Sevil Sema Atuğ ÖZCAN Ortodonti Anabilim Dalı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sevil Sema Atuğ ÖZCAN Ortodonti Anabilim Dalı"

Transkript

1 SABİT ORTODONTİK TEDAVİ GÖREN BİREYLERDE OKSİDATİF STRES BELİRTEÇLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Sevil Sema Atuğ ÖZCAN Ortodonti Anabilim Dalı Tez Danışmanı Prof. Dr. İsmail CEYLAN Doktora Tezi-2013

2 T.C. ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ SABİT ORTODONTİK TEDAVİ GÖREN BİREYLERDE OKSİDATİF STRES BELİRTEÇLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Sevil Sema ATUĞ ÖZCAN Ortodonti Anabilim Dalı Doktora Tezi Tez Danışmanı Prof. Dr. İsmail CEYLAN ERZURUM 2013

3 T.C. AT A TURK UNiVERSiTESi SAGLIK BiLiMLERi ENSTiTUSU ORTODONTi ANABiLiM DALI SABiT ORTODONTiK TEDA Vi GOREN BiREYLERDE OKSiDATiF STRES BELiRTE<;LERiNiN DEGERLENDiRiLMESi Sevil Serna ATUG OZCAN Tez Savunma Tarihi : ~ Tez Dam~mam : Prof. Dr. ismail CEYLAN (Atatiirk Dniversitesi)C/ft) Jiiri Uyesi Jiiri Uyesi Jiiri Uyesi : Do~. Dr. Cenk Fatih ~ANAK~I (Atatiirk Universitesi) Jiiri Uyesi Onay Bu ~ah~ma yukandaki juri taraf1ndan Doktora Tezi olarak kabul edilmi~tir. Prof. Dr. Y~m~GLAM Enstitii Miidiirii -y, Doktora Tezi ERZURUM

4 İÇİNDEKİLER TEŞEKKÜR... V ÖZET... VI ABSTRACT... VII SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ... VIII ŞEKİLLER DİZİNİ... X TABLOLAR DİZİNİ... XI 1. GİRİŞ GENEL BİLGİLER Sabit Ortodontik tedavi Ortodontik Diş Hareketi Gerilim Bölgesi Baskı Bölgesi Direk Kemik Rezorpsiyonu İndirek Kemik Rezorpsiyonu Ortodontik Diş Hareketi Safhaları Periodontal Sağlık I

5 2.5. Sitokinler İnterlökinler Tümör Nekroz Faktör Reaktif Oksijen Türleri Serbest Radikallerin Oluşumu Nitrik Oksit Serbest Radikallere Karşı Savunma ROT un Proteinler Üzerine Etkileri ROT un Lipitler Üzerine Etkileri Malondialdehit ROT un DNA da Meydana Getirdiği Hasarlar DNA Yıkım Ürünü Olarak 8- OHdG Dişeti Oluğu Sıvısı (DOS) DOS un içeriği DOS un Görevleri DOS ve Periodontal Klinik Durum İlişkisi DOS ve Ortodontik Tedavi DOS Hacmi ve Akış Oranı II

6 DOS Toplama Yöntemleri Tükürük Tükürüğün İçeriği Tükürüğün Görevleri Tükürük toplama yöntemleri Tükürük saklama koşulları MATERYAL VE METOT Hasta Seçimi Klinik Periodontal Değerlendirme Plak İndeksi Gingival İndeks Sondalamada Cep Derinliği Klinik Ataşman Kaybı DOS Örneklerinin Alınması Tükürük Örneklerinin Alınması Tükürük ve DOS da Biyokimyasal Parametrelerin Analizi Tükürük ve DOS da IL-1β Analizi Tükürük ve DOS da TNF -α Analizi III

7 Tükürük ve DOS Örneklerinde Nitrit/Nitrat Analizi Tükürük ve DOS da MDA Analizi Tükürükte 8-OHdG Analizi İstatistiksel Analizler BULGULAR TARTIŞMA SONUÇ VE ÖNERİLER KAYNAKLAR EKLER EK-1. ÖZGEÇMİŞ EK-2. HASTA TAKİP FORMU EK-3. BİLGİLENDİRİLMİŞ OLUR FORMU EK-4. ETİK KURUL ONAY FORMU IV

8 TEŞEKKÜR Çalışmamda bana her türlü yardım ve desteği sağlayan Ortodonti Anabilim Dalı öğretim üyesi ve danışmanım Sayın Prof. Dr. İsmail CEYLAN a, doktora eğitimimdeki katkılarından dolayı Ortodonti AD Başkanı Sayın Prof. Dr. Abdülvahit ERDEM e, Doç Dr. Cenk Fatih ÇANAKÇI ya ve Yrd. Doç. Dr. İlhan Metin DAĞSUYU na teşekkür ederim. Çalışmamın biyokimyasal inceleme ve değerlendirmelerini gerçekleştiren Biyokimya Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Sayın Prof Dr. Abdülkadir YILDIRIM a ve Araş. Gör. Nezahat KURT a, istatistiksel değerlendirmelerde yardımcı olan Sayın Prof. Dr. Ömer AKBULUT a, bu çalışmayı 2011/37 BAP proje numarasıyla destekleyen Atatürk Üniversitesi Araştırma Projeleri Koordinatörlüğüne, doktora süresince burs desteği sağlayan TÜBİTAK a, tez çalışmamda bana karşılıksız yardımcı olan sevgili arkadaşım Araş. Gör. Filiz AKKABAK USLU ya, doktora programım süresince birlikte çalışmaktan mutluluk duyduğum Ortodonti Anabilim Dalı nın değerli personeline, bana gönülden sağladıkları bilgi ve yardımlarından dolayı tüm arkadaşlarıma ve dostlarıma teşekkür ederim. Tezimin yazım aşamasında periodontoloji bilgisiyle yardımcı olan sevgili eşim Dr. Erkan ÖZCAN a, bu dünyadaki en değerli varlıklarım olan biricik kızım İpek e ve oğlum Ahmet e, her türlü desteğinin yanında varlığıyla bana güç veren annem Müzeyyen ATUĞ a, görebilseydi benimle gurur duyacağına emin olduğum canım babam Nuri ATUĞ a ve kardeşlerime minnet ve teşekkürlerimi sunarım. S. Sema ATUĞ ÖZCAN V

9 ÖZET Sabit Ortodontik Tedavi Gören Bireylerde Oksidatif Stres Belirteçlerinin Değerlendirilmesi Amaç: Bu çalışmanın amacı sabit ortodontik tedavi gören bireylerin dişeti oluğu sıvılarında (DOS) ve tükürüklerinde, enflamatuar sitokinlerden IL-1β, TNF-α, oksidatif stres belirteçlerinden MDA, NO ve 8-OHdG seviyelerinin değişimini araştırmaktır. Materyal ve Metot: Çalışmaya Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Ortodonti Anabilim Dalı na başvuran ve sabit ortodontik tedavi ihtiyacı olan toplam 50 hasta alındı. Hastalardan tedavi öncesinde, tedavinin birinci ve altıncı ayında DOS ve tükürük örnekleri alındı. Hastaların periodontal durumlarının belirlenmesi amacıyla SCD, KAK, Pİ ve Gİ i içeren klinik periodontal parametrelerin ölçümü yapıldı. Tükürük örneklerinin alınmasında uyarılmamış tam tükürük toplama yöntemi kullanıldı. DOS örnekleri standart periopaper lar ile alınarak hacim belirlenmesi Periotron 8000 cihazında yapıldı. Bütün DOS ve tükürük örneklerinin biyokimyasal analizi, IL-1β, TNF-α ve 8-OHdG seviyelerinin belirlenmesinde ELİSA yöntemi, NO ve MDA seviyelerinin belirlenmesinde ise spektrofotometrik yöntem kullanıldı. Bulgular: Sabit ortodontik tedavinin altıncı ayında DOS da ölçülen IL-1β seviyesi başlangıç seviyesine göre yüksek bulunurken (P<0.05) DOS da ve tükürükte ölçülen diğer tüm biyokimyasal parametrelerin seviyelerinde tüm ölçüm zamanlarında istatistiksel olarak anlamlı değişiklik gözlenmemiştir. Sonuç: Ortodontik diş hareketi ve ortodontik tedavide kullanılan ortodontik materyaller, gerek DOS da gerekse tükürükte oksidatif doku hasarını düşündürecek bir moleküler değişikliğe neden olmamaktadır. Anahtar Kelimeler: DOS, IL-1β, MDA, NO, ortodontik tedavi, reaktif oksijen türleri, 8-OHdG, TNF-α, tükürük VI

10 ABSTRACT Evaluation of Oxidative Stress Biomarkers in Patients with Fixed Orthodontic Appliances Aim: The aim of this study was to examine the changes in the levels of proenflamatuar cytokines; IL-1β, TNF-α and oxidative stress biomarkers MDA, NO, 8- OHdG in gingival crevicular fluid (GCF) and saliva samples of patients with fixed orthodontic appliances. Material and Method: The subject population was consisted of 50 volunteers which were attended Department of Orthodontics, Faculty of Dentistry, Atatürk University in need of orthodontic treatment with fixed orthodontic appliances. GCF and saliva samples were obtained from all individuals before treatment, at 1 st month of treatment and at 6 th month of treatment. To determine clinical condition of each individual PI, GI, PD and CAL were measured. Saliva samples were collected as unstimulated saliva. GCF samples were collected with standard Periopaper strips and the GCF amount on these strips was measured with Periotron All GCF and saliva samples were investigated to detect IL-1β, TNF-α and 8-OHdG levels using ELISA method, and NO and MDA levels using spectrophotometric method. Results: Since IL-1β level detected in GCF at the 6 th month of orthodontic treatment is statistically significant according to baseline (P<0.05), all other biochemical parameters detected both in saliva and in GCF, did not show any significant change at any measurement periods. Conclusion: Orthodontic tooth movement and materials used in orthodontic treatment do not give oxidative damage detected both in GCF and in saliva. Key Words: GCF, 8-OHdG, IL-1β, MDA, NO, orthodontic treatment, reactive oxygen species, saliva, TNF-α VII

11 SİMGELER VE KISALTMALAR DİZİNİ DNA : Deoksiribonükleik Asit DOS : Dişeti oluğu sıvısı Gİ : Gingival indeks H 2 O 2 : Hidrojen peroksit OH - : Hidroksil radikali HOCL : Hipoklorik asit IL-1 : İnterlökin-1 IL-1-α : İnterlökin-1 alfa IL-1β : İnterlökin-1 beta LO. : Lipit alkol radikal LOOH : Lipit hidroperoksid LOO. : Lipit peroksil radikal LPO : Lipit peroksit radikal MDA : Malondialdehit MMP : Matriks metalloproteinaz µl : Mikrolitre μmol μm : Mikromol : Mikromolar VIII

12 mg ml NSAİ : Miligram : Mililitre : Non steroidal anti-enflamatuar ilaçlar NO : Nitrik oksit HO 2 : Perhidroksil radikali PDL : Periodontal ligament ONOO - : Peroksinitrit Pİ : Plak indeksi PMNL : Polimorfonükleer lökosit PG : Prostaglandin RNT : Reaktif nitrojen türevi ROT : Reaktif oksijen türevi ºC : Santigrat Derece 8-OHdG : 8-Hidroksideoksiguanozin O 2 : Singlet oksijen SCD : Sondlamada cep derinliği O 2 - : Süperoksit radikali TBARS : Thiobarbitürik asit reaktif substrat TNF : Tümör nekröz faktör TNF-α :Tümör nekröz faktör-alfa IX

13 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil No Sayfa No Şekil 2.1. Ortodontik kuvvete bağlı oluşan kemik rezorpsiyon ve apozisyon bölgeleri... 6 Şekil 2.2. inos ın indüklenerek yüksek miktarda NO üretimi ve toksisitesi Şekil 2.3. Reaktif oksijen türleri ve antioksidan hücresel savunma enzimleri Şekil 2.4. ROT ve antioksidan savunma Şekil 2.5. Oksidatif DNA hasarı göstergesi olarak 8-OHdG X

14 TABLOLAR DİZİNİ Tablo No Sayfa No Tablo 2.1. Reaktif oksijen ve reaktif nitrojen türlerine ait bazı örnekler Tablo 4.1. Tükürükte değerlendirilen parametrelerinin tedavi öncesi, 1. ve 6. aya ait tanımlayıcı istatistik değerleri ve Friedman testi sonuçları Tablo-4.2. DOS da değerlendirilen parametrelerinin tedavi öncesi, 1. ve 6. aya ait tanımlayıcı istatistik değerleri ve Friedman testi sonuçları Tablo-4.3. Periodontal klinik parametrelerin tedavi öncesi, 1. ve 6. aya ait tanımlayıcı istatistik değerleri ve Friedman testi sonuçları Tablo-4.4. Friedman test sonuçlarına göre anlamlı bulunan parametrelerin Wilcoxon test sonuçları...67 XI

15 1. GİRİŞ Ortodontik diş hareketi (ODH), dişlere uygulanan kontrollü mekanik kuvvetler ile bu kuvvetlere karşı meydana gelen biyolojik cevabın sonucunda oluşmaktadır. Ortodontik tedavi ile ilgili temel biyolojik çalışmalar, dişlerde ve destek dokularda ortodontik kuvvet uygulanmasıyla oluşturulan mekanik enerjinin, dokularda biyolojik reaksiyonlara dönüşüm mekanizmalarını anlamaya yöneliktir. 1, 2 Uygulanan kuvvetler ve mekanikler, istenilen diş hareketlerinin oluşmasını sağlarken kök rezorpsiyonu, dişetlerinde enflamasyon, ataşman kaybı, dişeti çekilmeleri gibi yan etkiler oluşturabilmektedir. Ortodontik tedavide dokular için daha az yan etki oluşturarak daha kısa zamanda istenilen diş hareketinin elde edilebilmesi için, bu mekanik yüklemeye verilen hücresel ve moleküler cevabın daha iyi anlaşılabilmesi gereklidir. 3 Ortodontik diş hareketleri, gingiva, periodontal ligament, sement ve alveoler kemikten oluşan ve periodonsiyum olarak adlandırılan dokularda birtakım değişiklikler sonucunda oluşan hareketlerdir. Ortodontik tedavide ana amaç hastanın estetik kaygılarının giderilmesi, fonksiyon ve fonasyonun düzeltilmesidir. Bu amaçla uygulanan mekanik kuvvetler periodonsiyumun yumuşak ve sert dokularında yapım ve yıkım süreçlerini içeren yeniden şekillenme (remodeling) adı verilen bir sürecin gelişmesine neden olmaktadır. 2 Periodontal ligament (PDL) zengin hücresel içeriği ve hızlı yapım yıkım oranlarıyla periodontal dokuların yenilenmesi ve tamirinde oldukça önemlidir. Bu nedenle PDL fizyolojik ve mekanik streslere cevapta önemli rol üstlenmektedir. 4 Uygulanan mekanik kuvvetler kompleks olmasına rağmen periodontal dokularda esas olarak gerilim ve basınç bölgesi olmak üzere iki bölge oluşturmaktadır. 5 Gerilim bölgesi köklerin hareketi sırasında periodontal ligament fibrillerinin gerilimi ile oluşurken, 1

16 kökün kemiğe ve periodontal fiberlere uyguladığı kuvvet sonucu da basınç bölgesi oluşmaktadır. Periodonsiyumun yeniden şekillenmesi sırasında basınç bölgesinde periodontal ligamente komşu alveoler kemikte rezorpsiyon, gerilim bölgesinde ise apozisyon meydana gelmektedir. Bu yeniden şekillenme sürecinin oluşabilmesi için periodontal ligamentin ve alveoler kemiğin ekstrasellüler matriksini yapabilecek ve rezorbe edebilme kapasitesine sahip hücrelere ihtiyaç vardır. 6 Mekanik kuvvetlerin hücrelere transferiyle oluşan biyolojik cevapta sitokin adı verilen çok sayıda inflamatuar mediyatör görev almaktadır. 7 Sitokinler özellikle polimorfonükleer lökositler (PMNL), makrofajlar ve monositler tarafından salgılanan moleküllerdir. Normal fizyolojik turnover ve kemiğin remodeling sürecinde fibroblast ve osteoblast gibi periodontal doku hücrelerinden de salınan sitokinlerin, özellikle enflamatuar olaylarda seviyelerinin arttığı bilinmektedir. Yapılan çalışmalarda sitokinlerin ortodontik kuvvetlerin etki ettiği periodontal dokuların lokal mikro çevresel durumunu yansıttığı ve ortodontik kuvvetlerin meydana getirdiği kemiğin yeniden şekillenmesi sürecinde kilit rol oynadığı bildirilmektedir. 3-5, 7 Ortodontik tedavide özellikle bu sitokinlerden IL-1β ve TNF-α nın, gerek gingival oluk sıvısında gerekse de tükürükte değerlendirildiği çalışmalar bulunmaktadır. Bu çalışmalarda, 8,9 genel olarak ortodontik tedavinin başlangıç aşamalarında bu sitokinlerin seviyelerinin arttığı, ilerleyen dönemlerde ise yeniden şekillenme sürecinin azalmasına bağlı olarak azaldığı rapor edilmektedir. Sitokinlerin üretilmesinde önemli rol oynayan enflamatuar hücreler, diş hareketleri sırasında özellikle periodontal ligamentte bulunan genişlemiş kapillerlerden periodontal dokulara göç ederler. Periodontal hastalığın patogenezi ile ilgili yapılan çalışmalarda, enflamatuar hücrelerin aktive olmasıyla çok sayıda reaktif oksijen türünün (ROT) açığa çıktığı ve bunların sitokinlerin salınımını uyardığı bildirilmektedir. 3 ROT; 2

17 başta PMNL olmak üzere monositler, lenfositler, plateletler, osteoklastlar, hatta fibroblastlardan da kaynaklanabilmektedir. Oluşan bu ROT dokuların oksidatif hasara uğratılmasında önemli faktörler arasında gösterilmektedir. 10 İnsan vücudunun her hücresinde DNA nın günde 10 3 kez oksidatif hasara maruz kaldığı ancak bu durumun DNA hasarı ve onarım arasındaki denge nedeniyle sağlıklı bireylerde de oluşan fizyolojik bir olay olduğu bildirilmektedir. Periodontal hastalıklarda ise doku hasarı ve onarımı arasındaki dengenin çeşitli faktörlere bağlı olarak bozulmasıyla doku yıkımı meydana gelmektedir. Yapılan çalışmalarda ROT nin dokularda yaptığı hasarlar 10, 11 değerlendirilmiş ve periodontitiste DNA hasarının arttığı rapor edilmiştir. ROT genel olarak kısa ömürlüdür ve bu nedenle ROT nin seviyelerinin belirlenmesinde ya daha uzun ömürlü son ürünlerinin ya da dokularda yaptıkları hasarlar sonucunda açığa çıkan moleküllerin ölçümü yapılır. Örnek olarak nitrik oksit radikalinin belirlenmesinde, son ürünü olan nitrat/nitrit ölçümü yapılır. Serbest radikallerin oksidatif stres olarak adlandırılan doku hasarları ise lipid peroksidasyonu ve DNA yıkım ürünlerinin belirlenmesiyle değerlendirilir. Dolayısıyla ROT un dokularda oluşturduğu hasarın ölçümünde lipid peroksidasyonu ile açığa çıkan malondialdehit (MDA) ve DNA yıkımı sonucunda şekillenen 8-hydroxy-deoxyguanosine (8-OHdG) 10, 12 sıklıkla kullanılmaktadır. Ortodontik tedavide periodonsiyumda mekanik kuvvetlerin etkisiyle çeşitli sitokinlerin salındığı aseptik enflamasyon meydana gelmektedir. 7 Literatürde ortodontik diş hareketleriyle, dokularda aseptik inflamasyon sonucu meydana gelebilecek oksidatif hasara ilişkin herhangi bir çalışmaya rastlanılamamıştır. Bu nedenle çalışmamızda DOS ve tükürük kullanılarak ortodontik diş hareketinin meydana getirdiği periodontal doku yıkımını da içeren yeniden şekillenme sürecinde oluşabilecek oksidatif hasarın belirlenmesine yönelik bazı oksidatif stres belirteçlerinin seviyelerindeki değişimin 3

18 değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla tedavi öncesi ve tedavinin farklı aşamalarında, DOS ve tükürükte enflamatuar aktiviteyi belirlemek için IL-1β ve TNF-α seviyeleri ve oksidatif hasarın belirlenmesinde ise MDA, NO ve 8-OHdG seviyelerindeki değişim incelenmiştir. 4

19 2. GENEL BİLGİLER 2.1. Sabit Ortodontik Tedavi Günümüz ortodontisinde kullanılan sabit ortodontik tedavi mekaniklerinin temeli, modern ortodontinin babası olarak bilinen Edward Angle ın Edgewise Sistemi ne dayanmaktadır. E- Arch ile başladığı sabit tedavi çalışmalarına Pin and Tube ve Ribbon Arch ile devam eden Edward Angle, ölümünden hemen önce geliştirdiği Edgewise Sistem ile birikimini zirveye taşımıştır. 13 Edgewise Sistemi; 1928 yılında tanıtıldığı ilk günden sonra, daha kontrollü diş hareketlerinin yapılabilmesi ve daha kısa zamanda sonuç alınabilmesi için çok defa modifiye edilmiştir. 14 Kullanılan mekanikler gibi teknik de Tweed, Andrews, Roth, Aleksander, Burstone ve daha birçok araştırıcı tarafından değiştirilmiş ve güncellenmiştir. Kullanılan teknik ve mekaniklerdeki çeşitliliğe rağmen, sabit ortodontik tedavi modifikasyonlarının tamamında amaç; diş ve destek dokulara en az zararı vererek, en kısa zamanda ideal oklüzal ilişkiyi elde etmek, bireyin fonksiyon, fonasyon ve estetiğine maksimum katkı sağlamaktır Ortodontik Diş Hareketi Çeşitli büyüklük, sıklık ve sürekliliğe sahip ortodontik kuvvetlerin, gingival doku, periodontal ligament, alveolar kemik ve sementten oluşan periodonsiyuma uygulanmasıyla, dokularda mikroskobik ve makroskobik seviyede değişiklikler meydana gelmektedir. 5, 15 Ortodontik diş hareketi (ODH); bu değişimleri içeren ve 7, 16, 17 remodeling adı verilen bir yapım-yıkım mekanizmasının sonucunda oluşur. Fizyolojik koşullarda, çiğneme kuvvetlerine bağlı olarak diş destek dokularında sürekli yeniden şekillenme görülür. 6 Ortodontik kuvvet uygulamasında da fizyolojik diş hareketine benzer doku reaksiyonları oluşsa da uygulanan kuvvetin fiziksel 5

20 karakteristiğine, periodontal ligamentin hacmine, diş kökünün yüzey morfolojisine, alveoler kemiğin yoğunluğuna ve doku biyolojik cevabına bağlı olarak yeniden 16, şekillenme hızlı ya da yavaş bir şekilde gelişebilir. Kontrollü ve kontrolsüz diş hareketi, rotasyon ve intikali hareket gibi farklı ortodontik diş hareketi türlerinin tamamında, alveoler kemik ve periodontal ligamentin yeniden şekillenme sürecinde görülen histolojik değişiklikler benzerlik gösterir. 21, 22 Ortodontik kuvvet uygulandığında, diş kökü alveol içinde hareket eder. Bu ilk hareket periodontal ligament hücrelerinde ve matriksinde deformasyona neden olur. 6 Bu deformasyona bağlı olarak sinir uçlarından salınan nöropeptidler, kan damarlarının geçirgenliğini değiştirerek lökositlerin periodontal ligamente göçünü uyarırlar. Lökositlerden salınan TNF-α, interlökinler ve büyüme faktörleri gibi çeşitli sitokinler ise fibroblast, osteoblast ve benzeri periodonsiyum hücrelerini uyararak hücresel 15, 23 faaliyetlerin gerçekleştirilmesini sağlarlar. ODH ile ilgili histolojik ve biyokimyasal değişiklikleri açıklayan teorilerden biri basınç-gerilim teorisidir. 14, 24 Bu teoriye göre ortodontik kuvvetler, periodontal dokularda esas olarak gerilim (tension) ve basınç (pressure) bölgesi olmak üzere iki bölge oluşturmaktadır. 16 Ortodontik kuvvetin uygulandığı yönde, diş kökünün alveoler kemiğe doğru hareketiyle periodontal ligamentin sıkıştığı bölge basınç (pressure) bölgesi, hareketin aksi yönünde periodontal ligamentin esnediği bölge ise gerilim (tension) bölgesi olarak adlandırılır. Basınç bölgesinde periodontal ligamentin sıkışmasına bağlı olarak kan akımı ya azalır ya da tamamen kesilirken, gerilim bölgesinde ise ligamentin genişlemesine bağlı olarak kan akımında artış meydana gelir. 25 Bu vasküler değişimler sonucu, kimyasal uyaranların ortaya çıkmasıyla gelişen 6

21 hücresel, moleküler ve doku düzeyindeki farklılaşmalar ortodontik diş hareketine neden 14,16, 26 olur. Şekil 2.1. Ortodontik kuvvet uygulamasında kemik rezorpsiyon ve apozisyon bölgeleri Gerilim Bölgesi Ortodontik kuvvet uygulamasını takiben dişin hareket yönünün aksi tarafındaki periodontal fiberler gerilir. 27 Bu gerilim periodonsiyumdaki apozisyon faaliyetlerini tetikleyen ana etkendir. Fiberlerin gerilimi ve periodontal aralığın genişlemesiyle periodontal ligamentin esas hücreleri olan fibroblastların sayısı artar. Fibroblastlar, yeni kollajen fibriller üreterek mevcut periodontal fiberlerin uzamasına ve dişin daha fazla hareket edebilmesine imkan sağlarlar. 21 Periodontal ligament diş hareketi boyunca orjinal genişliğini korumak ister. 4,6 Bu nedenle hem gerilim bölgesinde hem de baskı bölgesinde bu genişliği korumaya yönelik olarak alveoler kemikte de yeniden şekillenme (remodeling) görülür. 6 Kemik metabolik ve yapısal komutlara adapte olabilen, kompleks, yaşayan bir dokudur. Alveoler kemikte eksternal kuvvetlere karşı fizyolojik remodeling olayları 7

22 gerçekleşmektedir. Kemik şekillenmesi bir kemiğin şeklinin, boyutunun ya da pozisyonunun değişimi için gerekli olan bir adaptasyon süreci olarak tanımlanabilir. Bu süreç kemik maturasyonu, iskeletsel bütünlüğün korunması ve mineral metabolizmasının devamlılığı için gerekli bir döngüdür. 28 Normal kemik metabolizması osteoblast ve osteoklast aktivasyonunun dengesiyle kontrol altındadır. 6 Osteoblastik ve osteoklastik faaliyetlerin yürütülmesinde, 4, 21, 29, 30 fibroblastlardan salınan sitokinler önemli rol oynamaktadırlar. Mekanik kuvvetlerle karşılaştıklarında, fibroblastlar osteoklastogenezisin düzenlenmesinde en önemli rolü oynayan receptör activatör of nuclear factor kappa β ligand (RANKL) ve osteoprotegerin (OPG) salgılarlar. Kemik matriksi osteoklastlar tarafından rezorbe edilirken, osteoblastik faaliyetler sonucu kemik matriksinin organik içeriği salınarak tekrar yerine konulur. 31 Yeni kemik yapımından sorumlu olan osteoblastların kaynağının ne olduğu tam olarak bilinmese de, periodontal ligamentteki mezenşimal hücrelerden farklılaştıkları ya da hematojen kaynaklı oldukları düşünülmektedir. Fizyolojik ya da mekanik uyaranlarla oluşan alveoler kemiğin yeniden şekillenmesinde periodontal ligamentteki fibroblastların da osteoblastlara dönüşebildikleri öne sürülmektedir. 32 Ortodontik diş hareketinde gerilim bölgesinde yeni kemik oluşumu; osteoid doku, demet kemiği ve lamelli kemik oluşumu olmak üzere üç aşamada meydana gelir. Gerilim bölgesinde kalın fiber demetlerinin gerilimi, diş köküne komşu alveoler kemik yüzeyindeki osteoblastların uyarılmasına neden olur. Osteoblastların ilk oluşturdukları kemik dokusu osteoid olarak adlandırılır. Osteoidin kalınlığı arttıkça, altta kalan eski osteoid doku kalsifiye olmaya başlar. Bu kalsifiye olmuş dokuya demetsi kemik denilmektedir. 21 Yeni hücreler ve fiberlerin katılımıyla, demetsi kemiğin kalınlığı artar ve olgunlaşır. Organik matriksin mineralizayonu arttıkça, demetsi kemik lamina dura 8

23 üzerine paralel tabakalar şeklinde yığılır. Böylece lamelli kemik oluşur. Lamelli kemik ilerleyen dönemlerde yeniden organize olarak Havers sistemli lamelli kemiğe döner. 33 Kemik yapı olgunlaştıkça, osteoblastlar kemik içine hapsolarak osteositlere dönüşürler. Gerilim bölgesindeki bu yeni kemik yapımıyla periodontal ligament orjinal kalınlığını korumuş olur Baskı Bölgesi Dokulara en az zarar verilerek istenilen diş hareketinin sağlanabilmesi ortodontik tedavinin ana hedefleri arasında yer almaktadır. Bu amaçla uygulanan kuvvete optimal kuvvet adı verilir. 16 Optimal ortodontik kuvvet; basınç değeri kapiller kan basıncına (20-25 gr / cm 2 ) eşit ya da bu basınçtan daha hafif olan kuvvettir. Baskı bölgesindeki alveoler kemik rezorpsiyonu, uygulanan kuvvetin optimal kuvvet ya da ağır bir kuvvet olmasına bağlı olarak ya direk kemik rezorpsiyonu ya da indirek kemik rezorpsiyonu şeklinde meydana gelir Direk Kemik Rezorpsiyonu Basınç bölgesine komşu alveoler kemiğin, hafif kuvvetlerle, osteoblastik ve osteoklastik faaliyetler sonucu rezorpsiyonuna direk kemik rezorpsiyonu (frontal kemik rezorpsiyonu) denir. 33,6 Hafif ortodontik kuvvet uygulandıktan sonra, periodontal ligament sıvısı sıkıştırılamadığından alveoler kemik mikro deformasyona uğrar. 1-2 saniye içinde sıvının PDL dışına çıkmasıyla diş alveolü içinde hareket eder. Birkaç dakika içinde PDL nin kan damarlarındaki sıkışmaya bağlı olarak kısmi oksijen basıncında düşmeyle birlikte prostaglandin ve sitokin konsantrasyonunda artış olur. 6 9

24 Optimal ortodontik kuvvet uygulanmasından 2-3 gün sonra basınç altındaki alveoler kemik yüzeyi boyunca periodonsiyumda osteoklastlar görülmeye başlar. 35 Osteoklastlar, hematopoetik kemik iliğinde yerleşmiş granülosit ve monositlerden kaynaklanan çok çekirdekli, dev hücrelerdir. 36 Baskı bölgesinde osteoklastların formasyonu, alveoler kemikteki osteoblastlar ile PDL de bulunan fibroblastlar tarafından 29, 30 colony stimulating factor, reseptör aktivatör nükleer kappa B ligand (RANKL) ve osteoprotegerin (OPG) salınımıyla düzenlenir. 31, 32, Osteoblastlar aynı zamanda kollejenolitik proteazlar üreterek, non-mineralize dokuların yıkımını sağlarken, osteoklastların bölgede mineralize dokulara girişini de sağlamaktadır. 34 Yapılan çalışmalarda aktive olan osteoblastların kemik rezorpsiyonuna neden olan PGE 2, IL-1, IL-6, IL-8, NO ve TNF-α gibi inflamatuar mediatörleri ve serbest 17, 39,29 radikalleri oluşturabileceği bildirilmektedir. Ortodontik diş hareketinde fonksiyonu tamamlanmış osteoklastların dokulardan hangi mekanizmayla temizlendiği tam olarak açıklığa kavuşmamış olsa da bu sürecin hücre ölümüyle gerçekleştiği düşünülmektedir. Hücre ölümü ya hücrelerin hasarlanarak ölmesi (nekroz) ya da fonksiyonlarını tamamladıktan sonra programlanmış hücre ölümü (apoptoz) şeklinde gerçekleşir İndirek Kemik Rezorpsiyonu Ortodontik diş tedavisinde uygulanan kuvvetlerin, kapiller kan basıncından (20-25g/cm 3 kök yüzeyinde) fazla olması durumunda, baskı sahasında periodontal ligament fibrilleri kök ile alveoler kemik arasında sıkışır. Uygulanan kuvvetin şiddeti arttıkça ligamentteki basınç da artar; kan damarları tamamen tıkanır, kan akımı durur ve hücresel ölümlere bağlı olarak nekroz gelişir. 6 Basınç bölgesindeki periodontal ligamentin nekrozuyla, hyalinizasyon dokusu olarak adlandırılan hücresiz, camsı 10

25 görünümde bir doku meydana gelir. 5, 21 Genetik mateyalin sürekli hasara uğratılması yaşlanmanın ilk basamağı olarak gösterilen oksidatif hasarın oluşmasına, mutajenik ve karsinojenik değişikliklere yol açmaktadır. 41 Bu nekrotik doku ortadan kaldırılmadığı sürece ortodontik diş hareketi durur. 21, 35 Birkaç gün içinde hyalinize alanı çevreleyen dokularda hücresel değişimler başlar. 6 Hyalinizasyon bölgesine komşu dokulardan kimyasal mediatörler, nörotransmitterler ve inflamatuar mediatörler salınır. Bu durum zarar görmemiş çevre dokulardaki makrofaj ve osteoklast gibi rezorptif hücrelerin uyarılmasında büyük önem taşır. 4 Hyalinizasyon bölgesindeki fibriller asit hidrolaz gibi enzimlerle yıkılırken, nekrotik dokular makrofaj ve fibroblastlar tarafından ortadan kaldırılır. 5, 42 Kuvvet uygulamasını takip eden saat içinde, kemik iç yüzeyine komşu alanlarda ve kemik iliğinde osteoklastlar ortaya çıkar. Osteoklastlar kemiğin organik ve inorganik yapısının ortadan kaldırılmasında görev yaparlar. Nekrotik PDL bölgesine komşu kemiğin, alttan rezorbe edildiği bu sürece indirek kemik rezorpsiyonu 6, 16, 21 (undermining rezorpsiyon) adı verilmektedir. İndirek kemik rezorpsiyonu ile hyalinizasyon bölgesine gelen basınç bir miktar azalır. Hyalinizasyon bölgesinde yeniden hücrelerin görülmesi ve sayılarının artması, kuvvet uygulamasından yaklaşık 3-4 hafta sonra olmaktadır. 27 Hyalinizasyon ve indirekt kemik rezorpsiyonu diş hareketlerinin başlangıç safhasında görülür. Bundan sonraki kemik yıkımı direkt kemik yıkımı şeklinde devam eder. 33 Hyalinizasyon oluşumunda alveoler kemiğin yoğunluğu, kemik metabolizması, periodontal ligamentin fibril yapısı ve hücresel faaliyetler gibi bireysel faktörler de uygulanan kuvvetler kadar etkilidir. 6,19 Ortodontik diş hareketi sırasında, periodontal ligamentin gerilim ve basınç bölgesinde ekstrasellüler matriksde (EM) de yeniden şekillenme süreçleri meydana gelmektedir. EM i hedef alan doku proteazlarından Matriks metallo-proteaz (MMp / çinko-kalsiyuma bağlı proteaz ailesinden) matriks proteinlerinin yıkımı ve yeniden 11

26 şekillenme olaylarında görev alır. 37, 43 MMp ların aktivasyonu, endojen protein olan doku inhibitör matriks metalloproteazlar (TİMMp) tarafından düzenlenmektedir. MMp ve TIMMp normal periodontal dokuların fizyolojik yapım yıkım sürecinde önemli rol oynamaktadır ve ortodontik kuvvetlerin de bu süreci etkilediği bilinmektedir Ortodontik Diş Hareketi Safhaları Ortodontik diş hareketi safhaları, araştırıcılar tarafından farklı şekillerde sınıflandırılmıştır. Reitan; 21 diş hareketini, hyalinizasyon öncesi ve sonrası olmak üzere iki safha olarak sınıflandırırken, Burstone; 44 rezorpsiyon, hyalinizasyon ve apozisyon gibi doku faaliyetlerini içeren ortodontik diş hareketini üç faza ayırarak incelemiştir. Başlangıç fazı, kuvvet uygulamasını takip eden 24 saat ile 2 gün içinde görülür. Dişin periodontal ligament boşluğunda hızlı hareketinin olduğu ya da alveoler kemiğin baskı altında kaldığı dönemdir. Yavaş ilerleyen faz (Lag faz, duraklama fazı), kuvvet uygulamasının 4 ile 20. günleri arasındaki dönemdir. Bu dönemde ya çok düşük oranda diş hareketleri görülür ya da basınç bölgesinde periodontal ligamentin hyalinizasyonu nedeniyle hiç diş hareketi olmaz. Duraklama sonrası faz (postlag fazı, hızlı faz) ise hyalinize dokuların kaldırılması sonucunda, ortodontik diş hareketlerinin kademeli olarak ya da aniden arttığı dönemdir. 5, 16, 45 Ancak deneysel çalışmalarda lineer faz adı verilen dördüncü bir fazın daha olduğu ve bu fazın başlangıç kuvvet uygulamasından yaklaşık 60 gün sonra başladığı belirtilmektedir. 46, 47 Araştırıcılar, fazda diş hareketinin ivmeli olarak arttığını, periodontal ligament ve alveoler kemiğin yeniden şekillenmesini içeren biyolojik sürecin maksimum kapasiteye ulaşmasından sonra ise diş hareketinin belirli bir hızda devam ettiğini bildirmişler ve diş hareketinin sabit bir hıza ulaştığı bu fazı da lineer faz olarak adlandırmışlardır. 12

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger

YARA İYİLEŞMESİ. Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA İYİLEŞMESİ Yrd.Doç.Dr. Burak Veli Ülger YARA Doku bütünlüğünün bozulmasıdır. Cerrahi ya da travmatik olabilir. Akut Yara: Onarım süreci düzenli ve zamanında gelişir. Anatomik ve fonksiyonel bütünlük

Detaylı

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar

5.111 Ders Özeti #12. Konular: I. Oktet kuralından sapmalar 5.111 Ders Özeti #12 Bugün için okuma: Bölüm 2.9 (3. Baskıda 2.10), Bölüm 2.10 (3. Baskıda 2.11), Bölüm 2.11 (3. Baskıda 2.12), Bölüm 2.3 (3. Baskıda 2.1), Bölüm 2.12 (3. Baskıda 2.13). Ders #13 için okuma:

Detaylı

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu

TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU. Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu TİP I HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONU Prof. Dr. Bilun Gemicioğlu HİPERSENSİTİVİTE REAKSİYONLARI TİP I TİP II TİPII TİPIII TİPIV TİPIV TİPIV İmmün yanıt IgE IgG IgG IgG Th1 Th2 CTL Antijen Solübl antijen Hücre/

Detaylı

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur.

2. Kanun- Enerji dönüşümü sırasında bir miktar kullanılabilir kullanılamayan enerji ısı olarak kaybolur. Enerji Dönüşümleri Enerji Enerji; bir maddeyi taşıma veya değiştirme kapasitesi anlamına gelir. Enerji : Enerji bir formdan diğerine dönüştürülebilir. Kimyasal enerji ;moleküllerinin kimyasal bağlarının

Detaylı

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya

Kuramsal: 28 saat. 4 saat-histoloji. Uygulama: 28 saat. 14 saat-fizyoloji 10 saat-biyokimya HEMATOPOETİK SİSTEM Hematopoetik Sistem * Periferik kan * Hematopoezle ilgili dokular * Hemopoetik hücrelerin fonksiyon gösterdikleri doku ve organlardan meydana gelmiştir Kuramsal: 28 saat 14 saat-fizyoloji

Detaylı

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir.

Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. METABOLİZMA ve ENZİMLER METABOLİZMA Hücrelerde gerçekleşen yapım, yıkım ve dönüşüm olaylarının bütününe metabolizma denir. A. ÖZÜMLEME (ANABOLİZMA) Metabolizmanın yapım reaksiyonlarıdır. Bu tür olaylara

Detaylı

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir.

Serbest radikal. yörüngelerinde) eşleşmemiş tek. gösteren, nötr ya da iyonize tüm atom veya moleküllere denir. Superoxide Dismutase Hazırlayanlar: Funda İLHAN (050559017) Ebru KORKMAZ (050559021) Mehtap BİRKAN (050559008) Nihan BAŞARAN (050559007) Prof. Dr. Figen ERKOÇ Gazi Eğitim Fakültesi GAZİ İ ÜNİVERSİTESİİ

Detaylı

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi

Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres Koşulları ve Bitkilerin Tepkisi Stres nedir? Olumsuz koşullara karşı canlıların vermiş oldukları tepkiye stres denir. Olumsuz çevre koşulları bitkilerde strese neden olur. «Biyolojik Stres»: Yetişme

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Eğitim Yılı Dönem I. 2. Ders Kurulu II. HÜCRE BİLİMLERİ-I Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Prof. Dr. Alirıza ERDOĞAN Yrd. Doç. Ders Kurulu

Detaylı

D Vitaminin Relaps Brucelloz üzerine Etkisi. Yrd.Doç.Dr. Turhan Togan Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji

D Vitaminin Relaps Brucelloz üzerine Etkisi. Yrd.Doç.Dr. Turhan Togan Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji D Vitaminin Relaps Brucelloz üzerine Etkisi Yrd.Doç.Dr. Turhan Togan Başkent Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Bruselloz Brucella cinsi bakteriler tarafından primer olarak otçul

Detaylı

KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ VE TÜTÜN KULLANIMI: MEKANİZMA. Mini Ders 2 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi

KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ VE TÜTÜN KULLANIMI: MEKANİZMA. Mini Ders 2 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi KARDİYOVASKÜLER HASTALIKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ VE TÜTÜN KULLANIMI: MEKANİZMA Mini Ders 2 Modül: Tütünün Kalp ve Damar Hastalıkları Üzerindeki Etkisi TEMEL SLAYTLAR Kardiyovasküler Hastalıkların Epidemiyolojisi

Detaylı

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler

Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler EGZERSİZ VE KAN Kanın fonksiyonel olarak üstlendiği görevler Akciğerden dokulara O2 taşınımı, Dokudan akciğere CO2 taşınımı, Sindirim organlarından hücrelere besin maddeleri taşınımı, Hücreden atık maddelerin

Detaylı

Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı

Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı Romatoid Artrit Patogenezinde SitokinAğı Prof. Dr. Ahmet Gül İ. Ü. İstanbul Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Romatoloji Bilim Dalı Romatoid Artrit Kronik simetrik poliartrit q Eklemde İnflammasyon

Detaylı

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri

Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemleri Nitrik Oksit Sentaz ve Nitrik Oksit Ölçüm Yöntemlerine Giriş Doç. Dr. Bahar Tunçtan ME.Ü. Eczacılık Fakültesi Farmakoloji Ab.D. ME.Ü. Tıp Fakültesi

Detaylı

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER

ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER ENDOTEL VE BİYOKİMYASAL MOLEKÜLLER Endotel Damar duvarı ve dolaşan kan arasında tek sıra endotel hücresinden oluşan işlevsel bir organdır Endotel en büyük endokrin organdır 70 kg lik bir kişide, kalp kitlesix5

Detaylı

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ)

I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3 KREDİ) T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ BİYOKİMYA ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL TEMEL BİYOKİMYA I (B 601 TEORİK 3, 3

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi

Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi Yeni Tanı Hipertansiyon Hastalarında Tiyol Disülfid Dengesi İhsan Ateş 1, Nihal Özkayar 2,Bayram İnan 1, F. Meriç Yılmaz 3, Canan Topçuoğlu 3, Özcan Erel 4, Fatih Dede 2, Nisbet Yılmaz 1 1 Ankara Numune

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2015-2016 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 102: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ 05-06 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 0: HÜCRE VE DOKU SİSTEMLERİ Ders Kurulu Başkanı: / Başkan Yardımcıları: / Histoloji Embriyoloji Yrd. Doç. Dr. Bahadır Murat Demirel / Üyeler: / Tıbbi / Dersin AKTS

Detaylı

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon

Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi. Prof. Dr. Esat Orhon Sperm DNA Yapısı Değerlendirilmesi Prof. Dr. Esat Orhon DNA kırıklarının nedeni nedir? Unpaired Electrons Serbest radikal nedir? Çift oluşturamamış, tek kalmış elektron veya elektronlar içeren atomlar

Detaylı

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın

İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın İ. Ü İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Biyoloji Anabilim Dalı Prof. Dr. Filiz Aydın Hücre iletişimi Tüm canlılar bulundukları çevreden sinyal alırlar ve yanıt verirler Bakteriler glukoz ve amino asit gibi besinlerin

Detaylı

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar

CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı CANLILIK NEDİR? Fizyolojide Temel Kavramlar Doç. Dr. Turgut GÜLMEZ CALILIK (hayat) NEDİR? FİZYOLOJİ Yaşamın başlangıcı- gelişimi ve ilerlemesini

Detaylı

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS

METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS METABOLİK DEĞİŞİKLİKLER VE FİZİKSEL PERFORMANS Aerobik Antrenmanlar Sonucu Kasta Oluşan Adaptasyonlar Miyoglobin Miktarında oluşan Değişiklikler Hayvan deneylerinden elde edilen sonuçlar dayanıklılık antrenmanları

Detaylı

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin

HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI. Dr. Yasemin Sezgin. yasemin sezgin HISTOLOJIDE BOYAMA YÖNTEMLERI Dr. Yasemin Sezgin yasemin sezgin HÜRESEL BOYAMANIN TEMEL PRENSİPLERİ Hem fiziksel hem kimyasal faktörler hücresel boyamayı etkilemektedir BOYAMA MEKANIZMASı Temelde boyanın

Detaylı

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın

Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları. Doç. Dr. Ahmet Özaydın Hücre Nükleusu, Nükleus Membranı, Nükleus Porları Doç. Dr. Ahmet Özaydın Nükleus (çekirdek) ökaryotlar ile prokaryotları ayıran temel özelliktir. Çekirdek hem genetik bilginin deposu hem de kontrol merkezidir.

Detaylı

Doğadaki Enerji Akışı

Doğadaki Enerji Akışı Doğadaki Enerji Akışı Güneş enerjisi Kimyasal enerjisi ATP Fotosentez olayı ile enerjisi Hareket enerjisi Isı enerjisi ATP Enerjinin Temel Molekülü ATP + H 2 O ADP + H 2 O ADP + Pi + 7300 kalori AMP +

Detaylı

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ

Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3. Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ Nesrullah AYŞİN 1, Handan MERT 2, Nihat MERT 2, Kıvanç İRAK 3 1 Hakkari Üniversitesi, Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu, HAKKARİ 2 Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Veteriner Fakültesi, Biyokimya Anabilim

Detaylı

LÖKOSİT. WBC; White Blood Cell,; Akyuvar. Lökosit için normal değer : Lökosit sayısını arttıran sebepler: Lökosit sayısını azaltan sebepler:

LÖKOSİT. WBC; White Blood Cell,; Akyuvar. Lökosit için normal değer : Lökosit sayısını arttıran sebepler: Lökosit sayısını azaltan sebepler: LÖKOSİT WBC; White Blood Cell,; Akyuvar Lökositler kanın beyaz hücreleridir ve vücudun savunmasında görev alırlar. Lökositler kemik iliğinde yapılır ve kan yoluyla bütün dokulara ulaşır vücudumuzu mikrop

Detaylı

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ

TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ TAURİNİN İSKEMİ REPERFÜZYON HASARINDA MMP-2, MMP-9 VE İLİŞKİLİ SİNYAL İLETİ YOLAĞI ÜZERİNE ETKİLERİ CEMRE URAL 1, ZAHİDE ÇAVDAR 1, ASLI ÇELİK 2, ŞEVKİ ARSLAN 3, GÜLSÜM TERZİOĞLU 3, SEDA ÖZBAL 5, BEKİR

Detaylı

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf

YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI. 11. Sınıf YAZILIYA HAZIRLIK TEST SORULARI 11. Sınıf 1) Oksijenli solunumda, oksijen molekülleri, I. Oksidatif fosforilasyon II. Glikoliz II. Krebs Evrelerinden hangilerinde kullanılır? A) Yalnız I B) Yalnız II C)

Detaylı

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.

Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ. Düz Kas. Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan. Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalı KAS FİZYOLOJİSİ İ İ İ Düz Kas Dr. Sinan CANAN sinancanan@gmail.com www.sinancanan.net net Düz Kas Kalp kası İskelet kl kası Düz kas Düz Kas Düz

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA

ECZACILIK FAKÜLTESİ BİYOKİMYA PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Güldal MEHMETÇİK, gmehmetcik@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ EBM 600 Uzmanlık Alanı Dersi Z 4 0 4 EBM 601 Biyokimya I S 3 0 3 EBM 602 Biyokimya I Laboratuvar S 0 3 1 EBM

Detaylı

LÖKOSİTLER,ÖZELLİKLERİ. ve İNFLAMASYON. 2009-2010 Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun

LÖKOSİTLER,ÖZELLİKLERİ. ve İNFLAMASYON. 2009-2010 Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun LÖKOSİTLER,ÖZELLİKLERİ ve İNFLAMASYON 2009-2010 Dr.Naciye İşbil Büyükcoşkun Dersin Amacı: * Yabancı maddeye karşı savunma? * Lökosit çeşitleri ve miktarları * Lökopoez * Fonksiyonel özellikleri * Monosit-

Detaylı

Sitokinler. Dr. A. Gökhan AKKAN İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Ab. Dalı www.farmakoloji.org

Sitokinler. Dr. A. Gökhan AKKAN İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Ab. Dalı www.farmakoloji.org Sitokinler Dr. A. Gökhan AKKAN İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Farmakoloji ve Klinik Farmakoloji Ab. Dalı www.farmakoloji.org Sitokinler Doğal ve adaptif immünitede rol alan ve hücrelerin immün fonksiyonlarını

Detaylı

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik)

Hücre Biyoloji Laboratuarı Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik) Hücre Biyoloji Laboratuarı 2014-2015 Güz dönemi Alıştırma Soruları (Dr.Selcen Çelik Konular: ph ve tamponlar, hücre kültür tekniği, mikrometrik ölçüm ph ve Tamponlar 1. ph sı 8.2 olan 500 ml. 20mM Tris/HCl

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU

ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI. Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU ARI ZEHİRİ BİLEŞİMİ, ÖZELLİKLERİ, ETKİ MEKANİZMASI Dr. Bioch.Cristina Mateescu APİTERAPİ KOMİSYONU Arı Zehiri - Tanım Arı zehiri, bal arıları tarafından öncelikle memelilere ve diğer iri omurgalılara karşı

Detaylı

Kanser Tedavisi: Günümüz

Kanser Tedavisi: Günümüz KANSER TEDAVİSİNDE MOLEKÜLER HEDEFLER Doç. Dr. Işık G. YULUĞ Bilkent Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü yulug@fen.bilkent.edu.tr Kanser Tedavisi: Günümüz Geleneksel sitotoksik ilaçlar ve

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10

1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10 İçindekiler 1. ÜNİTE: YAŞAM BİLİMİ BİYOLOJİ...10 1. BÖLÜM: BİLİMSEL BİLGİNİN DOĞASI ve BİYOLOJİ... 12 A. BİLİMSEL ÇALIŞMA YÖNTEMİ... 12 1. Bilim İnsanı ve Bilim... 12 B. BİLİMSEL YÖNTEMİN AŞAMALARI...

Detaylı

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI

ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI ÇEKİRDEK EĞİTİM PROGRAMI Tıp Fakülteleri Mezuniyet Öncesi İmmünoloji Eğitim Programı Önerisi in hücre ve dokuları ilgi hücrelerini isim ve işlevleri ile bilir. Kemik iliği, lenf nodu, ve dalağın anatomisi,

Detaylı

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ

BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ BAKTERİLERİN GENETİK KARAKTERLERİ GENETİK MATERYALLER VE YAPILARI HER HÜCREDE Genetik bilgilerin kodlandığı bir DNA genomu bulunur Bu genetik bilgiler mrna ve ribozomlar aracılığı ile proteinlere dönüştürülür

Detaylı

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015

Mikrobiyal Gelişim. Jenerasyon süresi. Bakterilerde üreme eğrisi. Örneğin; (optimum koşullar altında) 10/5/2015 Mikrobiyal Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde funguslarda görülen

Detaylı

ROMATİZMAL HASTALIKLARDA SİTOKİN HEDEFLİ TEDAVİLER

ROMATİZMAL HASTALIKLARDA SİTOKİN HEDEFLİ TEDAVİLER ROMATİZMAL HASTALIKLARDA SİTOKİN HEDEFLİ TEDAVİLER H. Direskeneli Marmara Tıp Fakültesi Romatoloji Bilim Dalı İnflamasyon Doku Yanıtı (McInnes, Nature Clin Prac Rheumatol 2005; 31) RA da Sitokin Ağı (Firestein,

Detaylı

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38405 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Balcıoğlu, Hayri Emrah Title: Role of integrin adhesions in cellular mechanotransduction

Detaylı

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler

III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler III-Hayatın Oluşturan Kimyasal Birimler MBG 111 BİYOLOJİ I 3.1.Karbon:Biyolojik Moleküllerin İskeleti *Karbon bütün biyolojik moleküllerin omurgasıdır, çünkü dört kovalent bağ yapabilir ve uzun zincirler

Detaylı

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri

DOKU. Dicle Aras. Doku ve doku türleri DOKU Dicle Aras Doku ve doku türleri Doku Bazı özel görevler üstlenmiş hücre topluluklarıdır. Bir doku aynı yönde özelleşmiş hücre ve hücreler arası maddelerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. İntrauterin

Detaylı

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT

EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT EGZERSİZE ENDOKRİN ve METABOLİK YANIT Prof.Dr.Fadıl Özyener Fizyoloji Anabilim Dalı Sempatik Sistem Adrenal Medulla Kas kan dolaşımı Kan basıncı Solunum sıklık ve derinliği Kalp kasılma gücü Kalp atım

Detaylı

CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ

CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ CANDİDA İLE UYARILMIŞ VAJİNAL VE BUKKAL EPİTEL HÜCRELERİNİN SİTOKİN ÜRETİMİ Emine Yeşilyurt, Sevgi Özyeğen Aslan, Ayşe Kalkancı, Işıl Fidan, Semra Kuştimur Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Mikrobiyoloji

Detaylı

REAKSİYON KİNETİĞİ, REAKSİYONLARLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE METABOLİZMA. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004

REAKSİYON KİNETİĞİ, REAKSİYONLARLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE METABOLİZMA. Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 REAKSİYON KİNETİĞİ, REAKSİYONLARLA İLGİLİ TEMEL KAVRAMLAR VE METABOLİZMA Doç.Dr. Mustafa ALTINIŞIK ADÜTF Biyokimya AD 2004 1 Reaksiyon (tepkime) türleri 1 Gerçekte tüm organik tepkimeler dört sınıftan

Detaylı

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM

KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM DOKU YENİLENMESİNDE OTOLOG ÇÖZÜM TÜRKİYEDE TEK DENTAL PRP KİTİ KEMİK VE DİŞ ETİ SORUNLARI İÇİN EN GÜVENİLİR VE EN ETKİLİ ÇÖZÜM YENİLENMEK KENDİ İÇİMİZDE ONARICI DOKU YENİLENMESİNİ HIZLANDIRAN YENİLİKÇİ

Detaylı

Fizyoloji Nedir? 19/11/2015. FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE. Yaşayan organizmaların karakteristik özellikleri nelerdir?

Fizyoloji Nedir? 19/11/2015. FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE. Yaşayan organizmaların karakteristik özellikleri nelerdir? Fizyoloji Nedir? FİZYOLOJİ KAVRAMI ve HÜCRE Müge BULAKBAŞI Yüksek Hemşire Canlıyı oluşturan doku ve organların fonksiyonlarını ve bu fonksiyonların nasıl yerine geldiklerini inceleyen bilim dalıdır. Yaşayan

Detaylı

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN

Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim. Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Yapay Bağışık Sistemler ve Klonal Seçim Bmü-579 Meta Sezgisel Yöntemler Yrd. Doç. Dr. İlhan AYDIN Bağışık Sistemler Bağışıklık sistemi insan vücudunun hastalıklara karşı savunma mekanizmasını oluşturan

Detaylı

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran

Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı. İlhan Onaran Hücreler arası Bağlantılar ve Sıkı bağlantı İlhan Onaran Doku organisazyonu: Hücrelerin bağlanması 1- Hücre-matriks bağlantıları: ekstraselüler matriks tarafından hücrelerin bir arada tutulması 2- Hücre-hücre

Detaylı

İnsan Mikrobiyom Projesi. Prof. Dr. Tanıl Kocagöz

İnsan Mikrobiyom Projesi. Prof. Dr. Tanıl Kocagöz İnsan Mikrobiyom Projesi Prof. Dr. Tanıl Kocagöz Human Microbiome Project İnsan Mikrobiyom Projesi (İMP) 2007 yılında NIH tarafından başlatıldı 300 gönüllünün 5 vücut bölgesinden değişik zamanlarda, toplam

Detaylı

Uzm.Dr. KÜBRANUR ÜNAL ANKARA POLATLI DEVLET HASTANESİ TBD BİYOKİMYA GÜNLERİ, SİVAS KASIM

Uzm.Dr. KÜBRANUR ÜNAL ANKARA POLATLI DEVLET HASTANESİ TBD BİYOKİMYA GÜNLERİ, SİVAS KASIM Uzm.Dr. KÜBRANUR ÜNAL ANKARA POLATLI DEVLET HASTANESİ SUNUM AKIŞI Giriş ve Amaç Materyal Metod Bulgular Tartışma Sonuç GİRİŞ ve AMAÇ Ramazan ayı Müslümanların güneşin doğuşu ve batışı arasında geçen sürede

Detaylı

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER

HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER HİDROJEN PEROKSİT, SAÇ BOYALARI ve KANSER A)HİDROJEN PEROKSİT Hidrojen peroksit; ısı, kontaminasyon ve sürtünme ile yanıcı özellik gösteren, renksiz ve hafif keskin kokuya sahip olan bir kimyasaldır ve

Detaylı

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1

VÜCUT KOMPOSİZYONU 1 1 VÜCUT KOMPOSİZYONU VÜCUT KOMPOSİZYONU Vücuttaki tüm doku, hücre, molekül ve atom bileşenlerinin miktarını ifade eder Tıp, beslenme, egzersiz bilimleri, büyüme ve gelişme, yaşlanma, fiziksel iş kapasitesi,

Detaylı

AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ

AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe,. ofsport Sciences 2000, 11 (1-2-3-4), 47-55 AEROBiK VE ANAEROBiK EGZERSiZ SONRASı insülin VE KAN GliKOZ DEGERlERiNiN incelenmesi Cüneyt AYDIN". Kadir GÖKDEMIR"", ıbrahim

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II. KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DÖNEM II KAN-DOLAŞIM ve SOLUNUM DERS KURULU Doç.Dr. Engin DEVECİ İMMÜN SİSTEM TİPLERİ I- Doğal-doğuştan (innate)var olan bağışıklık Fagositik hücreler (makrofajlar, mast

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA CIVCIV IÇIN OVOLYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA CIVCIV IÇIN OVOLYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta verimi Kabuk kalitesi Civciv kalitesi Döllülük Çıkım oranı Karaciğer sağlığı Bağırsak sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA

Detaylı

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI

2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 2005 ÖSS BİYOLOJİ SORULARI VE CEVAPLARI 1. Aşağıdaki tabloda I, II, III, IV olarak numaralandırılan bakteri, mantar, bitki ve hayvan hücrelerinin bazı yapısal özellikleriyle ilgili bilgiler verilmiştir.

Detaylı

NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ. Dr. A. Gökhan AKKAN

NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ. Dr. A. Gökhan AKKAN NİTRİK OKSİT, DONÖRLERİ VE İNHİBİTÖRLERİ Dr. A. Gökhan AKKAN 1976 Moncada 1980 Furchgott ve Zawadzki (1998 Nobel Tıp Ödülü) EDRF = Endothelium- derived relaxing factor 1987 EDRF = NO Sentezi NOS L- Arginin

Detaylı

Travma Hastalarında Beslenme

Travma Hastalarında Beslenme Doç. Dr. Onur POLAT Travma Hastalarında Beslenme Normal ve sağlıklı organizma travma veya strese maruz kaldığında kendisini korumaya yönelik bazı fizyolojik mekanizmaları harekete geçirir. Genel amaç organ

Detaylı

Tam Kan; Hemogram; CBC; Complete blood count

Tam Kan; Hemogram; CBC; Complete blood count TAM KAN SAYIMI Tam Kan; Hemogram; CBC; Complete blood count Tam kan sayımı kanı oluşturan hücrelerin sayılmasıdır, bir çok hastalık için çok değerli bilgiler sunar. Test venöz kandan yapılır. Günümüzde

Detaylı

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu)

Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yağ Asitlerinin Metabolizması- I Yağ Asitlerinin Yıkılması (Oksidasyonu) Yrd. Doç. Dr. Bekir Engin Eser Zirve Üniversitesi EBN Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya A.B.D. Yağ Asitleri Uzun karbon zincirine sahip

Detaylı

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet

Chapter 10. Summary (Turkish)-Özet Chapter 10 Summary (Turkish)-Özet Özet Vücuda alınan enerjinin harcanandan fazla olması durumunda ortaya çıkan obezite, günümüzde tüm dünyada araştırılan sağlık sorunlarından birisidir. Obezitenin görülme

Detaylı

Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2

Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2 Naciye Sinem Gezer 1, Atalay Ekin 2 1 Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi, Radyoloji Ana Bilim Dalı, İzmir 2 Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Kliniği, İzmir

Detaylı

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.-

1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- 1-GİRİ 1.1- BİYOKİMYANIN TANIMI VE KONUSU.- Biyokimya sözcüğü biyolojik kimya (=yaşam kimyası) teriminin kısaltılmış şeklidir. Daha eskilerde, fizyolojik kimya terimi kullanılmıştır. Gerçekten de Biyokimya

Detaylı

Hd 50. Hidrojen Molekülleri. Hidrojen bakımından zengin alkali su. Gerekli mineral takviyeleri. Üstün antioksidan etkisi

Hd 50. Hidrojen Molekülleri. Hidrojen bakımından zengin alkali su. Gerekli mineral takviyeleri. Üstün antioksidan etkisi Hd 50 Hidrojen Molekülleri Hidrojen bakımından zengin alkali su Üstün antioksidan etkisi Gerekli mineral takviyeleri Dayanıklı ve mükemmel performans Hidrojen molekülleri doğal ortamda bulunur, basit yapıdadır

Detaylı

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri

Anatomik Sistemler. Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistemler Hastalıklar Bilgisi Ders-2 İskelet-Kas-Sinir Sistemleri Anatomik Sistem İskelet Sistemi İskeletin Görevleri Vücuda şekil verir. Vücuda destek sağlar. Göğüs kafes ve kafatası kemikleri

Detaylı

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM

7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 7. BÖLÜM MİKROBİYAL GELİŞİM 1 Gelişim Tek hücreli organizmalarda sayı artışı Bakterilerde en çok görülen üreme şekli ikiye bölünmedir (mikroorganizma sayısı) Çok hücreli organizmalarda kütle artışı Genelde

Detaylı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı

HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücrenin fiziksel yapısı. Hücre membranı proteinleri. Hücre membranı Hücrenin fiziksel yapısı HÜCRE FİZYOLOJİSİ Hücreyi oluşturan yapılar Hücre membranı yapısı ve özellikleri Hücre içi ve dışı bileşenler Hücre membranından madde iletimi Vücut sıvılar Ozmoz-ozmmotik basınç

Detaylı

BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ. Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı

BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ. Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı BİYOLOJİK AJANLARIN DİĞER İLAÇLARLA ETKİLEŞİMLERİ Mustafa ÖZGÜROĞLU Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı İki ilaç etkileşime girdiği zaman ne tür ürünle karşımıza gelebilirler? Pozitif etkileşim

Detaylı

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM

T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I V. KURUL DERS PROGRAMI HEMOPOETİK VE İMMÜN SİSTEM T. C. İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014 2015 EĞİTİM - ÖĞRETİM YILI DÖNEM I Dekan Baş Koordinatör Dönem I Koordinatörü Dönem I Koordinatör Yardımcısı Dönem I Koordinatör Yardımcısı Kurulun

Detaylı

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde

BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ. İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü. vücudun biyokimyasal süreçlerinin etkin bir şekilde BALIKLARDA SİNDİRİM VE SİNDİRİM ENZİMLERİ İlyas KUTLU Kimyager Su Ürünleri Sağlığı Bölümü Proteinler, yağlar ve karbohidratlar balıklar amino asitlerin dengeli bir karışımına gereksinim tarafından enerji

Detaylı

ORTODONTİK DİŞ HAREKETLERİ VE ETKİ EDEN FAKTÖRLER. Elif ARSLAN BAĞIŞ DOKTORA SEMİNERİ. Danışman Prof. Dr. Tancan UYSAL

ORTODONTİK DİŞ HAREKETLERİ VE ETKİ EDEN FAKTÖRLER. Elif ARSLAN BAĞIŞ DOKTORA SEMİNERİ. Danışman Prof. Dr. Tancan UYSAL T.C İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ORTODONTİK DİŞ HAREKETLERİ VE ETKİ EDEN FAKTÖRLER Elif ARSLAN BAĞIŞ DOKTORA SEMİNERİ Danışman Prof. Dr. Tancan UYSAL Diş Hekimliği Fakültesi

Detaylı

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ

MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ MEME KANSERİ KÖK HÜCRELERİNİN GEN EKSPRESYON PROFİLİ Sait Murat Doğan, A. Pınar Erçetin, Zekiye Altun, Duygu Dursun, Safiye Aktaş Dokuz Eylül Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü, İzmir Slayt 1 / 14 Meme Kanseri

Detaylı

PERİTON DİYALİZ HASTALARINDA İNFLAMASYON. Dr.Mahmut İlker Yılmaz. 25 Eylül 2010, Antalya

PERİTON DİYALİZ HASTALARINDA İNFLAMASYON. Dr.Mahmut İlker Yılmaz. 25 Eylül 2010, Antalya PERİTON DİYALİZ HASTALARINDA İNFLAMASYON Dr.Mahmut İlker Yılmaz 25 Eylül 2010, Antalya İNFLAMASYON İnflamasyon Kronik inflamasyon İnflamasyon İyi Kötü Çirkin "Her kelimeyi bir şekille anlatan Çincede

Detaylı

İLK TRİMESTERDE PROGESTERON. Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim

İLK TRİMESTERDE PROGESTERON. Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim İLK TRİMESTERDE PROGESTERON Dr. Tuncay Nas Gazi Üniversitesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Progesteron Gebeliğin oluşumu ve devamında çok önemli bir hormondur Progestinler Progesteron (Progestan

Detaylı

KİNEZYOLOJİ ÖĞR.GÖR. CİHAN CİCİK

KİNEZYOLOJİ ÖĞR.GÖR. CİHAN CİCİK KİNEZYOLOJİ ÖĞR.GÖR. CİHAN CİCİK 1 EKLEM 2 EKLEM Vücudumuza stresle en çok karşı karşıya kalan yapılardan biri eklemdir. Kas fonksiyonundan kaynaklanan gerilim ve gravitasyonel reaksiyonlardan kaynaklanan

Detaylı

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI

FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI FOSFOR DENGESİ ve HİPERFOSFATEMİNİN KLİNİK SONUÇLARI Dr. Dilek TORUN Başkent Üniversitesi Tıp Fakültesi Nefroloji Bilim Dalı 13-17 Kasım 2013 30. Ulusal Nefroloji Hipertansiyon Diyaliz ve Transplantasyon

Detaylı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı

Yağ Asitlerinin β Oksidayonu. Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin β Oksidayonu Prof. Dr. Fidancı Yağ Asitlerinin Beta Oksidasyonu Yağ asitlerinin enerji üretimi amacı ile yıkımında (yükseltgenme) en önemli yol β oksidasyon yoldudur. β oksidasyon yolu

Detaylı

Cisplatine Bağlı Akut Böbrek Yetersizliğinde İnterleukin-33 ün Rolü. Uzm. Dr. Kültigin Türkmen S.Ü.M.T.F Nefroloji B.D

Cisplatine Bağlı Akut Böbrek Yetersizliğinde İnterleukin-33 ün Rolü. Uzm. Dr. Kültigin Türkmen S.Ü.M.T.F Nefroloji B.D Cisplatine Bağlı Akut Böbrek Yetersizliğinde İnterleukin-33 ün Rolü Uzm. Dr. Kültigin Türkmen S.Ü.M.T.F Nefroloji B.D Konuşmanın Akışı Genel bilgiler Cisplatine bağlı ABY IL-33 Cisplatine bağlı ABY de

Detaylı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı

Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız. Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı Farklı deneysel septik şok modellerinde bulgularımız Prof. Dr. Alper B. İskit Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Farmakoloji Anabilim Dalı e-posta: alperi@hacettepe.edu.tr Neden bu konu? Septik şok çalışma

Detaylı

TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi

TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS. Reha Aydın. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi TÜMÖR ANJiYOGENEZİ TUMOR ANGIOGENESIS Reha Aydın, İstanbul Üniversitesi, Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Türkçe

Detaylı

12. SINIF KONU ANLATIMI 7 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI

12. SINIF KONU ANLATIMI 7 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI 12. SINIF KONU ANLATIMI 7 GENETİK MÜHENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJİ ÇALIŞMA ALANLARI GENETİK MÜHENDİSLİĞİ Belirli bir amaca yönelik olarak genetik madde üzerinde yapılan çalışmaları içerir. Canlıların genlerine

Detaylı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı

Kolesterol Metabolizması. Prof. Dr. Fidancı Kolesterol Metabolizması Prof. Dr. Fidancı Kolesterol oldukça önemli bir biyolojik moleküldür. Membran yapısında önemli rol oynar. Steroid hormonların ve safra asitlerinin sentezinde öncül maddedir. Diyet

Detaylı

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 104: KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ

SANKO ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2014-2015 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 104: KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ 04-05 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI DERS KURULU 04: KLİNİK BİLİMLERE GİRİŞ Ders Kurulu Başkanı: / Tıbbi Başkan Yardımcısı: / Tıbbi Üyeler: Prof. Dr. Güner Dağlı/ Anesteziyoloji Reanimasyon / Tıbbi Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya

Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Dr. M. Emin KAFKAS İnönü Üniversitesi Antrenörlük Eğitimi Bölümü 2015/Malatya Outline (İzlence) 1. Hafta Biyokimya Nedir? Organizmadaki Organik Bileşiklerin Yapısı. 2. Hafta Enerji Sistemleri 3. Hafta

Detaylı

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER

BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER www.benimdershanem.esy.es Bilgi paylaştıkça çoğalır. BİYOLOJİ DERS NOTLARI YGS-LGS YÖNETİCİ MOLEKÜLLER NÜKLEİK ASİTLER Nükleik asitler, bütün canlı hücrelerde ve virüslerde bulunan, nükleotid birimlerden

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU

FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU FİZYOLOJİ LABORATUVAR BİLGİSİ VEYSEL TAHİROĞLU Fizyolojiye Giriş Temel Kavramlar Fizyolojiye Giriş Canlıda meydana gelen fiziksel ve kimyasal değişikliklerin tümüne birden yaşam denir. İşte canlı organizmadaki

Detaylı

Arı sütünün besinsel içeriği aşağıdaki tabloda yer almaktadır

Arı sütünün besinsel içeriği aşağıdaki tabloda yer almaktadır Arı Sütü Arı sütü koyu kıvamda jelatinöz vasıfta olup beyaz-sarı renktedir. Arı sütü için uluslararası üretim standartları bulunmayıp Brezilya, Bulgaristan, Japonya ve İsviçre de uygulanan ulusal standartlar

Detaylı

Gestasyonel Diyabette Nötrofil- Lenfosit Oranı, Ortalama Platelet Hacmi ve Solubıl İnterlökin 2 Reseptör Düzeyi

Gestasyonel Diyabette Nötrofil- Lenfosit Oranı, Ortalama Platelet Hacmi ve Solubıl İnterlökin 2 Reseptör Düzeyi Gestasyonel Diyabette Nötrofil- Lenfosit Oranı, Ortalama Platelet Hacmi ve Solubıl İnterlökin 2 Reseptör Düzeyi Yrd. Doç. Dr. Cuma MERTOĞLU Erzincan Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Biyokimya Gestasyonel

Detaylı

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE

SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE SİSTEMİK İNFLAMASYON VE NÖRONAL AKTİVİTE Eyüp S. Akarsu Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji ABD 22. Ulusal Farmakoloji Kongresi 5 Kasım 2013, Antalya 1 Organizmanın çok çeşitli tehdit algısına

Detaylı

Lourdes. Serbest Radikallerle Savaşan SAĞLIK ve GENÇLİK DOLU SU

Lourdes. Serbest Radikallerle Savaşan SAĞLIK ve GENÇLİK DOLU SU Lourdes Serbest Radikallerle Savaşan SAĞLIK ve GENÇLİK DOLU SU Serbest Radikaller Yaşlanma sürecinin en önemli unsurlarından biri serbest radikallerin hücrelerimiz ve DNA mıza verdiği zararlardır. Serbest

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı: GÖKÇE AYKOL ŞAHİN Unvanı: Yrd. Doç. Dr. Öğrenim Durumu Derece Alan Üniversite Yıl Yüksek Lisans Diş Hekimliği İstanbul Üniversitesi 2003 Doktora Periodontoloji Anabilim Dalı İstanbul

Detaylı

Solunum Sistemi Fizyolojisi

Solunum Sistemi Fizyolojisi Solunum Sistemi Fizyolojisi 1 2 3 4 5 6 7 Solunum Sistemini Oluşturan Yapılar Solunum sistemi burun, agız, farinks (yutak), larinks (gırtlak), trakea (soluk borusu), bronslar, bronsioller, ve alveollerden

Detaylı

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR

KALSİYOTROPİK İLAÇLAR KALSİYOTROPİK İLAÇLAR Kalsiyumun vücut için önemi: Hücrede; membran, mitokondri, Endoplazmik retikulumda bağlı halde ve; stoplazmada serbest halde bulunur. Hücrenin canlılığı ve fonksiyonları için önemlidir.

Detaylı