ORAL BÖLGE KÖK HÜCRE ELDE EDİLME KAYNAKLARI VE KULLANIMI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ORAL BÖLGE KÖK HÜCRE ELDE EDİLME KAYNAKLARI VE KULLANIMI"

Transkript

1 T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ağız,Diş ve Çene Cerrahisi Anabilim Dalı ORAL BÖLGE KÖK HÜCRE ELDE EDİLME KAYNAKLARI VE KULLANIMI BİTİRME TEZİ Stj. Diş Hekimi: Eda ŞAHİN Danışman Öğretim Üyesi : Prof. Dr. Hüseyin KOCA İZMİR-2013

2 ÖNSÖZ Oral Bölge Kök Hücre Elde Edilme Kaynakları ve Kullanımı konulu bitirme tezimi hazırlarken,tez çalışmamda benden hoşgörü ve yardımlarını esirgemeyen değerli hocam sayın Prof.Dr. Hüseyin KOCA ya,iyi niyet ve yardımlarını esirgemeyen sayın Dt.Yasin ER e,araştırmalarımda bana yardımcı olan ve her zaman yanımda olan Yunus AKALIN a,en önemli destekçilerim,beni bugünlere getiren aileme;annem:leyla ŞAHİN ve babam:ismail Hayati ŞAHİN e ve bu süreçte sıkıntılarımı paylaşan tüm arkadaşlarıma sonsuz teşekkürlerimi sunarım. İZMİR-2013 Stj. Diş Hekimi Eda ŞAHİN

3

4 1.GİRİŞ VE AMAÇ Tarih boyunca insanoğlunun en büyük hedeflerinden biri hastalıklara çare bulmak ve insan ömrünü uzatmak olmuştur. Çeşitli bitkilerden elde edilen karışımların binlerce yıl önce tedavide kullanıldığına dair bilgiler mevcuttur. İnsanoğlunun bilinç altında ki ölümsüzlüğe ulaşma isteği bugüne kadar tıp biliminin itici gücü olmuştur. Genlerin yapılarındaki bozukluklara bağlı hastalıklarda, hastalığın kökenine yönelik tedavi yöntemlerinin geliştirilmesi belki de bu hastalıkların kesin ve kalıcı çözümü olacaktır. Ayrıca böbrek, kalp ve karaciğer gibi hayati organlarda ortaya çıkabilen hastalıklarda insan ölümlerinde önemli rol almaktadır. Bu hastalıkların ilaçla tedavisi bazen mümkün olabilmekte; ancak kimi zaman organ yetmezlikleri kaçınılmaz bir son olmaktadır. Son yıllarda doku mühendisliği alanındaki yeni gelişmeler sayesinde insan vücudunu oluşturan herhangi bir hücre kullanılarak; deri, kemik ve kalp kası gibi çeşitli biyouyumlu dokular üretilebilmektedir. Otolog olarak elde edilen organların nakli, hem organ bağışı azlığı probleminin hem de vücudun organı reddetme olasılığının ortadan kaldırılması açısından önemli bir hal almaktadır. Dişhekimliği uygulamalarında da tümör, konjenital anomaliler, travma gibi nedenlerle meydana gelen diş dokularındaki kayıpların kök hücrelerin kullanımıyla birlikte tedavi edilebilirliğine dair çalışmalar rapor edilmiştir. Oral bölgedeki farklı kaynaklardan otolog olarak elde edilen kök hücrelerin kullanımı sayesinde maksillofasiyal bölgedeki sert doku ve diş hastalıklarının tedavisinde yeni bir çağa geçilmektedir.

5 Bu tezin amacı maksillofasiyal cerrahi ve dişhekimliği uygulamalarındaki kök hücre özelliklerinin, elde edilme kaynaklarının ve kullanım alanlarının incelenmesidir.

6 İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ VE AMAÇ Kök Hücre Tarihçesi Kök Hücre Tanımı Kök Hücre Nedir? Kök Hücre Özellikleri Kök Hücre Bölünmesi Asimetrik Hücre Bölünmesi Simetrik Hücre Bölünmesi Kök Hücre Farklılaşması Farklılaşma Kapasitelerine Göre Kök Hücre Çeşitleri Embriyonik Kök Hücreler Erişkin Kök Hücreler Hematopoetik Kök Hücre (HKH) Mezankimal Kök Hücreler (MKH) Klinik Kök Hücre Uygulamaları Kök Hücre Klinikte Kullanılabilir mi? Nasıl Uygulanabilir?...19

7 5.2.1.Tür HLA (İnsan Lökosit Antijenleri) Doku Grubu Uyumu Akrabalık Durumu.20 6.Diş Hekimliğinde Kök Hücre Epitelyal Kök Hücreler (EpSCs) Mezenşimal Kök Hücreler (MSCs) Dental Pulpa Kök HÜCRELERİ Eksfoliye Süt Dişlerindeki Kök Hücreler (SHED) Yetişkin Dental Pulpa Kök Hücreleri (DPSCS) Apikal Papilla Kök Hücreleri (SCAPS) Dental Folikül Kök Hücreleri (DFSCS) Periodontal Ligament Kök Hücreleri (PDLSC) Kemik İliği Esaslı Mezenşimal Kök Hücreler (BMSCS).31 7.Diş Hekimliğinde Kök Hücre Kullanımı Kemik ve Kıkırdak Dentin ve Dental Pulpa Tükürük Bezi ve Oral Mukoza 34

8 8.SONUÇ 35 9.KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ

9 2.KÖK HÜCRE TARİHÇESİ İnsanlık tarihi boyunca sorulmuş olan; ''Hasara uğramış bir organın fonksiyonlarını restore etmenin, onun yerine yenisini koymaktan daha iyi bir yolu var mıdır?'' sorusu kök hücre kavramı ile birlikte tekrar gündeme gelmiştir. Tarih boyunca transplantasyon düşüncesi bu soru üzerine yoğunlaşmış olup sfenksler, deniz kızları ve kantaronlar mitolojide birer xenotransplantasyon örneği olarak yerini almıştır. Mitolojide ateşi Olimpos Dağı'ndan, tanrılardan çalarak insanlığa hediye etmesi üzerine Zeus tarafından cezalandırılan Prometheus un hikayesi de buna bir örnektir. Zeus tarafından Kaf dağında bir kayaya bağlanarak karaciğerinin hergün bir kartal tarafından yenmesi şeklinde bir cezaya çarptırılan Prometheus un karaciğeri hergün kendisini yenilemektedir. Bu, karaciğer hücresinin rejenerasyon yeteneği ve dolayısı ile kök hücre kavramını ortaya koyan ilk hikayedir. Araştırmacı Aygün (1) günümüzde kök hücre tedavisi üzerine ilk çalışmaları yaparak, insan ömrünü uzatmanın yolunun, doğum sonrası atılan plasentalarda, kordon hücrelerinde olduğunu belirtmiştir lı yıllarda hayvanlardan elde ettiği fetal ve kordon kanı greftleri ile çeşitli hastalıkların tedavisinde araştırmalar yapmış ve Alman tıp dergilerinde yayınlamıştır. İlk olarak 1967 yılında tanımlanan embriyonel karsinoma hücrelerinin kültür ortamında çoğaltılması da bu alanda ileri doğru atılmış önemli bir adım olarak bilinmekte olup o zamandan beri insan ve fare teratokarsinomlarından çok sayıda hücre serisi tanımlanmıştır. Bu hücrelerin diferansiyasyonu; 2

10 embriyoid cisimcikler olarak adlandırılan embriyo benzeri oluşumların meydana gelmesiyle sonuçlanan hücre agregasyonu ile geliştiği bildirilmiştir.(1) Söz konusu embriyoid cisimcikler ilk olarak, embriyonal karsinomlu farelerin asit sıvılarında gözlenmiştir.(1) Bu hücreler biyologlar için de önemli bir model oluşturmaktadır. Çünkü in-vitro diferansiyasyon paternlerinin, embriyogenezin çeşitli yönlerini açıkladığı ve 3 germ tabakasının tümünü temsil edici hücrelerin oluşumu ile sonuçlandığı görülmektedir. Aynı zamanda, in vitro fertilizasyon laboratuvarlarından alınan fazla embriyolar kullanılarak, insan embriyonik kök hücrelerinin üretilmesine yönelik çalışmalar da başlamıştır. Bu çalışmaların başlangıçta başarısız olmasına karşın pre-implantasyon blastosistlerinden izole edilen hücrelerde diferansiyasyonu incelemek için yapılan bir girişimde tavşan embriyo hücrelerinin kültür ortamına getirilebildiği rapor edilmiştir.(1) İnsan çalışmalarında embriyonik kök hücreleri ilk olarak 1998 yılında kültüre edilebilmiştir.(1) Aynı zaman diliminde, insan primordial germ hücrelerinden embriyonik germ hücreleri de elde edilmiştir.(1) Bu kök hücrelerin gelecekte birçok hastalığın tedavisi için kullanılabilecek olması büyük bir heyecan yaratırken, henüz çözümlenmemiş etik sorunlar ciddi bir direnç yaratmaktadır. Bu hücrelere karşı gösterilen etik reaksiyonlar sonucu, erişkin kök hücreleri ile ilgili çalışmalar da yoğunlaşmış ve bu hücrelerin belirgin plastisiteleri kemik iliğinden kas, beynin kana çevrilmesi, kanın beyne çevrilmesi gibi başlıkların görülmesine neden olmuştur. Bu ilk çalışmalardan sonra erişkin ve embriyonik kök hücrelerle ilgili çok sayıda 3

11 çalışmalar yapılmıştır.(1) Bu çalışmaların hepsi aynı amacı taşımaktadır : ''Kök hücre esaslı tedavi''.(1) 3.KÖK HÜCRE TANIMI 3.1.Kök hücre nedir? Kök hücre, bir canlının vücudunda çok uzun bir süre bölünmeye devam ederek kendini yenileyebilen ve köken aldıkları doku tipinden farklı hücre tiplerine dönüşebilen ana hücrelerdir. Bir hücrenin kök hücre olarak nitelendirilebilmesi için bu özellikleri taşıması gerekmektedir. Vücudumuzdaki kas, karaciğer, deri, kalp hücreleri özelleşmiş hücreler olup bölündükleri zaman yine aynı doku tipine ait hücreler oluştururlar. Oysa kök hücrelerin bu hücrelerden farkı, belirlenmiş bir fonksiyonlarının bulunmamasıdır. Bu yüzden kök hücreler dış ortamdan aldıkları sinyallere göre farklı hücre tiplerine dönüşebilirler. Bunu belirleyen en önemli etkenler de dış ortam genetik yolakları ve lokal mikroçevredeki sinyallerdir. Vücudumuzdaki herhangi bir hücre grubunda ölüm ya da hasar meydana gelince kök hücreler hangi hücreye ihtiyaç varsa o hücreye dönüşüm gösterirler. 4.KÖK HÜCRE ÖZELLİKLERİ özellikleri; Bir hücrenin kök hücre olarak adlandırılabilmesi için gerekli olan 4

12 Uzun süre bölünebilmeli ve kendini yenileyebilmeli, Farklılaşmamış olmalı ve özelleşmiş hücrelere dönüşebilmelidir. 4.1.Kök Hücre Bölünmesi Bir kök hücre popülasyonun var olmasını sağlayan 2 mekanizma vardır: Asimetrik Hücre Bölünmesi (zorunlu asimetrik replikasyon) : Bir kök hücre, kendiyle özdeş olan bir ana hücreye bölünür, diğer hücre ise farklılaşır Simetrik Hücre Bölünmesi (stokastik farklılaşma) :Bbir kök hücre iki farklı oğul hücreye bölündüğünde başka bir kök hücre mitoza gider ve ana hücreye özdeş iki kök hücreyi üretir.(2) 4.2.KÖK HÜCRE FARKLILAŞMASI Son yıllarda; belli bir dokudan alınan hücrelerin farklı bir dokuya diferansiye olabilme özelliği gösterdiğini bildiren çalışmaların sayısı giderek artmıştır ve bu çalışmalar, kök hücre plastisitesi çatısı altında toplanmışlardır. Kök hücre plastisitesi olarakta bilinen hücre farklılaşması; bir hücrenin köken aldığı dokunun dışındaki farklı doku tipine ait hücrelere diferansiye olabilme özelliğini tanımlamaktadır. Bunun örnekleri arasında endotele, kas hücrelerine, kalp kasına ve hepatositlere dönüşebilen kemik iliği kökenli hücreler ve hatta kemik iliği kökenli hücreler ve hatta purifiye edilmiş hematopoetik kök hücreler bulunmaktadır. 5

13 Embriyonik gelişim süresince döllenmiş yumurtadan bir çok hücre tipi meydana gelmektedir. Bir canlının tüm vücut hücrelerinde genom aynıdır, hücrelerin farklılaşmasını sağlayan genlerin ifade edilmesi ya da edilmemesidir. Erken dönemli embriyonun hücreleri arasında, bölünme öncesinde yumurtada bulunan sitoplazmik bileşenlerin eşit olmayan dağılımından kaynaklanan farklılıklar vardır. Fakat, çoğu embriyonal hücrelerin çevrelerindeki yerel değişikliklerden etkilenmekte oldukları bir gerçektir. Aynı zamanda hücresel çeşitlenmede, hücrelerin birbirleriyle ve çevreyle olan etkileşimleri de rol oynamaktadır. Memeli yumurtaları, simetrik olmaları nedeniyle istisnai bir durum yaratırlar. Bundan dolayı, erken memeli embriyosundaki tüm hücreler başlangıçta birbirine benzerdir ve ancak birbirleriyle etkileştiklerinde değişirler. Normal gelişim koşulları ve komşu hücrelerden ayrılan fare embriyo hücreleri, ilerideki aşamalarda embriyonik kök hücrelerinin elde edilebileceği teratokarsinomaları oluşturmak üzere çoğalırlar. Fakat, normal bir embriyoya implante edilirlerse, hücreler normal davranışlarına geri döner ve çevresel şartlara bağlı olarak farklılaşıp sağlıklı bir hayvanın oluşumuna katkıda bulunurlar. Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi nden Gerard Bain ve David I. Gottlieb ile çalışma arkadaşları ( 2 ), fare embriyonik kök hücrelerinin bir A vitamini türevi olan retinoik asitle muamele etmekle, bu hücreleri sinir hücrelerine dönüşmelerini uyarmışlardır. Bu basit kimyasal madde hücreler üzerinde gösterdiği bu etkisini, sadece nöronlar tarafından kullanılan bir dizi geni aktive ederken, hücre farklılaşması ile ilgili diğer yolları ifade eden genleri inhibe ederek ortaya koymuştur. Kan hücreleri hakkında yapılan bir diğer çalışmada da benzer bir başarı elde edilmiş; bazı özel büyüme 6

14 faktörlerinin embriyonik kök hücrelerden kaynaklanan hücreleri, kandaki tüm tiplerini üretmek üzere uyardıkları gözlenmiştir.(2) Farklılaşma Kapasitelerine Göre Kök Hücre Çeşitleri Sperm ile ovumun birleşmesi ile ortaya çıkan zigot tek başına tüm organizmayı meydana getirebilecek genetik bilgiye ve güce sahiptir. Tüm hücrelere dönüşebilme potansiyeline sahip ilk embriyonel hücreye totipotent hücre adı verilmektedir. Döllenmeyi takip eden ilk 4-5 gün içerisinde bu hücreler aynı güce sahip olup her biri tek başına bir organizma meydana getirebilme yeteneğine sahiptir. 5. gün sonunda oluşan hücre kitlesine de 'blastosist' denir ki bu kitle içindeki hücreler de (iç hücre kitlesi) vücuttaki tüm hücrelere dönüşebilme yeteneğine sahiptir. 200 farklı hücre tipine dönüşebilen bu hücreler tek başlarına bir organizmayı oluşturma kapasitesinden yoksundurlar. Bu nedenle bu hücrelere pluripotent hücre denir. Bu aşamadan sonra hücreler daha özel fonksiyonlara sahip olmakta ve erişkin kök hücreleri oluşturmaktadır. Biraz daha özelleşmiş olan bu kök hücrelere ise multipotent hücre denmektedir. Buna en iyi örnek hem çocukluk döneminde hem de erişkin dönemde kemik iliğinde bulunan hematopoetik kök hücrelerdir. İnsan vücudunda ancak birkaç hücre türüne dönüşebilen bu hücreler, laboratuvar koşullarında gerekli destekleyici ortam ve sinyaller sağlandığında çok daha fazla hücre türüne dönüşebilmektedir. 7

15 Resim 1 : Oocyte hücrelerinde başkalaşım Embriyonik Kök Hücreler Embriyonik kök hücre denilince blastosistin iç hücree kitlesinden elde edilen pluripotent özellikteki hücrelerr kastedilmektedir. Bu hücreler üç embriyonik germ tabakasınat a farklılaşma yeteneğine sahiptirler. Üç germ tabakası bir yetişkindeki 220 den fazla hücre tipini oluşturur.. Bazı farklılaşmış pluripotent hücrelerr yetişkinlerde multipotent hücreler (örneğin kemik iliğinde) olarak bulunabilirler ancak bu hücrelerin farklılaşma yetenekleri sınırlıdır. Sınırsız olarak kendilerini yenileyebilmeleri ve plastisite (farklı hücre tiplerine t dönüşebilme) yetenekleri sebebiyle rejenatif tıp ın enn önem verdiği konulardan biri embriyonik kök hücre araştırmalarıdır. Embriyonik kök hücreler 1981 yılında ilk kez bağımsız iki grup tarafından fare embriyosundan elde edilmiştir..(3) İnsan embriyonik kök hücreleri 1994 yılında izole edilebilmiş, 1998 yılında ise kültüre edilebilmiştir. (3)Kök hücreler teratoma (teratokarsinoma) adı verilen bir kanserr tipinin 8

16 alanizi sırasında kaeşfedilmiştir.(3) 1964 yılında araştırıcılar teratomadan izole edilen tek bir hücrenin farklılaşmadan kültürde kaldığını gözlemişlerdir.(3) Bu tip kök hücreler embriyonik karsinoma hücreleri (EC) olarak isimlendirilirler. Ayrıca embriyonik primordial germ hücrelerinin de (EG) kültüre edilebildiği ve farklı hücreleri oluşturmaları için uyarılabildikleri fark edilmiştir.(3) Embriyonik kök hücrelerinin laboratuar ortamında büyütülebilmesi için değişik kültür yöntemleri üzerine çalışmalar devam etse de, gelişimleri için destek hücrelere ihtiyaçları vardır. Ayrıca başkalaşmamış yapılarının korunması için yetiştirildikleri kültür ortamlarının LIF (Leukemia indibitory factor), B-FGF gibi ajanlar ile desteklenmesi gerekir. Bazı araştırma ve geliştirme Laboratuarlarında bu amaçla Balb/c inbred farelere ait günlük fetuslardan elde edilen embriyonik fibroblast hücreleri destek hücresi olarak kullanılmaktadır. Hücrelerin bölünme kapasitesini, bir bakıma ömrünü belirleyen faktörlerden biri, telomerler ve telomeraz aktivitesidir. Telomer ökaryotik hücrelerin kromozomlarında bulunan özgül bir gen bölgesidir. Tekrarlayan TTAGGG bölgesinden oluşur. Bu bölge kromozom degredasyonunu önler ve replikasyonu güçlendirir. Böylece hücreye çoğalma yeteneği kazandırır. Birçok kanser hücresinde ve embriyonik kök hücrelerde bu gen bölgesinin aşırı aktivitesi görülür. Bu nedenle kök hücreler uzun süre boyunca bölünebilirler. Özellikle birçok kanser tipinde bu genin supressor genlerinde inaktivasyon vardır. Apoptosisde ise telomeraz aktivitesinin inhibisyonu gerçekleşir. Ayrıca sadece embriyonik kök hücreler ve kanser hücrelerinde ifade edilen ve trankripsiyon faktörü olarak da görev yapan Oct-4 geninin 9

17 hücrelere bölünme yeteneği kazandırdığı düşünülmektedir. Oct-4 geninin farklılaşmış hücrelerde ifade edilmediği gösterilmiştir.(3) Embriyonik kök hücre hatlarını oluşturma sürecinin çeşitli aşamalarında kültürasyonu yapılmış hücreler, embriyonik kök hücrelerin temel özelliklerini taşıyıp taşımadıklarını kontol etmek amacıyla test edilmektedir.(3) Bu süreç, karakterizasyon olarak bilinmektedir. Uygulanan testler: Mikroskop incelemesi Yüzey marker varlığının saptanması Karyotip analizi Pluripotensi özelliklerinin test edilmesi Embriyonik kök hücrelerin tanımlanabilmeleri için erken dönemde ifade edilen belirteç (SSEA-1,3,4, TRA-1-60 ve 81) veya gen ürünlerinin (OCT-4) immunositokimyasal yöntemlerle boyanması tekniği kullanılmaktadır.(3) Embriyonik kök hücreler, herhangi bir özel müdahaleye gerek olmaksızın bazı yararlı dokuları üretebilmektedirler. Araştırmacılar bu tür transformasyonların meydana gelmesini sağlayabilir ve istedikleri hücre tipi neyse bu yönde bir seçim ve yönlendirme yapabilirler.(3) Indiana Ünv. Tıp Fakültesi nde Loren J. Field ve arkadaşları bunu başarabilmişlerdir.(3) Basit fakat etkin bir yöntem uygulayarak kendiliğinden farklılaşan kalp kası hücreleri veya kardiyomiyositleri- %99 un da üstündeki bir saflıkta elde edebilmişlerdir. Field ve grubu,(3) bu amaca ulaşabilmek için öncelikle 10

18 kendini sadece kardiyomiyositlerde ifade edebilen bir antibiyotik dirençlilik genini fare embriyonik kök hücrelerine vermişler, hücrelerin farklılaşmasına olanak sağlandıktan ve bu geni kaybetmiş hücreleri ölmelerine neden olacak kadar antibiyotikle muamele ettikten sonra saf kardiyomiyositleri elde edebilmişlerdir. Bu hücreler yetişkin bir farenin kalbine transplante edildiğinde kardiyomiyositler gelişebilmiş ve sağlanabilen en uzun bir periyod olan 7 hafta boyunca canlı kalabilmişlerdir Erişkin Kök Hücreler Erişkin kök hücre olarak adlandırılan hücreler ve bu hücreleri destekleyen hücreler mikroçevre olarak adlandırılan bir yörede ve erişkinde kemik iliği, kalp, böbrek, beyin, deri, göz, gastrointestinal sistem, karaciğer, pankreas, akciğer, meme, over, prostat ve testis gibi organlarda tespit edilmiştir.(3) Erişkin kök hücreler, adı geçen organda kendilerine ait bir mikroçevre içerisinde kısa veya uzun bir süre dinlenmede kalabilirler. Bunlar, özel mikroçevre içerisinde yüksek telomeraz aktivitesine sahip oldukları halde embriyonik kök hücrelerle karşılaştırıldıklarında daha kısıtlı bir farklılaşma potansiyelleri vardır ve daha sınırlı sayıda progenitör hücre oluştururlar. Erişkin kök hücreleri, bir doku veya organdaki farklılaşmamış hücre olup, mikro çevrelerindeki değişiklikleri takiben bu hücreler kendisini yenileyebilir ve bulunduğu doku veya organın özel hücre tiplerine farklılaşabilirler. Erişkin kök hücrelerin organizmadaki asıl görevleri, bulundukları dokuyu tamir etmek ve dokunun devamlılığını sağlamaktır. Kök hücrelerin bulundukları ortam, kök hücrelerin fonksiyonları üzerinde önemli etkilere sahiptir. Mikro çevreden kaynaklanan değişikliklerle, kök hücrenin 11

19 gen ekspresyonundaki değişim yeni hücrelere farklılaşmasına yol açmakta ve yeni oluşan bu hücreler de dokuya uyum sağlamaktadırlar. Şimdilerdeki görüş, erişkinlerdeki çoğu dokularda sessiz biçimde bölünmeden bekleyen kök hücreler olduğu yönündedir. Ancak bu hücreleri bulundukları yörede etkinleştirecek çevresel uyaranların, normalden çok düşük yada eksik olduğu düşünülmektedir.(3) Nitekim, tip I diabetes mellitus da olduğu gibi vücudun kendi kendini tamir etme yeteneğinin olmadığına inanılmaktadır.(3) Erişkin kök hücreleri, özellikle hematopoetik kök hücreler bazı fizyolojik veya patolojik koşullarda dolaşım yoluyla diğer uzak dokulara yayılabilirler. Bir organizma olgunlaşırken, kök ve öncül hücrelerin sayısı azalır. Dolayısıyla, erişkin kişilerdeki dokular az sayıda kök hücre içerir. Olgun bir dokudaki hücrelerin çoğu, kendi bulundukları çevreye uyum sağlamış, belirli fenotipik özellikleri olan farklılaşmış hücrelerdir. Bu nedenle, bir organın yenilenme kapasitesi, yaşla birlikte ve etkin biçimde bölünebilen kök hücrelerin sayısıyla orantılı olarak azalır. Bununla birlikte vücut, dokuların yerine konulması ve yenilenmesi için iki yol geliştirmiştir. İlk yolda, farklılaşmış hücrelerdeki çoğalma kapasitesi söz konusudur. Hasar sonrası, o bölgede hücre kaybının sınırlı bir şekilde yerine konmasını yönlendirmeye yetecek kadar mitojenlerin salındığı ve böylece hücre bölünmesinin uyarıldığı karaciğer, iskelet kası ve damar endotel hücreleri bu gruba girmektedir. Diğer yolda ise, bölünebilen kök hücrelerden gelen yeni nesil hücreler farklılaşmış hücrelerin yerini alır. Bu kategoride bulunan hücre grubu, hematopoetik hücrelerdir. 12

20 Hematopoetik serideki bütün hücreler, kendisini yenileyebilen, sınırlı sayıdaki çoğalma potansiyeline sahip hücrelerden oluşurlar ve bu hücreler, olgun kan hücrelerine farklılaşmayı kontrol eden uygun sitokin ve büyüme faktörlerinin etkisi altındadır. Daha önce bahsedilen çoğu dokuda da kök hücre bulunmasına rağmen, en sık kullanılanı ve elde edilmesinin en kolay olması nedeniyle burada hematopoetik kök hücreden bahsedilecektir. Günümüzde üzerinde en çok çalışma yapılan hematopoetik kök hücre grubu (HKH) en azından in vivo olarak kendi-kendini yenileyen hücre bölünmelerine uğramakta, tek hücre düzeyinde bütün matür kan elemanlarına diferansiye olabilmekte ve myeloablasyona uğramış bir insanın veya hayvanın kemik iliğini yeniden popule edebilmektedir. Diğer erişkin kök hücreler ise daha yakın zamanlarda tanımlanmış olup, bu nedenle de üzerlerinde daha az çalışılmıştır.(3) Bununla beraber nöronal kök hücreler (NKH), mezenkimal kök hücreler (MKH) ve epidermal kök hücreler yukarıda açıklanan temel kriterlere uymaktadırlar. Korneal kök hücreler ve angioblastlar ya da endoteliyal kök hücreler olarak adlandırılan diğer kök hücreler de tek bir diferansiye hücre tipine diferansiye olabilme özelliklerinin dışında bu kriterlere uymaktadırlar (3). Yetişkinde her organ ve dokuda aynı sayı ve potansiyelde kök hücrelere rastlanmaz. Örneğin, beyinde bu hücreler oldukça az sayıda bulunmaktadır. Bu nedenle beyin hasarlarında bir kemik veya doku gibi organ yenilenmesi olmaz, hasar genellikle kalıcıdır ve ciddi sonuçlar doğurur. Günümüzde, araştırmacılar yetişkin dokulardan elde edilen kök hücrelerin diğer organ ve dokulara farklılaşması yönünde çalışmalar yapmaktadırlar. (4) 13

21 Hematopoetik Kök Hücre (HKH) Hematopoez memelilerde embriyogenezin geç dönemlerinde kemik iliğinde gözükmeye başlar. Kemik iliği patolojik durumlarda ekstramedullar yörelere yer değiştirmediği sürece ömür boyunca hematopoez burada devam eder. Periferik kanda gözlenen tüm kan elemanları hematopoetik kök hücreden (HKH) kaynaklanırken, kemik iliğinde HKH nin kendini yenilemesi ve farklılaşması destekleyici mikroçevrenin veya niş in (niche) varlığına çok sıkı olarak bağlıdır. Niş kavramı bir türün yaşadığı çevre şartlarının toplamı iken, hematopoetik niş HKH yi destekleyen mikroçevre olarak tanımlanmıştır.(4)kemik iliği, stroma ve hematopoetik hücrelerden oluşan çok organize bir dokudur. Stromada bulunan osteoblastlar granulosit koloni stimüle edici faktör, interlökin-6, Notch ligandı jagged 1 gibi çeşitli faktörleri ifade ederek HKH lerin proliferasyon ve farklılaşmasını etkileyebilirler. Doğum sonrası, HKH ler kemik iliği, kordon kanı ve mobilize edilmiş periferik kan gibi dokularda bulunurlar. HKH lerin en önemli belirteçlerinden birisi CD34 dür. Erken progenitorlarda bulunurken daha olgun hücrelerde bulunmaz. HKH ler kemoterapi ve/veya radyoterapi ile miyeloablasyon sağlanan hastalara verildiğinde adezyon molekülleri sayesinde kemik iliğinde yerleşir ve yeni kan hücrelerini oluşturur, yani engraftment özelliği gösterir (6). Allojeneik kemik iliği transplantasyonu ile lösemiler, kemik iliği yetmezlikleri, prelösemik sendromlar tedavi edilirken, yüksek dozda kemoterapi 14

22 uygulanmasına imkan sağlayacak otolog nakil ile çoğu solid tümörlerin tedavisi mümkün olmaktadır. Kemik iliğindeki HKH ler pluripotent özellikte olup, en azından 10 farklı fonksiyonel (nötrofil, monosit/makrofaj, bazofil, eozinofil, eritrosit, trombosit, mast hücreleri, dendritik hücreler, B ve T lenfositler) hücre tipini oluşturabilirler. Kemik iliği mikroçevresinde bulunan HKH ler Sca-1, CD34 gibi yüzey belirteçlerini taşır. Hematopoesis esnasında, periferik kanda az miktarda CD34+ hücrelerin bulunması, HKH lerin kemik iliği ile diğer organlar arasında sürekli bir hareketini akla getirir. Kemoterapiden sonra kemik iliğinin tekrar yapılanması ve büyüme faktörlerinin uygulanması, CD34+ hücrelerin periferik kan içerisine mobilizasyonunu kolaylaştırır. Kemik iliği ve mobilizasyondan sonra periferik kanda bulunan CD34+ hücrelerde transkripsiyon faktörlerinin tanımlanması, CD34+ hücrelerin kendi kendilerini yenileme, farklılaşma, mobilizasyon ve migrasyon özelliklerini de ortaya çıkarır. HKH lerin kemik iliğinde varlığını gösteren en önemli bulgu, kemoterapi ve/veya radyoterapi ile myeloablasyona uğratılmış kişiye verilen kemik iliğinin hematopoetik yapılandırmayı sağlamasıdır. HKH lerin hematopoetik yapılandırmayı sağlamasının en önemli sebebi, HKH lerin kendi kendini yenileme yeteneklerinin olması ve daha olgun hücre gruplarına farklılaşabilmesindendir. Hematopoetik organlardan elde edilen kök hücrelerin, hematopoetik hücrelerden farklı olarak kemik, kıkırdak, nöral hücreler, pnömositler, kas, deri, endotel, epitel hücreleri, hepatositler gibi hücreleri oluşturma kapasiteleri vardır. HKH lerden başka, hematopoetik hücreleri oluşturan dokularda en azından üç tane primitif progenitor/kök 15

23 hücre tipi tanımlanmıştır: i) Hemanjioblast (HB): hematopoetik ve kan damar endotel hücrelerinin prekürsörüdür. ii) Mezankimal kök hücre (MKH): mezodermal kökenli kemik, kıkırdak, kas, nöral hücreler, adipoziti oluşturur ve hematopoetik stromayı destekler. iii) Multipotent erişkin progenitor hücreler (MAPC): Ekdodermal, endodermal, mezodermal kökenli hücrelerin çoğunu oluşturur. (7)MKH ler ve MAPC ler, hematopoetik hücrelerin en önemli belirteci olan CD45 i taşımazlar. Kemik iliğinde bulunan çekirdekli hücrelerin % gibi küçük bir kısmını oluştururlar. Mezodermal kökenli dokulara diferansiye olabilirler. İn vitro koşullarda T lenfosit proliferasyonunu inhibe ederler. En önemli özellikleri sistemik dolaşıma verildiklerinde mezodermal kökenli dokulardaki infarkte dokuya yerleşebilirler. Bu özellikleri, MKH lerin kültür süreleri arttıkça ve infarkt eskidikçe azalır Mezankimal Kök Hücreler (MKH): Kemik iliği kökenli mezankimal hücrelerini kemik iliği aspirasyonu ile elde etmek mümkündür ve kemik iliğindeki toplam çekirdekli hücre sayısının küçük bir kısmını oluştururlar (%0,0001). KI haricinde bu hücreler kas, fetal KI, karaciğer, kan ve kordon kanında da bulunurlar (7). Standart kültür teknikleri ile in vitro koşullarda çoğaltılabilirler, morfolojik olarak fibroblastları andırırlar. Kemik iliğindeki bu hücre popülasyonunu gösterebilmek için birçok monoklonal antikor oluşturulmuştur.(8) Stro 1, nonhematopoetik progenitor kemik iliği stroma hücrelerini tanımlamakta kullanılır. SB-10, diferansiye olmamış mezankimal hücrelerde bulunan bir antijenle reaksiyona giren antikordur. Spesifik SB-10 antijeni CD166 (aktif lökosit adezyon molekülü, ALCAM) olarak tanımlanmıştır ve hücrenin 16

24 osteojenik diferansiyasyonunda sorumlu olabilir. SH-2 antikoru da insan mezankimal hücrelerini tanımlamakta kullanılır, TGF- β üzerindeki epitopla (CD105) reaksiyona girer. Bu antikor insan mezankimal hücrelerinin immünomagnetik seleksiyonunda da kullanılmıştır.(8) Ancak, CD105 sıklıkla endotel hücreleri ile birlikte bulunur. SH-3 ve SH-4 antikorları da membrana bağlı ekto-5 -nükleotidazlarındaki (CD73) farklı epitopları tanır. SH-2 gibi bunlar da osteosit veya hematopoetik hücrelerle reaksiyona girmezler. Ancak bu belirteçlerin hiçbirisi mezankimal hücreler için spesifik değildir. MKH ler özellikle hücre bağlanması ve homing özelliklerinden sorumlu olmak üzere integrinlerden yüksek oranda α1, α5, β1 ve düşük oranda α2, α3, α6, αv, β2 ve β4 eksprese ederken, α4, αl, β2 ekspresyonu yoktur. İnsan mezankimal hücreleri HLA-ABC ekspresyonu gösterirken, HLA- DR ekspresyonu yoktur, HLA-DR ancak γ-interferon tedavisini takiben upregüle olur. T lenfositlerin allojeneik periferik lenfositler, dentritik hücreler ve fithemaglutinin tarafından proliferasyonu mezankimal hücrelerince baskılanır. Bu etki, TGF-β1 ve hepatosit büyüme faktörüne karşı antikorlarca tersine çevrilir. İnsan mezankimal hücreleri farklı immünofenotipik özelliklerine bakılmaksızın, HLA-II ekspresyonunun olmaması ve düşük oranda kostimulatuar moleküllerin olması nedeniyle nonimmünojenik veya hipoimmonojeniktir. MKH lerin IV infüzyonunu takiben, kemik kırığı, miyokard enfarktüsü ve iskemik serebral hasarlı yörelere özel migrasyon kapasiteleri vardır. Serebral iskemik dokudaki kemokin monosit kemoatraktan protein (MCP-1) verilen mezankimal hücrelerin hasar yöresine migrasyonuna sağlar. Normal beyinde bulunmayan MCP-1, ratlarda orta serebral arter oklüzyonunu takiben süratle upregüle olur ve mezankimal hücreler için kemotaktiktir. 17

25 Hücrelerin homing özellikleri uzun süreli kültürü takiben azalır, bu nedenle tedavi amacıyla bu hücrelerin hazırlanışı esnasında dikkat edilmesi gerekli bir konudur. MKH ler doku mühendisliği açısından kemik, kıkırdak, KI stroması, kas, yağ, tendon rejenerasyonunda ve gen tedavisi, vasküler destek, nöronal çevre temininde önemlidir. MAPC ler, MKH lerden farklı olarak besin desteği-fakir kültür ortamında ve çok daha yavaş olarak büyürler (izolasyondan 100 gün sonra). ROSA 26 fareden alınan MAPC ler fare blastosisti içine enjekte edildiklerinde oluşan şimerik farenin beyin, akciğer, myokard, karaciğer, barsak ve böbrek gibi çoğu somatik dokularını oluşturabilirler. Subletal ışınlanmış immünyetersiz bir fareye IV olarak verildiğinde kemik iliği, kan ve dalaktaki hematopoetik hücrelere ve karaciğer, akciğer ve mide epiteline diferansiye olabilirler (8). İn vitro koşullarda süresiz olarak büyüme ve in vivo kendini yenileme özellikleri ile uyumlu olarak MAPC ler telomeraz eksprese ederler, telomer uzunluğu birçok bölünmeden sonra bile korunur. 5.KLİNİK KÖK HÜCRE UYGULAMALARI 5.1.Kök Hücre Klinikte Kullanılabilir mi? Yüzyıllar boyunca hekimler öğrendiklerini hastaları üzerinde uygulamışlardır. Önceleri usta-çırak ilişkisinde güç alan bu durum sonrasında günümüz kabul gören pozitif bilim ilkelerine göre sürdürülmüştür. Klinik ilaç araştırmaları bu konuda gelinen son noktadır. Bilinmesi ve unutulmaması gereken husus kök hücrelerin de günümüzde yasal otoriterlerce tedavi amaçlı bir ilaç olarak kabul edildiğidir. Bu durum hekimlerin kök hücre kullanmasını gerektiren hastalıklarda gerekli şartları yerine getirmesini 18

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK

Kök Hücre Biyolojisi. Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök Hücre Biyolojisi Prof. Dr. Gönül KANIGÜR Prof. Dr. Melek ÖZTÜRK Kök hücre nedir? Kök hücreler organizmanın tüm dokularını ve organlarını oluşturan ana hücrelerdir. Henüz farklılaşmamış olan bu hücreler

Detaylı

KÖK HÜCRELER. Kök hücre nedir?

KÖK HÜCRELER. Kök hücre nedir? KÖK HÜCRELER Tarih boyunca insanoğlunun en büyük hedeflerinden biri hastalıklara çare bulmak ve insan ömrünü uzatmak olmuştur. Çeşitli bitkilerden elde edilen karışımların binlerce yıl önce tedavide kullanıldığına

Detaylı

Embriyonik Kök Hücre. Blastosist adı verilen hücre kümesinden alınan hücrelerin her birine embriyonik kök hücre denir. fertilised. egg. 8-cell.

Embriyonik Kök Hücre. Blastosist adı verilen hücre kümesinden alınan hücrelerin her birine embriyonik kök hücre denir. fertilised. egg. 8-cell. Embriyonik Kök Hücre Blastosist adı verilen hücre kümesinden alınan hücrelerin her birine embriyonik kök hücre denir. Inner cell mass egg fertilised egg 2-cell 8-cell blastocyst Day 0 Day 1 Day 2 Day 3

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

Bölünme Kapasitelerine Göre Hücre Çeşitleri

Bölünme Kapasitelerine Göre Hücre Çeşitleri Ye#şkin Kök Hücre Bölünme Kapasitelerine Göre Hücre Çeşitleri 1. Değişken hücreler (Labile cells) - Sürekli bir kayıp ve yenilenme vardır. - Skuamöz ve salgı bezi hücreleri - Kemik iliğindeki hematopoe>k

Detaylı

ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR

ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR ALLOJENİK KORDON KANI BANKACILIĞINDA UMUTLAR Prof. Dr. İhsan Karadoğan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji Bilim Dalı Öğretim Üyesi Kök Hücre Nedir? Kendileri için uygun olan bir çevre içinde

Detaylı

Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r

Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r Kanser Kök Hücre Kanser Modelleri Rastgele (Stokas7k) kanser modeli - Tümör içindeki her hücre yeni bir kanseri başla5r Kök hücre (Hiyerarşi) modeli - Tümör içindeki bazı hücreler yeni bir kanseri başla5r

Detaylı

TEKNOLOJİLER LERİ. Sevda IŞIKI

TEKNOLOJİLER LERİ. Sevda IŞIKI KÖK K HÜCRE H TEKNOLOJİLER LERİ Sevda IŞIKI IK Kök k Hücre H Nedir? Farklı hücre tiplerine dönüşme potansiyeline ve kendini yenileme gücüne sahip olan hücrelere kök k k hücre h denmektedir. Kök k Hücre

Detaylı

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan

HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE. Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan HASTALIKLARA YENİ YAKLAŞIM: MEZENKİMAL KÖK HÜCRE Melis Doğanay, Buse Gürcan, Cenk Anıl Olşen, İrem Darka, Dilara Alpan Danışman: Prof. Dr. Namık Özbek ÖZET Canlı vücudunda bulunan, kendini yenileyebilen

Detaylı

Mezenkimal Kök Hücre

Mezenkimal Kök Hücre Mezenkimal Kök Hücre Mezenkimal Kök Hücre İlk kez Friedenstein ve arkadaşları tara2ndan 1974 yılında izole edilmişlerdir. Fibroblastoid görünümlüdür. Kemik iliği, yağ dokusu, tendonlar, plasenta, kordon

Detaylı

KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı

KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı KÖK HÜCREDEN BÖBREK YAPMAK MÜMKÜN OLACAK MI? Doç Dr Serhan Tuğlular MÜTF Nefroloji Bilim Dalı Lösemilerde kemik iliği nakli Kordon kanından Kök hücre nakli Kök Hücreler BLASTOSİSTTEN EMBRİYONİK KÖK HÜCREYE

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 2 KOMİTESİ KÖK HÜCRELER

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 2 KOMİTESİ KÖK HÜCRELER DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM I HÜCRE BİLİMLERİ 2 KOMİTESİ KÖK HÜCRELER Doç.Dr. Engin DEVECİ KÖK HÜCRELER Farklılaşmamış,Kendini yenileyebilen, Özelleşmiş hücrelere farklılaşabilen hücrelerdir.

Detaylı

Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları

Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları Kök Hücre ve Erkek Genital Sisteminde Kök Hücrenin Kaynakları Doç. Dr. Gülperi Öktem Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Histoloji ve Embriyoloji AD. Designed by TheTemplateMart.com Kök Hücre Embriyogenezis

Detaylı

Kök Hücre ve Doku Mühendisliği

Kök Hücre ve Doku Mühendisliği Kök Hücre ve Doku Mühendisliği 22 Mayıs 2000 Time Dergisi Geleceğin en popüler meslekleri; 1. Doku Mühendisleri 2. Gen Programlayıcıları 3. ÇiBçiler 4. Frankenfood takipçileri 5. Bilgi Madencileri (Data

Detaylı

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ

ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ ÇOK HÜCRELİ ORGANİZMALARIN GELİŞİMİ Seçici gen ifadesi embriyonun gelişmesini sağlayan 4 temel işlevi denetler: 1. Hücre çoğalması 2. Hücre farklılaşması 3. Hücre etkileşimleri 4. Hücre hareketi HÜCRE

Detaylı

HANDAN TUNCEL. İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı

HANDAN TUNCEL. İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı HÜCRENİN ÇOĞALMASI VE FARKLILAŞIMININ BİYOFİZİĞİ HANDAN TUNCEL İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Biyofizik Anabilim Dalı hntuncel@istanbul.edu.tr G1; presentetik, S; DNA sentez fazı G2;

Detaylı

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM DOKU YENİLENMESİNDE OTOLOG ÇÖZÜM TÜRKİYEDE TEK DENTAL PRP KİTİ KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE ONARICI DOKU YENİLENMESİNİ HIZLANDIRAN YENİLİKÇİ

Detaylı

DENTAL KÖK HÜCRELER T.C. Ege Üniversitesi. Dişhekimliği Fakültesi. Endodonti Anabilim Dalı. Bitirme Tezi. Stj. Diş Hekimi Ozan ÖZTÜRK

DENTAL KÖK HÜCRELER T.C. Ege Üniversitesi. Dişhekimliği Fakültesi. Endodonti Anabilim Dalı. Bitirme Tezi. Stj. Diş Hekimi Ozan ÖZTÜRK T.C. Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Endodonti Anabilim Dalı DENTAL KÖK HÜCRELER Bitirme Tezi Stj. Diş Hekimi Ozan ÖZTÜRK Danışman Öğretim Üyesi : Doç. Dr. Ilgın AKÇAY İZMİR-2014 İçindekiler 1.

Detaylı

Hematopoe(k Kök Hücre

Hematopoe(k Kök Hücre Hematopoe(k Kök Hücre Hematopoez Hemato...= Kan...poisesis/poie(c= üre+m Sitemi oluşturan çok sayıda (10 dan fazla) olgun kan hücresinin özgün fonksiyonu; 1- Dokulara oksijen taşınması 2- İmmün sistemin

Detaylı

Kök Hücreler. Hakan SAĞSÖZ 1, M. Aydın KETANİ 1

Kök Hücreler. Hakan SAĞSÖZ 1, M. Aydın KETANİ 1 DERLEME ISSN: 1308-0679 http://www.dicle.edu.tr/fakulte/veteriner/dergi.htm Kök Hücreler Hakan SAĞSÖZ 1, M. Aydın KETANİ 1 1 Dicle Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Histoloji ve Embriyoloji Anabilim Dalı,

Detaylı

Hematopoetic Kök Hücre ve Hematopoez. Dr. Mustafa ÇETİN 2013-2014

Hematopoetic Kök Hücre ve Hematopoez. Dr. Mustafa ÇETİN 2013-2014 Hematopoetic Kök Hücre ve Hematopoez Dr. Mustafa ÇETİN 2013-2014 Konunun Başlıkları 1. Hematopoetik sistem 2. Hematopoez 3. Hematopoetik kök hücre Karekteristiği Klinik kullanımı Hematopoetik Sistem Hemato

Detaylı

Kök Hücre ve Farklılaşma

Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre ve Farklılaşma Kök Hücre Erişkin ve embriyonik kök hücreler farklılaşarak soma7k hücreleri oluştururlar. Kök hücre Progenitör hücre Farklılaşmış hücre Neden Farklılaşmaya İh7yaç Duyulur Tek hücreli

Detaylı

Doku Mühendisliği, Kök Hücre Teknolojileri

Doku Mühendisliği, Kök Hücre Teknolojileri KİM 458 Biyoteknolojinin Temelleri Doku Mühendisliği, Kök Hücre Teknolojileri Prof. Dr. Y. Murat ELÇİN Doku Mühendisliği kavramı ilk olarak 1993 yılında Langer ve Vacanti tarafından bir iskele ile veya

Detaylı

MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERDEN DİŞ ELDESİ

MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERDEN DİŞ ELDESİ T.C. Ege Üniversitesi Dişhekimliği Fakültesi Anabilim Dalı MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERDEN DİŞ ELDESİ BİTİRME TEZİ Stj. Dişhekimi Alime ERASLAN Danışman Öğretim Üyesi: Prof. Dr. Güray SAYDAM İZMİR-2013 İÇİNDEKİLER

Detaylı

PULPA KÖK HÜCRELERİ. T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Endodonti Anabilim Dalı BİTİRME TEZİ. Stj. Dişhekimi Rouzbeh FAZELİ

PULPA KÖK HÜCRELERİ. T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Endodonti Anabilim Dalı BİTİRME TEZİ. Stj. Dişhekimi Rouzbeh FAZELİ T.C. Ege Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Endodonti Anabilim Dalı PULPA KÖK HÜCRELERİ BİTİRME TEZİ Stj. Dişhekimi Rouzbeh FAZELİ Danışman Öğretim Üyesi: Yrd. Doç. Dr. Tuğba TÜRK İZMİR 2015 1 T.C. Ege

Detaylı

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ)

(ZORUNLU) MOLEKÜLER İMMÜNOLOJİ I (TBG 607 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL (ZORUNLU) MOLEKÜLER

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS. 93. Adım KALITIM -19 MODERN GENETİK UYGULAMALAR

ADIM ADIM YGS LYS. 93. Adım KALITIM -19 MODERN GENETİK UYGULAMALAR ADIM ADIM YGS LYS 93. Adım KALITIM -19 MODERN GENETİK UYGULAMALAR GEN KLONLAMA Seçilmiş bir genin plazmit ya da bir virüs içerisine yerleştirilerek bir bakteriye aktarılması ve bakteri aracılığı ile birçok

Detaylı

Canlı vericiden yapılan böbrek nakli mi kadavra vericiden yapılan böbrek nakli mi daha başarılıdır?

Canlı vericiden yapılan böbrek nakli mi kadavra vericiden yapılan böbrek nakli mi daha başarılıdır? BÖBREK NAKLİ Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Böbrek nakli modern tıbbın en büyük başarılarından birisidir ve böbrek yetmezliği olan hastalarda tercih edilen tedavi şeklidir. Hastalar böbrek nakli olsa bile yaşamlarının

Detaylı

İndüklenmiş Pluripotent Kök Hücre

İndüklenmiş Pluripotent Kök Hücre İndüklenmiş Pluripotent Kök Hücre Kök Hücre Blastosist adı verilen hücre kümesinden alınan hücrelerin her birine embriyonik kök hücre denir. İç Hücre Kitlesi Bu hücreler pluripotensi özelliklerini koruyarak

Detaylı

Hücre Farklılaşması. Prof.Dr. Gönül Kanıgür

Hücre Farklılaşması. Prof.Dr. Gönül Kanıgür Hücre Farklılaşması Prof.Dr. Gönül Kanıgür Diploid canlılar yaşam süreçlerinde eşeyli çoğalma gereği tek hücreli bir evreden(döllenmiş yumurta hüc) geçerler Döllenmiş yumurta hücresinin on üzeri on-on

Detaylı

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı,

B unl a r ı B i l i yor mus unuz? MİTOZ. Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, MİTOZ Canlının en küçük yapı biriminin hücre olduğunu 6. sınıfta öğrenmiştik. Hücreler; hücre zarı, sitoplazma ve çekirdekten meydana gelmiştir. Hücreler büyüme ve gelişme sonucunda belli bir olgunluğa

Detaylı

Kan Kanserleri (Lösemiler)

Kan Kanserleri (Lösemiler) Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci

Detaylı

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri DOKU Dicle Aras Doku ve doku türleri Doku Bazı özel görevler üstlenmiş hücre topluluklarıdır. Bir doku aynı yönde özelleşmiş hücre ve hücreler arası maddelerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İntrauterin

Detaylı

EMBRİYONEL VE MEZODERMAL KÖK HÜCRELER Prof. Dr. Ali Uğur URAL Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Hematoloji Bilim Dalı, Ankara Kök hücreleri diğer memeli

EMBRİYONEL VE MEZODERMAL KÖK HÜCRELER Prof. Dr. Ali Uğur URAL Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Hematoloji Bilim Dalı, Ankara Kök hücreleri diğer memeli EMBRİYONEL VE MEZODERMAL KÖK HÜCRELER Prof. Dr. Ali Uğur URAL Gülhane Askeri Tıp Akademisi, Hematoloji Bilim Dalı, Ankara Kök hücreleri diğer memeli hücreleri ile kıyaslandıklarında onlardan ayıran bazı

Detaylı

Doç. Dr. Fatih ÇALIŞKAN Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fak. Metalurji ve Malzeme Mühendisliği EABD

Doç. Dr. Fatih ÇALIŞKAN Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fak. Metalurji ve Malzeme Mühendisliği EABD BİYOUYUMLULUK (BIO-COMPATIBILITY) 10993-1 Bir materyalin biyo-uyumluluğunun test edilmesi için gerekli testlerin tümünü içerir. (Toksisite, Hemoliz, sitotoksisite, sistemik toksisite,...vs.) Hammaddelerin

Detaylı

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU

EMBRİYOLOJİ VE GENETİK DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU EMBRİYOLOJİ VE GENETİK 1 DERSİNE GİRİŞ ARŞ. GÖR. KEVSER İLÇİOĞLU 2/16 EMBRİYOLOJİ NEDİR? Embriyoloji; zigottan, hücreler, dokular, organlar ile tüm vücudun oluşmasına kadar geçen ve doğuma kadar devam

Detaylı

Tedavide yeni başka seçenekler var mı? Doç. Dr. Özge Turhan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D.

Tedavide yeni başka seçenekler var mı? Doç. Dr. Özge Turhan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D. Tedavide yeni başka seçenekler var mı? Doç. Dr. Özge Turhan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi İnfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji A.D. Özellikle yara bakımıyla ilgili pek çok yeni yöntem,

Detaylı

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ...

BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... BÖLÜM I HÜCRE FİZYOLOJİSİ... 1 Bilinmesi Gereken Kavramlar... 1 Giriş... 2 Hücrelerin Fonksiyonel Özellikleri... 2 Hücrenin Kimyasal Yapısı... 2 Hücrenin Fiziksel Yapısı... 4 Hücrenin Bileşenleri... 4

Detaylı

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin

fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Döllenmiş yumurta fetüs bebek ölüm çocuk İleri yaş yeniyetme yetişkin Yaşam boyu devam eden biyolojik, bilişsel, sosyal gelişim ve kişilik gelişiminin bilimsel incelemesi Gelişim psikolojisinin başlıca

Detaylı

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün;

Epilepsi nedenlerine gelince üç ana başlıkta incelemek mümkün; Epilepsi bir kişinin tekrar tekrar epileptik nöbetler geçirmesi ile niteli bir klinik durum yada sendromdur. Epileptik nöbet beyinde zaman zaman ortaya çıkan anormal elektriksel boşalımların sonucu olarak

Detaylı

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi

KANSER AŞILARI. Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi KANSER AŞILARI Prof. Dr. Tezer Kutluk Hacettepe Üniversitesi Bir Halk Sağlığı Sorunu Şu an dünyada 24.600.000 kanserli vardır. Her yıl 10.9 milyon kişi kansere yakalanmaktadır. 2020 yılında bu rakam %50

Detaylı

LÖKOSİT. WBC; White Blood Cell,; Akyuvar. Lökosit için normal değer : Lökosit sayısını arttıran sebepler: Lökosit sayısını azaltan sebepler:

LÖKOSİT. WBC; White Blood Cell,; Akyuvar. Lökosit için normal değer : Lökosit sayısını arttıran sebepler: Lökosit sayısını azaltan sebepler: LÖKOSİT WBC; White Blood Cell,; Akyuvar Lökositler kanın beyaz hücreleridir ve vücudun savunmasında görev alırlar. Lökositler kemik iliğinde yapılır ve kan yoluyla bütün dokulara ulaşır vücudumuzu mikrop

Detaylı

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistemler Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistem İskelet Sistemi İskeletin Görevleri Vücuda şekil verir. Vücuda destek sağlar. Göğüs kafes ve kafatası kemikleri

Detaylı

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM

OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM OTOLOG YENİLENME HIZLANDIRICISI YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE KAS VE İSKELET SİSTEMİNİ ONARICI, SPOR TRAVMA VE ORTOPEDİK RAHATSIZLIKLARIN TEDAVİLERİNDE YENİLKÇİ BİR PROGRAM DENSITY PLATELET GEL ONARICI TIPTA

Detaylı

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ

AVRASYA ÜNİVERSİTESİ Ders Tanıtım Formu Dersin Adı Öğretim Dili Kök Hücre Biyolojisi Türkçe Dersin Verildiği Düzey Ön Lisans () Lisans (X) Yüksek Lisans( ) Doktora( ) Eğitim Öğretim Sistemi Örgün Öğretim (X) Uzaktan Öğretim(

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1

HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME. Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 HÜCRE BÖLÜNMESİ VE ÜREME Mitoz Bölünme ve Eşeysiz Üreme 1 Hücrenin bölünmeye başlamasından itibaren onu takip eden diğer hücre bölünmesine kadar geçen zaman aralığına hücre döngüsü denir. Hücreler belli

Detaylı

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 3. Hafta: Bitkisel Dokular KOLONİ VE DOKULAŞMA

Öğr. Gör. Dr. İlker BÜYÜK, Botanik, 3. Hafta: Bitkisel Dokular KOLONİ VE DOKULAŞMA KOLONİ VE DOKULAŞMA Yeryüzünde çok sayıda tek hücreli canlı vardır ve bunlar basit yapılıdır. Oysaki çok hücreli olmak gelişmiş canlı olmanın gereklerindendir. Çünkü tek hücreli bir canlı (örneğin Euglena

Detaylı

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Bağışık Sistemler Bağışıklık sistemi insan vücudunun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını oluşturan

Detaylı

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz

KLONLAMA. Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz KLONLAMA Prof. Dr. Fatma Savran Oğuz Tek yumurta ikizleri doğal klonlardır. Araştırıcılar ilk önceleri bu doğal olayı taklit ederek klonlama çalışmalarına başlamışlardır. Tek yumurta ikizlerinde embriyo

Detaylı

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ

DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ DÖNEM 2- I. DERS KURULU AMAÇ VE HEDEFLERİ Kan, kalp, dolaşım ve solunum sistemine ait normal yapı ve fonksiyonların öğrenilmesi 1. Kanın bileşenlerini, fiziksel ve fonksiyonel özelliklerini sayar, plazmanın

Detaylı

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ Sait Murat Doğan, A. Pınar Erçetin, Zekiye Altun, Duygu Dursun, Safiye Aktaş Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İzmir Slayt 1 / 14 Meme Kanseri

Detaylı

Fanconi Anemisinde Hematopoetik Kök Hücre Transplantasyonu

Fanconi Anemisinde Hematopoetik Kök Hücre Transplantasyonu 1945 K SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI UANKARA ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ ÇOC Fanconi Anemisinde Hematopoetik Kök Hücre Transplantasyonu Dr. Mehmet ERTEM Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Hematoloji

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

İMPLANT. Prof. Dr. Ahmet Saraçoğlu

İMPLANT. Prof. Dr. Ahmet Saraçoğlu İMPLANT Prof. Dr. Ahmet Saraçoğlu İMPLANT NEDİR? İmplant, herhangi bir nedenden dolayı kaybedilen dişlerin, fonksiyon ve görünüşünü tekrar kazandırmak amacıyla, kişinin çene kemiğine yerleştirilen, kişinin

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ

KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ KANSER EPİDEMİYOLOJİSİ VE KARSİNOGENEZ Gökhan Erdem GATA Tıbbi Onkoloji BD 19 Mart 2014 5. Türk Tıbbi Onkoloji Kongresi, 19-23 Mart 2014, Antalya EPİDEMİYOLOJİ Epidemiyoloji, sağlık olaylarının görünme

Detaylı

HODGKIN DIŞI LENFOMA

HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA NEDİR? Hodgkin dışı lenfoma (HDL) veya Non-Hodgkin lenfoma (NHL), vücudun savunma sistemini sağlayan lenf bezlerinden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır. Lenf

Detaylı

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel

Kas Dokusunun Gelişimi. Doç.Dr. E.Elif Güzel Kas Dokusunun Gelişimi Doç.Dr. E.Elif Güzel Kasların çoğunluğu mezodermden gelişir paraksiyal mezoderm lateral mezodermin somatik ve splanknik tabakaları neural krest hücreleri Paraksiyal mezoderm İskelet

Detaylı

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ 3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ORGAN NAKLİ NEDİR? Hastalıklar nedeniyle görev yapamayacak derecede hasar gören organ yada organlar yerine, sağlam organ yada organların

Detaylı

LYS ANAHTAR SORULAR #6. Mitoz ve Mayoz Bölünme Eşeyli ve Eşeysiz Üreme İnsanda Üreme

LYS ANAHTAR SORULAR #6. Mitoz ve Mayoz Bölünme Eşeyli ve Eşeysiz Üreme İnsanda Üreme LYS ANAHTAR SORULAR #6 Mitoz ve Mayoz Bölünme Eşeyli ve Eşeysiz Üreme İnsanda Üreme 1) 2n = 40 kromozomlu memeli türünde, Dişinin ovaryumlarında yumurta hücresi oluşurken anafaz I evresinde gonozomların

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ)

ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ) ALFA FETOPROTEİN (TÜMÖR BELİRLEYİCİSİ) Diğer adı ve kısaltma: α fetoprotein, AFP. Kullanım amacı: Primer karaciğer, testis ve over kanserlerinin araştırılması ve tedaviye alınan cevabın izlenmesi amacıyla

Detaylı

I. YARIYIL MOLEKÜLER HÜCRE BİYOLOJİSİ I (TBG 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL MOLEKÜLER HÜCRE BİYOLOJİSİ I (TBG 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ VE GENETİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL MOLEKÜLER HÜCRE BİYOLOJİSİ

Detaylı

Onkolojide Sık Kullanılan Terimler. Yrd.Doç.Dr.Ümmügül Üyetürk 2013

Onkolojide Sık Kullanılan Terimler. Yrd.Doç.Dr.Ümmügül Üyetürk 2013 Onkolojide Sık Kullanılan Terimler Yrd.Doç.Dr.Ümmügül Üyetürk 2013 Kanser Hücrelerin aşırı kontrolsüz üretiminin, bu üretime uygun hücre kaybıyla dengelenemediği, giderek artan hücre kütlelerinin birikimi..

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS. 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1

ADIM ADIM YGS LYS. 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 ADIM ADIM YGS LYS 73. Adım ÜREME BÜYÜME GELİŞME EMBRİYONİK ZARLAR İNSAN EMBRİYOSUNUN GELİŞİMİ-1 EMBRİYONUN DIŞINDA YER ALAN ZARLAR Zigotun gelişmesi ardından oluşan embriyo; sürüngen, kuş ve memelilerde

Detaylı

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ

CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1 CANLILARIN ORTAK ÖZELLİKLERİ 1.Hücresel yapıdan oluşur 2.Beslenir 3.Solunum yapar 4.Boşaltım yapar 5.Canlılar hareket eder 6.Çevresel uyarılara tepki gösterir 7.Büyür ve gelişir (Organizasyon) 8.Üreme

Detaylı

HEMAToLOJİ BAYINDIR SÖĞÜTÖZÜ HASTANESİ KEMİK İLİĞİ NAKLİ MERKEZİ

HEMAToLOJİ BAYINDIR SÖĞÜTÖZÜ HASTANESİ KEMİK İLİĞİ NAKLİ MERKEZİ HEMAToLOJİ BAYINDIR SÖĞÜTÖZÜ HASTANESİ KEMİK İLİĞİ NAKLİ MERKEZİ BAYINDIR SÖĞÜTÖZÜ HASTANESİ KEMİK İLİĞİ (KÖK HÜCRE) NAKLİ MERKEZİ Sağlıkta referans merkezi olma vizyonuyla faaliyetlerini sürdüren Bayındır

Detaylı

PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ

PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ PREİMPLANTASYON GENETİK TANIDA KULLANILAN YÖNTEMLER ve ÖNEMİ Yrd. Doç. Dr. Hakan GÜRKAN Trakya Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Genetik Anabilim Dalı PGT NEDİR? Gebelik öncesi genetik tanı (PGT) adı verilen

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

II.Hayvansal Dokular. b.bez Epiteli 1.Tek hücreli bez- Goblet hücresi 2.Çok hücreli kanallı bez 3.Çok hücreli kanalsız bez

II.Hayvansal Dokular. b.bez Epiteli 1.Tek hücreli bez- Goblet hücresi 2.Çok hücreli kanallı bez 3.Çok hücreli kanalsız bez II.Hayvansal Dokular Hayvanların embriyonik gelişimi sırasında Ektoderm, Mezoderm ve Endoderm denilen 3 farklı gelişme tabakası (=germ tabakası) bulunur. Bütün hayvansal dokular bu yapılardan ve bu yapıların

Detaylı

HEMATOPOETİK KÖK HÜCRE UYGULAMALARI Doç. Dr. Mustafa ÇETİN

HEMATOPOETİK KÖK HÜCRE UYGULAMALARI Doç. Dr. Mustafa ÇETİN HEMATOPOETİK KÖK HÜCRE UYGULAMALARI Doç. Dr. Mustafa ÇETİN Standart Endikasyonlar 50 yıldan daha uzun süredir, Hematopoetik Kök Hücre (HKH) olarak isimlendirilen ve kan dokusunu yeniden yapılandırabilen

Detaylı

İnce çeperli parankima hücrelerinin kitlesel yapısı. Kallus

İnce çeperli parankima hücrelerinin kitlesel yapısı. Kallus İnce çeperli parankima hücrelerinin kitlesel yapısı Kallus Kallus oluşumu Köklerde ve gövdede yaralı bölgede kallus oluşur.. Kallus oluşumu: Erythrina ağacı Yapraktan kallus oluşumu Vaskular dokudan kallus

Detaylı

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONLARI TİP I TİP II TİPII TİPIII TİPIV TİPIV TİPIV İmmün yanıt IgE IgG IgG IgG Th1 Th2 CTL Antijen Solübl antijen Hücre/

Detaylı

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir

CANLILARDA ÜREME. Üreme canlıların ortak özelliğidir. Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir CANLILARDA ÜREME EYLÜL 3.HAFTA MİTOZ VE EŞEYSİZ ÜREME Her canlının kendine benzer canlı meydana getirebilmesi üreme ile gerçekleşir Üreme canlıların ortak özelliğidir 3 4 Canlılar hücrelerden meydana gelir

Detaylı

www.atiteknoloji.com

www.atiteknoloji.com www.atiteknoloji.com Tıbbi Sağaltımın Klasik Elemanları Kimyasal-farmakolojik ajanlar Fiziksel ajanlar Cerrahi Đşlemler Bugünün Yeni(?) Elemanı Hücre Tedavileri Hücre tedavilerinin bilimsel kayıtlardaki

Detaylı

Sıkı bağ dokusu yapısında parankimi yada dalak pulpasını. birbiriyle devamlılık gösteren bölümlere ayıran trabekulaların

Sıkı bağ dokusu yapısında parankimi yada dalak pulpasını. birbiriyle devamlılık gösteren bölümlere ayıran trabekulaların Sıkı bağ dokusu yapısında parankimi yada dalak pulpasını birbiriyle devamlılık gösteren bölümlere ayıran trabekulaların uzandığı fibroelastik bir kapsülle sarılıdır. Dalağın orta çizgisindeki hilumda kapsül

Detaylı

Tam Kan; Hemogram; CBC; Complete blood count

Tam Kan; Hemogram; CBC; Complete blood count TAM KAN SAYIMI Tam Kan; Hemogram; CBC; Complete blood count Tam kan sayımı kanı oluşturan hücrelerin sayılmasıdır, bir çok hastalık için çok değerli bilgiler sunar. Test venöz kandan yapılır. Günümüzde

Detaylı

Göğüs Cerrahisi Alkın Yazıcıoğlu. Journal of Clinical and Analytical Medicine Göğüs Cerrahisi

Göğüs Cerrahisi Alkın Yazıcıoğlu. Journal of Clinical and Analytical Medicine Göğüs Cerrahisi Mediastenin Nadir Görülen Tümörleri Tüm mediastinal kitlelerin %10 dan azını meydana getiren bu lezyonlar mezenkimal veya epitelyal kökenli tümörlerden oluşmaktadır. Journal of linical and nalytical Medicine

Detaylı

Notch/Delta Yolağı. Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r.

Notch/Delta Yolağı. Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r. Notch/Delta Yolağı Notch/Delta Yolağı Oldukça korunmuş ve gelişim için oldukça önemli olan bir yolak5r. Kısa mesafeli sinyal ile;mi gerçekleşir. (Plazma zarına tutunmus proteinler aracılığıyla sinyal ile;mi

Detaylı

1- Aşağıda verilen mayoz bölünme geçirmekte olan hücrelerin evrelerini ve her birinin kromozom sayısını yazınız. (6*1,5=9 ) 5- Mayoz bölünmede kalıtsal çeşitliliği sağlayan olaylar nelerdir? (2*4=8 ) Profaz_I

Detaylı

KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP

KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP KÖK HÜCRE, HÜCRESEL TEDAVİ - REJENERATİF TIP Prof.Dr.Gülyüz Öztürk İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi, Pediatrik Hematoloji-Onkoloji Bilim Dalı, Kan Merkezi -Kök Hücre Nakli Ünitesi KÖK HÜCRELER

Detaylı

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri...

Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser Nedir? Kanserin sebebi, belirtileri, tedavi ve korunma yöntemleri... Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından birisi. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk

Detaylı

BÜYÜME. Vücudun ya da vücut bölümlerinin boyut olarak artması Yaşamın ilk 20 yılında görülen en önemli biyolojik süreçtir.

BÜYÜME. Vücudun ya da vücut bölümlerinin boyut olarak artması Yaşamın ilk 20 yılında görülen en önemli biyolojik süreçtir. BÜYÜME Vücudun ya da vücut bölümlerinin boyut olarak artması Yaşamın ilk 20 yılında görülen en önemli biyolojik süreçtir. 2 BÜYÜME Örneğin doku büyümesi gerçekleşerek vücut ağırlığı ve boy uzunluğunda

Detaylı

I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık

I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık Fagositik hücreler (makrofajlar, mast hücreleri) Kompleman sistemi(direkt bakteri hücre membranı parçalayarak diğer immün sistem hücrelerin bunlara atak yapmasına

Detaylı

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir

Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Doksorubisin uygulanan PARP-1 geni silinmiş farelerde FOXO transkripsiyon faktörlerinin ekspresyonları spermatogenez sürecinde değişiklik gösterir Çiler Çelik-Özenci*, Nilay Kuşcu*, Nayçe Bektaş*, Ece

Detaylı

PLASENTAL KAYNAKLI MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERİNİN KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİNDE PROLİFERASYON VE APOPTOZ MEKANİZMALARINA ETKİSİ

PLASENTAL KAYNAKLI MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERİNİN KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİNDE PROLİFERASYON VE APOPTOZ MEKANİZMALARINA ETKİSİ PLASENTAL KAYNAKLI MEZENKİMAL KÖK HÜCRELERİNİN KRONİK BÖBREK YETMEZLİĞİNDE PROLİFERASYON VE APOPTOZ MEKANİZMALARINA ETKİSİ 33. Ulusal Nefroloji Kongresi Büşra Çetinkaya 1,Gözde Ünek 2,Aslı Özmen 2,Müge

Detaylı

HÜCRE BÖLÜNMESİ A) MİTOZ BÖLÜNME a) Hazırlık evresi:

HÜCRE BÖLÜNMESİ A) MİTOZ BÖLÜNME a) Hazırlık evresi: HÜCRE BÖLÜNMESİ Hücre bölünmesi tüm canlılarda görülen ortak bir özelliktir. Hücre büyüyüp gelişirken madde ve enerji gereksinimleri artar. Sitoplâzma hücre zarına oranla daha hızlı büyümesinden dolayı,

Detaylı

ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ

ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ ADIM ADIM YGS-LYS 54. ADIM CANLILARIN SINIFLANDIRILMASI-14 HAYVANLAR ALEMİ 5- OMURGALI HAYVANLAR-3 SORU ÇÖZÜMÜ e) Memeliler Hayvanlar aleminin en gelişmiş sınıfıdır. Dünyanın her yerinde dağılış göstermişlerdir.

Detaylı

Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi. (Nöro-Onkolojik Cerrahi)

Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi. (Nöro-Onkolojik Cerrahi) Beyin Omurilik ve Sinir Tümörlerinin Cerrahisi (Nöro-Onkolojik Cerrahi) BR.HLİ.018 Sinir sisteminin (Beyin, omurilik ve sinirlerin) tümörleri, sinir dokusunda bulunan çeşitli hücrelerden kaynaklanan ya

Detaylı

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7

YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 YGS YE HAZIRLIK DENEMESi #7 1) 48 saat karanlıkta bekletilen bir saksı bitkisinden bu sürenin sonunda bir yaprak kopartılmış (1. yaprak) ve bitki aydınlık ortamda 12 saat bekletilmiştir. Bu sürenin sonunda

Detaylı

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması

Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması İ.Ü. CERRAHPAŞA TIP FAKÜLTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TIBBİ BİYOLOJİ ANABİLİM DALI Parkinson Hastalığı ile α-sinüklein Geni Polimorfizmlerinin İlişkisinin Araştırılması Araş.Gör. Yener KURMAN İSTANBUL

Detaylı

KÖK HÜCRE TEDAVİSİ ve ÇATI İMPLANTLARI

KÖK HÜCRE TEDAVİSİ ve ÇATI İMPLANTLARI KÖK HÜCRE TEDAVİSİ ve ÇATI İMPLANTLARI Doç. Dr. Tahsin BEYZADEOĞLU Yeditepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Ortopedi ve Travmatoloji AD. GÜNCEL SORUN Eklem kıkırdak yaralanmaları oldukça sık olarak görülmektedir

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü.

Rahim ağzı kanseri hücreleri doku kültürü mikroskopik görüntüsü. Doç.Dr.Engin DEVECİ HÜCRE KÜLTÜRÜ Hücre Kültürü Araştırma Laboratuvarı, çeşitli hücrelerin invitro kültürlerini yaparak araştırmacılara kanser, kök hücre, hücre mekaniği çalışmaları gibi konularda hücre

Detaylı

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi.

Şekil 1. Mitoz bölünmenin profaz evresi. KONU 9. HÜCRE BÖLÜNMESİ MİTOZ BÖLÜNME Mitoz bölünme tek hücreli canlılardan, çok hücreli canlılara ve insana kadar birçok canlı grubu tarafından gerçekleştirilebilir. Mitoz bölünme sonunda bölünen hücrelerden

Detaylı

Histoloji ve Embriyolojiye Giriş. Histolojiye Giriş

Histoloji ve Embriyolojiye Giriş. Histolojiye Giriş Histoloji ve Embriyolojiye Giriş Prof.Dr.Yusuf NERGİZ Histolojiye Giriş Sunum Planı Histolojinin Tanımı,Amacı Histolojinin Tıptaki Önemi,Diğer Bilim Dallarıyla ilişkisi İnsan Vücudunun Organizasyonu Hücreler

Detaylı

HEMATOPOIETIK KÖK HÜCRE

HEMATOPOIETIK KÖK HÜCRE KÖK HÜCRE AFEREZİ HEMATOPOİESİS Kandaki sellüler bileşenleri üretim süreci Erişkinlerde, kemik iliği içeren pelvis, sternum, vertebral ve kafatasında kemik iliği mikroçevresinde üretilir HEMATOPOIETIK

Detaylı