MUTFAK HAVALANDIRMA SİSTEMİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MUTFAK HAVALANDIRMA SİSTEMİ"

Transkript

1 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü MUTFAK HAVALANDIRMA SİSTEMİ Ozan Emre YILMAZER Mehmet Mücahit YAĞCI Hakan YAZICI Yrd. Doç. Dr. Fatih Mehmet NUROĞLU Mayıs, 2014 TRABZON

2 T.C. KARADENİZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü MUTFAK HAVALANDIRMA SİSTEMİ Ozan Emre YILMAZER Mehmet Mücahit YAĞCI Hakan YAZICI Yrd. Doç. Dr. Fatih Mehmet NUROĞLU Mayıs, 2014 TRABZON

3 LİSANS BİTİRME PROJESİ ONAY FORMU Ozan Emre YILMAZER, Hakan YAZICI ve Mehmet Mücahit YAĞCI tarafından Yrd. Doç. Dr. FATİH MEHMET NUROĞLU yönetiminde hazırlanan Mutfak Havalandırma Sistemi başlıklı lisans bitirme projesi tarafımızdan incelenmiş, kapsamı ve niteliği açısından bir Lisans Bitirme Projesi olarak kabul edilmiştir. Danışman : Yrd. Doç. Dr. Fatih Mehmet NUROĞLU Jüri Üyesi 1 : Prof. Dr. Adem Sefa AKPINAR Jüri Üyesi 2 : Doç. Dr. Halil İbrahim OKUMUŞ Bölüm Başkanı : Prof. Dr. İsmail Hakkı ALTAŞ

4 ÖNSÖZ Bu projenin hazırlanmasında emeği geçenlere, projenin son halini almasında yol gösterici olan kıymetli hocamız Sayın Yrd. Doç. Dr. FATİH MEHMET NUROĞLU na şükranlarımızı sunmak istiyoruz. Ayrıca bu çalışmayı destekleyen Karadeniz Teknik Üniversitesi Rektörlüğü ne, Mühendislik Fakültesi Dekanlığına, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölüm Başkanlığına, Elektrik-Elektronik Müh. Sayın Özkan YAZGAN a içten teşekkürlerimizi sunarız. Her şeyden öte, eğitimimiz süresince bizlerden maddi ve manevi desteklerini esirgemeyen ailelerimize ve bizlere hayatlarıyla örnek olan tüm hocalarımıza saygı ve sevgilerimizi sunarız. Mayıs,2014 Ozan Emre YILMAZER Mehmet Mücahit YAĞCI Hakan YAZICI i

5 İÇİNDEKİLER LİSANS BİTİRME PROJESİ ONAY FORMU...İ ÖNSÖZ...İ İÇİNDEKİLER... İİ SEMBOLLER KISALTMALAR... İV ÖZET... V SUMMARY... Vİ GİRİŞ TEORİK BİLGİ TEK FAZLI ASENKRON MOTORLAR TEK FAZLI ASENKRON MOTORUN EŞDEĞER DEVRESİ TEK FAZLI ASENKRON MOTORLARA YOL VERME YARDIMCI SARGI KULLANMAK KONDANSATÖR YOL VERMELİ MOTORLAR SÜREKLİ KONDANSATÖR MOTORLAR ÇİFT KONDANSATÖRLÜ MOTORLAR GÖLGE KUTUPLU MOTOR ÜNİVERSAL MOTOR DEĞERLENDİRME TEK FAZLI AA KIYICI TEK FAZLI TEMEL AA KIYICI BİR GÜÇ ELEMANIN AKIM VE GERİLİMİ TASARIM SIFIR GEÇİŞ DEVRESİ LM7805 ENTEGRESİ İLE GERİLİM REGÜLASYONU PIC 16F877A MİKROİŞLEMCİSİ OPTOKUPLÖR TRİYAK SIVI KRİSTAL EKRAN(LCD) GERİLİM DEĞİŞİMİ DENEYSEL ÇALIŞMALAR TETİKLEME SİNYALLERİ YÜKE UYGULANAN GERİLİM GERİLİMİN ŞEKLİ ii

6 4.4. YÜK AKIMI MOTOR DEVRİ MOTOR GÜCÜ VE MOMENTİ HAVA DEBİSİNİN DEĞİŞİMİ SONUÇLAR DEĞERLENDİRME VE YORUM KAYNAKLAR EKLER EK-1. IEEE ETİK KURALLARI EK-2. DİSİPLİNLER ARASI ÇALIŞMA EK-3. MALİYET TABLOSU EK-4. ÇALIŞMA TAKVİMİ EK-5. DEVRE ŞEMASI EK-6. BASKI DEVRE ŞEMASI EK-7. MİKROİŞLEMCİ KODLARI EK-8. STANDART VE KISITLAR FORMU ÖZGEÇMİŞ iii

7 SEMBOLLER KISALTMALAR n:dönme hızı (d/d) n s :Senkron hız (d/d) S p : Pozitif bileşenin oluşturduğu kayma S n :Negatif bileşenin oluşturduğu kayma Z pe :Pozitif bileşene ait empedans Z ne :Negatif bileşene ait empedans R 1 :Stator sargı direnci R 2 :Rotorun statora indirgenmiş direnci X 1 : Stator sargı reaktansı X 2 : Rotorun statora indirgenmiş reaktansı X m :Mıknatıslanma reaktansı P i : Net hava aralığı gücü P d : Mekanik enerjiye dönüştürülen güç M i : Hava aralığında indüklenen moment SCR: Tristör α: Tetikleme açısı γ: Sönme açısı V g : Giriş gerilimi V ç : Çıkış gerilimi V DRM : Tekrarlı dayanma gerilimi I TAV : Akımın ortalama değeri I TEF : Akımın etkin değeri iv

8 ÖZET Bu projede bir mutfak havalandırma sistemi, mikroişlemci yardımıyla kontrol edilmiş ve gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, projede kullanılacak tek fazlı motor için araştırma yapılmış, kullanım yerleri ve türleri hakkında bilgi verilmiştir. Projede üniversal motor kullanılmasına karar verilmiştir. İkinci bölümde motor kontrolü için bir AA kıyıcı tasarlanmıştır. AA kıyıcıda triyak kullanılmış, triyakın farklı zamanlarda, mikroişlemci yardımıyla, tetiklenmesiyle elde edilecek farklı gerilim değerleri hesaplanmıştır. Üçüncü bölümde AA kıyıcı kontrolü için yazılım geliştirilmiş, deneysel olarak gerilim değişimi, motor hızının değişimi incelenmiştir. Motor hızının değişimiyle, mutfak havalandırma sistemindeki motorun yaptığı hava emişinin değişimi gözlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Üniversal Motor, AA(Alternatif akım) kıyıcı, Motor Hız Kontrolü v

9 SUMMARY In this project, a kitchen ventilation system is demonstrated and controlled via microprocessors. Firstly; single-phase motors, which were used in the project, are studied. Necessary information about variations of single-phase motors and their area of usage is given. It is decided that a universal motor is used in the project. In second stage, an AC chopper is designed for motor control. A triac is used in the AC chopper. Voltagerates, which area cquired by triggering the triac via microprocessors at different times, are calculated. In third stage, a software is developed for AC chopper control. Voltage and motor speed variations are examined experimentally. The air suction shifts, which are produced by the motor in the kitchen ventilation system, are observed in paralel with the change of motor speed vi

10 GİRİŞ Kapalı mekanlarda insanların çok olması, endüstriyel uygulamalarda ise bazı uygulamalar yüzünden kirlenen hava sürekli ve geçici olarak yenilenmek zorundadır. Ev, lokanta mutfaklarında pişirilen yemekler ortama su buharı ve hoş olmayan kokular bırakır. Bazı mutfaklarda buna ek olarak kullanılan ızgaralardan ötürü dumanda bırakılır. Ortamdaki havanın dışarı atılması ve yerine taze havanın getirilmesi gerekir. Havalandırma sistemlerinin düzgün bir şekilde çalışabilmesi bazı temel koşullara bağlıdır. 1. Ortama gerekli taze hava girişinin mutlaka yapılması, 2. Ortamda rahatsızlık yaratacak hava akımının (ceryanın) olmaması, 3. Havalandırma sisteminin mahal havasını üniform bir şekilde dağıtıp toplanması 4. Vantilatörlü tesislerde sessiz bir çalışmanın sağlanması gibi hususlardır. [1] Mutfaklarda genellikle Şekil 1 de ki gibi tek kanallı havalandırma sistemi kullanılmaktadır. Şekil 1. Tek kanallı havalandırma sistemi

11 Ev, lokanta mutfaklarında havalandırma sistemleri ortamda bulunan kirli havanın miktarına göre farklı havalandırma kademelerine ihtiyaç duyarlar. Böylece ortamdaki pis hava fazlaysa havalandırma sistemi tam randumanla, eğer pis hava az ise düşük randumanla çalıştırılır. Havalandırma sisteminin kontrolü, sistemdeki motorun kontrolü ile sağlanır. Ev,lokanta havalandırma sistemlerinde genellikle tek fazlı asenkron motorlar kullanılır. Tek fazlı asenkron motorlar sanayide az kullanılmalarına rağmen küçük güç gerektiren uygulamalarda sıklıkla kullanılmaktadır. Ev, büro, atölye gibi tek fazın ve küçük güç ihtiyacının olduğu yerlerde tek fazlı asenkron motorlar kullanılırlar. Bundan dolayı en sık karşılaşılan motorlardır.[2] Tek fazlı asenkron motorlar; elektrik süpürgesi, çamaşır makinesi, elektrikli testere, fan gibi küçük güç gerektiren makinelerde kullanılırlar. Bu makinalar ihtiyaca göre farklı devirlerde çalıştırılmak istenir. Tek fazlı motorların devirlerinde değişim yapabilmek için çeşitli yöntemler kullanılır. Devir sayısı kontrol yöntemleri sırasıyla frekans değiştirme, kutup sayısı değiştirme ve statora uygulanan gerilimi değiştirme olarak sıralanabilir. Frekans değiştirme doğrultucu ve evirici masraflarının motor maliyetinden fazla olması, kutup sayısı değiştirme motor ebatlarının büyümesi dolayısıyla tercih edilmez.[3] Statora uygulanan gerilimin değiştirilmesi tercih edilen ve en sık kullanılan yöntemdir. Statora uygulanan gerilim, alternatif akım kıyıcısı veya stator sargısına seri direnç bağlanarak değiştirilebilir. Seri direnç bağlanarak stator gerilimin değiştirilme uygulaması, fazla enerji sarfiyatına yol açacağı için tercih edilmemiştir. Bu çalışmada statora uygulanan gerilimin değiştirilmesi alternatif akım kıyıcısı ile yapılacaktır. Projede; alternatif akım kıyıcısında, triyak kullanılarak gerilim kıyımı gerçekleştirilecektir. Güç elektroniği elemanı olan triyakın iletime geçebilmesi için kapı darbesi gereklidir. Triyaka kapı darbesi mikroişlemci kullanılarak verilecektir. Değişik zaman aralıklarında verilen kapı darbeleriyle, triyaklı AC kıyıcıda değişik gerilimler üretilir. Motora seri bağlı olan triyakla; motora uygulanan gerilim değeri böylece değiştirilmiş olur. Değişen motor gerilimiyle, motora aktarılan güç değeri azalacağı için motorun devri değiştirilir. 2

12 Motor devrinin azalmasıyla birlikte, havalandırma sistemi için hava akış hızı değişecektir. Hava akış hızının değişmesiyle, hava akışının gerçekleştirileceği borunun çapına bağlı olarak havanın debisi değişecektir. Mutfaktaki pis havanın oranına göre, motor farklı hız kademelerinde çalıştırılıp, ortamdaki havanın tahliyesi kolaylaşacaktır. 3

13 2. TEORİK BİLGİ Tek fazlı asenkron motorlar küçük güçlerde üretilirler ve alternatif akım şebekelerinde kullanılırlar. Güçleri kw arasında değişir. Tek fazlı asenkron motorların yapısı üç fazlı asenkron motorların yapısına benzer. Üç fazlı asenkron motorlarda olduğu gibi, tek fazlı asenkron motorun yapısı; stator sargısı, rotor, gövde ve kapaklardan oluşur. Bu motorlar stator sargıları aralarında 90 derece faz farkı bulunan ana ve yardımcı sargıdan oluşur. Rotorları ise sincap kafeslidir Tek Fazlı Asenkron Motorlar Tek fazlı asenkron motorlarda akımların faz sayısı ve sargısın bir fazlı olmasından ötürü dönen manyetik alan oluşmaz. Dönen manyetik alan oluşmadığı için motor kendiliğinden yol alamaz. Sargıya uygulanan gerilim ile değeri sadece, zamanla ve akımın genliğine bağlı olarak değişen alternatif bir alan meydana gelir. Stator etrafında bulunan manyetik alan pozitif ve negatif maksimum değer arasında titreşir. Şekil 2 de görüldüğü gibi pozitif moment bileşeni ve negatif moment bileşenin toplamları toplam momenti oluşturmaktadır. Hızın sıfır olduğu noktada toplam moment değeri de sıfırdır. Toplam moment değeri sıfır olduğu için motor yol alamaz ve kısa devre durumunda çalışır. Rotorun dönmesi; mevcut kuvvet dengesinin dışarıdan bir kuvvetle bozulması ile gerçekleşir ve rotor kuvvetin uygulandığı yönde dönmeye başlar. [3] Şekil 2. Birbirine zıt yönde dönen iki döner alan ve toplam moment 4

14 Tek Fazlı Asenkron Motorun Eşdeğer Devresi Tek fazlı asenkron motorun durma koşulundaki eşdeğer devresi Şekil 3 de ki gibidir. Bu eşdeğer devrede verilen R 1 ve X 1 değerleri stator sargısının direnç ve reaktansı, R 2 ve X 2 ise rotorun statora indirgenmiş direnç ve reaktansıdır. Rotor hareketsizken genlikleri eşit olan pozitif ve negatif dönen alanlar, rotor devresinde eşit miktarlarda omik ve reaktif gerilim düşümü meydana getirirler. Pozitif ve negatif bileşenlerin akımları kendilerine ait devrelerden akar. Bu nedenle rotor eşdeğer devresi Şekil 4 de verildiği gibi iki ayrı parçaya bölünür. [4] Şekil 3. Tek fazlı asenkron motor eşdeğer devresi Rotorun n hızı döndüğünü varsayalım. Bu durumda pozitif ve negatif dönen alanlar için kayma miktarları farklı olur. Pozitif döner alan bileşeninin yönünde n hızı ile dönme gerçekleştiğinde kayma 1.1 de verildiği gibi olur. s = n n n (1) Negatif döner alan bileşenine göre;pozitif döner alan bileşenine göre n hızı ile dönen rotorun dönme hızı ters olduğundan, hız negatif değer alır. Negatif bileşene göre devir sayısı 1.2 de verildiği gibi olur. n ( n) = n + n (2) Negatif kayma, n devir sayısı yerine n = (1 s)n yazılırsa 1.3 de verildiği gibi olur. 5

15 s = 2 s (3) Şekil 4 de ki paralel bağlı pozitif ve negatif bileşenlere ait rotor devrelerinin empedansları Z pe ve Z ne olarak tanımlanır. Bu empedanslar yardımıyla motor giriş akımı rahat bir şekilde bulunur. Şekil 4. Pozitif ve negatif tam eşdeğer devre Öncelikle pozitif bileşen için Z pe empedansı bulunur. Z = (R s + jx )(jx ) (4) (R s + jx ) + jx Negatif bileşen için Z ne empedansı aynı şekilde bulunur. Z = (R (2 s) + jx )(jx ) (5) (R (2 s) + jx ) + jx Motor sargılarından akan akımz ve Z cinsinden aşağıdaki gibi olur. I V (6) R + jx + 0.5Z + 0.5Z 6

16 Stator ile rotor arasındaki hava aralığından geçen güç, rotora aktarılan gücü verir. Bu güç pozitif ve negatif bileşenlerden oluşur. Dolayısıyla net hava aralığı gücü 1.7 da ki gibi olur. P = I R s I R 2 s (7) Hava aralığında indüklenen moment ise aşağıdaki denklem yardımıyla bulunur. M = P İ ω (8) Motorda elektrik enerjisinden mekanik enerjiye dönüştürülen güç ise 1.9' da ki gibi olur. P = M ω (9) Motorda oluşan bakır kayıpları ve vantilasyon kayıpları M değerinden çıkarıldıktan sonra milden elde edilen çıkış momenti bulunur.[4] Tek Fazlı Asenkron Motorlara Yol Verme Tek fazlı asenkron motorların kendi kendine yol alamadığı motorun çalışma ilkesinin anlatıldığı bölümde açıklanmıştı. Motora etki eden pozitif ve negatif döner alanların toplamının sıfırdan farklı bir değere ulaşması ile motora yol verilir. Bunun için genlikleri eşit ve aralarında ωt kadar açı farkı bulunan bu iki vektörün, ya genliklerinin ya açılarının ya da her ikisinin birden eşitlik durumundan çıkarılması gerekir. Aşağıda incelenecek bütün yol verme metotlarında, iki döner alandan birini diğerinden daha güçlü yapma ile motora yol verilmesi anlatılacaktır. 7

17 2.1.3.Yardımcı Sargı Kullanmak Statora aralarında 90 derece faz farkı olarak yerleştirilen ana sargı ve yardımcı sargı Şekil 5 de gösterilmiştir. Şekil 5. Yardımcı sargılı asenkron motor [2] Yardımcı sargı ana sargıya göre daha ince kesitli iletkenlerden yapılarak; yardımcı sargı direncinin ve reaktasının, ana sargının sargı direnci ve reaktansından büyük olması sağlanır. Böylece yardımcı sargı akımının, ana sargı akımından geri kalması sağlanır. Yardımcı sargıdan geçen akım ana sargıya göre geri fazda olduğu için pozitif ve negatif vektörlerin dengesi bozulur. Ortaya çıkan moment ile motor yol alır ve Şekil 6 da görüldüğü gibi hızlanmaya başlar. Merkezkaç kuvveti prensibine göre çalışan anahtar, rotor hareketiyle merkezkaç kuvveti arttığı için devrilme momentine yakın bir değerde kontaklarını açar. Böylece yardımcı sargı devreden çıkarılır. 8

18 Şekil 6. Yardımcı sargılı tek fazlı motorun hız moment eğrisi [2] Şekil 6 da görüldüğü gibi ilk etapta elde edilen moment tam yük momentinin %150 si kadarken, motor hızı arttıkça momentte artar. Moment tam tük momentinin %250 sine kadar ulaşabilmektedir. Yardımcı sargı devreden çıktıktan sonra, motor momenti ile yük için gerekli moment dengelendiğinde motor karalı duruma ulaşır. Bu tip motorlar çok sık başlama-durma gerektirmeyen, yol alma momenti düşük olan yükler için uygundur. El aletleri, kurutucu, aspiratör gibi birçok kullanım yerleri mevcuttur. [2] Kondansatör Yol Vermeli Motorlar Birbirine zıt dönen iki alan vektörünün aralarındaki açıyı 90 derece yapmanın bir diğer yolu; Şekil 7 de görüldüğü gibi yardımcı sargıya seri olarak kondansatör bağlamaktır. 9

19 Şekil 7. Kondansatör yol vermeli motor [2] Kondansatör sığası yeterli büyüklükte seçilirse, yardımcı sargının bulunduğu devrenin empedansı azalır ve sargıdan geçen akım artar. Yerleştirmeden dolayı aralarında 90 derece açı farkı olan iki alan vektörü arasındaki açı kondansatör sayesinde sıfır yapılır ve iki vektör çakışırlar. Şekil 8 de görüldüğü gibi yol verme momenti aşırı derecede büyür. Rotor belirli bir hıza ulaşınca merkezkaç anahtar ile yardımcı sargı ve kondansatör devre dışı bırakılır. Şekil 8. Kondansatör yol vermeli motorun moment eğrisi [2] 10

20 Bu tip motorlar yüksek başlatma momenti gerektiren kompresörler, büyük vantilatörler ve yük altında yol alması istenen uygulamalarda kullanılırlar Sürekli Kondansatör Motorlar Bu tip motorlarda; Şekil 9 da görüldüğü gibi kondansatör sürekli devrededir. Kondansatör motora yol verme dışında güç faktörünü iyileştirir, yani kompanzasyon gerçekleştirir. Şekil 9. Sürekli kondansatörlü motor [2] Kondansatör değeri en iyi çalışma ve yol alma şartlarına uyum sağlayacak şekilde seçilmeli ve sığası küçük olmalıdır. Bu sebeple Şekil 10 da görüldüğü gibi bu motorların başlangıç momentleri düşüktür. Ancak bu motorlar yüksek momente sahiptirler. 11

21 Şekil 10. Sürekli kondansatörlü motorun hız moment eğrisi [2] Çift Kondansatörlü Motorlar Çift kondansatörlü bir motorun eş değer devresi Şekil 11 de gösterilmiştir. Yüksek kapasite değerine sahip yol verme kondansatörü ile, kalkış anında kalkınma momenti yüksek tutulur. Yol alma işlemi bittikten sonra merkezkaç anahtar ile yol verme kondansatörü devreden çıkarılır, normal çalışmada düşük bir kapasite değerine sahip sürekli kondansatör ile çalışmasına devam eder. Şekil 11. Çift kondansatörlü motor [2] 12

22 Şekil 12 de ki hız-moment karakteristiğine bakıldığında bu motorlar en iyi yol alma ve normal çalışma şartlarına sahiptirler. Şekil 12. Çift kondansatörlü motorun hız moment eğrisi [2] Gölge Kutuplu Motor Tek fazlı çok küçük güçlü motorlara yol vermenin bir şeklide gölge kutup kullanmaktır. Şekil 13 de görüldüğü gibi ana sargılar çıkık kutup üzerine sarılır. Gölgelendirme bobinleri kutup ayakları altına iki ucu kısa devre edilmiş şekilde yerleştirilir. Kutuplarda zamanla değişen akı, ana sargı tarafından indüklenir. Kutupların akısı değiştiği zaman, akıdaki orijinal değişime zıt yönde olan bir gerilim gölgelendirme bobininde indüklenir. Böylece kutbun bir tarafında manyetik zayıflatılmış olur. Oluşan bu dengesizlikle rotor; gölge kutupsuz taraftan, gölge kutuplu tarafa doğru döner.[3] 13

23 Şekil 13.Gölge kutuplu tek fazlı motor [2] Şekil 14 de gölge kutuplu motorun hız-moment karakteristiği verilmiştir. Bu motorlar düşük başlatma momenti sahip iken normal çalışmada yüksek momente sahiptirler. Verimlerinin düşük olması, güç katsayının düşük olmasına rağmen; basit yapısı ve merkezkaç anahtar kullanılmaması nedeniyle yüksek hız gerektiren düşük güçlü uygulamalarda kullanılırlar. Şekil 14. Gölge kutuplu motorun hız moment eğrisi [2] 14

24 Üniversal Motor Üniversal motor seri motor olup, hem DA hem de AA da kullanılmaktadır. Fırça ve kolektöre sahiptirler. Günümüzde en çok kullanılan, her evde en az bir elektrikli alette görev yapan üniversal motorlar yüksek devirlerde çalışırlar. Güçleri yüksek değildir. [2] Değerlendirme Tek fazlı asenkron motorların çeşitleri incelediğinde; kalkış momentlerin farklı olduğu görülmüştür. Kalkış momentleri yüksek olan motor çeşitleri; kondansatör yol vermeli ve çift kondansatörlü motorlardır. Kalkış momentleri düşük olan motor çeşitleri ise; yardımcı sargılı, sürekli kondansatörlü ve gölge kutuplu motorlardır. Nominal momentleri yüksek olan motorlar sürekli kondansantörlü, çift kondansatörlü ve gölge kutuplu motorlardır. Bu çalışmada bir fan yükü sürüleceği için; basit yapısı, düşük yol alma momenti, ekonomikliği ve nominal momentinin yüksek olması nedeniyle gölge kutuplu motor kullanılacaktır. Bunun yanı sıra üniversal motorda kullanılabilir. 15

25 2.2. Tek Fazlı AA Kıyıcı Tek fazlı AA kıyıcılar, güç elektroniği elemanları yardımıyla AA-AA gerilim dönüşümü yaparlar. Temel dalga frekansı değiştirilmeden; temel dalga belirli zaman aralıklarında iletimde tutularak, temel dalganın şekli değiştirilir. Böylece temel gerilimin frekansı aynı kalıp genliği değiştirilmiş olur. AA kıyıcılarda, yükün gücü prensip olarak faz başına ters-paralel bağlı iki SCR kullanılarak değiştirilir. Gerilimin pozitif alternansında bir eleman iletim iken, negatif alternansında ise diğer eleman iletimde olur. Böylece pozitif ve negatif alternansta iletim ve kontrol sağlanmış olur. Çok yüksek güç uygulamalarının olmadığı yerlerde iki adet SCR kullanmak yerine; tek kontrol kapısı bulunması ve ekonomik olması sebebiyle triyak kullanılır. Ayrıca triyakın tek kontrol kapısının bulunması kontrolü kolaylaştır. AA kıyıcılar fırınlar, ısıtıcılar, lambalar gibi omik yüklerin kontrolü ve düşük güçlü asenkron motorların kontrollerinde kullanılırlar. AA kıyıcılarla gerçekleştirilen motor hız kontrolü metodu uygulamaları, fanlar ve pompalar gibi vantilatör karakteristiklerine sahip yüklerin kontrolünde uygulanır Tek Fazlı Temel AA Kıyıcı Birbirine ters paralel bağlı iki SCR ile gerçekleştirilen tek fazlı bir AA kıyıcının devresi Şekil 15 de ki gibidir. AA akımın, pozitif alternansında T 1 iletimde iken negatif alternansında ise T 2 iletimdedir. Kontrol ise herhangi bir α anında SCR tetiklenmesi, iletime sokulması ile gerçekleştirilir. Şekil 15. Tek fazlı AC kıyıcı devresi 16

26 Şekil 15 de verilen devrede; V > 0 iken 0 < ω < π aralığında üretilen pozitif tetikleme ile T 1, V < 0iken π < ω < 2π aralığında üretilen negatif tetikleme ile T 2 kontrol edilir. Tetikleme açısı ile konrol aralığı 2.1 deki gibi olur. 0 < α < π V > 0 iken π < α < 2π V < 0 iken (10) Burada; α açısında tetiklenen T 1 tristörü, π anında akımın sıfır olması ile kesime girer. Aynı şekilde;π + α anında tekiklen T 2 tristörü ise 2π anında akımın sıfır olması ile kesime girer. Tetikleme açılarına bağlı olarak omik yük için çıkış gerilimleri aşağıdaki gibi yazılır. Yükün omik-endüktif olması durumunda ise L R zaman sabitine bağlı olarak γ sönme açısı oluşur. Denklemlerin üst sınırı bu açıya bağlı olarak π + γ olur. [5] V ç = 1 π V sin (ωt)d(ωt) (11) = 1 π V 1 (1 cos(2ωt))d(ωt) 2 (12) = V 2 1 π (ωt) 1 2 sin2(ωt) (13) V ç = V 1 π (π α sin2α) (14) 17

27 Tetikleme açısının değişimi ile hesaplanan gerilim değerleri Çizelge 1 de verilmiştir. Çizelge 1. Hesaplanan gerilim değerleri Tetikleme Açısı (Derece) Gerilim (Volt) Bir Güç Elemanın Akım Ve Gerilimi Bir tristör veya triyakın ileri veya ters yönde maksimum tekrarlı dayanma gerilimi tek fazlı AA kıyıcılarda denkelem 15 ile ifade edilir. V > 2V (15) Prensip olarak, faz gerilimi 220 V olan AC şebekeye bağlı tek fazlı AC kıyıcılarda, en az 400 ve daha emniyetli olarak 600 V luk güç elemanları kullanılmaktadır. Tek fazlı AC kıyıcılarda bir tristörden geçen akımın ortalama ve etkin değeri 16 ve 21 de ki denklemlerle hesaplanır. I = 1 2π I sin(ωt) d(ωt) = 1 2π I cos (ωt) (16) I = 1 2π I (1 + cosα) (17) 18

28 I = 1 2π I sin (ωt)d(ωt) (18) = 1 2π I 1 (1 cos(2ωt))d(ωt) 2 (19) = I 2 1 π (ωt) 1 2 sin2(ωt) (20) I = 0.5I 1 π (π α sin2α) (21) Ters-paralel bağlı iki tristörün yerine bir adet triyak kullanılması halinde; akımın her iki yarım dalgasını da triyak üsteleneceğinden, periyodun π alınması sonucunda yukarıda bulunan ortalama akımın 2 ve efektir akımın 2 ile çarpılması gerekmektedir.[5] I akımı 0,66 A olarak motor katalogundan alınmıştır. Akım değerleri triyak kullanıldığından 2 ile çarpılmıştır. Akım değerleri Çizelge 2 de ki gibi hesaplanmıştır. Çizelge 2. Hesaplanan akım değerleri Tetikleme Açısı (Derece) Akım (Amper) 18 0, ,6 54 0, , , ,42 19

29 3. TASARIM Bu bölümde; tek fazlı asenkron motor hızının, AC kıyıcı ile nasıl kontrol edileceği incelenecektir. Şekil 16 da ki akış diyagramında görüldüğü gibi; öncelikle şebekenin sıfır geçişleri algılanacak, daha sonra AA kıyıcı da kullanacağımız triyak için gerekli tetikleme açıları mikroişlemci ile üretilip, motorun hız kontrolü sağlanacaktır. Devrenin şeması Ek- 3 de verilmiştir. Şekil 16. Proje akış diyagramı Mikroişlemciye tetikleme işaretini üretmesi için gerekli komutlar, devre üzerindeki butonlarla verilecektir. Butonlar tetiklemeyi artırmak veya azaltamak için kullanılcaktır. Butona basıldığında triyak tetiklemesi 1, 2, 3, 4 ve 5 ms de gerçekleşecektir. 20

30 3.1. Sıfır Geçiş Devresi Sıfır geçiş devresi alternatif akım eğrisinin sıfır geçişlerini kontrol etmek için kullanılır. Elde edilen sıfır geçişleri mikroişlemci tarafından algılanır ve istenilen tetikleme işareti bu sayede üretilir. Şebeke gerilimi trafo yardımıyla 12 V a düşürülmüş daha sonra diyotlar ile doğrultulmuştur. Sıfır geçişlerinde optokuplerin çıkışı ile referans işareti karşılaştırılmış ve kare dalga üretilmiştir. Sıfır geçişleri osiloskop tarafından Şekil 17 de ki gibi gözlenmiştir. Şekil 17.Sıfır geçiş devresi osiloskop çıktısı 3.2. LM7805 Entegresi İle Gerilim Regülasyonu Sıfır geçiş devresinin çıkışından aldığımız gerilim değeri; kullanacağımız mikroişlemcinin giriş portlarının 5V ile çalışmasından dolayı, 5V olmalıdır. Sıfır geçişlerinde elde edilen işaret, girişindeki gerilimi çıkışına sabit 5 V olarak veren LM7805 entegresi yardımıyla regüle edildikten sonra mikroişlemcinin giriş portlarına gönderilir. 21

31 3.3. PIC 16F877A Mikroişlemcisi Mikroişlemci; sayısal giriş çıkışı olan, veri ve program belleği bulunan, matematiksel işlemler yapabilen ciptir. Projede uygun tetikleme açıları mikroişlemci ile oluşturulacaktır. Öncelikle şebekenin sıfır geçişleri algılanıp, bu sinyaller mikroişlemcinin giriş portlarına gönderilecektir. Daha sonra arzu edilen tetikleme açıları, uygun yazılımın yapılmasıyla, triyak tetikleme sinyali olarak mikroişlemcinin çıkış portlarından gönderilecektir. Kullanılacak PIC 16F877 mikroişlemcinin özellikleri Çizelge 3 de ki gibidir.[6] Çizelge 3. PIC 16F877 İşlemcisinin özellikleri Program hafızası 14 KB İşlemci Hızı (MIPS) 5 Veri EPPROM (Bayt) 256 Zamanlayıcılar 2 x 8-bit, 1x16 bit Çalışma Voltaj Aralığı 2-5,5 Pin sayısı Optokuplör Optokuplör, elektriksel bağlantı olmadan düşük gerilimlerle, yüksek gerilimlerinin kontrolünü sağlayan bir devre elemandır. Şekil 18 de görüldüğü gibi optokuplör ile kumanda devresi, yani mikroişlemci güç devresinden izole edilmiştir. Şekil 18. Optokuplör bağlantısı 22

32 3.5. Triyak Triyak; ortak tetiklemeli, birbirine ters-paralel bağlı iki tristöre eşdeğer devre elamanıdır. Şekil 19 da triyakın devre sembolü ve tristörlü eş değeri görülmektedir. İki yönlü iletime müsaade eden triyak; uygun tetikleme yapılmasıyla AA uygulamalarda gerilim kıyıcı veya elektronik anahtar olarak kullanılır. Şekil 19. Triyak sembol ve eşdeğeri 3.6. Sıvı Kristal Ekran(LCD) LCD ler görüntü teknolojisinin geliştirdiği bir üründür. Günlük hayatın birçok alanında kullanılmaktadır. Projede, butonlarla istenilen tetikleme işareti üretildiğinde motorun hangi hız seviyesinde çalıştığını görmek için kullanılacaktır. LCD ekran bacak bağlantıları Çizelge 4 de gösterilmiştir. Çizelge 4. Sıvı kristal ekranın bacak bağlantıları Pin numaraları Bağlanılacağı yer 1, 5, 16 Toprak 15, 2 +5 V 4, 6, 11, 12, 13, 14 Mikroişlemci 23

33 3.7. Gerilim değişimi Simülasyonlar sonucunda sinüs işaretindeki değişimler gözlenmiştir. Sinüs işareti 18, 36, 72, 90 derecede tetikleme sinyalleri ile kıyılacaktır. Şekil 20 de 18 derecelik tetikleme işareti için sinüsün değişimi gözlenmiştir. Şekil derecelik tetikleme sinyalinde gerilimin şekli 24

34 72 derecelik triyak tetiklemesi sonucunda sinüs işaretinin değişimi simülasyonda Şekil 21 de ki gibi gözlenmiştir. Şekil derecelik tetikleme sinyalinde gerilimin şekli 25

35 4. DENEYSEL ÇALIŞMALAR Tasarımı yapılan sistem için deneysel çalışmalar yapılmıştır. Triyakın tetiklenmesi için bir mikroişlemci programı yazılmıştır. Mikroişlemci programı MikroC programında yazılmıştır ve program Ek-2 de verilmiştir. Triyakın tetiklenmesi sonucunda gerilimin değişimi, motorun çektiği akımın değişimi, gerilimin şeklinin değişimi ve motorun yaptığı emişin değişimi gözlenmiştir Tetikleme sinyalleri Genliği 220 V, frekansı 50 Hz olan gerilimin sıfır geçişinin algılanmasından sonra mikroişlemci ile 1ms, 2ms, 3ms, 4ms, 5ms ve 6ms sonra triyakın tetiklenmesi için kare dalga üretilmiştir. Böylece triyakın Gate ucuna kapı darbesi gönderilecek ve triyakın iletime geçmesi sağlanacaktır. Şekil 22 de tetiklenmemiş işaret görülmektedir. Her aralık 10 ms dir. Görüldüğü gibi tetikleme işareti, sıfır geçiş işareti ile aynı, yani 0 ms den başlamaktadır. Şekil 22. Sıfır ms de tetikleme sinyali Tetikleme sinyalinin 1 ms olması durumunda, işaretin osiloskop çıktısı Şekil 23 de ki gibi olur. Sıfır geçişi algılandıktan 1 ms sonra kare dalga üretilir. 26

36 Şekil ms de tetikleme sinyali Tetikleme sinyalinin 2 ms olması durumunda, işaretin osiloskop çıktısı Şekil 24 de ki gibi olur. Sıfır geçişi algılandıktan 2 ms sonra kare dalga üretilir. Şekil ms de tetikleme sinyali Tetikleme sinyalinin 3 ms olması durumunda, işaretin osiloskop çıktısı Şekil 25 de ki gibi olur. Sıfır geçişi algılandıktan 3 ms sonra kare dalga üretilir. 27

37 Şekil ms de tetikleme sinyali 4.2. Yüke uygulanan Gerilim Farklı zamanlarda triyaka uygulanan kapı darbeleriyle motora uygulanan gerilim değişmektedir. 1ms, 2ms, 3ms, 4ms,5 ms ve 6ms için farklı gerilim değerleri oluşmaktadır. Zaman olarak verilen değerler açı cinsinden 1 ms 18 derece, 2 ms 36 derece, 3 ms 54 derece, 4 ms 72 derece, 5 ms 90 derece ve 6 ms 108 derecedir. Ölçülen gerilim değerleri Çizelge 5 de ki gibidir. Çizelge 5. Ölçülen gerilim değerleri Tetikleme Açısı (Derece) Ölçülen Gerilim ( Volt) , , , , , ,1 28

38 Çizelge 5 de ölçülen değerler, Çizelge 1 de hesaplanan değerler ile farklılık göstermektedir. Bunun sebebi ise; triyakı tetiklemek için doğrultultuğumuz işaretin periyodu 10 ms idi. Ancak motor endüktif bir yük olduğu için, akımın pozitif alternastan negatif alternansa sarkmaması için, doğrultultulmuş işrarette 1 periyot için işlemler 9,5 ms için yapıldı. 9,5 ms lik işlemler mikroişlemci yazılımı ile gerçekleştirilmiştir Gerilimin Şekli Yüke uygulanan 220 V, 50 Hz ve sinüs formatında olan işaret, kıyıcı devresinin yani triyakın farklı zamanlarda iletime geçmesi bozulmuştur. Farklı zamanlarda iletime geçen triyak sinüs formatındaki işareti belirli noktalarda kesmiştir. Şekil 26 de normal, kıyılmamış sinüs işareti görülmektedir. Şekil 26. Normal sinüs işareti 29

39 Tetikleme 1 ms de gönderilirse sinüsün şekli Şekil 27 de ki gibi olur. Şekil ms sonra iletime geçen sinüs işareti Tetikleme 2 ms de gönderilirse sinüsün şekli Şekil 28 de ki gibi olur Şekil ms sonra iletime geçen sinüs işareti 30

40 Aynı şekildee tetikleme 5 ms de gönderilirse sinüsün şekli Şekil 29 da ki gibi olur Şekil ms sonra iletime geçen sinüs işareti 4.4. Yük Akımı Ölçülen yük akımı değerleri Çizelge 6 da ki gibidir. Çizelge 6. Motor akımı Tetikleme Açısı (Derece) Akım (Amper) 18 0, , , , , ,35 31

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Üç Fazlı Asenkron Motorlarda Döner Manyetik Alanın Meydana Gelişi Stator sargılarına üç fazlı alternatif gerilim uygulandığında uygulanan gerilimin frekansı ile

Detaylı

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05

ELEKTRĐK MOTORLARI SÜRÜCÜLERĐ EELP212 DERS 05 EELP212 DERS 05 Özer ŞENYURT Mayıs 10 1 BĐR FAZLI MOTORLAR Bir fazlı motorların çeşitleri Yardımcı sargılı motorlar Ek kutuplu motorlar Relüktans motorlar Repülsiyon motorlar Üniversal motorlar Özer ŞENYURT

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları İkincisinde ise; stator düşük devir kutup sayısına göre sarılır ve her faz bobinleri 2 gruba bölünerek düşük devirde seri- üçgen olarak bağlanır. Yüksek devirde ise paralel- yıldız olarak bağlanır. Bu

Detaylı

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1. BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar Üniversal motorlar 1.1. Bir fazlı yardımcı sargılı motorlar 1.1.3. Yardımcı Sargıyı Devreden Ayırma Nedenleri Motorun ilk kalkınması anında

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

ÜÇ FAZLI MOTORLARIN BİR FAZLI OLARAK ÇALIŞTIRILMASI

ÜÇ FAZLI MOTORLARIN BİR FAZLI OLARAK ÇALIŞTIRILMASI 1 ÜÇ FAZLI MOTOLAI Bİ FAZLI OLAAK ÇALIŞTIILMASI Üç fazlı şebekenin bulunmadığı yerlerde veya özel olarak üç fazlı motorlar bir fazlı olarak çalıştırılırlar. Bunun için motorun yıldız ve üçgen bağlı oluşuna

Detaylı

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören 04.12.2011 AA Motorlarında Yol Verme, Motor Seçimi Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören İçerik AA Motorlarının Kumanda Teknikleri Kumanda Elemanları na Yol Verme Uygulama Soruları 25.11.2011 2 http://people.deu.edu.tr/aytac.goren

Detaylı

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR

3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR 3 FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı AC makinelerde üretilen üç fazlı gerilim, endüstride R-S-T (L1-L2- L3) olarak bilinir. R-S-T gerilimleri, aralarında 120 şer derece faz farkı

Detaylı

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04

326 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 326-04 İNÖNÜ ÜNİERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜH. BÖL. 26 ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUARI II ÜÇ-FAZ SİNCAP KAFESLİ ASENKRON (İNDÜKSİYON) MOTOR DENEY 26-04. AMAÇ: Üç-faz sincap kafesli asenkron

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTOR ÇALIŞMA PRENSİBİ Buna göre bir iletkende gerilim indüklenebilmesi için; Bir manyetik alan olmalıdır. (Sabit mıknatıs yada elektromıknatıs ile elde edilir.) İletken manyetik alan

Detaylı

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş

ASENKRON MAKİNELER. Asenkron Motorlara Giriş ASENKRON MAKİNELER Asenkron Motorlara Giriş İndüksiyon motor yada asenkron motor (ASM), rotor için gerekli gücü komitatör yada bileziklerden ziyade elektromanyetik indüksiyon yoluyla aktaran AC motor tipidir.

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) (ELP211) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

BİR FAZLI ASENKRON MOTORLARIN ÇEŞİTLERİ, YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ

BİR FAZLI ASENKRON MOTORLARIN ÇEŞİTLERİ, YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ BİR FAZLI ASENKRON MOTORLARIN ÇEŞİTLERİ, YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ Genellikle üç fazlı alternatif akımın bulunmadığı yerlerde veya küçük güçlü olduklarından işyerlerinde bir fazlı kolon hattına bağlanırlar

Detaylı

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır.

Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. ASENKRON MOTORLARDA HIZ AYARI ve FRENLEME Haftanın Amacı: Asenkron motorun hız ayar ve frenleme tekniklerinin kavranmasıdır. Giriş Bilindiği üzere asenkron motorun rotor hızı, döner alan hızını (n s )

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR

22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR 22. ÜNİTE SENKRON MOTORLAR KONULAR 1. YAPISI VE ÇALIŞMA PRENSİBİ 2. YOL VERME YÖNTEMLERİ 3. KULLANILDIĞI YERLER Herhangi bir yükü beslemekte olan ve birbirine paralel bağlanan iki altematörden birsinin

Detaylı

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir.

Anma güçleri 3 kw tan büyük olan motorların üç fazlı şebekelere bağlanabilmeleri için üç fazlı olmaları gerekir. Elektrik motorlarında yol verme işlemi Motorun rotor hızının sıfırdan anma hızına hızına ulaşması için yapılan işlemdir. Durmakta olan motorun stator sargılarına gerilim uygulandığında endüklenen zıt emk

Detaylı

DENEY 10 UJT-SCR Faz Kontrol

DENEY 10 UJT-SCR Faz Kontrol DNY 0 UJT-SCR Faz Kontrol DNYİN AMACI. Faz kontrol ilkesini öğrenmek.. RC faz kontrol devresinin çalışmasını öğrenmek. 3. SCR faz kontrol devresindeki UJT gevşemeli osilatör uygulamasını incelemek. GİRİŞ

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04

ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DEVRE VE KISA DEVRE KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 324-04 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON JENERATÖRÜN AÇIK DERE E KISA DERE KARAKTERİSTİKERİ DENEY 4-04. AMAÇ: Senkron jeneratör olarak çalışan üç faz senkron makinanın

Detaylı

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER

İklimlendirme Soğutma Elektriği ve Kumanda Devreleri BÖLÜM KONDANSATÖRLER BÖLÜM KONDANSATÖRLER AMAÇ: İklimlendirme ve soğutma kompresörlerinde kullanılan kalkış (ilk hareket) ve daimi kondansatörleri seçebilme ve bağlantılarını yapabilme. Kondansatörler 91 BÖLÜM-7 KONDANSATÖRLER

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI

3. Bölüm: Asenkron Motorlar. Doç. Dr. Ersan KABALCI 3. Bölüm: Asenkron Motorlar Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 3.1. Asenkron Makinelere Giriş Düşük ve orta güç aralığında günümüzde en yaygın kullanılan motor tipidir. Yapısal olarak çeşitli çalışma koşullarında

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım

Alternatif Akım. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören. Alternatif Akım Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören Paralel devre 2 İlk durum: 3 Ohm kanunu uygulandığında; 4 Ohm kanunu uygulandığında; 5 Paralel devrede empedans denklemi, 6 Kondansatör (Kapasitans) Alternatif gerilimin etkisi

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1

ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 ELEKTRİK MAKİNELERİ (MEP 112) Yazar: Yrd. Doç. Dr. Mustafa Turan S1 SAKARYA ÜNİVERSİTESİ Adapazarı Meslek Yüksekokulu Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan

Detaylı

Şekil1. Geri besleme eleman türleri

Şekil1. Geri besleme eleman türleri HIZ / KONUM GERİBESLEME ELEMANLARI Geribesleme elemanları bir servo sistemin, hızını, motor milinin bulunduğu konumu ve yükün bulunduğu konumu ölçmek ve belirlemek için kullanılır. Uygulamalarda kullanılan

Detaylı

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME

ASENKRON MOTORLARA YOL VERME 1 ASENKRON MOTORLARA YOL VERME Üç Fazlı Asenkron Motorlara Yol Verme Yöntemleri Kısa devre rotorlu asenkron motorlar sekonderi kısa devre edilmiş transformatöre benzediklerinden kalkış anında normal akımlarının

Detaylı

1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı motorların bir fazlı motorlardan daha iyi çalışma performansı olmasına rağmen, çoğu zaman üç fazlı şebeke bulunmayabilir. Özellikle şehir merkezlerinde bir fazlı

Detaylı

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ

DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ DENEY 4 DC ŞÖNT ve SERİ MOTORUN YÜKLEME KARAKTERİSTİKLERİ 1. Temel Teori (Şönt Uyarmalı Motor) DC şönt motorlar hızdaki iyi kararlılıkları dolayısıyla yaygın kullanılan motorlardır. Bu motor tipi seri

Detaylı

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini

ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini ÜNİTE 5 KLASİK SORU VE CEVAPLARI (TEMEL ELEKTRONİK) Transformatörün tanımını yapınız. Alternatif akımın frekansını değiştirmeden, gerilimini alçaltmaya veya yükseltmeye yarayan elektro manyetik indüksiyon

Detaylı

ÖZGÜR Motor & Generatör

ÖZGÜR Motor & Generatör DAHLENDER MOTOR Statora sargılarının UVW ve XYZ uçlarından başka, sargı ortalarından uçlar çıkararak ve bunların bağlantıları yapılarak çift devir sayısı elde edilir. Bu bağlantı yöntemine, Dahlender bağlantı

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Yuvarlak rotorlu makina, fazör diyagramları, şebekeye paralel çalışma,reaktif-aktif güç ayarı,gerilim regülasyonu,motor çalışma Generatör çalışması için indüklenen gerilim E a, uç

Detaylı

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri Armatür (endüvi) gerilimini değiştirerek devri ayarlamak mümkündür. Endüvi akımını değiştirerek torku (döndürme momentini) ayarlamak mümkündür. Endüviye uygulanan

Detaylı

Elektrik Makinaları I

Elektrik Makinaları I Elektrik Makinaları I Açık Devre- Kısa Devre karakteristikleri Çıkık kutuplu makinalar, generatör ve motor çalışma, fazör diyagramları, güç ve döndürmemomenti a) Kısa Devre Deneyi Bağlantı şeması b) Açık

Detaylı

1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR

1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1 BİR FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç fazlı motorların bir fazlı motorlardan daha iyi çalışma performansı olmasına rağmen, çoğu zaman üç fazlı şebeke bulunmayabilir. Şehir merkezlerinde bir fazlı şebekenin

Detaylı

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7

T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 T.C. DÜZCE ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ BİLGİSAYAR MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BMT103 ELEKTRİK DEVRE TEMELLERİ DERSİ LABORATUVARI DENEY NO: 7 KONDANSATÖRLER VE BOBİNLER Doç. Dr. İbrahim YÜCEDAĞ Arş. Gör. M.

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir.

Çok sayıda motor şekilde gibi sadece bir durumunda başlatma kontrol merkezi ile otomatik olarak çalıştırılabilir. 7.1.4 Paket Şalter İle Bu devredeki DG düşük gerilim rölesi düşük gerilime karşı koruma yapar. Yani şebeke gerilimi kesilir ve tekrar gelirse motorun çalışmasına engel olur. 7.2 SIRALI KONTROL Sıralı kontrol,

Detaylı

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır.

ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI. Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. ASENKRON MOTORLARIN KISA TANITIMI Bu bölümde kısaca motorlar ve kullanılan terimler tanıtılacaktır. MOTOR PARÇALARI 1. Motor Gövdesi 2. Stator 3. Stator sargısı 4. Mil 5. Aluminyum kafesli rotor 6.

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

DC Motor ve Parçaları

DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları DC Motor ve Parçaları Doğru akım motorları, doğru akım elektrik enerjisini dairesel mekanik enerjiye dönüştüren elektrik makineleridir. Yapıları DC generatörlere çok benzer. 1.7.1.

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR

SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR SIEMENS LOGO KULLANIMI VE UYGULAMALAR 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 SIEMENS S7 200 UYGULAMALARI UYGULAMA _1 3 Fazlı Asenkron motorun iki yönde

Detaylı

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ

İÇİNDEKİLER. BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ İÇİNDEKİLER BÖLÜM-1-ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLARIN YAPISI VE ÇALIġMA PRENSĠBĠ Asenkron motorların endüstrideki önemi Turmetre ile asenkron motorun devrinin ölçülmesi ve kayma deneyi Senkron hız, Asenkron

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ YAYINLARI NO: 293 3. BASKI ÖNSÖZ Bu kitap, Dokuz Eylül Üniversitesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümünde lisans eğitimi ders programında verilen

Detaylı

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR Hazırlayan ve Sunan: ELEKTRİK_55 SUNUM AKIŞI: PWM (DARBE GENİŞLİK MODÜLASYONU) NEDİR? Çalışma Oranı PWM in Elde Edilmesi Temelleri PWM in Kullanım Alanları AC

Detaylı

Temel Devre Elemanlarının Alternatif Gerilim Etkisi Altındaki Davranışları

Temel Devre Elemanlarının Alternatif Gerilim Etkisi Altındaki Davranışları Temel Devre Elemanlarının Alternatif Gerilim Etkisi Altındaki Davranışları Direnç (R) Alternatif gerilimin etkisi altındaki direnç, Ohm kanunun bilinen ifadesini korur. Denklemlerden elde edilen sonuç

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir.

Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. ALTERNATiF AKIM Alternatif Akım; Zaman içerisinde yönü ve şiddeti belli bir düzen içerisinde değişen akıma alternatif akım denir. Doğru akım ve alternatif akım devrelerinde akım yönleri şekilde görüldüğü

Detaylı

Doğru Akım (DC) Makinaları

Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru Akım (DC) Makinaları Doğru akım makinaları motor veya jeneratör olarak kullanılabilir. Genellikle DC makinalar motor olarak kullanılır. En büyük avantajları hız ve tork ayarının kolay yapılabilmesidir.

Detaylı

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır? 1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU

ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU T.C. MARMARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ELEKTRİK ENERJİ SİSTEMLERİNDE OLUŞAN HARMONİKLERİN FİLTRELENMESİNİN BİLGİSAYAR DESTEKLİ MODELLENMESİ VE SİMÜLASYONU Mehmet SUCU (Teknik Öğretmen, BSc.)

Detaylı

Elektrik Makinaları I. Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans

Elektrik Makinaları I. Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans Elektrik Makinaları I Yuvarlak rotorlu makinada endüvi (armatür) reaksiyonu, eşdeğer devre,senkron reaktans Stator sargıları açık devre şekilde, rotoru sabit hızla döndürülen bir senkron makinada sinüs

Detaylı

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.)

ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) ELEKTRİK MAKİNALARI LABORATUVARI FİNAL/BÜTÜNLEME SORULARI İÇİN ÖRNEKLER (Bunlardan farklı sorular da çıkabilir.) 1) Etiketinde 4,5 kw ve Y 380V 5A 0V 8,7A yazan üç fazlı bir asenkron motorun, fazlar arası

Detaylı

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR?

ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? ENDÜKTİF REAKTİF AKIM NEDİR? Elektrodinamik sisteme göre çalışan transformatör, elektrik motorları gibi cihazlar şebekeden mıknatıslanma akımı çekerler. Mıknatıslanma akımı manyetik alan varken şebekeden

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR TEK FAZLI KONTROLLÜ (TRĠSTÖRLÜ) DOĞRULTUCULAR Teorik Bilgi Deney de sabit çıkış gerilimi üretebilen diyotlu doğrultucuları inceledik. Eğer endüstriyel uygulama sabit değil de ayarlanabilir bir gerilime

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

Bir fazlı AA Kıyıcılar / 8. Hafta

Bir fazlı AA Kıyıcılar / 8. Hafta AC-AC Dönüştürücüler AC kıyıcılar (AC-AC dönüştürücüler), şebekeden aldıkları sabit genlik ve frekanslı AC gerilimi isleyerek çıkışına yine AC olarak veren güç elektroniği devreleridir. Bu devreleri genel

Detaylı

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre

DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEY 21 IC Zamanlayıcı Devre DENEYİN AMACI 1. IC zamanlayıcı NE555 in çalışmasını öğrenmek. 2. 555 multivibratörlerinin çalışma ve yapılarını öğrenmek. 3. IC zamanlayıcı anahtar devresi yapmak. GİRİŞ

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AC AKIM, GERİLİM VE GÜÇ DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ : TESLİM

Detaylı

Elektrik Makinaları ve Sürücüler (EE 450) Ders Detayları

Elektrik Makinaları ve Sürücüler (EE 450) Ders Detayları Elektrik Makinaları ve Sürücüler (EE 450) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Elektrik Makinaları ve Sürücüler EE 450 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i

Detaylı

SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ

SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ SABİT MIKNATISLI MOTORLAR ve SÜRÜCÜLERİ 1-Step Motorlar - Sabit mıknatıslı Step Motorlar 2- Sorvo motorlar - Sabit mıknatıslı Servo motorlar 1- STEP (ADIM) MOTOR NEDİR Açısal konumu adımlar halinde değiştiren,

Detaylı

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ

mikroc Dili ile Mikrodenetleyici Programlama Ders Notları / Dr. Serkan DİŞLİTAŞ 12. Motor Kontrolü Motorlar, elektrik enerjisini hareket enerjisine çeviren elektromekanik sistemlerdir. Motorlar temel olarak 2 kısımdan oluşur: Stator: Hareketsiz dış gövde kısmı Rotor: Stator içerisinde

Detaylı

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör

Multivibratörler. Monastable (Tek Kararlı) Multivibratör Multivibratörler Kare dalga veya dikdörtgen dalga meydana getiren devrelere MULTİVİBRATÖR adı verilir. Bu devreler temel olarak pozitif geri beslemeli iki yükselteç devresinden oluşur. Genelde çalışma

Detaylı

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü

DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEY 12 SCR ile İki yönlü DC Motor Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Elektromanyetik rölelerin çalışmasını ve yapısını öğrenmek 2. SCR kesime görüme yöntemlerini öğrenmek 3. Bir dc motorun dönme yönünü kontrol

Detaylı

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR

ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR 1 ÜÇ FAZLI ASENKRON MOTORLAR Üç Fazlı Asenkron Motorlar Üç fazlı asenkron motorlar, stator sargılarına uygulanan elektrik enerjisini mekanik enerjiye çevirerek milinden yüke aktarırlar. Rotor ise gerekli

Detaylı

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK

MA İNAL NA ARI A NDA ELE E K LE TRİK 3.0.01 KALDIRMA MAKİNALARINDA ELEKTRİK DONANIMI VE ELEKTRİK MOTORU SEÇİMİ Günümüzde transport makinalarının bir çoğunda güç sistemi olarak elektrik tahrikli donanımlar kullanılmaktadır. 1 ELEKTRİK TAHRİKİNİN

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz.

1000 V a kadar Çıkış Voltaj. 500 V a kadar İzolasyon Sınıfı. F 140C İzolasyon Malzemesi IEC EN 60641-2 Çalışma Frekansı. 50-60 Hz. BİR ve İKİ FAZLI İZOLASYON TRANSFORMATÖR Bir ve İki fazlı olarak üretilen emniyet izolasyon transformatör leri insan sağlığı ile sistem ve cihazlara yüksek güvenliğin istenildiği yerlerde kullanılır. İzolasyon

Detaylı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı

Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit Gerilim Regülatörü Kullanarak Ayarlanabilir Güç Kaynağı Sabit değerli pozitif gerilim regülatörleri basit bir şekilde iki adet direnç ilavesiyle ayarlanabilir gerilim kaynaklarına dönüştürülebilir.

Detaylı

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR

SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ TEKNİK EĞİTİM FAKÜLTESİ MEKATRONİK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR BİLGİSAYAR DESTEKLİ İMALAT SERVO VE STEP MOTORLAR Step (Adım) Motorlar Elektrik enerjisini açısal dönme hareketine çeviren motorlardır. Elektrik motorlarının uygulama alanlarında sürekli hareketin (fırçalı

Detaylı

DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri

DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri DENEY 13 Diyak ve Triyak Karakteristikleri DENEYİN AMACI 1. Triyak karakteristiklerini öğrenmek ve ölçmek. 2. Diyak karakteristiklerini öğrenmek ve ölçmek. 3. Diyak-Triyak faz kontrol devrelerini incelemek.

Detaylı

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır? 1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan

Detaylı

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ

ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ ELEKTRİK MÜHENDİSLERİ ODASI EMO ANKARA ŞUBESİ İÇ ANADOLU ENERJİ FORUMU GÜÇ SİSTEMLERİNDE HARMONİKLER VE FİLTRELEMELERİN İNCELENMESİ EMO ŞUBE : KIRIKKALE ÜYE : Caner FİLİZ HARMONİK NEDİR? Sinüs formundaki

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Levent Çetin. Alternatif Gerilim. Alternatif Akımın Fazör Olarak İfadesi. Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları

Yrd. Doç. Dr. Levent Çetin. Alternatif Gerilim. Alternatif Akımın Fazör Olarak İfadesi. Temel Devre Elemanlarının AG Etkisi Altındaki Davranışları Yrd. Doç. Dr. Levent Çetin İçerik Alternatif Gerilim Faz Kavramı ın Fazör Olarak İfadesi Direnç, Reaktans ve Empedans Kavramları Devresinde Güç 2 Alternatif Gerilim Alternatif gerilim, devre üzerindeki

Detaylı

1.Endüksiyon Motorları

1.Endüksiyon Motorları 1.Endüksiyon Motorları Kaynak: John Storey, How real electric motors work, UNIVERSITY OF NEW SOUTH WALES - SYDNEY AUSTRALIA, http://www.phys.unsw.edu.au/hsc/hsc/electric_motors.html Her modern evde endüksiyon

Detaylı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı

Şekil 7.1. (a) Sinüs dalga giriş sinyali, (b) yarım dalga doğrultmaç çıkışı, (c) tam dalga doğrultmaç çıkışı DENEY NO : 7 DENEY ADI : DOĞRULTUCULAR Amaç 1. Yarım dalga ve tam dalga doğrultucu oluşturmak 2. Dalgacıkları azaltmak için kondansatör filtrelerinin kullanımını incelemek. 3. Dalgacıkları azaltmak için

Detaylı

Elektrik Makinaları Laboratuvarı

Elektrik Makinaları Laboratuvarı TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Elektrik Makinaları Laboratuvarı Deney No: 5-6 Deneyin Adı: Senkron Makine Deneyleri Öğrencinin Adı Soyadı : Numarası : Tarih: 1 Teorik Bilgi

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1.

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1. KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I THEENİN ve NORTON TEOREMLERİ Bir veya daha fazla sayıda Elektro Motor Kuvvet kaynağı bulunduran lineer bir devre tek

Detaylı

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN

GARANTİ KARAKTERİSTİKLERİ LİSTESİ 132/15 kv, 80/100 MVA GÜÇ TRAFOSU TANIM İSTENEN ÖNERİLEN EK-2 1 İmalatçı firma 2 İmalatçının tip işareti 3 Uygulanan standartlar Bkz.Teknik şartname 4 Çift sargılı veya ototrafo Çift sargılı 5 Sargı sayısı 2 6 Faz sayısı 3 7 Vektör grubu YNd11 ANMA DEĞERLERİ

Detaylı

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken)

Düzenlilik = ((Vçıkış(yük yokken) - Vçıkış(yük varken)) / Vçıkış(yük varken) KTÜ Mühendislik Fakültesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü Sayısal Elektronik Laboratuarı DOĞRULTUCULAR Günümüzde bilgisayarlar başta olmak üzere bir çok elektronik cihazı doğru akımla çalıştığı bilinen

Detaylı

Elektrik Motorları ve Sürücüleri

Elektrik Motorları ve Sürücüleri Elektrik Motorları ve Sürücüleri Genel Kavramlar Motor sarımı görüntüleri Sağ el kuralı bobine uygulanırsa: 4 parmak akım yönünü Başparmak N kutbunu gösterir N ve S kutbunun oluşumu Manyetik alan yönü

Detaylı

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr 3. HAFTA BLM223 Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN hdemirel@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 3. OHM KANUNU, ENEJİ VE GÜÇ 3.1. OHM KANUNU 3.2. ENEJİ VE GÜÇ 3.3.

Detaylı

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir.

Isc, transient şartlarında, Zsc yi oluşturan X reaktansı ve R direncine bağlı olarak gelişir. Sadeleştirilmiş bir şebeke şeması ; bir sabit AC güç kaynağını, bir anahtarı, anahtarın üstündeki empedansı temsil eden Zsc yi ve bir yük empedansı Zs i kapsar. (Şekil 10.1) Gerçek bir sistemde, kaynak

Detaylı

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları

Elektromekanik Kumanda Sistemleri / Ders Notları 10. MOTORLARIN FRENLENMESİ Durdurulacak motoru daha kısa sürede durdurmada veya yükün yer çekimi nedeniyle motor devrinin artmasına sebep olduğu durumlarda elektriksel frenleme yapılır. Kumanda devrelerinde

Detaylı

Güç Elektroniği. Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir.

Güç Elektroniği. Yüke verilen enerjinin kontrolü, enerjinin açılması ve kapanması ile ayarlanmasını içerir. Güç Elektroniği GÜÇ ELEKTRONİĞİNİN TANIMI Güç Elektroniği, temel olarak yüke verilen enerjinin kontrol edilmesi ve enerji şekillerinin birbirine dönüştürülmesini inceleyen bilim dalıdır. Güç Elektroniği,

Detaylı

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR

Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Elektrik Makinaları I SENKRON MAKİNALAR Dönen Elektrik Makinaları nın önemli bir grubunu oluştururlar. (Üretilen en büyük güç ve gövde büyüklüğüne sahip dönen makinalardır) Generatör (Alternatör) olarak

Detaylı

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR

ALAN ETKİLİ TRANSİSTÖR ALAN ETKİLİ TRANİTÖR Y.oç.r.A.Faruk BAKAN FET (Alan Etkili Transistör) gerilim kontrollu ve üç uçlu bir elemandır. FET in uçları G (Kapı), (rain) ve (Kaynak) olarak tanımlanır. FET in yapısı ve sembolü

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR

BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...iv GİRİŞ...v BÖLÜM 1. ASENKRON MOTORLAR 1. ASENKRON MOTORLAR... 1 1.1. Üç Fazlı Asenkron Motorlar... 1 1.1.1. Üç fazlı asenkron motorda üretilen tork... 2 1.1.2. Üç fazlı asenkron motorlara

Detaylı

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06

ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞLEMİ VE MOTOR OLARAK ÇALIŞTIRILMASI DENEY 324-06 ĐNÖNÜ ÜNĐERSĐTESĐ MÜHENDĐSĐK FAKÜTESĐ EEKTRĐK-EEKTRONĐK MÜH. BÖ. ÜÇ-FAZ SENKRON MAKİNANIN SENKRONİZASYON İŞEMİ E MOTOR OARAK ÇAIŞTIRIMASI DENEY 4-06. AMAÇ: Senkron jeneratörün kaynağa paralel senkronizasyonu

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMO İZMİR ŞUBESİ İÇİN

EGE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMO İZMİR ŞUBESİ İÇİN EGE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ EMO İZMİR ŞUBESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLERİ İÇİN SMM DERS TAMAMLAMA KURSU YÜKSEK GERİLİM TEKNİĞİ ELEKTRİK MAKİNELERİ ENERJİ DAĞITIMI 06 Ocak-15

Detaylı