T.C. ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T.C. ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ"

Transkript

1 T.C. ULAŞTIRMA DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SMS EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ Temel Esaslar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Yayınları Havaalanları Daire Başkanlığı Yayın No: HAD/T-18

2 SİVİL HAVACILIK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YAYINLARI Yayın No : HAD/T-18 İlgili Birim : Havaalanları Daire Başkanlığı Baskı : Birinci Baskı, Haziran Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Telif Hakları Sivil Havacılık Genel Müdürlüğüne aittir. Her Hakkı Saklıdır. Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından özel olarak izin verilmedikçe bu yayının kopyalanarak çoğaltılması, dağıtılması ve kullanılması yasaktır. İlk yayımlanma tarihi Haziran 2012 dir. Bu yayının basılı hali Sivil Havcılık Genel Müdürlüğü, Havaalanları Daire Başkanlığından temin edilebilir. E-Posta: Hazırlayan: Bu yayın, Kapadokya Meslek Yüksekokulu Bölüm Başkanı Eyüp ATİOĞLU tarafından hazırlanmıştır. Baskı Pegem Akademi Yayıncılık Tel: Faks:

3 İÇİNDEKİLER HAVACILIK EMNİYETİ...1 Temel Kavramlar...1 Havacılık Emniyetinde Yönetim İkilemi...5 Tehlikeler...7 Emniyet Riskleri...9 HAVACILIK EMNİYETİ YÖNETİMİ...14 ICAO SARP leri...14 Emniyet Yönetim Sistemi (SMS)...16 SMS Kavramı...16 Emniyet Yönetim Sisteminde Planlama...19 Emniyet Yönetim Sisteminin İşletilmesi...23 SMS Uygulamasında Aşamalı Yaklaşım...26

4

5 1. HAVACILIK EMNİYETİ 1.1 Temel Kavramlar Havacılık faaliyetlerinde büyük öneme sahip emniyet kavramı; hata ve ihlallerden kaçınarak kural koyucuların düzenlemeleri ile uyum içinde kazalardan, ciddi olaylardan, tehlikelerden, kötü bir sonuca neden olan veya olabilecek etkenlerden uzak ya da muaf olma durumu olarak tanımlanmaktadır. Risklerin bertaraf edilmesi için tüm tedbirler alınmaya çalışılsa da içinde insan olan bir sistemin tehlikelerden ve operasyonel hatalardan tamamen arındırılması mümkün değildir. Esas olan sistem içerisindeki risklerin kontrol edilmesi ve yönetilmesi suretiyle risk seviyesinin makul düzeyde tutulmasıdır. Makul düzeydeki risklerin bulunduğu bir sistem emniyetli olarak kabul edilmektedir. Sivil havacılığın ilerleme sürecinde emniyet kavramı da değişikliklere uğramış, genişlemiştir. Ticari havacılığın ilk günlerinden 1950 lere kadarki dönemde yaşanmış olan sık kazaların, tesis edilemeyen emniyetin temelinde gelişmemiş teknoloji ve yetersiz düzenlemeler (regülasyon) yatarken, bu dönemdeki kazalardan çıkarılan dersler ile ki bu nedenle havacılığın tarihi kan ile yazılmıştır denilir teknoloji ilerlemiş, düzenlemeler geliştirilmiş ve hava taşımacılığı diğer taşıma yöntemlerinden daha emniyetli bir hale gelmiştir. Takip eden yıllarda kazalardan çıkarılan bir ders de operasyonel personelin kurallara uymamasının önemli bir emniyet riski oluşturduğudur. Buna bağlı olarak riskleri bertaraf etmek için yapılan çalışmalar (CRM, LOFT vs), insanı insan yapan özelliklere ve insan performansına yönelmiştir. Bu dönemin eksik yönü insan kaynaklı riskleri bireysel olarak değerlendirmesidir lara gelindiğinde ise insanların bireysel görevlerini tam olarak yerine getirmesine karşın operasyonel örgütlenme yani organizasyonel faktörler bir risk faktörü olarak ortaya çıkmıştır. Şekil 1.1 Risk Faktörlerinin Değişimi 1

6 Örgütlenmeden kaynaklanan kaza kavramının havacılık sektöründe kabul görmesinde Prof. James Reason tarafından geliştirilen Reason Hata Modelinin önemi büyüktür. Bu modele göre, kazaların tamamına yakını bir olaylar zinciri nedeniyle meydana gelmektedir. Zincirdeki olaylardan en az bir tanesinin ortadan kaldırılabilmesi, kazayı önleyebilmektedir. Reason modeli ile geliştirilen kavramda, tüm kazalar hem aktif hem de örtülü hataların bir araya gelmesi ile oluşmaktadır. Olumsuz etkisini anında gösteren hata ya da ihlaller aktif hata olarak tanımlanmaktadır. Aktif hatalar genelde, en önde yer alan personelden kaynaklanmaktadır. Meydan işletmesinin yoğun kar yağışına rağmen frenleme testi yapmaması; bir balon pilotunun yükselmek için yanlış ipi çekerek tepe paraşütünü açması; bir hava trafik kontrolörünün pilotu yanlış pist başına yönlendirmesi aktif hataya örnek gösterilebilir. Örtülü hatalar, kazalardan çok daha önce yapılmış bir işlem ya da alınmış bir karar nedeniyle sonuçları örtülü (gizli) kalmış hatalardır. Bu tür hatalar genellikle düzenleyici otoriteler ve karar vericilerden kaynaklanmaktadır. Örtülü hatalar, başlangıçta hata olarak algılanmadıklarından problem ortaya çıkıncaya kadar zararlı olarak görülmezler. Şekil 1.2 Savunmadaki Boşluk ya da Zayıflıklar 2

7 Havacılık emniyetinde kazalara neden olan kusurlar, hata ve ihlal olarak ikiye ayrılmaktadır. Hatalar ve ihlaller arasındaki temel fark, personelin niyetidir. Kural ve prosedürleri uygulayarak elinden gelenin en iyisini yapan, ancak hedefine ulaşamayan bir personel hata yapmış olmaktadır. Havacılıkta, önemli bir kaza gerçekleşmeden önce milyonlarca operasyonel hatanın yapıldığı istatistiksel bir veridir. Diğer yandan, kural ve prosedürlere bilinçli olarak uymayan personel için ihlal söz konusu olmaktadır. İhlaller genel olarak durumsal ve rutin ihlaller olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Durumsal ihlaller, zaman baskısı veya yüksek iş yükü gibi, anlık etkenlerden kaynaklanmaktadır. Rutin ihlaller ise iş akışının içerisinde sürekli tekrar edilen ve bu nedenle de zamanla iş yapmanın normal yolu gibi görülmeye başlanan ihlallerdir. İnsan Faktörünün Açıklanması SHEL Modeli SHEL modeli, insanın diğer sistem elemanları ile olan ilişkisi üzerine kurulmuş bir kavramsal araçtır. Modelin adı, modeli oluşturan bileşenlerin ilk harflerinden oluşmaktadır. S Software: Yazılım (prosedürler, el kitapları, vs.) H Hardware: Donanım (makineler, aletler vs.) E Environment: Çevre (çalışma ortamı) L Liveware: İnsan (Pilot, teknisyen vs) Şekil 1.3 SHEL Modeli 3

8 Modeli oluşturan elemanların birbirleriyle olan ilişkilerine bakacak olursak; İnsan - Yazılım (L - S): İnsan ile destek sistemleri arasında ilişkidir. (Prosedürler, el kitapları, standart operasyonel prosedürler (SOP), bilgisayar yazılımları vs.) İnsan - Donanım (L - H): İnsan ile donanım arasındaki ilişkidir. (İnsan vücudunun özelliklerine uygun koltuklar, kullanıcı algılarına uygun renk kullanımı vs.) İnsan - Çevre (L - E): İnsan ile çevre arasındaki ilişkiden oluşmaktadır. (Kabin basıncı, oksijen maskesi, G-elbisesi vs.) İnsan - İnsan (L - L): Çalışma çevresindeki insanların birbirleriyle olan ilişkileridir. (Kokpit ekibi ile kabin ekibi arasındaki ilişki, pushback operatörü ile kokpit ekibi arasındaki ilişki vs.) Yukarıda söz edilen ilişki ve etkileşimlerin çerçevesini kültür olgusu tanımlamaktadır. Emniyet yönetimi bakımından kültür, insan performansının önemli bir belirleyicisi olduğundan, kültürün anlaşılması son derece önemlidir. Bir örgüt kültürünü anlamanın en etkili yöntemi operasyonel personel tarafından hazırlanan etkin emniyet raporlamalarıdır. Burada etkin den kasıt, emniyet raporlamalarının objektif ve kapsamlı olması ve raporun karar verme süreçlerinde etkili olarak kullanılmasıdır. Etkin bir emniyet raporlaması, hata ve tehlike raporlamalarının personel tarafından gönüllü olarak yapılmasına bağlıdır ve başarısı beş temel unsura dayanmaktadır. İsteklilik: Üst yönetimin, operasyonel personel tarafından etkin emniyet raporlaması yapılmasını desteklemede istekli olması, Bilgi: Etkin emniyet raporlamasını gerçekleştirecek operasyonel personelin, insan faktörleri, teknik faktörler ve organizasyonel faktörlerden kaynaklanan etkenler hakkında bilgi sahibi olması, Esneklik: Operasyonel personelin olağan dışı durumlarda emniyet raporlamasına uyum sağlayabilmesi, Öğrenme: Organizasyon içindeki insanların, emniyet bilgi sistemlerinden sonuçlar çıkarma ve önemli reformları uygulama yeterliliğine sahip olması, Hesap Verme Sorumluluğu: Emniyet raporlarının yalnızca havacılık emniyetini tesis etmede kullanılacağı ve bir cezalandırma sistemine yönelik olmadığı güveninin verilmesine bağlı olarak, operasyonel personelin ilgili raporların hazırlanmasında cesaretlendirilmesi, Son olarak, emniyet politikası, etkili bir emniyet raporlamasını aktif bir şekilde desteklemeli ve hatalar ile ihlaller arasındaki çizgiyi tanımlayarak, raporlayanlara adil bir koruma sağlamalıdır. Burada hatalar, kabul edilebilir performans, ihlaller ise kesinlikle kabul edilemez performans olarak değerlendirilmelidir. 4

9 1.2 Havacılık Emniyetinde Yönetim İkilemi Havacılık emniyeti yönetimi konusunda ilk olarak emniyetin önemini ortaya koymak gerekmektedir. Emniyet havacılık ile iştigal eden hiçbir kurumun ve kişinin göz ardı edemeyeceği bir öneme sahiptir. Ancak birincil önceliğin havacılık emniyeti olduğu kabulü evrensel anlamda bir klişedir. Havacılık emniyeti, havacılık faaliyetlerini yerine getirerek kuruluş amaçlarına (kar, örgüt sürekliliği, büyüme vs.) ulaşmayı sağlayan hedeflerden biridir. Havacılık işletmeleri için üretim (production) ve koruma (protection) çelişen iki hedef olarak karşımıza çıkmaktadır. İşletmelerin kar amacı ile emniyet hedefi, bir ikilem oluşturmaktadır. Bu ikileme İki P İkilemi denilmektedir. Üst yönetimin elde bulunan kıt kaynakları değerlendirme anlamında yaşadığı bu ikilemde, kuruluşlar üretim ve koruma hedefleri arasında kaynak dağılımı açısından bir denge oluşturmalıdır. Aksi takdirde, ya korumaya aşırı kaynak aktarımından dolayı iflas durumu ortaya çıkabilecek ya da kaynakların devamlı olarak üretime yönlendirilmesinden dolayı emniyet göz ardı edilebilecektir. Böyle bir durum kaynakların dengesiz dağıtıldığını gösterecektir. Bu nedenle kaynak dağılımının rasyonel bir biçimde yapılması, etkin bir emniyet yönetimi ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır. Etkin emniyet yönetiminin başarısı kaza istatistiklerine yansımış, en genç taşıma sistemi ticari havacılık aynı zamanda da en emniyetli taşıma sistemi olmuştur. Özellikle 1990 lardan sonra havacılık faaliyetlerinde meydana gelen olaylarda (incident) da büyük ölçüde azalma görülmüştür. Şekil 1.4 Yönetim İkilemi 5

10 Etkin emniyet anlayışı uyarınca, operasyonel personelin raporlarında yer alan veriler rutin olarak toplanıp analiz edilir. Üst yönetim bu analiz ve değerlendirmeler doğrultusunda, üretim (production) ve koruma (protection) hedeflerini dengede tutmaya yönelik bir emniyet sınırı belirlemeli ve bu sınır doğrultusunda emniyet yönetim sistemi (SMS) oluşturmalıdır. Kaynak aktarımları bu emniyet sınırına yaklaştığında erken uyarı sisteminin devreye gireceği etkin bir emniyet yönetim sistemi oluşturulmalıdır. Şekil 1.5 Üretim & Koruma Arasındaki Emniyet Alanı 1990 lı yıllar öncesine kadar emniyet verilerinin toplanmasında sergilenen reaktif yaklaşım yerini proaktif yaklaşıma bırakmıştır. Bir başka deyişle, verilerin genel olarak kaza ve olay incelemeleri sonucunda toplanması yerine, kaza ya da ciddi olaylar henüz gerçekleşmeden kuruluşun faaliyetleri analiz edilerek risklerin elimine edilmesi ya da kabul edilebilir seviyeye indirgenmesi yolu izlenmeye başlanmıştır. Verilerin proaktif ve reaktif olarak toplanması ve analizi ile emniyet yönetiminde tahmine dayalı yaklaşım mümkün hale gelmiştir. Tahmine dayalı yaklaşımın başarısında, operasyonel personelden gelen direkt raporlamaların önemi büyüktür. Bu raporlar sayesinde tehlikeler henüz gerçekleşmeden bertaraf edilebilmektedir. Havacılık emniyeti yönetiminin etkin olabilmesi aşağıda yer alan temel ilkelere uyulması ve sorumluluklarının yerine getirilmesine dayanmaktadır: Üst yönetim, koruma (protection) hedefine kaynak ayırarak emniyet yönetimine bağlılığını göstermelidir. Havacılık kuruluşlarındaki çalışma koşullarının, operasyonel personelin gönüllü ve istekli olarak emniyet raporlamalarını sunabilmesine elverişli hale getirilmesi gerekmektedir. 6

11 Emniyet raporları ile elde edilen veriler sürekli olarak izlenmeli, analiz edilip değerlendirilmeli ve tüm personelle paylaşılarak var olan ya da olabilecek tehlikeler konusunda farkındalık sağlanmalıdır. Havacılık emniyetini riske atan sorunlarla karşılaşıldığında, kuruluş içerisindeki bireylerin suçlanması yerine sorunun gerçekleşme nedenleri ve nasıl ortadan kaldırılabileceği üzerinde durulmalıdır. Havacılık kuruşları emniyet verilerini devamlı olarak sektör ile paylaşmalı ve bu verilerden tüm kuruluşların faydalanabileceği bir havuz oluşturulmalıdır. Havacılık kuruluşlarında personel eğitimlerinin her aşamasına emniyet yönetimi konusunun da entegre edilmesi gerekmektedir. Yürütülen faaliyetlere göre standart operasyonel prosedürlerin (SOP) oluşturulması ve tüm personelin ilgili SOP ları uygulaması sağlanmalıdır. Emniyet yönetiminde sürekli olarak bir iyileştirmenin amaçlanması gerekmektedir. Bu şekilde risk düzeyi, makul seviyelerde tutulmalıdır. Yukarıda sözü edilen konuların uygulanması, havacılık kuruluşlarında emniyet etkin bir örgüt kültürünü oluşturacaktır. 1.3 Tehlikeler Tehlike olumsuz sonuçlarla ilişkilendirilen ve emniyet riskleri ile karıştırılan bir kavramdır. Emniyet yönetimi uygulamalarını etkin bir şekilde geliştirmek için, tehlikenin ne olduğunun açıkça anlaşılması büyük önem taşımaktadır. Tehlike; personelin yaralanması, donanım veya yapıların hasar görmesi, malzeme kaybı veya belirli bir işlevin gerçekleştirilmesi becerisinin azalmasına neden olma potansiyeline sahip bir koşul veya nesne olarak tanımlanabilir. Yukarıda da ifade edildiği gibi tehlikeler havacılık sisteminin bulunduğu doğal ortamın ayrılmaz parçalarıdır. Tehlikeler yapıları dolayısıyla sistem içerisindeki diğer elemanlarla etkileşime girdiklerinde, söz konusu elemana ya da genel olarak sisteme hasar verme ve bir emniyet sorunu haline gelebilme potansiyeline sahiptirler. Örneğin, sis havacılık sisteminin içinde bulunduğu doğal ortamın bir parçasıdır ve tehlike tanımında da belirtildiği gibi sistemin diğer elemanlarına ve genel olarak sisteme hasar verme potansiyeline sahiptir. Havaalanı çevresinde oluşan sis, hem yatay hem de dikey görüşü düşürdüğünden hava aracının piste emniyetli bir şekilde inmesini engelleyerek, hava aracına hasar verme potansiyeline sahip bir emniyet sorunu haline gelebilir. Bu tehlike uygun seyrüsefer yardımcı cihazlarının bulundurulmasıyla çözülebilir. 7

12 Hasar verme potansiyelini sınırlandırmak için, sistemde bulunan tüm tehlikeler ile tehlikelerin getirecekleri sonuçların tanımlanması gereklidir. Tehlike tanımlama ve değerlendirme faaliyeti sürekli olarak devam ettirilmesi gereken bir süreçtir. Bu süreçte, tehlikelerin sonuçlarını engelleyebilmek için iç ve dış kaynaklardan kesintisiz veri akışı sağlanmalıdır. İç kaynaklar, emniyet yönetimi konusunda eğitim almış operasyonel personelin gönüllü ve istekli şekilde yaptıkları raporlamalar, emniyet araştırma ve denetimleri, uçuş ve yer operasyonları analizleri veya diğre faaliyetlerden geri bildirimlerdir. Dış kaynaklar ise, kaza ve olay raporları ile devletlerin denetim raporlamalarıdır. Bu kaynaklardan gelen veriler, mutlaka objektif olmalı ve herhangi sezgisel çıkarımlar içermemelidir. Bu aşamada yine karşımıza üretim (production) ve koruma (protection) ikilemi çıkmaktadır. Havacılık kuruluşu değerlendirmesini yaptığı tehlikelerin sonuçlarına göre gerekirse üretimden fedakârlık yapıp koruma yoluna giderek sefer iptalini tercih etmelidir. Çünkü her tehlike, içerisinde birçok sonuç barındırmaktadır. Bu nedenle sistemin doğal parçası olan tehlikeler iyi anlaşılmalı ve sadece tek bir sonuçla (hava aracının pist yerine taksi yoluna inmesi vs) ilişkilendirilmemelidir. Tehlikeler; doğal tehlikeler, teknik tehlikeler ve ekonomik tehlikeler olarak üçe ayrılır: Doğal tehlikeler, yukarıda verdiğimiz örnekte olduğu gibi hava ve çevre koşullarından kaynaklanan tehlikelerdir. Teknik tehlikeler, elektrik-elektronik veya donanımsal tertibatlardan kaynaklanan tehlikeler, ekonomik tehlikeler ise, havacılık kuruluşlarının üretime (production) kaynak aktarımında yaşadıkları sorunlardan kaynaklanan tehlikelerdir. Havacılık kuruluşları, faaliyet çevrelerindeki tehlikeleri gruplandırdıktan sonra bu tehlikeleri analiz etmelidir. Tehlike analizi adım adım yürütülmeli ve üç aşamada tamamlanmalıdır: İlk iş olarak, genel bir tehlike belirlemesi yapılmalıdır. Örneğin, tarifeli sefer düzenlenecek bir havaalanının, kuşların göç yolları üzerinde bulunması havayolu işletmeleri için genel bir tehlikedir. Tehlike analizinde ikinci adımda, belirlenen genel tehlike bileşenlerine ayrılır ve daha spesifik tehlikeler tanımlanır. Örnekte, kuşların göç yollarının havaalanı yaklaşma koridorunu kapatması spesifik tehlikeyi oluşturmaktadır. Son olarak, tehlike analizi için belirlenen spesifik tehlikelerin kendine özel belirli sonuçlara bağlanması gerekmektedir. Yukarıdaki örnekte, hava aracının son yaklaşmadayken motorlarına giren kuşlar nedeniyle kaza yapma senaryosu, spesifik tehlikelerin belirli sonuçlara bağlanmasıdır. 8

13 Havacılık kuruluşları tehlike analizlerini çeşitli şekillerde yapabilmektedir. Sık kullanılan analiz teknikleri arasında istatistiksel analiz, trend analizi, normatif karşılaştırmalar, simülasyon, uzman paneli ve fayda/maliyet analizi bulunmaktadır. Sistem içerisinde tanımlanarak belirlenen ve analiz edilen tehlikelerin etkin bir şekilde dökümante edilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde havacılık kuruluşları her seferinde Amerika yı yeniden keşfetmek zorunda kalabilir. Etkin bir dokümantasyon sonucunda operasyonel personelden ya da genel olarak örgüt personelinden gelen raporlamalar, faaliyet çevresindeki tüm tehlikelerin ve sonuçlarının açığa çıkarılmasını sağlar. Havacılık kuruluşları dokümante edilen emniyet verilerinin kaliteli ve anlaşılır olmasını temin etmelidir. Toplanıp tasnif edilen emniyet verileri için bir veritabanı sistemi oluşturulmalıdır. Bu şekilde, gerek düzenleyici otoriteler gerekse havacılık kuruluşları veritabanı analiz ve değerlendirmeleri ile risk azaltma yolunda önlem alabilmektedir. Burada ifade edilen veri tabanı sistemi, havacılık kuruluşlarının faaliyet yapısına ve büyüklüğüne göre şekillendirilebilir. Küçük çaplı bir organizasyon için manuel bir veritabanı dahi kullanılabilinir. 1.4 Emniyet Riskleri Genel olarak risk, istenmeyen bir olayın gerçekleşme olasılığıdır. Havacılık kuruluşları için risk yönetimi, her tür konuda istenmeyen olayların (mali sıkıntı, doğal afetler, yönetim kabiliyeti eksikliği vs.) gerçekleşme olasılığını kabul edilebilir seviyelerde tutmak ve bu durumu yönetmektir. Emniyet riski, öngörülebilir en kötü durumu referans alarak, bir tehlikenin sonuçlarının tahmin edilen olasılık ve şiddeti bakımından değerlendirilmesidir. Emniyet riski yönetimi ise, havacılık kuruluşunun bulunduğu faaliyet çevresinde yalnızca emniyetle bağlantılı risklerin yönetimidir. Tehlike, sonuç ve emniyet riski üçlüsü bir önceki bölümde verilen örnekte incelenirse; tarifeli sefer düzenlenecek bir havaalanının, kuşların göç yolları üzerinde bulunmasını tehlike, kuşların göç yollarının havaalanı yaklaşma koridorunu kapatmasını tehlikenin sonuçlarından birisi ve hava aracının son yaklaşmadayken motorlarına kuş girmesini emniyet riski olarak değerlendirmek gerekmektedir. Havacılık kuruluşlarında emniyet riski yönetimi ile faaliyet çevresindeki emniyet risklerinin değerlendirilmesi ve azaltılması sayesinde risklerin makul ölçüde uygulanabilecek kadar düşük seviyeye (As Low As Reasonably Practicable = ALARP) indirgenmesi mümkündür. Emniyet riski yönetimi, kaynakların üretim ile tespit edilip ortadan kaldırılması mümkün olan emniyet riskleri arasında dengeli bir şekilde dağıtılması için bir temel oluşturmaktır. 9

14 Ancak söz konusu kaynak dağıtımını yaparken havacılık kuruluşları, üretim (production) ve koruma (protection) dengesini (İki P İkilemi) devamlı olarak göz önünde bulundurmalıdır. Buradan da anlaşılacağı gibi her türlü tehlike ve risklerden uzak olma durumu olan emniyet kavramı bir sonucu, emniyet riski yönetimi ise bir süreci işaret etmektedir. Söz konusu sürecin havacılık kuruluşları tarafından etkin yürütülmesi büyük önem taşımaktadır. Örneğin, tehlikelerin sonuçlarından kaynaklanan emniyet risklerinin analiz edilip değerlendirilmeksizin, tehlikenin tanımlanmasından doğrudan risk azaltma çalışmasına geçilmesi sık yapılan bir hatadır. Tehlikelerin sonuçlarının önemi / büyüklüğü kuruluşlarda risk azaltma çalışmalarını yönlendirmektedir. Bu nedenle ölçülemeyenin yönetilemeyeceği gerçeğinden yola çıkarak, tehlikelerin sonuçlarının önemi ya da büyüklüğü bir şekilde ölçülmesi gerekmektedir. Şekil 1.6 Emniyet Riski Yönetimi Yukarıdaki şekilde emniyet riski yönetiminde kabul edilebilir ve edilemez türdeki risklerin alanları belirtilmiştir. Şekildeki üçgenin ters biçimde durması, havacılık kuruluşlarının karşı karşıya olduğu tehlikelerin sonuçlarının getirdiği emniyet risklerinin çoğunluğunun kabul edilemez riskler alanına ait olarak değerlendirildiğini göstermektedir. Şeklin alt kısmı ise tehlikelerin sonuçlarının getirdiği emniyet risklerinin daha küçük kısmının kabul edilebilir seviyedeki riskler (ALOR = Allowable Level Of Risk) olarak değerlendirildiğini ifade etmektedir. 10

15 Havacılık kuruluşlarının çevrelerinde bulunan emniyet risklerini kabul edilebilir alanda tutabilmek için ya tehlikenin sonuçlarının hasar verme olasılığını düşürmesi ya da bu mümkün değilse ilgili faaliyeti iptal etmesi gerekmektedir. Belirli bir dönemde kabul edilemez alanda değerlendirilen emniyet riskleri, tehlikelerin olasılığının ya da şiddetinin azaltılması ya da kontrol altında alınması ile kabul edilebilir alanda değerlendirilebilmektedir. Benzer şekilde başlangıçta kabul edilebilir alanda değerlendirilen emniyet riskleri, şartların değişmesi ya da kontrol imkanının ortadan kalkması ile kabul edilemez alanda değerlendirilebilmektedir. Her iki durumda da havacılık kuruluşları kaynak dağıtımı için fayda/maliyet analizi yapmalıdır. Fayda/maliyet analizlerinin ve risk alanlarının (kabul edilebilir/edilemez) kaynağı emniyet risklerinin olasılığıdır. Bu nedenle söz konusu emniyet risklerinin değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Tablo 1.1 Emniyet Riski Olasılık Tablosu Olasılık Anlam Değer Sık sık Pek çok kez ortaya çıkabilir (sıklıkla ortaya çıkmıştır) 5 Ara sıra Arada bir ortaya çıkabilir (sık olmayan şekilde ortaya çıkmıştır) 4 Nadiren Ortaya çıkması olası değildir, ama mümkündür (nadiren ortaya çıkmıştır) 3 Çok az Ortaya çıkma olasılığı çok düşüktür (daha önce ortaya çıktığı bilinmemektedir) 2 Hemen hemen hiç Ortaya çıkma olasılığı kavranamayacak derecede düşüktür 1 Yukarıda, yaygın olarak kullanılan emniyet riski olasılıkları tablosu yer almaktadır. Tablo, faaliyet çevresinde bulunan tehlikelerin sonuçlarının ortaya çıkma olasılığını gösteren kategorileri ve her bir kategoriye atanan değeri belirtmektedir. Tüm havacılık kuruluşları kendi yapılarına göre bu tabloyu daha detaylı ve fonksiyonel hale getirmelidir. Havacılık kuruluşları, emniyet risklerini değerlendirip olasılıkları belirledikten sonra tehlikelerin sonuçlarının şiddetlerini değerlendirmelidir. İfade edilen tehlike sonuçlarının şiddetleri, havacılık kuruluşlarının oluşturacakları emniyet riski şiddet tablolarına göre değerlendirilmelidir. 11

16 Aşağıdaki şekilde genel olarak emniyet riski şiddeti tablosu örneği bulunmaktadır. Tabloda görüldüğü gibi her bir risk şiddetine bir anlam ve değer yüklenmiştir. Tablo 1.2 Emniyet Riski Şiddet Tablosu Riskin Şiddeti Anlam Değer Felaket Tehlikeli Büyük Küçük Donanım tamamen bozulmuş, tahrip olmuş, mahvolmuştur. Bir veya daha çok kişi ölmüştür. Emniyet ciddi derecede azalmış, iş yükü artmış ve bunların sonucunda kurumun işlerini doğru ve tam olarak yapacağına güven kalmamıştır. Ciddi yaralanmalar olmuştur. Donanım büyük ölçüde zarar görmüştür. Emniyetin azalması ya da kurumun ortaya çıkan durumun etkileri ile başa çıkma kabiliyetinin düşmesi neticesinde kurumun etkinliği azalmıştır. Ciddi bir olay olmuştur. Yaralananlar olmuştur. Sıkıntı yaratan bir durum olmuştur. Faaliyetler sekteye uğramıştır. Acil durum prosedürleri devreye girmiştir. Küçük boyutlu bir olay olmuştur. A B C D İhmal Edilebilir Sonuçları ihmal edilebilecek kadar küçük olan bir olay olmuştur. E Havacılık kuruluşlarının faaliyet çevrelerindeki emniyet risklerini ortadan kaldırmak ya da kontrol etmek için olasılık ve şiddet değerlendirmesi ardından tehlikelerin sonuçlarının kabul edilebilir seviyede olup olmadığını da belirlemesi gerekmektedir. 12

17 Tablo 1.3 Emniyet Riski Değerlendirme Matrisi Olasılık Sık sık Ara sıra Nadiren Çok az Hemen hemen hiç Şiddetin Derecesi Felaket Tehlikeli Büyük Küçük 5A Kabul Edilemez 4A Kabul Edilemez 3A Kabul Edilemez 2A Gözden Geçirme 1A Kabul edilebilir 5B Kabul Edilemez 4B Kabul Edilemez 3B Gözden Geçirme 2B Gözden Geçirme 1B Kabul edilebilir 5C Kabul Edilemez 4C Gözden Geçirme 3C Gözden Geçirme 2C Gözden Geçirme 1C Kabul edilebilir 5D Gözden Geçirme 4D Gözden Geçirme 3D Gözden Geçirme 2D Kabul edilebilir 1D Kabul edilebilir İhmal Edilebilir 5E Gözden Geçirme 4E Gözden Geçirme 3E Kabul edilebilir 2E Kabul edilebilir 1E Kabul edilebilir Tehlikelerin sonuçlarının kabul edilebilir seviyede olup olmadığının belirlenmesi için ilk olarak, emniyet riskinin genel bir değerlendirmesi gerekir. Bunu yapabilmek için Tablo 3 teki gibi bir emniyet riski değerlendirme matrisi oluşturulmalıdır. Tablo 1.4 Emniyet Riski Tahammül Edebilirlik Matrisi 13

18 Son olarak, emniyet riski değerlendirme matrisi ile emniyet riski olasılık ve şiddet durumları bir araya getirilerek emniyet riski tahammül edilebilirlik matrisi meydana getirilmektedir. Havacılık kuruluşları, ilgili matrisleri oluşturarak faaliyet çevrelerindeki emniyet risklerini kontrol ederek azaltmalıdırlar. Genel olarak, risk kontrolü ve risk azaltma terimleri birbirinin yerine kullanılabilmektedir. Havacılık kuruluşları, emniyet riskinin kontrolü/azaltılması için üç farklı strateji uygulayabilmektedir. Bunlar; kaçınma, azaltma ve risk alanından ayrılma stratejileridir. Havayolu işletmesinin, karla mücadele faaliyetlerini yerine getirebilecek bir alt yapıya sahip olmayan havaalanlarına sefer düzenlememesi kaçınma stratejisine örnektir. Azaltma stratejisinde, faaliyet sıklığı ve risk sonuçlarının büyüklüğü azaltıldığından, karla mücadele faaliyetlerini yerine getirebilecek alt yapısı olmayan havaalanına uygun hava koşullarında sefer düzenlenmesi azaltma stratejisine örnektir. Havayolu işletmesinin karla mücadele yetkinliği olmayan havaalanına yapılacak seferlerin yaz aylarına planlanması ise risk alanından ayrılma stratejisidir. Son olarak, havacılık kuruluşlarının azaltma/kontrol stratejilerinin etkin olup olmadıkları geri bildirimler yardımıyla ortaya konmalı, takip edilmelidir. 2. HAVACILIK EMNİYETİ YÖNETİMİ 2.1 ICAO SARP leri ICAO tarafından geliştirilmiş olan standartlar ve önerilen uygulamalar anlamında kullanılan SARP ler (Standards and Recommended Practices) emniyet, personel lisanslandırma, havaalanı, havaaracı operasyonu, hava trafik hizmetleri gibi uluslararası sivil havacılığın tüm teknik ve operasyonel yönlerini kapsayan düzenlemelerdir. SARP ler, devlet emniyet programlarında (State Safety Program SSP), emniyet yönetim sistemi faaliyetlerinde ve emniyet yönetimi karşısında yönetimin hesap verme sorumluluğunun belirlenmesinde kullanılmaktadır. 14

19 Şekil 2.1 SARP lerin Emniyet Döngüsündeki Yeri Söz konusu SARP lere göre emniyet yönetimi çalışmalarında, emniyet performansı ölçümlerinden de yararlanmak gerekmektedir. Emniyet performansı, SMS nin düşük seviyeli süreçlerinin ölçülebilir emniyet sonuçları olarak tanımlanmaktadır. Emniyet ölçümü kavramı ile sık olarak karıştırılabilen emniyet performansı ölçümü, belirli zaman aralıklarında apronda hız limiti aşımı oranları ve yabancı madde hasarları (FOD) gibi düşük seviyeli ve düşük sonuçlu olayların nicelleştirilmesini, bir başka deyişle sayısal olarak belirlenmesini ifade emektedir. Rutin bir faaliyet olması gereken emniyet performansı ölçümünün özünde, havacılık kuruluşlarının operasyonel faaliyetlerinin devamlı olarak izlenmesi ve ölçümü yatmaktadır. Bu nedenle, emniyet performansı ölçümü, SMS (Emniyet Yönetim Sistemi) ile doğrudan ilgilidir. Emniyet ölçümü ise, ölümcül kaza ve ciddi olay oranları gibi seçilen yüksek seviyeli ve yüksek sonuçlu olayların sonuçlarının nicelleştirilmesini ifade etmektedir. Emniyet ölçümü yıllık ya da altı aylık gibi belirlenen zaman aralıklarında gerçekleştirilip devamlı bir etkinlik niteliği taşımamaktadır. Havacılık kuruluşları tarafından uygulanan SMS, maruz kalınan emniyet tehlikelerinin tanımlanmasını, kabul gören emniyet performansının sürdürülmesi için gerekli olan düzeltme faaliyetlerinin uygulanmasını, emniyet performansının devamlı olarak izlenmesi ile değerlendirilmesini ve emniyet yönetimi sisteminin genel performansının devamlı olarak iyileştirilmesinin hedeflenmesini içermelidir. 15

20 Emniyet yönetim sistemi, örgüt yapılarının şekillendirilmesi, yönetimin hesap verme sorumluluğunun oluşturulması, politikalar ve prosedürler de dahil olmak üzere havacılık emniyeti yönetimine sistematik bir yaklaşım getirmektedir. Havacılık kuruluşları yüksek seviyeli ve yüksek sonuçlu olayların sonuçlarının nicelleştirilmesinden (emniyet ölçümü) ziyade düşük seviyeli ve düşük sonuçlu olayların nicelleştirilmesi (emniyet performansı ölçümü) yolunu tercih etmelidirler. Emniyet performanslarının ölçülmesi sonucunda havacılık kuruluşlarının emniyet yönetim sistemlerinin etkinliği de objektif olarak değerlendirilmiş olmaktadır. Emniyet performanslarının ölçülebilmesi için emniyet performansı gösterge değerlerinin belirlenmiş olması gerekmektedir. Örneğin, apronda 10,000 faaliyette bir 10 hız limiti aşımı olayı gibi kısa vadeli ve ölçülebilir/sayısal olarak ifade edilen emniyet performansı göstergesi, emniyet performansı ölçümünü yansıtmaktadır. Emniyet performansı hedef değerleri ise havacılık kuruluşlarının emniyet yönetim sistemlerinin emniyet performansını ortaya koyan uzun vadeli ölçülebilir/sayısal ifadelerdir. Ancak birçok havacılık kuruluşunun emniyet verilerini toplama, analiz etme ve değerlendirme kabiliyetinin tam olarak gelişmemiş olabileceği bir gerçektir. Bu nedenledir ki SMS nin emniyet performansı, nicel ve nitel emniyet performansı göstergeleri ve emniyet performansı hedeflerinin bir kombinasyonu ile belirlenmektedir. Son olarak ICAO emniyet yönetimi SARP lerine göre, havacılık kuruluşlarına üst yönetimin emniyetle ilgili doğrudan hesap verme yükümlülüğü de dahil olmak üzere hesap verme sorumluluğunun sınırları açıkça belirtilmelidir. 2.2 Emniyet Yönetim Sistemi (SMS) SMS Kavramı Emniyet yönetim sistemi SMS en basit şekliyle, havacılık kuruluşlarının faaliyet çevrelerinde bulunan tehlikelerin sonuçlarının getirdiği emniyet risklerini kontrol edebilmek için kullandığı bir alet çantasına benzetilebilir. Bu anlamda SMS, faaliyet çevresindeki tehlikelerin tanımlanmasında ve emniyet riski yönetiminde kullanılmaktadır. Her bir havacılık kuruluşunun, bir alet çantasına benzettiğimiz SMS yi, örgüt yapısına bağlı olarak şekillendirmesi gerekmektedir. Bu da demektir ki alet çantasında bulunacak araçlar, her havacılık kuruluşu için farklı olabilecektir. 16

SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar 13 Ocak 2012 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28172 YÖNETMELİK Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden: SİVİL HAVACILIKTA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ YÖNETMELİĞİ Amaç (SHY-SMS) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

BÖLÜM 6 ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ

BÖLÜM 6 ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ BÖLÜM 6 ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ Prof.Dr. Erhan BUTUN ICAO EMNİYET YÖNETİM SARP LERİ Amaç ve İçerik ICAO Emniyet Yönetim Sistemi SARP leri aşağıdaki dökümanlarda bulunur: Annex 1 - Personnel Licensing

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI KAMU İÇ KONTROL KONTROL ORTAMI İç kontrolün temel unsurlarına temel teşkil eden genel bir çerçeve olup, kişisel ve mesleki dürüstlük, yönetim ve personelin etik değerleri, iç kontrole yönelik destekleyici

Detaylı

EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ DENETİMİ KONTROL FORMU

EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİ DENETİMİ KONTROL FORMU Böl.5 El. 1.1 Böl.5 El. 1.1 Denetleme İle İlgili Bilgiler Görev Onayı Tarih ve Sayısı Denetlenen İşletmenin Unvanı Denetlemeyi Gerçekleştiren Denetleme Tarihi Denetleme Yeri Denetleme Türü Denetleme Heyeti

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ Ohsas 18001 Endüstrinin değişik dallarında faaliyet gösteren kuruluşların, faaliyet konularını yerine getirirken, İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda da, faaliyet

Detaylı

BÖLÜM 5 Emniyet Riskleri

BÖLÜM 5 Emniyet Riskleri BÖLÜM 5 Emniyet Riskleri Prof.Dr. Erhan BUTUN EMNİYET RİSKİ Temel Kavramlar Emniyet riski, öngörülebilir en kötü durumu referans alarak, bir tehlikenin sonuclarının tahmin edilen olasılık ve ciddiyeti

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ 2. KAPSAM Nazilli Devlet Hastanesinde bölüm bazında risk değerlendirmeleri yaparak çalışanların çalıştıkları alanlardan kaynaklı risklerini belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını

Detaylı

HAVAALANI TERMİNAL BİNALARI

HAVAALANI TERMİNAL BİNALARI HAVAALANI TERMİNAL BİNALARI Yolcu bagaj süreçleri Bekleme Alanları Doğrusal model (Linear) Park Şekilleri Trafik yoğunluğu az Ana bina iki veya üç katlı olarak inşa edilir.???? Gidiş dönüş yolcu akışı

Detaylı

BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI

BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI BS 8800 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ YÖNETİM REHBER STANDARDI Dr. Handan TOPÇUOĞLU Ph.D. Dr. Şenay ÖZDEMIR Ph.D. İdeal İş sağlığı Ltd.şti. (HS(G)65 BAŞARILI SAĞLIK VE GÜVENLİK YÖNETİM SİSTEMLERİNİ (UK) TEMEL

Detaylı

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ

TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ TR 2008 IB EN 04 MADEN ATIKLARININ YÖNETİMİ PROJESİ Ülkü Füsun ERTÜRK Maden atıkları ve Tehlikesiz Atıkların Yönetimi Şube Müdürlüğü Kimya Müh. Antalya, 24-26.04.2012 Maden Atıklarının Yönetimi Projesi

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

OHSAS 18001 İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi (Occupational Health and Safety Management System)

OHSAS 18001 İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi (Occupational Health and Safety Management System) OHSAS 18001 İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetim Sistemi (Occupational Health and Safety Management System) Kuruluşlarda karşılaşılan en önemli sorunlardan biri, çalışanların emniyetli ve sağlıklı bir çalışma

Detaylı

LOGO İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI. SUNUCULAR Cahit KURTULAN Volkan ÜNLÜ M.Hulisi GÜNŞEN

LOGO İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANLIĞI. SUNUCULAR Cahit KURTULAN Volkan ÜNLÜ M.Hulisi GÜNŞEN LOGO SUNUCULAR Cahit KURTULAN Volkan ÜNLÜ M.Hulisi GÜNŞEN SUNUM PLANI 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu nun Getirdiği Sistem İçerisinde İç Kontrol ve İç Denetimin Yeri ve İşlevleri İzmir

Detaylı

Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015. Ömer KEDİCİ

Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015. Ömer KEDİCİ Enerji Yönetimi 11 Aralık 2015 Ömer KEDİCİ Tanım Enerji yönetimi ; Planlama, Koordinasyon ve Kontrol gibi birbirinden bağımsız olduklarında etkisiz kalabilecek işlevlerin bir araya gelerek oluşturdukları

Detaylı

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.

Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi. Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05. Doğal Gaz Dağıtım Sektöründe Kurumsal Risk Yönetimi Mehmet Akif DEMİRTAŞ Stratejik Planlama ve Yönetim Sistemleri Müdürü İGDAŞ 29.05.2013 İÇERİK Risk, Risk Yönetimi Kavramları Kurumsal Risk Yönetimi (KRY)

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.08

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.08 R20.08 LABORATUVARLARDA YÖNETİMİN GÖZDEN GEÇİRME FAALİYETİ Rev.00 03-2002 1. GİRİŞ 1.1 TS EN ISO/IEC 17025 (2000) Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Şartlar standardında bir

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ RİSK YÖNETİM MODELLERİ

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ RİSK YÖNETİM MODELLERİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ RİSK YÖNETİM MODELLERİ HAZIRLAYAN : ŞERİF OLGUN ÖZEN, CGAP KİDDER EĞİTİM KOMİTESİ BAŞKANI ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI İÇ DENETİM BİRİMİ BAŞKANI sozen@csgb.gov.tr EĞİTİMİN

Detaylı

YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ

YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ YAZILIM PROJESİ YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Volkan TUNALI YZM 403 Maltepe Üniversitesi Mühendislik Fakültesi 5. BÖLÜM 2 RİSK YÖNETİMİ Genel Bakış 3 Giriş Risk ve Risk Yönetimi Nedir? Risk Kategorileri Risk

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

BÖLÜM 4. Tehlikeler. Prof.Dr. Erhan BUTUN

BÖLÜM 4. Tehlikeler. Prof.Dr. Erhan BUTUN BÖLÜM 4 Tehlikeler Prof.Dr. Erhan BUTUN Tehlikeler ve Sonuçları Temel kavramlar Tehlikenin tanımı ve emniyet risk yönetimi, çatıyı oluşturan sistem emniyeti kavramının altında yatan dogmatik bileşenlerdir.

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ HATAY SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ.AMAÇ Bu prosedürün, Hatay İl Sağlık Müdürlüğü, İl Ambulans Servisi Başhekimliği, İlçe Sağlık Müdürlükleri bünyesinde faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

OHSAS 18001 ĐŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLĐĞĐ YÖNETĐM SĐSTEMĐ

OHSAS 18001 ĐŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLĐĞĐ YÖNETĐM SĐSTEMĐ güncel OHSAS 18001 ĐŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLĐĞĐ YÖNETĐM SĐSTEMĐ Dr. Handan TOPÇUOĞLU Ph.D, Dr.Şenay ÖZDEMĐR Ph.D. Đdeal Đş Sağlığı Ltd.Şti ĐSĐG günümüzde bir yönetim sistemi olarak ele alınmaktadır. Bu kapsamda

Detaylı

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ 1.AMAÇ Karacabey Devlet Hastanesi faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin ve bunlara ilişkin risklerin belirlenmesi, böylelikle beklenen veya olası risklerin kontrol altına alınmasına

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI

TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI TÜRKİYE DENETİM STANDARTLARI RİSKİN ERKEN SAPTANMASI SİSTEMİ VE KOMİTESİ HAKKINDA DENETÇİ RAPORUNA İLİŞKİN ESASLARA YÖNELİK İLKE KARARI 18 Mart 2014 SALI Resmî Gazete Sayı : 28945 KURUL KARARI Kamu Gözetimi,

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU

ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU ISO 9001:2015 KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ GEÇİŞ KILAVUZU Dünyada en çok kullanılan yönetim sistemi standardı ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi Standardının son revizyonu 15 Eylül 2015 tarihinde yayınlanmıştır.

Detaylı

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ UYGULAMA YÖNERGESİ

AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ UYGULAMA YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç Madde 1 - Bu yönergenin amacı; Akdeniz Üniversitesi birimlerinde; iç ve dış paydaşların gereksinim ve beklentilerini dikkate alarak hizmetlerin değerlendirilmesine,

Detaylı

KKTC MERKEZ BANKASI. BİLGİ GÜVENLİĞİ POLİTİKASI GENELGESİ (Genelge No: 2015/02) Mart-2015 BANKACILIK DÜZENLEME VE GÖZETİM MÜDÜRLÜĞÜ

KKTC MERKEZ BANKASI. BİLGİ GÜVENLİĞİ POLİTİKASI GENELGESİ (Genelge No: 2015/02) Mart-2015 BANKACILIK DÜZENLEME VE GÖZETİM MÜDÜRLÜĞÜ KKTC MERKEZ BANKASI BİLGİ GÜVENLİĞİ POLİTİKASI GENELGESİ (Genelge No: 2015/02) Mart-2015 BANKACILIK DÜZENLEME VE GÖZETİM MÜDÜRLÜĞÜ İçindekiler Giriş... 1 1 Amaç... 1 2 Bilgi Güvenliği Politikaları... 1

Detaylı

İç kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde

İç kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde İç kontrol; idarenin amaçlarına, belirlenmiş politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde yürütülmesini, varlık ve kaynakların korunmasını, muhasebe kayıtlarının

Detaylı

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ

T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ BELGE YÖNETİMİ VE ARŞİV SİSTEMİ STRATEJİSİ (Doküman No: BEYAS-DK-02) Ankara Üniversitesi için aşağıda verilen temel bir Belge Yönetimi ve Arşiv Sistemi Stratejisi metni hazırlanmıştır.

Detaylı

ISO 9001 Kalite Terimleri

ISO 9001 Kalite Terimleri Kalite: Mevcut ve var olan karakteristiklerin şartları karşılama derecesine verilen isimdir (ISO 9000) Kalite Politikası: Kalite ile ilişkili olarak üst yönetim tarafından resmi olarak formüle edilen kuruluşun

Detaylı

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014 DEĞER MÜHENDİSLİĞİ Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi Maltepe Üniversitesi - 2014 GİRİŞ Günümüzün rekabetçi koşullarında varlığını sürdürmek isteyen işletmeler, düşük maliyetli, yüksek kaliteli ve müşteri isteklerine

Detaylı

ŞİKAYET / İTİRAZ VE GERİ BİLDİRİM PROSEDÜRÜ

ŞİKAYET / İTİRAZ VE GERİ BİLDİRİM PROSEDÜRÜ Sayfa No: 1/5 A. İÇİNDEKİLER Bölüm KONU SAYFA NO REFERANS STANDART MADDESİ TS EN ISO IEC 17020:2012 A. İÇİNDEKİLER 1 B. ŞİKAYET / İTİRAZ VE GERİ BİLDİRİM 2 7.6 1. AMAÇ 2 2. KAPSAM 2 3. SORUMLULUK 2 3.1

Detaylı

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara Proje Yönetiminde Y Temel Kavramlar Proje DöngD ngüsü Yönetimi ve Mantıksal Çerçeve eve Yaklaşı şımı Deniz Gümüşel REC Türkiye 2007,Ankara TEMEL KAVRAMLAR Proje nedir? Proje Yönetimi nedir???? Proje Döngüsü

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri MerSis Bilgi Teknolojileri Yönetimi Danışmanlık Hizmetleri Bilgi Teknolojileri risklerinize karşı aldığınız önlemler yeterli mi? Bilgi Teknolojileri Yönetimi danışmanlık hizmetlerimiz, Kuruluşunuzun Bilgi

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

Doç.Dr. Özlem İpekgil Doğan Araş Gör. Mert Topoyan

Doç.Dr. Özlem İpekgil Doğan Araş Gör. Mert Topoyan Doç.Dr. Özlem İpekgil Doğan Araş Gör. Mert Topoyan Neden Süreç Yönetimi? Örgütlerin çoğu geleneksel olarak fonksiyonel temelde yapılandırılmıştır. Tüm çalışmalar bağlı olunan fonksiyon içinde başlatılmakta,

Detaylı

ISO 27001:2013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ. Planlama - Destek

ISO 27001:2013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ. Planlama - Destek Planlama - Destek Risk ve fırsatları ele alan faaliyetler enel ilgi güvenliği yönetim sistemi planlaması yaparken, kuruluş Madde 4.1 de atıf yapılan hususları ve Madde 4.3. de atıf yapılan şartları göz

Detaylı

UZUNKÖPRÜ BELEDĠYESĠ ĠÇ KONTROL EYLEM PLANI

UZUNKÖPRÜ BELEDĠYESĠ ĠÇ KONTROL EYLEM PLANI UZUNKÖPRÜ BELEDĠYESĠ ĠÇ KONTROL EYLEM PLANI 2015-2016 İÇİNDEKİLER A. ĠÇ KONTROL SĠSTEMĠNĠNĠN GENEL ESASLARI 1-Amaç 2-Kapsam 3-Dayanak 4- Ġç Kontrolün Temel Ġlkeleri 5- Ġç Kontrol Sisteminin BileĢenleri

Detaylı

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI Ocak 2013 BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam Madde 1 (1) Bu Programın amacı, Bakanlığımızda

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri

MerSis. Bilgi Teknolojileri Bağımsız Denetim Hizmetleri MerSis Bağımsız Denetim Hizmetleri risklerinizin farkında mısınız? bağımsız denetim hizmetlerimiz, kuruluşların Bilgi Teknolojileri ile ilgili risk düzeylerini yansıtan raporların sunulması amacıyla geliştirilmiştir.

Detaylı

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Kapsamlı bir yazılım seçim metodolojisi, kurumsal hedeflerin belirlenmesiyle başlayan çok yönlü bir değerlendirme sürecini kapsar. İş süreçlerine, ihtiyaçlarına

Detaylı

İş Sürekliliği Yönetimi ve İşe Etki Analizi için bir uygulama örneği

İş Sürekliliği Yönetimi ve İşe Etki Analizi için bir uygulama örneği İş Sürekliliği Yönetimi ve İşe Etki Analizi için bir uygulama örneği Zeki Yazar, Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. Sayfa 1 Bir uygulama örneği olarak Siemens İş Sürekliliği Yönetimi İşe Etki Analizi Sayfa

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ

T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ T. C. TÜRK STANDARDLARI ENSTİTÜSÜ TS ISO/IEC 27001 BİLGİ GÜVENLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ, TS ISO/IEC 20000-1 BT HİZMET YÖNETİM SİSTEMİ Sunucu: Gürol GÖKÇİMEN 25.10.2014 Türk Standardları Enstitüsü 1 Güvenlik;

Detaylı

İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN KRİTİK BAŞARI FAKTÖRLERİ

İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN KRİTİK BAŞARI FAKTÖRLERİ İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİM SİSTEMİ İÇİN KRİTİK BAŞARI FAKTÖRLERİ Ali Dinçkan, BTYÖN Danışmanlık İş sürekliliği, kurumun kritik süreçlerinin belirlenmesi, bu süreçlerin sürekliliği için gerekli çalışmaların

Detaylı

SÜREÇ YÖNETİMİ VE İÇ KONTROL STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI İÇ KONTROL DAİRESİ

SÜREÇ YÖNETİMİ VE İÇ KONTROL STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI İÇ KONTROL DAİRESİ SÜREÇ YÖNETİMİ VE İÇ KONTROL STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI İÇ KONTROL DAİRESİ SÜREÇ NEDİR? Müşteri/Vatandaş için bir değer oluşturmak üzere, bir grup girdiyi kullanarak, bunlardan çıktılar elde etmeyi

Detaylı

Dr. Bertan Kaya, CIA. Control Solutions International

Dr. Bertan Kaya, CIA. Control Solutions International Dr. Bertan Kaya, CIA Control Solutions International 1. Bölüm: İç Denetimin Yönetim Performansına Etkisi, Rol ve Sorumlulukları ile Kullandığı Araçlar İç Denetim İç denetim, bir kurumun faaliyetlerini

Detaylı

Üçüncü Taraf Risklerinin Denetimi

Üçüncü Taraf Risklerinin Denetimi Üçüncü Taraf Risklerinin Denetimi «Outsourcing the work but not the risks» XVIII. Türkiye İç Denetim Kongresi 20 Ekim 2014 Pelin Altındal Kıdemli Müdür, CRMA EY Risk Danışmanlık Hizmetleri Ajanda Üçüncü

Detaylı

HAKKARİ DEFTERDARLIĞI İÇ KONTROL EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI

HAKKARİ DEFTERDARLIĞI İÇ KONTROL EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI EK:1 HAKKARİ DEFTERDARLIĞI İÇ KONTROL EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI Standart Kamu İç Kontrol Standardı ve Genel Şartı Sorumlu KOS1 KOS 1.1 KOS 1.3 Etik Değerler ve Dürüstlük: Personel davranışlarını belirleyen

Detaylı

İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI. Hazırlayanlar Fatma Didem GÜRKAN Endüstri Mühendisi Ahmet Alper ÇALIŞKAN Endüstri Mühendisi

İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI. Hazırlayanlar Fatma Didem GÜRKAN Endüstri Mühendisi Ahmet Alper ÇALIŞKAN Endüstri Mühendisi İŞLETMELERDE İŞ SÜREÇ YÖNETİMİ (BPM) UYGULAMASI Hazırlayanlar Fatma Didem GÜRKAN Endüstri Mühendisi Ahmet Alper ÇALIŞKAN Endüstri Mühendisi 4 Haftalık Ajanda 1. Hafta: Örneklerle BPM-ERP İlişkisi 2. Hafta:

Detaylı

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh.

DOKÜMAN KOTROLÜ. Çeviri: Elif KILIÇ, Gıda Müh. Düzenleme: Fırat ÖZEL, Gıda Müh. BRC Gıda standardında geçen gerekliliklerin bir kısmına yönelik olarak açıklayıcı klavuzlar BRC tarafından yayınlandı. Bu klavuzlardan biri olan bu dokümanın Türkçe çevirisi Sayın ELİF KILIÇ tarafından

Detaylı

KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI

KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI İç Denetim Birimi Başkanlığı KALİTE GÜVENCE VE GELİŞTİRME PROGRAMI 2015 İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM... 1 Genel Hükümler... 1 Amaç ve kapsam... 1 Hukukî dayanak... 1 Tanımlar...

Detaylı

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Mart 2011 Müfredat özeti - NEBOSH International General Certificate in Occupational Health and Safety (Mart 2011 spesifikasyonlarına

Detaylı

KAMU İDARELERİNDE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ. Burhanetin AKTAŞ Müsteşar Yardımcısı

KAMU İDARELERİNDE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ. Burhanetin AKTAŞ Müsteşar Yardımcısı KAMU İDARELERİNDE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ Burhanetin AKTAŞ Müsteşar Yardımcısı 1 Sunum Planı I. Kamu İdarelerinde Risk Yönetimi II. Uluslararası Tecrübeler İngiltere ABD III. Hazine Müsteşarlığı Deneyimi

Detaylı

İŞ YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. İŞ SÜREKLİLİĞİ PLANLAMASI A. AMAÇ

İŞ YATIRIM MENKUL DEĞERLER A.Ş. İŞ SÜREKLİLİĞİ PLANLAMASI A. AMAÇ Sayfa No: 1/7 A. AMAÇ Bu politika, nin deprem, yangın, fırtına, sel gibi doğal afetler ile sabotaj, donanım veya yazılım hatası, elektrik ve telekomünikasyon kesintileri gibi önceden tahmin edilebilen

Detaylı

COMPUTERIZED AUDIT PROGRAM BİLGİSAYARLI DENETİM PROGRAMI

COMPUTERIZED AUDIT PROGRAM BİLGİSAYARLI DENETİM PROGRAMI COMPUTERIZED AUDIT PROGRAM 1 İçerik CAP-... 3 1. Müşteri tanımları... 3 2. Kullanıcı ve Rol Tanımları... 3 3. Müşteri Kabul Politikası... 4 4. Yıllık Denetim Planı... 4 5. Devamlı Denetim Dosyası... 4

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ

KALİTE SİSTEM YÖNETİCİSİ EĞİTİMİ FMEA-HATA TÜRLERİ VE ETKİ ANALİZİ Tanımlama Mevcut veya olası hataları ortaya koyan, bu hataların yaratabileceği etkileri göz önünde bulunduran ve etkilerine göre hataları önceliklendirerek oluşmalarının

Detaylı

İŞLETME RİSK YÖNETİMİ. Yrd. Doç. Dr. Tülay Korkusuz Polat 1/29

İŞLETME RİSK YÖNETİMİ. Yrd. Doç. Dr. Tülay Korkusuz Polat 1/29 İŞLETME RİSK YÖNETİMİ Yrd. Doç. Dr. Tülay Korkusuz Polat 1/29 Risk İzleme Süreci 2/29 Risk izleme süreci, planlanan bütün risk yönetim faaliyetlerinin etkin olarak gerçekleştirildiğini güvence altına almak

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ. Uzm. Hem. Ayşe Didem ÇAKIR 23.10.2015

HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ. Uzm. Hem. Ayşe Didem ÇAKIR 23.10.2015 HASTA GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜ Uzm. Hem. Ayşe Didem ÇAKIR 23.10.2015 Son yıllarda özellikle risk düzeyi yüksek, nükleer enerji, madencilik, hava ve demir yolu taşımacılığı gibi sektörlerde güvenlik kültürü kavramına

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARINA UYUM EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI. Öngörülen Eylem veya Eylemler

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARINA UYUM EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI. Öngörülen Eylem veya Eylemler KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARINA UYUM EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI Standart Öngörülen veya ler veya KOS1 Etik Değerler ve Dürüstlük: Personel davranışlarını belirleyen kuralların personel tarafından bilinmesi

Detaylı

RİSK ANALİZİ TALİMATI

RİSK ANALİZİ TALİMATI AĞRI İL AMBULANS SERVİSİ BAŞHEKİMLİĞİ RİSK ANALİZİ TALİMATI DÖK. KOD NO : AĞRI-112-YÖN-TL- 22 YAY. TRH: 31.02.2014 REV.TRH: REV.NO: SA YFA NO: 5 1. AMAÇ: Ağrı İl Ambulans Servisi Başhekimliğinde hizmet

Detaylı

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi

YÖNETİM SİSTEMLERİ. TS EN ISO 9001-2000 Kalite Yönetim Sistemi TS EN ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi TS (OHSAS) 18001 İSG Yönetim Sistemi YÖNETİM SİSTEMLERİ Ülkemiz kuruluşları da Kalite, Çevre ve İş sağlığı ve güvenliği konularına verdikleri önemi göstermek, etkinlik ve verimliliği artırmak amacıyla Yönetim Sistemlerine geçiş için uğraş

Detaylı

Siber Güvenlik Risklerinin Tanımlanması / Siber Güvenlik Yönetişimi

Siber Güvenlik Risklerinin Tanımlanması / Siber Güvenlik Yönetişimi KURUMLAR İÇİN SİBER GÜVENLİK ÖNLEMLERİNİ ÖLÇME TESTİ DOKÜMANI Kurumlar İçin Siber Güvenlik Önlemlerini Ölçme Testi Dokümanı, kamu kurum ve kuruluşları ile özel sektör temsilcilerinin siber güvenlik adına

Detaylı

Doküman No Revizyon No Yayın Tarihi Sayfa No PROSES FMEA TALİMATI

Doküman No Revizyon No Yayın Tarihi Sayfa No PROSES FMEA TALİMATI 1.0 AMAÇ VE KAPSAM Bu talimatın amacı; ürün veya proseste karşılaşabilecek potansiyel hataları ve bunların neden olabileceği sonuçları önceden analiz ederek, gerekli önlemlerin alınması için kullanılan

Detaylı

KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği

KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ İş Sürekliliği İş Sürekliliği Yönetim Sistemi Politikası Sürüm No: 5.0 Yayın Tarihi: 11.05.2014 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu

Detaylı

Laboratuvar Akreditasyonu

Laboratuvar Akreditasyonu Akreditasyon Laboratuvar, muayene ve belgelendirme kuruluşlarının ulusal ve uluslararası kabul görmüş teknik kriterlere göre değerlendirilmesi, yeterliliğin onaylanması ve düzenli aralıklarla denetlenmesi

Detaylı

Uyum Risk Yönetimi. KPMG İstanbul. Ekim 2014

Uyum Risk Yönetimi. KPMG İstanbul. Ekim 2014 Uyum Risk Yönetimi KPMG İstanbul Ekim 2014 Uyum Yönetimi Uyum Yönetimi, bir kurumun tüm paydaşları (müşteriler, tedarikçiler, kamu kurumları, çalışan ve hissedarlar) tarafından talep edilen ve her geçen

Detaylı

IV. Strateji Geliştirme Birim Yöneticileri Toplantısı. 03 04 Mayıs 2012 Bolu. 3.Grup Atölye Çalışması. Kontrol Faaliyetleri

IV. Strateji Geliştirme Birim Yöneticileri Toplantısı. 03 04 Mayıs 2012 Bolu. 3.Grup Atölye Çalışması. Kontrol Faaliyetleri IV. Strateji Geliştirme Birim Yöneticileri Toplantısı 03 04 Mayıs 2012 Bolu 3.Grup Atölye Çalışması Kontrol Faaliyetleri 3.Grup Atölye Çalışması 1. Sayıştay 2. Milli Savunma Bakanlığı 3. Maliye Bakanlığı

Detaylı

Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde hem de iş güvenliği mevzuatlarında Acil durum hazırlığı ve bu durumda yapılması gerekenler tanımlanmıştır.

Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde hem de iş güvenliği mevzuatlarında Acil durum hazırlığı ve bu durumda yapılması gerekenler tanımlanmıştır. ACİL DURUM Afet olarak değerlendirilen olaylar ve dikkatsizlik, tedbirsizlik, ihmal, kasıt ve çeşitli amaçlarla meydana getirilen olayların tümünün yol açtığı hallerdir. Hem OHSAS 18001 yönetim sisteminde

Detaylı

Havacılık Emniyeti. 11. Hafta Proaktif Yöntemler ve Risk Yönetimi. Öğr. Gör. Tevfik Uyar, Uçak Müh. & MBA

Havacılık Emniyeti. 11. Hafta Proaktif Yöntemler ve Risk Yönetimi. Öğr. Gör. Tevfik Uyar, Uçak Müh. & MBA Havacılık Emniyeti 11. Hafta Proaktif Yöntemler ve Risk Yönetimi Öğr. Gör. Tevfik Uyar, Uçak Müh. & MBA İstanbul Kültür Üniversitesi Hava Lojistiği ve Havacılık Yer Hizmetleri Bölümleri Geçen Hafta Emniyet

Detaylı

ISO 27001:2013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ. Kapsam - Terimler

ISO 27001:2013 BGYS BAŞDENETÇİ EĞİTİMİ. Kapsam - Terimler Kapsam - Terimler K A P A M Kapsam u standard kuruluşun bağlamı dâhilinde bir bilgi güvenliği yönetim sisteminin kurulması, uygulanması,sürdürülmesi ve sürekli iyileştirilmesi için şartları kapsar. u standard

Detaylı

Ulaştırma Sektöründe Riskten Korunma Stratejileri Küresel Gelişmeler ve Yeni Trendler. 2015 SMM Bilişim. Tüm Hakları Saklıdır.

Ulaştırma Sektöründe Riskten Korunma Stratejileri Küresel Gelişmeler ve Yeni Trendler. 2015 SMM Bilişim. Tüm Hakları Saklıdır. Ulaştırma Sektöründe Riskten Korunma Stratejileri Küresel Gelişmeler ve Yeni Trendler 1 İçerik Ulaşım Sektörünün Yapısı Ulaşım Sektöründe Yeni Risk Algısı Ulaşım Sektörüne Özgü Kurumsal Risk Yönetimi Türkiye

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

Kurumsal Risk Yönetimi Sürecinde İç Denetimin Rolü ve Katkısı - Enerjisa Uygulaması -

Kurumsal Risk Yönetimi Sürecinde İç Denetimin Rolü ve Katkısı - Enerjisa Uygulaması - Kurumsal Risk Yönetimi Sürecinde İç Denetimin Rolü ve Katkısı - Enerjisa Uygulaması - Fuat Öksüz, SMMM Enerjisa Enerji A.Ş. Planlama ve Kontrol Bölüm Başkanı 29 Eylül 2014 1 İçindekiler Bir Bakışta Enerjisa

Detaylı

BAŞARAN NAS BAĞIMSIZ DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

BAŞARAN NAS BAĞIMSIZ DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Başaran Nas Bağımsız Denetim ve Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik A.Ş. tarafından 31 Aralık 2011 tarihi itibariyle hazırlanan işbu Kalite Güvence Raporu, T.C. Başbakanlık Hazine Müsteşarlığı tarafından

Detaylı

BAKANLIĞIMIZ İÇ KONTROL SİSTEMİ ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI

BAKANLIĞIMIZ İÇ KONTROL SİSTEMİ ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI BAKANLIĞIMIZ İÇ KONTROL SİSTEMİ ÇALIŞMALARININ TAMAMLANMASI STRATEJİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI OCAK 2015 Sunum Planı İç Kontrol ün Tanımı ve Amaçları Birimlerin Sorumlulukları İç Kontrol Standartları Bakanlıkta

Detaylı

KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ

KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ KAMU BORÇ İDARESİNDE OPERASYONEL RİSK VE İŞ SÜREKLİLİĞİ YÖNETİMİ Dr. Emre BALIBEK Genel Müdür Yardımcısı Hazine Müsteşarlığı Kamu Finansmanı Genel Müdürlüğü E-posta: emre.balibek@hazine.gov.tr İÇERİK Hazinede

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

EKLER. EK 12UY0106-4/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi

EKLER. EK 12UY0106-4/A1-2: Yeterlilik Biriminin Ölçme ve Değerlendirmesinde Kullanılacak Kontrol Listesi Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-4/A1-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

Doç. Dr Ender Asyalı

Doç. Dr Ender Asyalı GEMİ KAZALARI NEDENLERİ VE İNSAN FAKTÖRÜ Doç. Dr Ender Asyalı ULAŞTIRMA, DENİZCİLİK VE HABERLEŞME BAKANLIĞI DENİZ KAZALARINI ARAŞTIRMA VE İNCELEME ÇALIŞTAYI (18 19 OCAK 2014 / ANTALYA Denizcilik endüstrisinin

Detaylı

(SHT SMS) BİRİNCİ KISIM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

(SHT SMS) BİRİNCİ KISIM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden: Amaç TİCARİ HAVA TAŞIMA İŞLETMELERİ, UÇUŞ EĞİTİM VE BAKIM KURULUŞLARINDA EMNİYET YÖNETİM SİSTEMİNİN UYGULANMASINA İLİŞKİN TALİMAT (SHT SMS) BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam,

Detaylı

KAMU MALİ SEKTÖRÜ KURULUŞLARINDA MALİ KONTROL STANDARTLARI

KAMU MALİ SEKTÖRÜ KURULUŞLARINDA MALİ KONTROL STANDARTLARI Gayrı resmi tercüme KAMU MALİ SEKTÖRÜ KURULUŞLARINDA MALİ KONTROL STANDARTLARI I. Giriş Bundan böyle "standartlar" olarak anılacak mali kontrol standartları, bundan böyle "kuruluşlar" olarak anılacak kamu

Detaylı

4 10 MAYIS 2011 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HAFTASI SEMİNERLERİ. Mesleki Risklerin Yönetimi. Altan ÇETİNKAL MESS İSG Müdürü

4 10 MAYIS 2011 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HAFTASI SEMİNERLERİ. Mesleki Risklerin Yönetimi. Altan ÇETİNKAL MESS İSG Müdürü 4 10 MAYIS 2011 İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HAFTASI SEMİNERLERİ Mesleki Risklerin Yönetimi Altan ÇETİNKAL MESS İSG Müdürü 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 77: «İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği

Detaylı

İSG Yönetim Sistemi Prensipleri

İSG Yönetim Sistemi Prensipleri İSG Yönetim Sistemi Prensipleri Taahhüt ve politika Planlama Uygulama ve Çalıştırma Kontrol ve Düzeltici Faaliyet Yönetimin Gözden Geçirmesi ISO 18001 Awareness Training Ders 4 İSG ve OHSAS 18001 1 4.1

Detaylı

VERGİ DENETİM KURULU RİSK ANALİZ MODELİ. Mehmet Akif GÜLDALI Vergi Müfettişi-VDK Risk Analiz Koordinatörü akif.guldali@vdk.gov.tr

VERGİ DENETİM KURULU RİSK ANALİZ MODELİ. Mehmet Akif GÜLDALI Vergi Müfettişi-VDK Risk Analiz Koordinatörü akif.guldali@vdk.gov.tr VERGİ DENETİM KURULU RİSK ANALİZ MODELİ Mehmet Akif GÜLDALI Vergi Müfettişi-VDK Risk Analiz Koordinatörü akif.guldali@vdk.gov.tr RİSK NEDİR? Zarara uğrama tehlikesi (Tdk) Olumsuz bir şeyin olma olasılığı

Detaylı

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri Yönetici Özeti: 28.06.2012 tarihinde yayımlanan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.07 LABORATUVAR İÇ DENETİMLERİ

TÜRK AKREDİTASYON KURUMU R20.07 LABORATUVAR İÇ DENETİMLERİ R20.07 LABORATUVAR İÇ DENETİMLERİ Rev.00 03-2002 1 GİRİŞ 1.1 TS EN ISO/IEC 17025 (2000) Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği için Genel Şartlar standardında, bir laboratuvarın yaptığı deney

Detaylı

GGYS TEHLİKE ANALİZİ VE RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

GGYS TEHLİKE ANALİZİ VE RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ 1. AMAÇ V KAPSAM: Gıda Güvenliği Yönetim Sisteminin uygulama alanı içinde oluşması muhtemel bütün olası tehlikelerin, Gıda Güvenliği ile ilgili sonuçlarına ve oluşma olasılıklarına göre tanımlanması ve

Detaylı

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi

FMEA. Hata Türleri ve Etkileri Analizi FMEA Hata Türleri ve Etkileri Analizi 2007 FMEA Tanımı FMEA (HTEA), bir ürün veya prosesin potansiyel hatalarını ve bunların sonucu olabilecek etkilerini tanımlama, değerlendirme, potansiyel hatanın ortaya

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ DOÇ. DR. İBRAHİM OCAK DOÇ. DR. ALİ İSMET KANLI

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ DOÇ. DR. İBRAHİM OCAK DOÇ. DR. ALİ İSMET KANLI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE RİSK YÖNETİMİ VE DEĞERLENDİRMESİ DOÇ. DR. İBRAHİM OCAK DOÇ. DR. ALİ İSMET KANLI Konu Başlıkları 1. Temel Kavramlar ve Tanımlar 2. İlgili Mevzuat 3. Risklerden Korunma Yöntemleri

Detaylı