yazılımı Periyodik Bakım Takip Yazılımı İvedik Organize Sanayi Bölgesi 731 Sokak No:19 Yenimahalle/Ankara Tel:0312 394 14 46 Fax:0312 394 14 47 bilgi@nobelyazilim.com Hakkında olarak biz,2006 yılından itibaren

Detaylı

PERFORMANS YÖNETĐMĐ. Hedefe Odaklı Çalışma ve Yetkinlik Yönetimi.

PERFORMANS YÖNETĐMĐ. Hedefe Odaklı Çalışma ve Yetkinlik Yönetimi. PERFORMANS YÖNETĐMĐ Kurumların yapısına uygun performans yönetimi sistemini esnek yapı sayesinde Đnsan Kaynakları uygulaması içinde tanımlayarak takip edebilme Performans kayıtlarını yöneticilere e-posta

Detaylı

Süreç Yönetimi. Logo

Süreç Yönetimi. Logo Süreç Yönetimi Logo Kasım 2013 SÜREÇ YÖNETİMİ Süreç belirlenen bir amaca ulaşmak için gerçekleştirilen faaliyetler bütünüdür. Örn; Sistemde kayıtlı personellerinize doğum günü kutlama maili gönderme, Deneme

Detaylı

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ AÇIKLAMALAR-KULLANIM-BAĞLANTILAR Sayfa 1 ĠÇĠNDEKĠLER SAYFA 1-) Sistemin Genel Tanıtımı 3 2-) Sistemin ÇalıĢma ġekli.4 3-) Sistem Yazılımı 5 4-) Sistemin Elektrik ve Bağlantı

Detaylı

1. VERİ TABANI KAVRAMLARI VE VERİ TABANI OLUŞTUMA

1. VERİ TABANI KAVRAMLARI VE VERİ TABANI OLUŞTUMA BÖLÜM15 D- VERİ TABANI PROGRAMI 1. VERİ TABANI KAVRAMLARI VE VERİ TABANI OLUŞTUMA 1.1. Veri Tabanı Kavramları Veritabanı (DataBase) : En genel tanımıyla, kullanım amacına uygun olarak düzenlenmiş veriler

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuar ortamında inceleyerek

Detaylı

C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler Ltd. Şti. ŞİRKET BİLGİLERİ VE TANITIMI

C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler Ltd. Şti. ŞİRKET BİLGİLERİ VE TANITIMI C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler Ltd. Şti. ŞİRKET BİLGİLERİ VE TANITIMI 1. C3S Komuta Kontrol ve Sibernetik Sistemler (Command Control & Cybernetics Systems) Ltd. Şti. 2007 yılında kurulmuş aynı

Detaylı

Street Smart Marketing

Street Smart Marketing Tek bir hedef için tasarlanmış kamu hizmeti şirket programları. Başarı. Street Smart Marketing Müşterilerinizi cezbeden pazarlama kampanyaları 30 yıllık deneyim Tasarlarız. Yakalarız. İlerleriz. 1.4 milyon

Detaylı

Sade ve tam ekran masaüstü kullanımının temel çıkış noktası, aranılan özelliğe çabuk erişimi sağlayan yenilikçi kullanıcı deneyimidir.

Sade ve tam ekran masaüstü kullanımının temel çıkış noktası, aranılan özelliğe çabuk erişimi sağlayan yenilikçi kullanıcı deneyimidir. Netsis 3 Netsis 3 Netsis 3, Netsis ERP ürün ailesinin 3. Boyuta taşınmış yeni arayüz ve işlevleriyle karşımıza çıkan yeni yüzüdür. 3. Boyut, Logo ürün ailesi için ortak bir hedefi işaret eder, çünkü yapılan

Detaylı

YEMEKHANE TAKİP SİSTEMİ

YEMEKHANE TAKİP SİSTEMİ YEMEKHANE TAKİP 2.0 YEMEKHANE TAKİP SİSTEMİ 1- PROGRAMIN AMACI : Bu Program Yemekhane Girişlerini Kontrol Altına Almak İçin Tasarlanmıştır. Personellerin Yemekhane Girişlerinde Yapmaları Gereken ( Parmak

Detaylı

Web Tabanlı Ödev-Proje Takip Sistemi İçin Veri Tabanı ve Site Tasarımı. Database and Site Design for Web Based Homework-Project Follow System

Web Tabanlı Ödev-Proje Takip Sistemi İçin Veri Tabanı ve Site Tasarımı. Database and Site Design for Web Based Homework-Project Follow System Web Tabanlı Ödev-Proje Takip Sistemi İçin Veri Tabanı ve Site Tasarımı Hakan KÖR Hitit Üniversitesi, Çorum hakankor@hitit.edu.tr Özet: Bu çalışma, öğretim elemanlarının ödev ve proje ağırlık derslerde

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BAKIM ONARIMTEKNİSYENİ/ ENDÜSTRİYEL ELEKTRONİK TEKNİSYENİ

ENDÜSTRİYEL BAKIM ONARIMTEKNİSYENİ/ ENDÜSTRİYEL ELEKTRONİK TEKNİSYENİ TANIM Fabrika, atölye vb. işletmelerdeki endüstriyel elektronik sistemlerin tesis, bakım ve onarımını kendi başına ve belirli bir süre içerisinde yapma bilgi ve becerisine sahip nitelikli kişidir A- GÖREVLER

Detaylı

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi

Bil101 Bilgisayar Yazılımı I. M. Erdem ÇORAPÇIOĞLU Bilgisayar Yüksek Mühendisi Bil101 Bilgisayar Yazılımı I Bilgisayar Yüksek Mühendisi Kullanıcıdan aldığı veri ya da bilgilerle kullanıcının isteği doğrultusunda işlem ve karşılaştırmalar yapabilen, veri ya da bilgileri sabit disk,

Detaylı

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 03. İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır.

YAPIM YÖNETİMİ - EKONOMİSİ 03. İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır. İNŞAAT PROJELERİNİN YÖNETİMİNDE FİZİBİLİTE ÇALIŞMASI İnşaat projelerinin yönetimi ve kurallar Parkinson Kuralı İşler veya eylemler olası olan zaman ve mekanının tamamını kullanacaktır. Peter İlkesi Bireyler

Detaylı

Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri

Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri Veritabanı Yönetim Sistemleri (Veritabanı Kavramı) Veri Modelleri Konular Veritabanı Tasarım Aşamaları Veri Modeli Nedir? Veri Modeli Temel Bileşenleri İş Kuralları (Business Rules) İş Kurallarını Veri

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR YARIYILI BÜTÜNLEME SINAV PROGRAMI

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR YARIYILI BÜTÜNLEME SINAV PROGRAMI 11-İNŞAAT TEKNOLOJİSİ PROGRAMI 1. SINIF SINAV PROGRAMI 09.06.14 Pazartesi 12.00 901 1 Beden Eğitimi ve Spor 10.06.14 Salı 10.30 310 1 Temel Bilgi Teknolojisi Kullanımı 10.06.14 Salı 12.00 D1-D2 1 Matematik

Detaylı

ATS Pro. Araç Filo Yönetimi Yazılımı. www.orjin.net

ATS Pro. Araç Filo Yönetimi Yazılımı. www.orjin.net ATS Pro Araç Filo Yönetimi Yazılımı www.orjin.net Orjin Yazılım Hakkında Orjin Yazılım Hakkında ORJIN Yazılım 10 Yıllık Tecrübemize Ortak Olun... 1998 yılında, bilişim sektöründe tecrübeli ve dinamik bir

Detaylı

İLERİ SEVİYE BİLGİSAYARLI SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) DİK İŞLEME TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI

İLERİ SEVİYE BİLGİSAYARLI SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) DİK İŞLEME TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI İLERİ SEVİYE BİLGİSAYARLI SAYISAL KONTROLLÜ (CNC) DİK İŞLEME TEZGÂHI KULLANMA ve PROGRAMLAMA EĞİTİMİ KURS PROGRAMI 1. KURUMUN ADI : 2. KURUMUN ADRESİ : 3. KURUCUNUN ADI : 4. PROGRAMIN ADI : İleri Seviye

Detaylı

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara Proje Yönetiminde Y Temel Kavramlar Proje DöngD ngüsü Yönetimi ve Mantıksal Çerçeve eve Yaklaşı şımı Deniz Gümüşel REC Türkiye 2007,Ankara TEMEL KAVRAMLAR Proje nedir? Proje Yönetimi nedir???? Proje Döngüsü

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ 1. HAFTA 1 AutoCAD, tüm dünyada başta mühendisler ve mimarlar tarafından kullanılan, dünyaca tanınan yazılım firması Autodesktarafından hazırlanan, bilgisayar

Detaylı

Ünite 1: İşyerinde Etkililik. Ünite 2: Liderlik Becerileri Geliştirme PEARSON İŞ PASAPORTU

Ünite 1: İşyerinde Etkililik. Ünite 2: Liderlik Becerileri Geliştirme PEARSON İŞ PASAPORTU PEARSON İŞ PASAPORTU Ünite 1: İşyerinde Etkililik 1 İşyerinde etkili davranış biçimlerinin anlaşılması 2 Etkili çalışma davranışlarının sergilenebilmesi 3 Kendi performansını değerlendirebilme 1.1 Çalışanların

Detaylı

Öğrenme Örnekleri Hazırlama

Öğrenme Örnekleri Hazırlama Modül 4 Öğrenme Örnekleri Hazırlama Bu Defter Intel Öğretmen Programı Çevrimiçi kapsamında kullanılacaktır. Tüm kurs boyunca, düşüncelerinizi çevrimiçi araçlara veya bu deftere kayıt edebilirsiniz. Bu

Detaylı

MADENCİLİK VE MADEN ÇIKARMA TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE TAHLİSİYE VE GAZ ÖLÇÜM CİHAZLARI BAKIMCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

MADENCİLİK VE MADEN ÇIKARMA TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE TAHLİSİYE VE GAZ ÖLÇÜM CİHAZLARI BAKIMCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü MADENCİLİK VE MADEN ÇIKARMA TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE TAHLİSİYE VE GAZ ÖLÇÜM CİHAZLARI BAKIMCISI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

Detaylı

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri-

SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI. Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI Sistem Analizi -Bilgi Sistemleri- Bilgi Sistemi Bilgi sistemi, karar vericiler için verileri işleyerek bilgi sağlayan çoğunlukla bilgisayara dayalı sistemlerdir. Bilgi sistemi

Detaylı

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) ENDÜSTRİYEL OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ ALANI ANKARA 2007 AMAÇ ÖĞRENME FAALİYETİ -13 ENDÜSTRİYEL OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ

Detaylı

TARIM ÜRÜNLERİ SATIŞ ELEMANI

TARIM ÜRÜNLERİ SATIŞ ELEMANI TANIM Bir iş yerinde tarım ürünlerinin (tohum, her türlü tahıl ürünü arpa, yulaf, buğday, çavdar vb. kuru gıda ve bakliyat un, bulgur, pirinç, nohut, kuru fasulye, baharat, kuruyemiş, sıvı ve katı yağlar

Detaylı

Uygulama (Saat/Hafta) Tıpta Nobellik Buluşlar SEC150 1 2 0 2. Yarıyılı

Uygulama (Saat/Hafta) Tıpta Nobellik Buluşlar SEC150 1 2 0 2. Yarıyılı Dersin Adı Kodu Yarıyılı Ders (Saat/Hafta) (Saat/Hafta) Tıpta Nobellik Buluşlar SEC150 1 2 0 2 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Türkçe Dersin Türü Seçmeli Dersin Seviyesi Lisans Dersin Koordinatörü Prof.

Detaylı

BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI

BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BTP 209 SİSTEM ANALİZİ VE TASARIMI BİLGİSAYARA DAYALI BİLGİ SİSTEMLERİ Dr. Önder EYECİOĞLU 2012 BİLGİSAYARA DAYALI BİLGİ SİSTEMLERİ(BDBS-CBIS) Bir BSBS şu bileşenlerden oluşur; Donanım Yazılım Veri tabanı

Detaylı

Çimento Operatörleri ve Bakım Personeli için Simulatör sistemi: ECS/CEMulator

Çimento Operatörleri ve Bakım Personeli için Simulatör sistemi: ECS/CEMulator Çimento Operatörleri ve Bakım Personeli için Simulatör sistemi: ECS/CEMulator ECS/CEMulator, Çimento operatörlerini ve proses mühendislerini, simülatör ortamında eğitmeyi amaçlayan bir sistemdir. Çimento

Detaylı

ARGUS Plus Version 1.0.1 ERP Sistemi

ARGUS Plus Version 1.0.1 ERP Sistemi ARGUS Plus Version 1.0.1 ERP Sistemi ERP'ye Bakış ve ARGUS Plus Zaman içinde firmalar geliştikçe, iş yapış şekilleri değişmekte ve ihtiyaçları artmaktadır. Bir çok gelişen firma, gerçekleştirdikleri operasyonel

Detaylı

Polytex Tekstil Yönetim Sistemi

Polytex Tekstil Yönetim Sistemi Polytex Tekstil Yönetim Sistemi MEDİKUS MEDİKUS Ltd. Şti. Profesyonel Hastane Çözümleri Cinnah Cad. Farabi Sok. No:30/1, 06690 Ankara, Türkiye Tel. +90 (312) 428 83 40 Faks. +90 (312) 428 83 42 medikus@medikus.com.tr

Detaylı

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR YARIYILI YARIYIL SONU SINAV PROGRAMI

T.C. BİLECİK ŞEYH EDEBALİ ÜNİVERSİTESİ MESLEK YÜKSEKOKULU 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI BAHAR YARIYILI YARIYIL SONU SINAV PROGRAMI 11-İNŞAAT TEKNOLOJİSİ PROGRAMI 1. SINIF SINAV PROGRAMI 22.05.14 Perşembe 10.30 D3-D4 1 Matematik II 23.05.14 Cuma 13.30 901 1 Beden Eğitimi ve Spor 23.05.14 Cuma 15.30 110-112 1 Beton Teknolojisi 27.05.14

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Autodesk Çözümleri Eğitimin Hizmetinde. Öğrenci ve Öğretmenler İçin: Autodesk Eğitim Topluluğu

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Autodesk Çözümleri Eğitimin Hizmetinde. Öğrenci ve Öğretmenler İçin: Autodesk Eğitim Topluluğu ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ BİLGİ İŞLEM DAİRESİ BAŞKANLIĞI Autodesk Çözümleri Eğitimin Hizmetinde Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığımız ile Autodesk firması arasında yapmış olduğumuz ortak çalışmalar neticesinde

Detaylı

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi

NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi NetQues Proje Raporu Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi Eğitimi Çeşitliliklerin Bütünleşmesi Avrupa da Dil ve Konuşma Terapisi / Logopedi Alanındaki Standartların ve Eğitim Programlarının Niteliklerinin

Detaylı

Akdeniz Üniversitesi

Akdeniz Üniversitesi F. Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Akdeniz Üniversitesi Bilgi Teknolojileri Kullanımı Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans ( ) Lisans (x) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi

Detaylı

Biyosistem mühendisi bir sistem mühendisidir. Sistem mühendisi, doğa ve

Biyosistem mühendisi bir sistem mühendisidir. Sistem mühendisi, doğa ve Biyosistem Mühendisliği Tarımsal üretimin gerçekleşmesi için sadece toprak, su ve hava gibi etmenlerin bir arada olması yeterli olmamakta, bunlarla beraber bitki ve hayvanlarla olan ortak yapılanma en

Detaylı

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER TANIM Uçak mühendisi, uçakların tasarlanması ve yapım projelerinin hazırlanması, üretilmesi, geliştirilmesi, bakım-onarımı ve işletilmesi konularında çalışan kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ

Detaylı

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ

SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ SAYISAL KONTROL 2 PROJESİ AUTOMATIC CONTROL TELELAB (ACT) ile UZAKTAN KONTROL DENEYLERİ Automatic Control Telelab (ACT), kontrol deneylerinin uzaktan yapılmasını sağlayan web tabanlı bir sistemdir. Web

Detaylı

MÜHENDİSLİK KARİYERİ Mühendislik Kariyeri Mezun olduktan sonra çalışmak için seçtiğiniz şirket ne olursa olsun genelde işe basit projelerle başlayacaksınız. Mühendis olmak için üniversitede 4 yıl harcamanıza

Detaylı

KONYA ÜNİVERSİTESİ. Necmettin Erbakan Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü

KONYA ÜNİVERSİTESİ. Necmettin Erbakan Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü KONYA ÜNİVERSİTESİ Necmettin Erbakan Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü 1 Vizyonumuz Elektrik-Elektronik Mühendisliği Eğitimi ve Öğretimi alanında uluslararası ve ulusal gelişmeleri izleyen,

Detaylı

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ Derya Birant, Alp Kut Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İÇERİK Giriş PLC nedir? PLC lerin Uygulama

Detaylı

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri

Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri Bezmiâlem Vakıf Üniversitesi SBF Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü Program Yeterlilikleri TYYÇ Yaşam Bilimleri Temel Alanı Yeterlilikleri 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 BİLGİ (Kurumsal ve Olgusal)

Detaylı

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay.

PROGRAMLAMAYA GİRİŞ. Öğr. Gör. Ayhan KOÇ. Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay. PROGRAMLAMAYA GİRİŞ Öğr. Gör. Ayhan KOÇ Kaynak: Algoritma Geliştirme ve Programlamaya Giriş, Dr. Fahri VATANSEVER, Seçkin Yay., 2007 Algoritma ve Programlamaya Giriş, Ebubekir YAŞAR, Murathan Yay., 2011

Detaylı

Akademik Veri ve Performans Yönetim Sistemi. Kısa Tanıtım Kılavuzu

Akademik Veri ve Performans Yönetim Sistemi. Kısa Tanıtım Kılavuzu Akademik Veri ve Performans Yönetim Sistemi Kısa Tanıtım Kılavuzu Sistem Hakkında Sisteme Giriş Akademik Çalışmalara Yönelik Veri Alanlarının Detaylı Olarak Tasarlanmasının Nedeni Kişisel Verilerin Girilmesi

Detaylı

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI

BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ ALANI AMAÇ Bu öğrenme faaliyeti ile Bilişim Teknolojileri alanındaki meslekleri tanımış olacaksınız. A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Bilgisayar kullanımı yirminci yüzyılın özellikle

Detaylı

İçerik üretimi için çözüm yolları

İçerik üretimi için çözüm yolları Benzersiz eğitim ihtiyaçlarınızı karşılamak için elektronik ortamda çeşitli geniş kapsamlı çözüm yollarımızı sunmaktayız İçerik üretimi için çözüm yolları Uygun Çözüm Yolu Seçimi Çeşitli alanlarda başarılı

Detaylı

SİSTEM VE YAZILIM. o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur.

SİSTEM VE YAZILIM. o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur. SİSTEM VE YAZILIM o Bilgisayar sistemleri donanım, yazılım ve bunları işletmek üzere gerekli işlemlerden oluşur. o Yazılım, bilgisayar sistemlerinin bir bileşeni olarak ele alınmalıdır. o Yazılım yalnızca

Detaylı

WEB ARAÇLARI VE UZAKTAN EĞİTİM CEIT357-4.HAFTA

WEB ARAÇLARI VE UZAKTAN EĞİTİM CEIT357-4.HAFTA WEB ARAÇLARI VE UZAKTAN EĞİTİM CEIT357-4.HAFTA 1 Giriş Bu bölümümde günümüzde en çok kullanılan Web araçları tanıtılacak ve anlatılacaktır.bunların eğitimde, özellikle uzaktan eğitimde nasıl kullanıldığından

Detaylı

OTO FREN BAKIM-ONARIMCISI

OTO FREN BAKIM-ONARIMCISI TANIM Motorlu taşıtlarda aracın mekanik, hidrolik, havalı, ABS, elektro manyetik şaft freni ve eksoz fren sistemlerindeki arızaları bulan, bakım ve onarımını yapan kişidir. A-GÖREVLERİ KULLANILAN ARAÇ,

Detaylı

OTOMOTİV ÖĞRETMENİ TANIM

OTOMOTİV ÖĞRETMENİ TANIM TANIM A-GÖREVLER OTOMOTİV ÖĞRETMENİ Çalıştığı eğitim kurum ya da kuruluşunda; öğrencilere ya da yetişkinlere otomotiv meslek alanı ile ilgili eğitim veren kişidir. Otomotiv meslek alanı ile ilgili hangi

Detaylı

Mesleki eğitimde bilgisayar oyunu kullanma rehberi

Mesleki eğitimde bilgisayar oyunu kullanma rehberi LLP Leonardo da Vinci Project SCOGATT Serious Computer Games as a Teaching Tool Mesleki eğitimde bilgisayar oyunu kullanma rehberi Uyarlama, hazırlama ve transfer İÇİNDEKİLER TERİMLER GİRİŞ: MODÜL ÇERÇEVESİ

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu bulunmaktadır; 1. Performans: İşletim sistemi, makine

Detaylı

2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU II. DÖNEM BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ DERS NOTLARI

2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU II. DÖNEM BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ DERS NOTLARI 2013-2014 EĞİTİM ÖĞRETİM MÜNEVVER ÖZTÜRK ORTAOKULU II. DÖNEM BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ DERS NOTLARI Bilgi BİLİŞİM TEKNOLOJİLERİ VE YAZILIM DERSİ (BTY) Türkiye de orta eğitimde bilgisayar eğitimi,

Detaylı

ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 2. Hafta. Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru

ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 2. Hafta. Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru ENF 100 Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı Ders Notları 2. Hafta Öğr. Gör. Dr. Barış Doğru 1 Konular 1. Bilgisayar Nedir? 2. Bilgisayarın Tarihçesi 3. Günümüz Bilgi Teknolojisi 4. Bilgisayarların Sınıflandırılması

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü Mesleki Gelişim Programı 1-ETKİNLİĞİN ADI FATİH Projesi Eğitimde Teknoloji Kullanımı Kursu -ETKİNLİĞİN AMAÇLARI Bu faaliyeti

Detaylı

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin

Detaylı

MALTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2011-2012 AKADEMİK YILI İNGİLİZCE DERS PROGRAMI

MALTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2011-2012 AKADEMİK YILI İNGİLİZCE DERS PROGRAMI MALTEPE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2011-2012 AKADEMİK YILI İNGİLİZCE DERS PROGRAMI Dersin adı: İngilizce Dersin kodu: E N G 2 5 1 AKTS Kredisi: 2 2.yıl - 1.yarıyıl Lisans Seçmeli 14h/ 30s Teorik: 14h/30s

Detaylı

NİLKA KLİMA DÖRT MEVSİM HAVA PERDESİ

NİLKA KLİMA DÖRT MEVSİM HAVA PERDESİ NİLKA KLİMA DÖRT MEVSİM HAVA PERDESİ 25 yıllık tecrübenin ürünü olan, Nilka Dört Mevsim Hava Perdesi, dünyada ve Türkiye de multifonksiyon özelliklere sahip ilk ve tek hava perdesidir. 0zla 7 % a Fa rufu

Detaylı

MESLEKİ TERMİNOLOJİ I 1. HAFTA YAZILIM MÜH. TEMEL KAVRAMLAR

MESLEKİ TERMİNOLOJİ I 1. HAFTA YAZILIM MÜH. TEMEL KAVRAMLAR YAZILIM: SOFTWARE Yazılım (Software): Yazılım sadece bir bilgisayar programı değildir. Basılı veya elektronik ortamdaki her tür dokümanı da içeren ürün. Dokümanlar yazılım mühendislerine ve son kullanıcıya

Detaylı

İ.Ü. AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ Kullanıcı Deneyimi ve Kullanılabilirlik Değerlendirmesi Standardı

İ.Ü. AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ Kullanıcı Deneyimi ve Kullanılabilirlik Değerlendirmesi Standardı Dök. No: AUZEF-SS-2.4-07 Yayın Tarihi:30.06.2014 Rev.No:00Rev Tarihi:Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ... 2 2. KAPSAM... 2 3. SORUMLULAR... 2 4. TANIMLAR... 2 5. STANDARIN DETAYLARI... 2 Dök. No: AUZEF-SS-2.4-07 Yayın

Detaylı

2011 Third International Conference on Intelligent Human-Machine Systems and Cybernetics

2011 Third International Conference on Intelligent Human-Machine Systems and Cybernetics 2011 Third International Conference on Intelligent Human-Machine Systems and Cybernetics Özet: Bulanık bir denetleyici tasarlanırken karşılaşılan en önemli sıkıntı, bulanık giriş çıkış üyelik fonksiyonlarının

Detaylı

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler...

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler... ARKE Otomasyon Bil. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. Atilla KARAÇAY Ramazan EKİN Proje & Yazılım 0.533 430 19 45 Üretim & Satış 0.533 223 13 46 atilla.karacay@arkeotomasyon.com ramazan.ekin@arkeotomasyon.com

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN

Bilgisayar Mühendisliğine Giriş. Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN Bilgisayar Mühendisliğine Giriş Yrd.Doç.Dr.Hacer KARACAN İçerik Dosya Organizasyonu (File Organization) Veritabanı Sistemleri (Database Systems) BM307 Dosya Organizasyonu (File Organization) İçerik Dosya

Detaylı