TÜRKİYE İLE ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİ NİN BEŞERİ KALKINMIŞLIK DÜZEYLERİ VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRKİYE İLE ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİ NİN BEŞERİ KALKINMIŞLIK DÜZEYLERİ VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ"

Transkript

1 635 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ TÜRKİYE İLE ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİ NİN BEŞERİ KALKINMIŞLIK DÜZEYLERİ VE KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ İbrahim Güran Yumuşak Mahmut Bilen ** GİRİŞ Sosyalist ekonomik sistemle yönetilmiş ülkelerin bir bölümü, Sovyet bloğunun çökmesinin ardından üretim ve mübadele biçimlerini piyasa ekonomisine doğru köklü bir şekilde dönüştürmeye çalışmaktadırlar. Bu ekonomilerde gerek mülkiyet yapısı gerekse tüketici ve üretici davranışları köklü bir şekilde değişime uğramaktadır. Bu ülkelerin ekonomik yapıları geçiş ekonomisi olarak tanımlanmaktadır. Geçiş ekonomisi sürecinde olan ve Bağımsız Devletler Topluluğu içerisinde yer alan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri, birçok nedenden dolayı araştırmacıların yakın ilgisine konu olmuşlardır. Bu ülkelerde ekonomik dönüşüm süreci ve sonrasında kaydedilen gelişmelerin analizi bu açından önem taşımaktadır. Bu araştırmada geçiş ekonomisi özelliği gösteren Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınma düzeyleri ile beşeri kalkınma ve ekonomik gelişim arasındaki ilişki konu edilmektedir. Bildiri, Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınmışlık düzeylerini karşılaştırmalı olarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu amaca, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan, Azerbaycan, Türkmenistan ve Türkiye nin okur-yazarlık oranı, okullaşma oranı, ortalama yaşam süresi ve kişi başına düşen milli gelir rakamlarından elde edilen beşeri kalkınma indeks değerleri kullanılarak ve tablo analizleri yapılarak ulaşılmaya çalışılacaktır. Böylelikle bu ülkelerin, iktisadi gelişmenin en önemli unsurlarından biri olan beşeri sermaye potansiyelleri tespit edilmiş olacaktır. Ülkelerin iktisadi gelişmişlik düzeylerinin gelir yanında eğitim, sağlık ve yaşam kalitesini gösteren diğer kriterlerin de dikkate alınarak incelenmesi daha doğru bir yaklaşım olarak kabul edilmektedir. Birleşmiş Milletler Kalkınma Teşkilatı nın 1990 yılından itibaren her yıl yayınladığı Beşeri Kalkınma İndeksi (Human Development Index-HDI) ülkelerin gelişmişliklerini yalnızca nicelik açısından değil aynı zamanda nitelik açısından da ölçen önemli bir göstergedir. Bu indekste ekonomik performans, beşeri kalkınmanın temeli olan eğitim ve sağlık göstergeleriyle beraber ele alınmaktadır. Bildirinin ilk bölümünde geçiş ekonomilerinin temel özellikleri ve ekonomik performans ile beşeri kalkınma arasındaki ilişki ele alınacaktır. İkinci bölümde beşeri sermaye kavramının ve beşeri kalkınma indeksinin içeriği hakkında bilgi verilecektir. Üçüncü bölümde Türkiye ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin Beşeri Kalkınma İndeksi ndeki sıralaması ve trendleri incelenecektir. Son bölümde ise ilgili ülkelerin beşeri kalkınma indeksinde yer alan göstergelerinin karşılaştırmalı analizi yapılacaktır. Türkiye ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin ekonomik performansları ile beşeri kalkınma düzeyleri arasındaki ilişkiyi daha kapsamlı olarak ortaya koyabilmek için gerekli veri setinin tam ve güvenilir biçimde sağlandığı takdirde çalışma, ekonometrik veya istatistiksel yöntemler kullanılarak geliştirilebilecektir. Yrd. Doç. Dr. Kocaeli Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü, Türkiye, e-posta: ** Yrd. Doç. Dr. Sakarya Üniversitesi İ.İ.B.F. İktisat Bölümü, Türkiye,

2 636 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ 1. GEÇİŞ EKONOMİLERİ VE BEŞERİ KALKINMA Sosyalist bloğun 1989 yılında çökmesinden sonra bu blokta yer alan ülkeler ekonomik sistemlerini dönüştürme çabasına girişmişlerdir. Merkezi plan ekonomisinden serbest piyasa ekonomisine geçiş sürecini yaşayan bu ülkelerin ekonomik yapıları Geçiş Ekonomisi olarak isimlendirilmektedir. Bu ülkeler farklı kriterlere göre gruplandırılmakla birlikte genel olarak coğrafi ve bağlı oldukları birliğe göre kategorik sınıflandırmaya tabi tutulmaktadır: Merkezi ve Doğu Avrupa Ülkeleri ile Baltık Ülkeleri (Çek Cumhuriyeti, Polonya, Litvanya vd.), Güney- Doğu Avrupa Ülkeleri (Yugoslavya, Bosna Hersek, Arnavutluk vd.) ve Bağımsız Devletler Topluluğu (Gürcistan, Ukrayna, Azerbaycan vd.) gibi. Plan ekonomisinden piyasa ekonomisine geçiş zorlu bir süreçtir ve radikal reformların gerçekleştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Kurumsal yapı ile birlikte sosyal normların, informal kurumların, güçler ve değerler arasındaki ilişkilerin dönüştürülmesi gerekmektedir 749. Bu dönüşüm, geçiş ekonomilerinin mevcut ekonomik problemlerine yenilerini de eklemek suretiyle piyasa ekonomisine geçişi zorlaştırmaktadır. Ayrıca 1990 ların başında Merkezi ve Doğu Avrupa Ülkeleri ile Bağımsız Devletler Topluluğu üyesi ülkelerde yaşanan ekonomik çöküntü, yoksulluğu artırmış, gelir dağılımını bozmuş ve işsizlik oranlarını yükseltmiştir. Zira özellikle Eski Sovyetler Birliği ülkelerinde yaşayan insanların önemli bir bölümünün hayat standartları eskisinden daha kötüdür. Bu durum bu ülkelerdeki piyasa ekonomisine geçiş sürecini aksatmış ve buna olan inancı olumsuz etkilemiştir. Yeni ekonomik düzen ve ilişkilerin kurulması, geliştirilmesi insanların algılarının değişmesine bağlıdır. Uzun yıllar boyunca kolektivist bir ekonomik anlayış içerisinde yaşayan insanların kendisi ve ailesinden yine kendisinin sorumlu olduğunu kabullenmesi oldukça zor bir süreçtir ve belirli bir süreyi gerektirmektedir. Planlı ekonomiden piyasa ekonomisine geçiş süreci aynı zamanda birçok sosyal maliyeti de içerisinde barındırmaktadır. Bunun birçok nedeni vardır. Bu nedenler arasında piyasa ekonomisinin sosyal güvenlik garantisi vermemesi, kişisel refahı sağlayan eğitim ve sağlık gibi hizmetleri bireylere bırakması, ekonomik etkinlik ve rekabet üzerine yoğunlaşması, yaşanan bütçe açıklarının sosyal hizmetleri aksatması sayılabilir 750. Geçiş ekonomilerinde farklı nitelikler görülmesine rağmen ortak sayılabilecek bazı özellikler taşımaktadırlar. Bu özelliklerden bazıları; devlet yönetiminin esneklikten görece uzak ancak güçlü olması, kamu sektörünün büyük olması, gelişmemiş kurumsal altyapı, yoksulluk sorunun yaygın bir şekilde göze çarpması sayılabilir. Bunların dışında kurumsal altyapı yetersizliğinden beslenen suç oranın yüksekliği ile rüşvet problemi yine ciddi temel sorunlar arasında yer almaktadır. Bu sorunlar, gelişmesi arzulanan piyasa ekonomisinin önündeki en önemli engellerin başında gelmektedir. Bu olumsuzlukların aksine bu ülkelerin diğer bir özelliği de, beşeri sermayenin en önemli unsuru olan eğitim alanındaki altyapılarının oldukça sağlam olduğudur. Geçiş ekonomisi sürecine dahil olan ülkelerin ekonomik yapıları ve durumları önemli ölçüde farklılık göstermektedir. Baltık ülkeleri ile Balkan ülkeleri arasındaki farklılıklar, Türk Cumhuriyetleri ile Merkezi Avrupa ülkeleri arasında da söz konusudur. Bu farklılıklara ilaveten ekonomilerini liberalleştirme ve özelleştirme programlarındaki farklılıklar da dikkate alındığında bu ülkelerin ekonomik performanslarında ve geçiş programlarının başarıyla sürdürülmesinde benzerliklerin sınırlı olduğu görülmektedir. Bu nedenle, değerlendirmelerin ülke bazında değil de, yapılan gruplandırma çerçevesinde ele alınması daha doğrudur. 749 Tridico, Pasquale, Institutional Change and Human Development in Transition Economies, EAEPE Conference, November, Bremen, s UNDP National Human Development Report, The Influence of Civil Society on the Human Development Process in Kyrgyzstan, Kyrgzy Republic,, s.16.

3 637 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Tablo 1: Geçiş Ekonomileri ve Ekonomik Performansları (1990-) Merkezi ve Doğu Avrupa Baltık Ülkeleri Güney Doğu Avrupa Ülkeleri Bağımsız Devletler Topluluğu Ülke Ortala ma Büyüm e Hızı KBD Gelir (SAGP/ USD) Ülke Ortala ma Büyü me Hızı KBD Gelir (SAGP/U SD) Ülke Ortala ma Büyüm e Hızı KBD Gelir (SAGP/U SD) Slovenya Makedonya Rusya Fed Litvanya Romanya Ukrayna Letonya Bosna Hersek Belarus Estonya Bulgaristan Moldova Polonya Arnavutluk Gürcistan Çek Cumh Ermenistan Slovakya Kazakistan Hırvatistan Azerbaycan 5016 Macaristan Türkmenista n Özbekistan Kırgızistan Tacikistan USD Kaynak: UNDP Human Development Report , Palgrave Macmillan, NewYork, 2007, s den derlenmiştir. Geçiş ekonomilerinin ekonomik performansları açısından bir değerlendirme yapıldığında özellikle Avrupa da yer alan ülkelerin büyüme ve kişi başına düşen gelir göstergelerinin diğerlerine göre oldukça yüksek olduğu ifade edilebilir. Merkezi ve Doğu Avrupa Ülkeleri ile Baltık Ülkeleri nin kişi başına düşen gelir düzeyleri USD (SAGP) arasında iken 1990 ile yılları arasındaki yıllık ortama büyüme hızları arasındadır. Güney Doğu Avrupa ülkelerinde ise kişi başına düşen gelir düzeyi USD (SAGP) ve yıllık ortama büyüme hızları ise Bosna Hersek ve Arnavutluk dışında oldukça düşüktür. Bağımsız Devletler Topluluğu nda yer alan ülkelerden Rusya dışında kalanların gelir düzeyleri 8000 USD ın (SAGP) altında iken yıllık ortalama büyüme performansları ise -6.8 ile 4.4 arasında dağılım

4 638 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ göstermektedir. Bu grup içerisinde yer alan Türk Cumhuriyetleri nin ekonomik performansları ise diğerlerine göre daha düşüktür. Geçiş ekonomilerinin beşeri kalkınma altyapısı düşük ekonomik performansla karşılaştırıldığında, sosyalist rejim tarafından yapılan sosyal yatırımlar nedeniyle göreceli olarak daha yüksektir. Ancak 1990 ların başında yaşanan ekonomik kriz nedeniyle gösterilen düşük ekonomik performans beşeri kalkınmayı da olumsuz etkilemekte, özellikle Baltık ülkeleri ile Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerinin ölüm oranlarının artmasına, ortalama yaşam sürelerinin kısalmasına, eğitim ve sağlığa yönelik yatırımların yavaşlamasına neden olmaktadır 751. Kırgızistan ın gelir, eğitim ve sağlık göstergeleri dikkate alındığında yaşanan ekonomik krizin etkileri daha açık bir şekilde görülmektedir. Nitekim 1993 yılında 2330 USD olan satın alma gücü paritesine göre kişi başına düşen gelir 1995 yılında 1850 USD seviyesine gerilemiş, bununla birlikte 67.3 yıl olan ortalama yaşam beklentisi 66 yıla ve % 66 okullaşma oranı % 63 e düşmüştür 752. Beşeri kalkınma alt yapısını oluşturan bu göstergeler ancak 2000 yılından sonra eski seviyelerine gelebilmişlerdir. Antik dönemlerdeki filozof ve tarihçilerden İbni Sina ya kadar birçok düşünür beşeri kalkınmaya ilişkin çeşitli değerlendirmeler yapmıştır. Bu nedenle beşeri kalkınma kavramı bir anlamda insanlık tarihi kadar eskidir. Ancak modern anlamda ve UNDP nin Beşeri Kalkınma Raporları nın dayandığı beşeri kalkınma kavramı, teorik altyapısı Amartya Sen tarafından yapılan çalışmalara dayanmakta ve insanların seçeneklerini artırma süreci olarak tanımlanmaktadır 753. İnsanların seçeneklerinin artırılması ise insanların kabiliyetlerinin genişletilmesi ile başarılabilir. Uzun ve sağlıklı bir yaşamı, bilgi edinmeyi ve iyi bir yaşam standardı için gerekli koşulların sağlanmasını ifade eden beşeri kalkınma kavramı dört temel unsuru içermektedir. Bunlar; insanların ekonomik anlamda tercihlerini genişletebilecek, iktisadi açıdan verimliliği sağlayabilecek etkinlik, insanları ayrımcılığa karşı koruyan ve beşeri kalkınma potansiyellerini özgürce kullanabildiği eşitlik, şimdiki ve gelecek nesillerin kabiliyetlerini güvenli biçimde kullanabileceği sürdürebilirlik ve doğuştan gelen potansiyel yeteneklerini keşfedebileceği ve bunları kullanabileceği bir kabiliyet gelişimidir 754. Beşeri kalkınma ile ekonomik performans arasındaki ilişki oldukça kompleks bir yapı arz etmektedir. Ekonomik büyüme, beşeri kalkınma düzeyini artırmaya katkı sağlamaktadır. Ancak ekonomik büyüme ile birlikte beşeri kalkınmanın gerçekleşeceğini ifade etmek doğru değildir. Bu nedenle geçiş ekonomisi olarak tanımlanan ülkelerin ekonomik performansları ile beşeri kalkınma performansı arasındaki ilişkiyi tümü için aynı şekilde ifade etmek mümkün değildir. Ülkelerin ekonomik performansları ile beşeri kalkınma performansları farklı olabilmektedir. Bunun en önemli nedeni, mevcut ekonomik sistemin dönüştürülmesinde yaşanan zorluklar ve bu çabanın oluşturduğu sosyo-ekonomik maliyetlerdir. Nitekim yıllarını kapsayan bir çalışmaya göre Kırgızistan ve Kazakistan ın hem gelir hem de beşeri kalkınmada gerileme söz konusu iken Tacikistan ve Azerbaycan ın beşeri kalkınma trendi istikrarlı ancak gelir düzeylerinde gerileme söz konusu olmuştur. Özbekistan ve Türkmenistan ise gelir ve beşeri kalkınma düzeylerinde herhangi artış sağlayamamıştır yıllarını kapsayan diğer bir çalışmada ise 16 ülkenin beşeri kalkınma düzeylerinde gerileme tespit edilmiştir. Bu gerilemenin temel nedenleri arasında da ekonomik durgunluk ve salgın hastalıklar (HIV/AIDS) önemli bir yer 751 Tridico, s UNDP, Kyrgysztan: National Human Development Report for 2000, s UNDP Uzbekistan, Education in Uzbekistan: Matching Supply and Demand, Tashkent, 2007/8, s UNDP Uzbekistan, s Tridico, s

5 639 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ tutmaktadır. Bu çalışmada ekonomik durgunluk nedeniyle beşeri kalkınma düzeyleri gerileyen ülkeler arasında Azerbaycan, Kırgızistan ve Tacikistan da yer almaktadır BEŞERİ SERMAYE VE BEŞERİ KALKINMA İNDEKSİ Bir firmanın değeri yalnızca maddi varlıklarının değeriyle değil aynı zamanda çalışanların sahip olduğu bilgi ve beceri düzeyiyle ölçülüyorsa, ülkelerin gelişmişliğini de yalnızca kişi başına düşen gelirle değil vatandaşlarının sahip olduğu bilgi ve sağlık düzeyini dikkate alarak değerlendirmek daha doğru bir yaklaşımdır. Bu nedenle ülkelerin gelişmişliğin ölçülmesinde ve karşılaştırılmasında yalnızca nicel göstergeler değil niteliğe ilişkin diğer göstergeler de dikkate alınmaktadır. Literatürde bir ülke nüfusunun niteliğini gösteren özellikler farklı tanımlamalarla yer almaktadır. Bu tanımlamalar beşeri sermaye kavramının yanı sıra sosyal sermaye, kültürel sermaye, çalışanların değeri, insan varlıkları ve insan kaynakları gibi kavramlarla da yapılmaktadır. Literatürdeki farklı kavramlar ve tanımlamalara rağmen beşeri sermaye, işgücünün ve bireylerin sahip olduğu faktörlerin bir kombinasyonu olarak görülmektedir. Beşeri sermaye insanların sahip olduğu birçok faktörü kapsamakla birlikte bilgi, beceri, kabiliyet, tutum, yorum, güvenirlik, bağlılık, yaratıcılık, bilgi paylaşma isteği, bir takımın parçası olma ve organizasyonun hedeflerine yoğunlaşma gibi unsurları da içermektedir 757. Beşeri sermayeye atfedilen vasıflar yalnızca bilgi ve beceri düzeyiyle sınırlı kalmamakta, bunların yanı sıra birçok özelliği de kapsamaktadır. Bu vasıflar; Teknik bilgi ve yetenek; Eğitim; Mesleki nitelikler; Çalışanların bir topluluğa katılımı; Mesleki gelişim; Girişimcilik ruhu, yenilikçilik, ileriyi düşünebilme, değişebilirlilik; Eğitim programları; Irk, din ve rekabette eşitlik; Özürlülere eşitlik; İstihdam güvenliği; Sendikal faaliyet; Çalışan sayısı; Çalışanların özellikleri ve etkinliği gibi unsurlardan oluşmaktadır 758. Bir ülkenin yukarıdaki belirtilen tüm vasıflarını ölçmenin, doğru bir kombinasyonla birleştirmenin ve beşeri sermaye düzeyini hesaplayarak bu verileri diğer ülkelerle karşılaştırmanın zorluğu nedeniyle daha kolay ölçülebilen standart verileri kullanmanın daha pratik bir yol olduğu ortadadır. Bu nedenle, Birleşmiş Milletler Kalkınma Teşkilatı (UNDP), ülkelerin kalkınmışlık düzeylerini eğitim, sağlık ve gelir verilerinden oluşturduğu Beşeri Kalkınma İndeksi 759 (HDI) ile ölçmektedir. Her indeksi oluşturmadaki zorluklar ve her hangi bir göstergenin gerçek düzeyini ölçmedeki hatalar bir tarafa bırakıldığında Beşeri Kalkınma İndeksi, belirli koşullar altına ülkelerin genel kalkınmışlık düzeylerini ve bu arada beşeri kalkınma seviyelerini gösteren en önemli indekstir. Şüphesiz beşeri kalkınmanın sonsuz sayıda göstergesi vardır; ancak ölçmedeki zorluklar sınırlı sayıda gösterge ile çalışmayı zorunlu kılmaktadır. Politik, kültürel ve ekonomik özgürlüklerden başlayarak, insan hakları, bireylerin yaratıcı ve verimli olmalarını sağlayacak seçeneklerinin çeşitlendirilmesine kadar birçok boyutu içine alan beşeri kalkınma sadece üç boyutu içermektedir. Sadece üç boyutun dikkate alınmasının altında, çok sayıda değişkenle çalışmanın dikkatleri başka yönlere kaydıracağı ve temel göstergelerin vurgulanamaması endişesi yatmaktadır Mendoza, Maria F. Trujillo, The Global Digital Divide: Exploring The Relation Between National Core Computing and Network Capacity and Progress in Human Development Over The Last Decade, Tulane University, 2001, s Abeysekera, Indra, James Guthrie, Human Capital Reporting in a Developing Nation, The British Accounting Review, Volume:36 (2004), s Abeysekera, s Beşeri Kalkınma İndeksi hakkında geniş bilgi için bakınız: Tuna, Yusuf, İbrahim G. Yumuşak, Kalkınmışlık Göstergesi Olarak Beşeri Kalkınma İndeksi ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme, İktisat Fakültesi Dergisi, Cilt:52, Sayı:1, 2002, s Tuna-Yumuşak, s.2-3.

6 640 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Beşeri kalkınma indeksinin birinci boyutu olan uzun ve sağlıklı yaşam, ortalama yaşam beklentisi ile ölçülmektedir. Yaşam beklentisinin önemi, sağlık ve beslenme ile ilgili olarak iyi bir yaşamın en önemli ölçütü olmasından kaynaklanmaktadır. Bireylerin sağlık ve beslenme ile ilgili hizmetler konusunda iyi durumda olduğu ülkelerde ortalama yaşam süresi diğer ülkelere göre daha uzun olmaktadır. Ortalama yaşam beklentisini belirleyen en temel sağlık göstergesi ise bebek ölüm oranıdır. Özellikle bebek ölüm oranlarının yüksek olduğu ülkelerde ortalama yaşam beklentisi de oldukça düşük olmaktadır. Bebek ölüm oranındaki iyileşme ise hızlı biçimde ortalama yaşam beklentisini artırmaktadır. Beşeri kalkınma indeksinin ikinci boyutu olan bilgi ve eğitim ise, bu boyutun en önemli ve kolay hesaplanabilir göstergeleri ile ölçülmektedir. Nüfusun okul çağındaki yaş grubu okullaşma oranı ile okul çağının üzerindeki grubu ise okur-yazarlık oranı ile ölçülmektedir. Şüphesiz özellikle yetişkin nüfusun eğitim durumunun yalnızca okur-yazarlık oranı ile ölçülmesi özellikle ülkelerarası karşılaştırmalar söz konusu olduğunda hatalı sonuçlara yol açabilmektedir. Okullaşma oranı ile yetişkinlerin okuryazarlık oranının aynı olduğu ancak yüksek öğrenim düzeyleri farklı olan iki ülkenin eğitim göstergeleri bu ölçümlerde aynı çıkmaktadır. Ancak tüm ülkeler için kolay ve doğru hesaplanabilmesi nedeniyle okur-yazarlık ve okullaşma oranları ülkelerin eğitim düzeyini ölçmede bu göstergelere riayet edilmesini gerekli kılmaktadır. İyi bir yaşam sürdürebilmek için gerekli kaynaklara sahip olabilmek, beşeri kalkınmanın üçüncü ve ölçmesi en zor olan boyutunu oluşturmaktadır. Bu boyutla ilgili gerektiği kadar güvenilir veriler olmadığından ortalama gelir düzeyleri dikkate alınmaktadır. Ülkeler arasındaki farklılıkları gidermek amacıyla da satın alma gücü paritesine göre hesaplanmış kişi başına düşen gerçek gayr-ı safi yurt içi hasıla rakamları kullanılmakta ve gelirin refah düzeyine olan marjinal katkısını dikkate alan hesaplamalar yapılmaktadır. Her ülkenin eğitim, sağlık ve gelir göstergeleri belirli hesaplamalardan geçirilerek 0 ile 1 arasında bir değere dönüştürüldükten sonra toplanarak üçe bölünmekte ve böylelikle her ülkenin indeks değeri hesaplanmaktadır. Bu hesaplamada, her indekste yer alan bir puanlık iyileşmenin ortalamaya etkisi aynı olmakla birlikte beşeri kalkınma sürecine olan marjinal etkisi farklı olabilmektedir. Örneğin ortalama yaşam süresini gösteren ortalama yaşam indeksindeki 0.1 puanlık gelişmenin 0.5 veya 0.9 puana ilavesi farklı etkiler oluşturmasına rağmen ortalamaya etkileri aynı kalmaktadır. Yine sağlık indeksindeki 0.1 puanlık gelişme ile gelir veya eğitim indeksindeki 0.1 lık puanlık iyileşmeler ortalamayı eşit düzeyde etkilemekle birlikte beşeri kalkınma sürecine farklı düzeylerde katkı sağlayabilmektedir. Bu ve buna benzer eksikliklerine rağmen beşeri kalkınma indeksi, ülkelerin gelişmişliğini ve beşeri kalkınma düzeyini göstermesi açısından önemli bir indeks olarak kabul edilmektedir. 3. TÜRKİYE ve ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİ NİN BEŞERİ KALKINMA İNDEKSİNDEKİ DÜZEYLERİ Ülkelerin ekonomik gelişiminin en temel unsurlarından birini beşeri sermaye gücü oluşturmaktadır. Fiziki sermaye, teknolojik gelişim ve doğal kaynaklar gibi diğer unsurların varlığı ile iktisadi sistemin işleyişi de diğer önemli unsurlar arasında yer almaktadır. Şüphesiz bütün unsurların ekonomik gelişim üzerinde önemli etkileri mevcuttur. Ancak beşeri sermaye ekonomik gelişimin temel unsurlarından biri olmasının yanı sıra diğer unsurların oluşmasında ve verimli biçimde kullanılmasında da pozitif etkiler oluşturmaktadır. Bu nedenle ülkelerin ekonomik gelişiminde beşeri sermaye potansiyeli oldukça önemli bir faktör olarak kabul edilmektedir. Iij = (maxxij-xij) / (maxxij-minxij) (Yoksunlaşma İndeksi) Ij = 1/3 Iij HDI = 1-Ij

7 641 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin ekonomik gelişimlerine ait bir değerlendirme yapabilmek için yalnızca gelir düzeylerini dikkate almak çok anlamlı olmayabilir. Zira bu ülkelerin piyasa ekonomisine geçiş süreçleri hala devam etmekte olup gelir düzeyleri vatandaşlarının refah seviyelerini göstermede yetersiz kalabilmektedir. Bu nedenle, gelir düzeyleri ile birlikte ekonomik gelişimin önemli bir unsuru olar beşeri kalkınma düzeylerini de dikkate almak gerekmektedir. Bunu da en iyi beşeri kalkınma indeksi göstermektedir. Tablo 2: Beşeri Kalkınma İndeksi nde Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin ve Seçilmiş Bazı Ülkelerin Aldığı Değerler (2007-8) Ülke ve Sıralama Ortala ma Yaşam Süresi (yıl) Yetişki n Okuryazarlı k Oranı (%) Gerçek Okullaşm GSYİH a Oran (%) Kişi Başına Düşen (SAGP $) Ortala ma Yaşam İndeksi Eğitim İndeksi GSYİH İndeksi Beşeri Kalkın ma İndeksi Değeri Gelir sıralama sıy-la BKİ sıralama sı arasında ki fark 1 İzlanda Norveç Avustralya Kazakistan , Türkiye Azerbaycan Türkmenistan * Özbekistan * Kırgızistan Tacikistan Sierra Leone Geliş. Olan Ülk Dünya Tahmini Kaynak: UNDP Human Development Report , Palgrave Macmillan, NewYork, 2007, s den derlenmiştir.

8 642 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınma indeksinde yer alan göstergeleri ve sıralamaları Tablo 2 de yer almaktadır. Ayrıca karşılaştırma yapabilmek amacıyla bu indekste ilk üç ve son sırada yer alan ülkelerin göstergeleri de tabloya dahil edilmiştir. verilerinden oluşturulan indeks göstergelerine göre en yüksek değere ve sıralamaya sahip Orta Asya Türk Cumhuriyeti Kazakistan dır indeks değerine sahip Kazakistan bu ortalama ile 177 ülke arasında 73. sıradadır. Kazakistan, beşeri kalkınma indeksinde yer alan göstergeler arasında en yüksek değere ise eğitim göstergeleriyle ulaşmıştır eğitim indeks değeri, sıralamada birinci olan İzlanda nın indeks değerine oldukça yakındır. Kazakistan ı 84. sıra ile Türkiye, 98. sıra ile Azerbaycan, 109. sıra ile Türkmenistan, 113. sıra ile Özbekistan, 116. sıra ile Kırgızistan ve 122 sıra ile Tacikistan takip etmektedir. Bu ülkelerin kendi aralarındaki sıralamadaki yerlerini Türkiye hariç, daha ziyade gelir indeksi değerleri belirlemektedir. Yaşam ve eğitim indeksi değerleri birlerine daha yakın olması nedeniyle gelir indeksi yüksek olan ülkeler sıralamada daha üst seviyede yer almaktadır. Türkiye ise daha yüksek gelir ve yaşam indeksi değerine sahip olmasına rağmen, eğitim indeksinde sahip olduğu değer, diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin eğitim indeks değerlerinden düşüktür. Buna rağmen gelir indeksi değerinin diğer ülkelerin değerlerinden yüksek olması nedeniyle sıralamada Kazakistan ın arkasında diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin ise üzerinde yer almaktadır. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınma indeksindeki sıralamasında göze çarpan önemli bir husus ise Tablo 2 nin en sağındaki sütunda yer almaktadır. Gelir düzeylerine göre yapılan sıralama ile eğitim ve sağlık düzeylerinin de katıldığı BKİ sıralaması arasındaki farkı gösteren bu sütunda Türkiye hariç Orta Asya Türk Cumhuriyetleri pozitif değere sahiptir. Özellikle Tacikistan, Kırgızistan ve Özbekistan olmak üzere Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin eğitim indeksinde sahip olduğu yüksek değerlere rağmen düşük gelir indeksi değerleri, bu ülkeleri sıralamada aşağıya itmektedir. Başka bir ifadeyle, bu ülkelerin gelir indeksi değerlerindeki artışlar sahip olunan yüksek eğitim indeksi değerleri nedeniyle hızlı biçimde üst sıralara taşıyacaktır. Türkiye ise diğer ülkelerin aksine sahip olduğu düşük eğitim indeksi değerleri nedeniyle gelir düzeyine göre yapılan sıralamanın 18 basamak altında yer almaktadır. Bu durum, sahip olunan gelir düzeyinin gerektirdiği eğitim ve yaşam indeksi değerlerinin altında yer aldığını göstermektedir. Türkiye nin özellikle eğitim indeksi değerlerinin benzer gelir seviyesine sahip ülkelerin altında yer almasının temel nedeni ise eğitimde cinsiyet ve bölgesel eşitsizliklerin oldukça yüksek oluşudur 761. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile Türkiye nin BKİ göstergelerinin kendi aralarındaki karşılaştırılması aşağıdaki grafiklerde yapılmıştır. Grafiklere göre, yaşam indeksinde en yüksek değer Türkiye ye en düşük değer ise Türkmenistan a aittir. Eğitim indeksinde en yüksek değer Kazakistan a en düşük değer ise Türkiye ye aittir. Gelir indeksinde en yüksek değer Türkiye ye en düşük değer de Tacikistan a aittir. 761 Geniş bilgi için bakınız: Yumuşak, İbrahim Güran, Gelişmekte Olan Ülkeler ve Türkiye Açısından Eğitimin Ekonomik ve Sosyal Boyutu Üzerine Bir Değerlendirme, Disiplinler arası Kadın Sempozyumu Bildiriler Kitabı, Cilt:III, 1-4 Mart 2002, Yeditepe Üniversitesi GSF Yayını, İstanbul, s

9 643 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Grafik 1: Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin Beşeri Kalkınma İndeksi Değerleri (2007-8) 1 0,8 0,6 0,4 0,2 0 Ortalama Yaşam İndeksi Eğitim İndeksi GSYİH İndeksi Kazakistan Türkiye Azerbaycan Türkmenistan Özbekistan Kırgızistan Tacikistan Kaynak: UNDP Human Development Report , Palgrave Macmillan, NewYork, 2007, s den derlenmiştir. Kazakistan ın yüksek eğitim indeksi değeri, gelir ve yaşam indeksi değerlerinin Türkiye den daha düşük olmasına rağmen onu Türkiye nin 11 basamak üstüne taşımıştır. Türkiye ise yaşam ve gelir indeksindeki yüksek değerlere rağmen eğitim indeksindeki en düşük seviyesi nedeniyle kendi aralarındaki sıralamada ikinciliğe ulaştırmıştır. Eğitim ve yaşam göstergelerinin daha yavaş ve gecikmeli değiştiği dikkate alındığında düşük gelire sahip ülkelerin ekonomik performanslarındaki gelişmeyle daha üst sıralara tırmanması mümkün olabilecektir. Türkiye nin ise öncelikle eğitim indeksi değerini artırarak indeks sıralamasında üst sıralara tırmanması muhtemel bir gelişme olabilir. Grafik 2: Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin Beşeri Kalkınma İndeksi ndeki Sıralaması 1 0,8 0,6 0,4 0,2 73 Kazakistan; 0, Türkiye; 0, Azerbaycan; 0, Türkmenistan; 0, Özbekistan; 0, Kırgızistan; 0, Tacikistan; 0, Kazakistan 84 Türkiye 98 Azerbaycan 109Türkmenistan 113 Özbekistan 116 Kırgızistan 122 Tacikistan 0 Beşeri Kalkınma İndeksi Kaynak: UNDP Human Development Report , Palgrave Macmillan, NewYork, 2007, s den derlenmiştir. Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınma indeksindeki değerleri ve sıralaması Grafik 2 de yer almaktadır. İndekse göre indeks değeri ile Kazakistan 73. sıradadır. Kazakistan ın ele alınan ülke grubunda ilk sırada yer almasına neden olan temel unsur

10 644 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ gelir düzeyidir. Diğer Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nden daha yüksek bir gelir seviyesine sahip olan Kazakistan Türkiye nin eğitim göstergelerinden de daha iyi bir durumda olduğundan orta üst beşeri kalkınma düzeyinde yer almaktadır. Zira 0.8 in üzerindeki indeks değeri yüksek beşeri kalkınma, 0.5 ile 0.8 arası orta beşeri kalkınma ve 0.5 in altı ise düşük beşeri kalkınma düzeyi olarak kabul edilmektedir. Kazakistan ı indeks değeri ile Türkiye takip etmektedir ve Türkiye bu değer ile 84. sıradadır. Türkiye Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ne göre daha düşük eğitim seviyesine sahip olmakla birlikte 8407 USD lık gelir göstergesi ile grubun lideri durumundadır. Aynı zamanda 71.4 yıl ortalama yaşam süresi açısından da Türkiye yine grubun lideridir. Türkiye, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ne göre daha düşük eğitim göstergelerine sahip olmakla birlikte ortalama yaşam süresi ve gelir göstergelerindeki liderliği nedeniyle grubun ikinci sırasında yer almaktadır. Türkiye, eğer eğitim göstergelerini daha üst seviyeye çıkarabilirse grubun liderliğine de yükselebilir. Kazakistan ve Türkiye nin arkasından indeks değeri ile Azerbaycan 98., indeks değeri ile Türkmenistan 109., indeks değeri ile Özbekistan 113.,0.696 indeks değeri ile Kırgızistan 116. ve indeks değeri ile Tacikistan 122. sırada yer almaktadır. Bu ülkelerin eğitim göstergeleri ve ortalama yaşam süreleri birbirlerine oldukça benzer olduğundan sıralama gelir düzeyleri tarafından belirlenmektedir. Özellikle Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan benzer gelir seviyelerine sahip ülkelere göre oldukça yüksek eğitim ve sağlık düzeylerine sahiptir. Dolayısıyla bu ülkeler, gelir performanslarındaki gelişmelere bağlı olarak kendi aralarında ve genel sıralamada daha üst sıralara yükselmeleri mümkün olabilir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınma indeksi değerlerindeki trende mevcut veriler ışığında bakıldığında farklı performanslara sahip olunduğunu görülmektedir. Nitekim, Kazakistan ın indeks değerleri önce düşüş daha sonra ise artış göstererek daha yüksek bir düzeye çıkarken Azerbaycan dışındaki ülkelerin değerlerinde gerileme söz konusu olmaktadır. Azerbaycan ın indeks değeri ise iki yılın verilerine göre aynıdır. Türkiye nin indeks trendi, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin indeks trendlerinin aksine oldukça istikrarlı biçimde yükselmektedir. Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin beşeri kalkınma indeksinde yer alan göstergelere genel olarak bakıldığında ise 1995 yılına kadar gerilediğini, bu yıldan itibaren ise yükseldiği göze çarpmaktadır. Örneğin Kazakistan ın ortalama yaşam ümidi 1990 yılında 68.1 yıl iken 1995 yılında 63.5 yıla gerilemiş, 2004 yılında ise 66.2 yıla yükselmiştir. Okullaşma oranı da 1990 yılında % 80 iken 1995 yılında % 73 e gerilemiş, 2004 yılında ise % 84 e çıkmıştır UNDP Kazakhistan, The Great Generation of Kazakhstan: Insight into the Future, Almaty,, s.21.

11 645 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Tablo 3: Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin Beşeri Kalkınma İndeks Trendleri Ülke Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Özbekistan Tacikistan Türkiye Türkmenistan Kaynak: UNDP, Human Development Report 2004, verilerinden derlenmiştir. Türkiye ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin gelir ve beşeri kalkınma indeks değerleri arasındaki karşılaştırma Grafik 3 de yer almaktadır. Grafikte ilk göze çarpan husus, gelir indeksi düştükçe gelirle beşeri kalkınma indeks değeri arasındaki farkın yükseldiğidir. Gelir artışıyla birlikte beşeri kalkınma indeksinin diğer göstergeleri olan eğitim ve ortalama yaşam seviyelerinin de yükselmesinin farkı azalttığı yorumu yapılabilir. Bu çerçevede en yüksek fark Tacikistan ın değerleri arasındayken en düşük fark ise Türkiye nin değerleri arasındadır. Grafik 3: Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin Beşeri Kalkınma İndeks Değerleri ile GSYİH İndeks Değerlerinin Karşılaştırılması (2007-8) 0,8 0,7 0,6 0,794 0,775 0,728 0,74 0,746 0,653 0,713 0,702 0,696 0,609 0,673 0,5 0,505 0,494 0,4 0,435 Kazakistan Türkiye Azerbaycan Türkmenistan Özbekistan Kırgızistan Tacikistan GSYİH İndeksi BKİ Kaynak: UNDP Human Development Report , Palgrave Macmillan, NewYork, 2007, s den derlenmiştir.

12 646 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ 4. TÜRKİYE ve ORTA ASYA TÜRK CUMHURİYETLERİNİN BEŞERİ KALKINMIŞLIK DÜZEYLERİNİN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ Beşeri kalkınmanın temel unsurlarını nüfusun sahip olduğu eğitim ve sağlık düzeyi ile iyi bir yaşam sürdürmek için gereken mali imkânlar oluşturmaktadır. Beşeri kalkınma indeksi, beşeri kalkınmanın bu üç temel unsurunu ölçerek ülkeler arası bir karşılaştırma imkânı sağlamaktadır. Tablo 4 de Türkiye ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin eğitim göstergeleri, ortalama yaşam süreleri ve gelir düzeyleri yer almaktadır. Ülkelerin eğitim düzeyleri iki gösterge ile ölçülmüştür. Bunlar yetişkin okur-yazarlık oranı ve okullaşma oranıdır. Türkiye ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri arasında yetişkin okuryazarlık oranı açısından bir karşılaştırma yapıldığında Türkiye dışındaki ülkelerin % 99 civarında bir okur-yazarlık oranına sahip olduğu ancak Türkiye nin okur-yazarlık oranının % 87.4 olduğu görülmektedir. Bu ülkelerin okullaşma oranları ise birbirinden oldukça farklıdır. En düşük seviyeye Azerbaycan sahip iken en yüksek okullaşma oranı Kazakistan a aittir. Tablo 4. Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin Eğitim, Yaşam ve Gelir Düzeyleri Ülke Yetişkin Okuryazarlık Oranı (%) Okullaşma Oranı (%) Ortalama Yaşam Süresi (yıl) Kişi Başına Düşen Gerçek GSYİH (SAGP$) Kazakistan Türkiye Azerbaycan Türkmenistan * Özbekistan 99* Kırgızistan Tacikistan Tahmini Kaynak: UNDP Human Development Report , s den derlenmiştir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile Türkiye nin ortalama yaşam süreleri incelendiğinde 62.6 ve 71.4 yıl arasında değiştiği görülmektedir. Yaşam sürelerinde en yüksek değer Türkiye ye, en düşük değer ise Türkmenistan a aittir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile Türkiye arasındaki karşılaştırmada en yüksek farklılıkların kişi başına düşen gelir rakamlarında olduğu görülmektedir. Bu ülkeler arasında en düşük değer 1356 USD ile Tacikistan olurken, en yüksek gelire 8407 USD ile Türkiye sahiptir Eğitim Düzeyleri Açısından Karşılaştırma

13 647 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Türkiye ile Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin eğitim düzeyleri Grafik 4 te karşılaştırılmaktadır. Türkiye dışındaki ülkelerin yetişkin okuryazarlık oranları birbirlerine çok yakındır. Bunun en önemli nedeni, Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin tümünde yetişkinlerin neredeyse tamamının okuma yazma bilmesidir. Yetişkin okuryazarlık oranları açısından sıralama şu şekildedir: Kazakistan, Tacikistan, Özbekistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Kırgızistan ve Türkiye. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin yetişkin eğitiminde gösterdiği başarı cinsiyet eşitliğinde de sürmektedir. Örneğin Azerbaycan da kadınların % 17.4 ü, erkeklerin % 21.1 i yüksek öğrenim derecesine, kadınların 20.6 sı erkeklerin 24.1 i kolej ve teknik okul derecesine, kadınların 45.3 ü erkeklerin 41.2 si ortaöğrenim derecesine sahiptir. İlk ve lisansüstü derecelerinde ise eşitsizlik oranı daha yüksektir. İlköğrenimde kadınların oranı % 10.3 ve erkeklerin oranı % 3 iken lisansüstünde kadınların oranı % 4.4 ve erkeklerin oranı ise 7.1 düzeyindedir 763. Grafik 4. Okuryazarlık ve Okullaşma Oranları ,5 98,8 98, ,7 99,5 93,8 87, ,8 77,7 68,7 67,1 70,8 Y. Okuryazarlık Oranı Okullaşma Oranı Kazakistan Türkiye Azerbaycan Türkmenistan Özbekistan Kırgızistan Tacikistan Kaynak: UNDP Human Development Report , s den derlenmiştir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ile Türkiye, okul çağındaki nüfusun eğitim düzeylerini gösteren okullaşma oranı açısından karşılaştırıldığında yetişkin okur-yazarlık oranına göre daha farklı bir durum ortaya çıkmaktadır. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri, merkezi plan ekonomisinden kalan mirası eğitim açısından sürdürmekte fazla başarılı gözükmemektedirler. Kazakistan dışındaki ülkelerin okul çağındaki nüfusun ilk ve orta öğrenime devam etme oranları % 67 ile % 77 arasındadır. Türkiye ise yine Kırgızistan ın biraz üzerinde yer alarak eğitim açısından gösterdiği başarısız performansı okullaşma oranında da sürdürmektedir. Kazakistan, diğer ülkelerden farklı olarak okul çağındaki nüfusun yaklaşık % 94 ünün eğitimlerini sürdürmesini sağlamış gözükmektedir. Kazakistan ı Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan, Türkiye ve Azerbaycan takip etmektedir. Orta beşeri kalkınma seviyesine sahip ülkelerin ortalama yetişkin okur-yazarlık oranının % 78 ve ortalama okullaşma oranının % 65.3 olduğu göz önünde tutulduğunda Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin bu ortalamaların oldukça üzerinde bir seviyeye sahip olduğu görülmektedir UNDP, Azerbaijan Human Development Report 2007, Gender Attitudes in Azerbaijan: Trends and Challenge, Çevik Qrup Publishing, 2007, s UNDP Human Development Report , s.232.

14 648 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ 4.2. Ortalama Yaşam Süreleri Açısından Karşılaştırma Bir ülkede yaşayanların ve/veya bir ülkenin sağlık düzeyini birçok gösterge ile ölçmek mümkündür. Kişi başına düşen sağlık harcamaları, kişi başına düşen doktor ve hemşire sayısı, yatak başına düşen hasta sayısı ve bebek ölüm oranları gibi göstergeler bunlardan bazılarıdır. Sağlık alanındaki tüm gelişmelerin nihai olarak etkileyeceği en önemli gösterge ise ortalama yaşam süresidir. Doğal olarak bir ülkede verilen sağlık hizmetlerinin nicelik ve niteliğindeki gelişmeler o ülkede doğan çocukların ortalama yaşam ümitlerini artıracaktır. Bu nedenle ülkeler arası karşılaştırmalarda her canlı doğumda beklenen yaşam ümidi (yıl) en sık kullanan göstergelerden biridir. Beşeri kalkınma indeksi de, sağlık düzeyini bu gösterge ile ölçmektedir. Bir ülkede sağlık düzeyindeki her türlü gelişme ortalama yaşam süresini etkilemekle beraber bunlar arasında en büyük etkiye sahip en önemli gösterge bebek ölüm oranıdır aylık bebeklerin ölüm oranlarındaki gelişmeler, ortalama yaşam süresini gecikmeli olarak doğrudan etkileme gücüne sahiptir. Bu nedenle bazı ülkelerin bu konuda gösterdikleri hızlı gelişmeler neticesinde ortalama yaşam süreleri hızlı biçimde artış göstermektedir. Bebek ölüm oranlarının yüksek olduğu ülkelerde ise buna bağlı olarak ortalama yaşam süreleri düşük olmaktadır. Şüphesiz bir ülkedeki ortalama yaşam süresini etkileyen faktörler bebek ölüm oranlarından ibaret değildir. Bebek ölüm oranları düşük olan bazı ülkelerde, diğer unsurlardaki olumsuzluklar nedeniyle ortalama yaşam seviyesi de düşük olabilmektedir. Ayrıca düşük gelir seviyesine sahip olanların sağlık ve bakıma yönelik harcama düzeyleri de düşük olduğundan bebek ölüm oranları daha yüksek gerçekleşmektedir. Bu nedenle gelir dağılımındaki bozukluk dolaylı olarak bebek ölüm oranlarını da artırabilmektedir. Yukarıdaki tabloda Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ndeki bebek ölüm oranları yer almaktadır. Tabloya göre en düşük bebek ölüm oranına sahip ülke Türkiye olurken, Türkiye yi Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Tacikistan ve Azerbaycan takip etmektedir. En fakir % 20 lik dilimle en zengin % 20 lik dilim arasındaki farkın en yüksek olduğu ülke Türkiye iken, farkın en düşük olduğu ülke ise Özbekistan dır. Tablo 5: Bebek Ölüm Oranları Ülke Bebek Ölüm Oranı (1000 canlı doğumda) En fakir % 20 En zengin % 20 Ortalama Azerbaycan Kazakistan Kırgızistan Özbekistan Tacikistan Türkiye Türkmenistan Kaynak: UNDP Human Development Report , s.255 den derlenmiştir. Ortalama bebek ölüm oranları Hausmann, Ricardo, L.D. Tyson, S. Zahidi, The Global Gender Gap Report 2007, World Economic Forum, Geneva, 2007 den alınmıştır. Bu oranlar, tablodaki diğer

15 649 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ oranlardan farklı bir veri setine ait olup Türkmenistan a aitveri bulunamamıştır. Amanniyazova, Ludmila, Family Welfare in Turkmenistan: Trends and Indicators, Report No.8, Unicef, 2001, s.16 da Türkmenistan ın bebek ölüm oranı 1999 yılı için %o 25.4 olarak verilmektedir. Grafik 5 te Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ndeki ortalama yaşam süreleri gösterilmektedir. En yüksek ortalama yaşama sahip ülke 71.4 yıl ile Türkiye olurken, Türkiye yi 67.1 yıl ile Azerbaycan, 66.8 yıl ile Özbekistan, 66.3 yıl ile Tacikistan, 65.9 yıl ile Kazakistan, 65.6 yıl ile Kırgızistan ve 62.6 yıl ile Türkmenistan takip etmektedir. Orta beşeri kalkınma düzeyindeki ülkelerin ortalama yaşam süresinin 67.5 yıl olduğu göz önünde bulundurulduğunda Türkiye dışındaki ülkelerin bu ortalamanın gerisinde yer aldığı görülmektedir. 765 Grafik 5. Ortalama Yaşam Süreleri ,9 71,4 67,1 66,8 62,6 65,6 66,3 Ort. Yaşam Süresi (Yıl) Kazakistan Türkiye Azerbaycan Türkmenistan Özbekistan Kırgızistan Tacikistan Kaynak: UNDP Human Development Report , s den derlenmiştir Kişi Başına Düşen Gayrı Safi Yurt İçi Hasıla Düzeyi Açısından Karşılaştırma Yüksek eğitim ve sağlık düzeyi, iyi bir hayat standardı sağlayabilmek için gereken satın alma gücüne sahip olunmasıyla yaşam kalitesini daha anlamlı kılmaktadır. Beşeri kalkınma indeksinde yer alan her üç göstergenin ortalamaya katkısı eşit olmakla birlikte, gelir seviyesindeki düşüklük yüksek eğitim ve sağlık düzeyinin refah üzerindeki olumlu etkisini azaltmaktadır. Bundan dolayı, eğitim ve sağlık düzeyindeki gelişmeler yüksek gelirle birleştiğinde refah etkisini artırıcı bir faktör olmaktadır. Beşeri kalkınma indeksinde ülkelerin gelir göstergeleri satın alma gücü paritesine göre hesaplanmış kişi başına düşen gayrı safi yurt içi hasıla rakamları ile ölçülmektedir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin gelir düzeyleri karşılaştırılırken geçiş ekonomisi özelliklerini taşıdıkları gözden uzak tutulmamaktadır. Nitekim bu ülkelerin merkezi plana dayalı ekonomik sistemlerinde, 1990 lardan itibaren piyasa ekonomisine entegre çabaları ve bu çerçevede farklı düzeylerde liberalleşme ve özelleştirme faaliyetleri sürdürülmektedirler. Örneğin Orta Asya Cumhuriyetleri ile Baltık ülkeleri ve Doğu Avrupa ülkelerinin piyasa ekonomisine adaptasyon süreçleri ve gösterdikleri ekonomik performanslar farklı konjonktürler içerisinde devam etmektedir. Bu anlamda Avrupa Birliği ne dahil olan veya olmaya hazırlanan ülkelerin piyasa ekonomisine adaptasyonlarında ve ekonomik performanslarında diğerlerine göre önemli ölçüde farklılıklar gözükmektedir. Merkezi plan ekonomisine sahip oldukları dönemde de farklı ekonomik yapılara sahip olan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin bu geçiş ekonomisi süreçleri de farklı biçimlerde devam etmektedir. Bu nedenle bu ülkelerin kişi başına düşen gayrı safi yurt içi hasıla düzeyleri oldukça geniş bir yelpaze oluşturmaktadır. Tacikistan ve Kırgızistan ın kişi başına düşen geliri UNDP Human Development Report , s.232.

16 650 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ USD ın altında iken Özbekistan 2063 USD, Türkmenistan 3030 USD, Azerbaycan 5016 USD ve Kazakistan ise 7857 USD lık bir kişi başı gelir düzeyine sahiptir. Dolayısıyla eğitim ve ortalama yaşam süreleri açısından benzer düzeylere sahip olan bu ülkelerin gelir göstergeleri arasında 6 kata yakın bir farklılık söz konusu olmaktadır. Bu çerçevede, bu ülkelerin beşeri kalkınma indeksindeki sıralamaları gelir göstergeleri tarafından belirlendiği göze çarpmaktadır. Türkiye nin kişi başına geliri 8407 USD lık düzey ile bu ülkelerle karşılaştırıldığında en üst sırada yer almaktadır. Grafik 6. Kişi Başına Düşen Gelir Düzeyleri (USD/SAGP) KBD GSYİH (USD) 1356 Türkiye Kazakistan Azerbaycan Türkmenistan Özbekistan Kırgızistan Tacikistan Kaynak: UNDP Human Development Report , s den derlenmiştir. Beşeri kalkınma raporlarında Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri gelişme trendleri iki periyotta ele alınmaktadır. Bunlardan birincisi keskin bir yükselişin olduğu yılları arasıdır. İkinci aşama ise daha yavaş gelişmenin görüldüğü yıllarıdır. Nitekim Kazakistan ilk periyotta 54. sıradan 39 basamak atlayarak 93. sıraya çıkmış, ikinci periyotta ise 15 basamak ilerleyebilmiştir sonrasında ise 5 basamak çıkarak 73. sıraya yükselmiştir. Kazakistan ın özellikle ikinci aşamadaki yükselmesinde % 53 oranında ekonomik gelişmenin etkisi olmuş, eğitimdeki gelişmenin etkisi % 26 ve yaşam beklentisindeki iyileşmenin etkisini ise % 21 düzeyinde gerçekleşmiştir yılında Kazakistan ın kişi başına düşen gelir düzeyi 4508 USD iken 2004 yılında 7260 USD a çıkarak 2752 USD artmıştır yılları arasında Kazakistan da kişi başına gelir düzeyinin beşeri kalkınma indeksine etkisi % 48 oranında gerçekleşmiştir 767. SONUÇ Sovyet bloğu içerisinde yer alan ülkeler, bu bloğun sona ermesinden itibaren kendilerini merkezi plan ekonomisinden serbest piyasa ekonomisine geçiş süreci içerisinde bulmuşlardır. Her ülkenin piyasa ekonomisine geçiş süreci farklı mecralarda devam etmesine rağmen bu ülkelerin ekonomik yapıları geçiş ekonomisi olarak adlandırılmaktadır. Geçiş ekonomilerinin bu süreçteki ekonomik performansları içsel ve dışsal faktörlere bağlı olarak önemli ölçüde farklılıklar göstermektedir. Geçiş ekonomileri içerisinde yer alan Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ise, bu geçişin sosyo-ekonomik maliyetleri en fazla yaşayan ülkeler arasındadır. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin piyasa ekonomisine geçişinde ortaya çıkan zorlukları aşmasını sağlayabilecek en önemli faktörlerden biri, sahip oldukları beşeri sermaye potansiyelidir. Nitekim bu ülkelerin tamamında okur-yazarlık ve okullaşma oranlarından oluşan eğitim göstergeleri oldukça yüksektir. 766 UNDP Kazakhistan, National Human Development Report Kazakhstan for 2004: Education for All: the Key Goal for a New Millenium, Printed in Pilot TC, Kazakhstan, 2004, UNDP Kazakhistan, The Great Generation of Kazakhstan: Insight into the Future, s.20.

17 651 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Orta Asya Türk Cumhuriyetleri ve Türkiye nin beşeri kalkınma düzeyleri, beşeri kalkınma indeksi yardımıyla karşılaştırıldığında diğerlerine göre daha yüksek gelir ve eğitim düzeyi nedeniyle Kazakistan ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Kazakistan ın özellikle okullaşma oranı, % 93.8 le grup içerisindeki tüm ülkelerden oldukça yüksektir. 177 ülke içerisinde 73. sırada yer alan Kazakistan, orta üst beşeri kalkınma seviyesine sahiptir. Kazakistan ı 84. sırada yer alan Türkiye takip etmektedir. Türkiye gelir seviyesi bakımından ele alınan grup içerisinde en yüksek gelir ve ortalama yaşam ancak en düşük eğitim seviyesine sahiptir. Türkiye yi Azerbaycan, Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan takip etmekte ve bu ülkeler orta beşeri kalkınma düzeyi içerisinde yer almaktadırlar. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin kendi aralarındaki sıralamasını, benzer eğitim ve ortalama yaşam göstergeleri nedeniyle gelir düzeyleri tarafından belirlenmektedir. Özellikle Özbekistan, Kırgızistan ve Tacikistan ın gelir seviyeleri, benzer beşeri kalkınma düzeyine sahip ülkelere göre oldukça düşüktür. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin beşeri kalkınma göstergeleri ele alındığında, yüksek eğitim göstergelerine rağmen buna göre daha düşük gelir ve ortalama yaşam seviyesine sahip oldukları görülmektedir. Eğitim göstergelerinden okur-yazarlık oranı, okullaşma oranına göre daha yüksektir. Bu ülkelerin 1990 sonrasında yaşadığı ekonomik kriz, yalnızca gelir seviyelerini değil aynı zamanda eğitim ve ortalama yaşam göstergelerinin de gerilemesine neden olmuştur. Dolayısıyla bu ülkelerin ekonomik performanslarında yaşanan sıkıntılar, beşeri kalkınmanın diğer unsurlarını olumsuz etkilemiştir. Bu olumsuzlukların ortaya çıkmasında, bu ülkelerin piyasa ekonomisine geçişte yaşadığı zorlukların önemli bir etkisi olmuştur. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin ekonomik performansları ile beşeri kalkınma seviyeleri arasındaki ilişki, ülkelerin içinde bulunduğu farklı durumlar nedeniyle tam bir paralellik göstermemektedir. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nin iktisadi gelişimlerinde sahip oldukları beşeri sermaye potansiyelinden faydalanabilmeleri için öncelikle bu durumlarını korumaları ve geliştirmeleri gerekmektedir. Bunun gerçekleştirilebilmesi bu ülkelerin piyasa ekonomisine geçişte gösterecekleri performansa bağlı gözükmektedir. Bu ülkelerde, devletin birçok sektörde olduğu gibi eğitim ve sağlık alanından çekilerek sistemi piyasa koşullarına bağlama çabalarında intibak ve algılama zorlukları yaşanmakta ve bu durum yeni sistemin işleyişini aksatmaktadır. Ayrıca liberalleşmenin beraberinde getirdiği sosyo-ekonomik maliyetler mevcut beşeri sermaye potansiyellerini kullanmalarını engellemektedir. Piyasa ekonomisine dayalı sistemin yerleşmesi ve ekonomik istikrarın sağlanması ile birlikte bu ülkeler beşeri sermaye potansiyellerini harekete geçirebilecek ve iktisadi gelişmeleri için gerekli ivmeyi kazanabilecektir. KAYNAKÇA Abeysekera, Indra, James Guthrie, Human Capital Reporting in a Developing Nation, The British Accounting Review, Volume:36 (2004). Amanniyazova, Ludmila, Family Welfare in Turkmenistan: Trends and Indicators, Report No.8, Unicef, Hausmann, Ricardo, L.D. Tyson, S. Zahidi, The Global Gender Gap Report 2007, World Economic Forum, Geneva, Mendoza, Maria F. Trujillo, The Global Digital Divide: Exploring The Relation Between National Core Computing and Network Capacity and Progress in Human Development Over The Last Decade, Tulane University, 2001.

18 652 II. ULUSLARARASI SOSYAL BİLİMCİLER KONGRESİ Tridico, Pasquale, Institutional Change and Human Development in Transition Economies, EAEPE Conference, Bremen,. UNDP, Human Development Report , Palgrave Macmillan, NewYork, UNDP Azerbaijan, Azerbaijan Human Development Report 2007, Gender Attitudes in Azerbaijan: Trends and Challenge, Çevik Qrup Publishing, UNDP National Human Development Report, The Influence of Civil Society on the Human Development Process in Kyrgyzstan, Kyrgzy Republic,. UNDP Kazakhistan, The Great Generation of Kazakhstan: Insight into the Future, Almaty,. UNDP Kazakhistan, National Human Development Report Kazakhstan for 2004: Education for All: the Key Goal for a New Millenium, Printed in Pilot TC, Kazakhstan, UNDP, Kyrgysztan: National Human Development Report for UNDP Uzbekistan, Education in Uzbekistan: Matching Supply and Demand, Tashkent, 2007/8. Yumuşak, Kalkınmışlık Göstergesi Olarak Beşeri Kalkınma İndeksi ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme, İktisat Fakültesi Dergisi, Cilt:52, Sayı:1, 2002, s.1-26.

TÜRKİYE HANGİ SIRADA? İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE. Dr. Ayşe Betül YAPA. 68 Aralık 2013. Giriş

TÜRKİYE HANGİ SIRADA? İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE. Dr. Ayşe Betül YAPA. 68 Aralık 2013. Giriş 68 Aralık 2013 TÜRKİYE İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ NE GÖRE HANGİ SIRADA? Dr. Ayşe Betül YAPA Giriş Bir ülkede milli gelir artışının yüksek oluşu o ülkenin gelişmiş bir ülke olarak adlandırılabilmesi için yeterli

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ?

TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? TÜRK KONSEYİ EKONOMİK İLİŞKİLERİ YETERLİ Mİ? Dr. Fatih Macit, Süleyman Şah Üniversitesi Öğretim Üyesi, HASEN Bilim ve Uzmanlar Kurulu Üyesi Giriş Türk Konseyi nin temelleri 3 Ekim 2009 da imzalanan Nahçivan

Detaylı

Eği$mde Finansal Kaynakları Ar4rmak ve Yöne$şimi İyileş$rmek

Eği$mde Finansal Kaynakları Ar4rmak ve Yöne$şimi İyileş$rmek Eği$mde Finansal Kaynakları Ar4rmak ve Yöne$şimi İyileş$rmek Dünya Bankası Kasım, 2013 Alberto Rodriguez, Ph.D. Eği$m Sektörü Yöne$cisi Avrupa ve Orta Asya Beceri talebini etkileyen faktörler Yeni Teknolojiler

Detaylı

8.1. Gelirler Genel Müdürlüğü Eğitim Merkezi Çalışmaları

8.1. Gelirler Genel Müdürlüğü Eğitim Merkezi Çalışmaları 8. EĞİTİM. 8.1. Gelirler Genel Müdürlüğü Eğitim Merkezi Çalışmaları 01.01.2001 31.12.2001 tarihleri arasında Gelirler Genel Müdürlüğü Eğitim Merkezi nce merkez ve taşra teşkilatlarında çalışan çeşitli

Detaylı

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!

İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ! İNSANİ GELİŞMEYİ SÜRDÜRMEK:! EĞİTİM VE İŞGÜCÜ PİYASASI GÖSTERGELERİ İTİBARİYLE TÜRKİYE NİN PERFORMANSININ DEĞERLENDİRİLMESİ!! IŞIL KURNAZ" GAZİ ÜNİVERSİTESİ UNDP 2014 İNSANİ GELİŞME RAPORU# TÜRKİYE TANITIM

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK Dünyada gelir dağılımındaki adaletsizliğin hangi boyutlarda olduğunu

Detaylı

Bilgi Ekonomisinin bir Unsuru Olarak Yenilik Ekonomisi ve Türkiye Üzerine bir. İbrahim G. Yumuşak. İstanbul Medeniyet Üniversitesi

Bilgi Ekonomisinin bir Unsuru Olarak Yenilik Ekonomisi ve Türkiye Üzerine bir. İbrahim G. Yumuşak. İstanbul Medeniyet Üniversitesi Yumuşak Bilgi Ekonomisinin bir Unsuru Olarak Yenilik Ekonomisi ve Türkiye Üzerine bir Değerlendirme Bilgi Ekonomisinin bir Unsuru Olarak Yenilik Ekonomisi ve Türkiye Üzerine bir Değerlendirme İbrahim G.

Detaylı

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu

Toplam Erkek Kadin 20 35.9. Ermenistan Azerbaycan Gürcistan Kazakistan Kırgızistan Moldova Cumhuriyeti. Rusya Federasyonu Doğu Avrupa, Orta Asya ve Türkiye de İnsana Yakışır İstihdamın Geliştirilmesi Alena Nesporova Avrupa ve Orta Asya Bölge Direktör Yardımcısı Uluslararası Çalışma Ofisi, Cenevre Sunumun yapısı Kriz öncesi

Detaylı

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Almanya nın Büyümesi 4,000,000 3,500,000 3,000,000 2,500,000 2,000,000 Enerji Kullanımı Energy Use GSYH GDP 1,500,000 1,000,000 500,000 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Detaylı

Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği *

Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği * Sosyal Bakım Hizmetlerine Kamu Yatırımının İstihdam, Toplumsal Cinsiyet Eşitliği ve Yoksulluğa Etkileri: Türkiye Örneği * İstanbul Teknik Üniversitesi Kadın Araştırmaları Merkezi ve Levy Ekonomi Enstitüsü

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYE, ADAY-POTANSİYEL ADAY GEÇİŞ EKONOMİLERİNDE ÇOK BOYUTLU YOKSULLUK VE İNSANİ GELİŞMİŞLİK

TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYE, ADAY-POTANSİYEL ADAY GEÇİŞ EKONOMİLERİNDE ÇOK BOYUTLU YOKSULLUK VE İNSANİ GELİŞMİŞLİK TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYE, ADAY-POTANSİYEL ADAY GEÇİŞ EKONOMİLERİNDE ÇOK BOYUTLU YOKSULLUK VE İNSANİ GELİŞMİŞLİK Prof. Dr. Nuray GÖKÇEK KARACA Anadolu Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dekan

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

Herkes İçin Eğitim (EFA) Küresel İzleme Raporu KALİTE ZORUNLULUĞU

Herkes İçin Eğitim (EFA) Küresel İzleme Raporu KALİTE ZORUNLULUĞU Herkes İçin Eğitim (EFA) Küresel İzleme Raporu 2005 KALİTE ZORUNLULUĞU Başlık Mesajları (s.16) Altı Hedef: Dünya nerede duruyor? 1. Hedef: Erken çocukluk dönemi bakımı ve eğitimi. Dezavantajlı bir geçmişe

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI

MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI KKTC DEVLET PLANLAMA ÖRGÜTÜ MAKROEKONOMİK TAHMİN ÇALIŞMA SONUÇLARI 25.0 150 22.5 135 20.0 120 17.5 105 15.0 90 12.5 75 10.0 60 7.5 45 5.0 30 2.5 15 0.0 0 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7 9 11 1 3 5 7

Detaylı

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası OTP harcamalarının AB bütçesinin önemli bölümünü kapsaması, bu politikayı bütçe tartışmalarının da odak noktası yaparken, 2014-2020 Mali Çerçeve içinde tarım, kırsal

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ Türkiye milli katılım organizasyonunun, T.C. Ekonomi Bakanlığı'na izin başvurusu yapılmış olup, Türkel

Detaylı

Ekonomik Entegrasyon, Ülkeler Arası Yakınlaşma (Yakınsama) ve Avrasya Ekonomik Birliği. Ahmet Burçin Yereli*, Mustafa Kızıltan**, Emre Atsan***

Ekonomik Entegrasyon, Ülkeler Arası Yakınlaşma (Yakınsama) ve Avrasya Ekonomik Birliği. Ahmet Burçin Yereli*, Mustafa Kızıltan**, Emre Atsan*** Ekonomik Entegrasyon, Ülkeler Arası Yakınlaşma (Yakınsama) ve Avrasya Ekonomik Birliği Ahmet Burçin Yereli*, Mustafa Kızıltan**, Emre Atsan*** Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü, Ankara, Türkiye

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSANİ GELİŞME

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSANİ GELİŞME C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DÜNYADA VE TÜRKİYE DE İNSANİ GELİŞME Birleşmiş Milletler bünyesinde oluşturulan Birleşmiş Milletler Kalkınma

Detaylı

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1.1. GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 1. Ekonomik kalkınmanın önemli göstergelerinden biri olan kişi başına düşen GSYİH, TÜİK tarafından en son 2001 yılında hesaplanmıştır.

Detaylı

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM

BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM BURSA DA İLK 250 ŞİRKET VE İSTİHDAM Prof. Dr. Yusuf ALPER 1. GENEL OLARAK İSTİHDAM Ekonomik faaliyetin toplumsal açıdan en önemli ve anlamlı sonuçlarından birini, yarattığı istihdam kapasitesi oluşturur.

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

ÖĞRENMEDE EŞİTLİK? 2009 PISA sonuçlarının bölgesel analizi. Philippe Testot- Ferry Bölge Eği*m Danışmanı UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi

ÖĞRENMEDE EŞİTLİK? 2009 PISA sonuçlarının bölgesel analizi. Philippe Testot- Ferry Bölge Eği*m Danışmanı UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi ÖĞRENMEDE EŞİTLİK? 2009 PISA sonuçlarının bölgesel analizi Philippe Testot- Ferry Bölge Eği*m Danışmanı UNICEF ODA/BDT Bölge Ofisi PISA nedir? OECD nin Uluslararası Öğrenci Değerlendirme Programı 15 yaşındakilerin

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 Konya hizmetler sektörü güven endeksi geçen aya göre düştü: 2014 ün başından bu yana düşme eğilimini sürdüren Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Mayıs 2014 te bir önceki

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre yükselirken, geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

Türkiye. 2014 İnsani Gelişme Raporu ndaki İnsani Gelişme Endeksi (İGE) Değerleri ve Sıralamadaki Değişiklikler

Türkiye. 2014 İnsani Gelişme Raporu ndaki İnsani Gelişme Endeksi (İGE) Değerleri ve Sıralamadaki Değişiklikler 1 2014 İnsani Gelişme Raporu İnsani İlerlemeyi Sürdürmek: Kırılganlıkları Azaltmak ve Dayanıklılık Oluşturmak 2014 İnsani Gelişme Raporu ndaki Kompozit Endekslerle İlgili Açıklama Notu Türkiye 2014 İnsani

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ

DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ DIŞ TİCARETTE KÜRESEL EĞİLİMLER VE TÜRKİYE EKONOMİSİ (Taslak Rapor Özeti) Faruk Aydın Hülya Saygılı Mesut Saygılı Gökhan Yılmaz Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü

Detaylı

HABER BÜLTENİ Sayı 42

HABER BÜLTENİ Sayı 42 KONYA PERAKENDE SEKTÖRÜ DURAĞAN SEYRETTİ: HABER BÜLTENİ 04.08.2015 Sayı 42 Konya Perakende Güven Endeksi (KOPE) değeri geçen aya göre önemli bir değişim göstermedi. Önümüzdeki 3 aydaki satış fiyatı ve

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2013, No: 72 i Bu sayıda; Haziran İşgücü ve İstihdam gelişmeleri; Ocak-Ağustos Bütçe verileri değerlendirilmiştir. i 1 Gerçek işsizlikte ciddi artış

Detaylı

BÜYÜMEDE 110, ENFLASYONDA 134 ÜLKE BİZDEN DAHA İYİ DURUMDA

BÜYÜMEDE 110, ENFLASYONDA 134 ÜLKE BİZDEN DAHA İYİ DURUMDA Umut Oran Basın Açıklaması 12.5.2013 İşte görmezden gelinen IMF verilerinin ortaya koyduğu gerçek: EKONOMİDE MAKYAJ NAFİLE, BAŞARI HİKAYE BÜYÜMEDE 110, ENFLASYONDA 134 ÜLKE BİZDEN DAHA İYİ DURUMDA TÜRKİYE,

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org

Azerbaycan Enerji Görünümü GÖRÜNÜMÜ. Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi. www.hazar.org Azerbaycan Enerji GÖRÜNÜMÜ Hazar Strateji Enstitüsü Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi EKİM 214 www.hazar.org 1 HASEN Enerji ve Ekonomi Araştırmaları Merkezi, Geniş Hazar Bölgesi ne yönelik enerji,

Detaylı

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir.

1960 ile 2012 arasında ortalama yıllık büyüme oranı yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir. MESAJ 1 GEÇTIĞIMIZ ONYILLARDA KAYDEDILEN ISTIKRARLI BÜYÜME TÜRKIYE YI YÜKSEK GELIR EŞIĞINE GETIRIRKEN, REFAH PAYLAŞILMIŞ VE ORTA SINIFIN BÜYÜKLÜĞÜ IKI KATINA ÇIKMIŞTIR. 1960 ile 2012 arasında ortalama

Detaylı

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır

AKP hükümeti zamanında ekonomik büyüme ve istikrar sağlanmıştır Türkiye, AKP iktidarı zamanında ekonomik büyüme ve istikrar elde etmiştir. Bu başarı, geçmiş hükümetler ve diğer büyüyen ekonomiler ile karşılaştırıldığında pek de etkileyici değildir Temel Mesajlar 1.

Detaylı

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN

TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON YEŞİM CAN KIRKLARELİ-2014 Kırklareli Üniversitesi Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE 2013 YILINDA ENFLASYON HAZIRLAYAN YEŞİM CAN Adres: Ekonomik ve Sosyal

Detaylı

oranları genel yapıyla benzerlik göstermekte ve yüzde 24,4 ile Orta Doğu dışındaki ülkelere göre oldukça düşük bir seviyede bulunmaktadır.

oranları genel yapıyla benzerlik göstermekte ve yüzde 24,4 ile Orta Doğu dışındaki ülkelere göre oldukça düşük bir seviyede bulunmaktadır. YÖNETİCİ ÖZETİ Türkiye de kadınların işgücüne katılımı 2008 yılı itibariyle yüzde 24 tür. Bu oranla Türkiye, Ortadoğu ülkeleriyle aynı grupta yer alırken Güney Avrupa ile Latin Amerika ülkelerinin, hatta

Detaylı

Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR.

Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler. Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR. Türkiye de Erken Çocukluk Gelişimi ve Binyıl Kalkınma Hedefleri Yolunda Gelişmeler Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Yıldız YAPAR 12 Ekim 2010 Sunuş Planı Erken Çocukluk Gelişimi (EÇG) Nedir? Binyıl

Detaylı

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI

TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI TÜRKİYE NİN İHTİYAÇ DUYDUĞU FUAR 3.ELECTRONIST FUARI Sektörlerindeki ürünlerin, en son teknolojik gelişmelerin, dünyadaki trendlerin ve son uygulamaların sergilendiği, 25-28 Eylül 2014 tarihleri arasında

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre düştü: Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Temmuz 2014 te bir önceki aya göre 0,8 puan düşerek 0,9 puan değerini

Detaylı

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri

Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri Dünya Seramik Sektörü Dış Ticareti a) Seramik Kaplama Malzemeleri ÜLKE Dünya Seramik Kaplama Malzemeleri Üretiminde İlk 1 Ülke 29 21 211 212 212 Dünya /212 Üretiminden Aldığı Pay Değişim (%) (%) 1 ÇİN

Detaylı

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR

KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR KÜRESEL TİCARETTE TÜRKİYE NİN YENİDEN KONUMLANDIRILMASI-DIŞ TİCARETTE YENİ ROTALAR T.C. Ekonomi Bakanlığının gerçekleştirdiği Küresel Ticarette Türkiye nin Yeniden Konumlandırılması-Dış Ticarette Yeni

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101]

5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] 5.1. Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri [2011/101] KARAR ADI NO E 2011/101 Ulusal Yenilik Sistemi 2023 Yılı Hedefleri ĠLGĠLĠ DĠĞER KARARLA R T...... 2005/201 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sisteminin

Detaylı

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti

SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ. Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı. Damla OR, Yardımcı Araştırmacı. Yönetici Özeti 15 Nisan 2014 SANAYİDE GELİŞMELER VE İSTİHDAM EĞİLİMLERİ Esra DOĞAN, Misafir Araştırmacı Damla OR, Yardımcı Araştırmacı Yönetici Özeti Ocak dönemine işsizlik ve tarım dışı işsizlik oranlarında; bir önceki

Detaylı

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler 1. EKONOMİK YAPI 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler Bölge sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre 26 Bölge arasında son sırada bulunmaktadır. İller arasında bir karşılaştırma yapıldığında 81 il içersinde

Detaylı

2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU

2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU 2014 OCAK AYI İŞSİZLİK RAPORU HAZIRLAYAN 27.04.2014 RAPOR Prof. Dr. Halis Yunus ERSÖZ Prof. Dr. Mustafa DELİCAN Doç. Dr. Levent ŞAHİN 1. İşgücü Türkiye İşgücü Piyasasının Genel Görünümü Toplam nüfusun

Detaylı

ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE

ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE ONBĠRĠNCĠ BÖLÜM BÜYÜME, KALKINMA VE YOKSULLUKLA MÜCADELE Bu ünite tamamlandığında; Büyümenin kaynaklarının neler olduğunu belirtebileceğiz Büyüme teorilerini açıklayabileceğiz Hızlı büyüme için nelerin

Detaylı

Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından

Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından 1 16-30 Eylül 2011 Sayı: 21 MÜSİAD Araştırmalar ve Yayın Komisyonu GÜNCEL EKO-YORUM: TÜRKİYE NİN KREDİ NOTU NİHAYET ARTIRILDI Türkiye nin TL cinsinden yatırım yapma açısından kredi notu, 20 Eylül de S&P

Detaylı

SERKAN ÖZCAN. T. Vakıflar Bankası T.A.O

SERKAN ÖZCAN. T. Vakıflar Bankası T.A.O GLOBAL EKONOMİK GELİŞMELER VE TÜRK BANKACILIK SEKTÖRÜ ÜZERİNE BİR ANALİZ SERKAN ÖZCAN VAKIFBANK BAŞEKONOMİSTİ T. Vakıflar Bankası T.A.O 12 Kasım 2010 2010 yılına dünya ekonomisi bütçe ve borçlanma problemleriyle

Detaylı

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU T.C. DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI NİSAN, 2011 BÖLÜM 1: DOĞU MARMARA TR42 BÖLGESİ NE GENEL BAKIŞ BÖLÜM 2: ULUSAL GÖSTERGELER

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

01/07/2015 31/07/2015 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ

01/07/2015 31/07/2015 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ 01/07/2015 31/07/2015 TARİHLERİ ARASINDAKİ EŞYA TAŞIMA GEÇİŞLERİ Geçici Plaka İzni Geçiş Abd Minor Outlying Adaları 04 01 05 10 04 Almanya 13 01 01 70 01 186 69 135 161 Avustralya 01 01 Avusturya 01 09

Detaylı

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2010 YILLIK SOSYO-EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2010 YILLIK SOSYO-EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2010 YILLIK SOSYO-EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU Yayın Tarihi: Mayıs, 2011 MARKA Yayınları Serisi MAYIS 2011 Sayfa 2 TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ İÇİNDEKİLER RAPORUN AMACI VE KAPSAMI...

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

1. BİLİŞİM. 1.1. Dünya da Bilişim Altyapısı

1. BİLİŞİM. 1.1. Dünya da Bilişim Altyapısı 1. BİLİŞİM 1. Bilişim teknolojilerinin ülke kalkınmasında hızlandırıcı rolünden daha çok yararlanılması, bilgiye dayalı ekonomiye dönüşümler rekabet gücünün kazanılması, eğitim yoluyla insan gücü yaratılması

Detaylı

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015

BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 Sayı: 2015-34 BASIN DUYURUSU 30 Nisan 2015 PARA POLİTİKASI KURULU TOPLANTI ÖZETİ Toplantı Tarihi: 22 Nisan 2015 Enflasyon Gelişmeleri 1. Mart ayında tüketici fiyatları yüzde 1,19 oranında artmış ve yıllık

Detaylı

Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir?

Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir? tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Yeni kanun teklifi neden yeterli değildir? Güven Sak 28 Şubat 2012 Çerçeve Ne yapmak istiyoruz? İnsan gücümüz dünyanın en büyük 10 uncu ekonomisi olma

Detaylı

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar

EFA 2008 Küresel İzleme Raporu. 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Küresel İzleme Raporu 2015 e Kadar Başarabilecek miyiz? Önemli Noktalar EFA 2008 Raporu bir orta dönem değerlendirmesidir. 2000 yılından bu yana gerçekleşen önemli gelişmeler 1999-2005 yılları

Detaylı

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM Demografik Fırsat Penceresi

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM Demografik Fırsat Penceresi İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM 1. Dünya Çalışma Örgütü nün 213 yılında yayınladığı Global İstihdam Trendleri -213 verilerine göre; 212 yılında dünya genelinde toplam işsiz sayısı 197 milyonu bulmuş ve projeksiyonlara

Detaylı

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u)

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u) 1.1. Ticaret Türkiye ye paralel olarak TR82 Bölgesi nde de hizmetler sektörünün ekonomideki payının artmasıyla öne çıkan alanlardan biri de ticarettir. 2010 TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistiklerine

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

www.kuzka.gov.tr 1.1. Mali Yapı ve Finans 1.1.1. Banka Şube Sayısı TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop

www.kuzka.gov.tr 1.1. Mali Yapı ve Finans 1.1.1. Banka Şube Sayısı TR82 Bölgesi Kastamonu Çankırı Sinop 1.1. Mali Yapı ve Finans Ekonomik olarak tanımlanmış sınırlarda sermayenin yaygınlığı ve verimliliği genellikle mali ve finansal göstergelerle ölçülür. Bölgedeki bankaların durumu şube sayılarıyla, sermayenin

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU

EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU Standard Eurobarometer European Commission EUROBAROMETRE 71 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU BAHAR 2009 ULUSAL RAPOR ÖZET TÜRKİYE Standatd Eurobarometre 71 / Bahar 2009 TNS Görüş ve Sosyal Bu araştırma Avrupa

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER

DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 1.KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM ABD Merkez Bankası FED, 18 Aralık tarihinde tahvil alım programında azaltıma giderek toplam tahvil alım miktarını 85 milyar dolardan 75 milyar

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş PARA PİYASASI LİKİT EMEKLİLİK YATIRIM FONU(KAMU) YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Para Piyasası Likit Emeklilik Yatırım Fonu(KAMU) Emeklilik Yatırım Fonu nun

Detaylı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı

TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI. Genel ve Sanayi İhracatında Tekstil ve Hammaddeleri Sektörünün Payı Mart 2015 Tekstil ve Hammaddeleri Sektörü 2015 Yılı Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 TEKSTİL VE HAMMADDELERİ SEKTÖRÜ 2015 YILI ŞUBAT AYI İHRACAT

Detaylı

DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016

DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016 ÖZET DÜNYADA İSTİHDAM VE SOSYAL DURUM - EĞİLİMLER (WESO) 2016 ÖZET Uluslararası Çalışma Ofisi- Cenevre Küresel ekonomi yeni zaaf işaretleri sergiliyor Yapılan tahminlere göre dünya ekonomisi 2015 yılında

Detaylı

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail ÜNVER Mevlana Kalkınma Ajansı, Konya Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü KONYA ÖZELİNDE YABANCI SERMAYELİ FİRMALARIN ÜLKE BAZLI ANALİZİ 06.08.2014 1 DEĞERLENDİRME NOTU: İsmail

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK

DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK 11/7/2014 DÜNYA ÜRETİM RAPORU, 2014 YILI 1. ÇEYREK (Çeviren:Şeyda YILDIZ, Aybüke Tuğçe KARABÖRK) MAKİNE ŞUBESİ Kaynak: Birleşmiş Milletler Sınai Kalkınma Teşkilatı (UNIDO) www.unido.org DÜNYA ÜRETİMİ 2014

Detaylı

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ

BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ İÇİNDEKİLER BÖLÜM I MAKROEKONOMİYE GENEL BİR BAKIŞ Giriş... 1 1. Makroekonomi Kuramı... 1 2. Makroekonomi Politikası... 2 2.1. Makroekonomi Politikasının Amaçları... 2 2.1.1. Yüksek Üretim ve Çalışma Düzeyi...

Detaylı

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >>

TİCARİ İLİŞKİLER DURUM İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA AVRUPA BİRLİĞİ >> AVRUPA BİRLİĞİ >> Hazırlayan: Mustafa BAYBURTLU (TOBB AB Daire Başkanı) İKÖ ÜLKELERİ ARASINDA TİCARİ İLİŞKİLER VE EKONOMİK DURUM İslam Konferansı Örgütü (İKÖ) üyesi ülkelerin ekonomik yapıları, ekonomik

Detaylı

CILVEGÖZÜ SINIR KAPISI

CILVEGÖZÜ SINIR KAPISI 01/03/2006 31/03/2007 TARİHLERİ ARASINDAKİ SINIR GEÇİŞ İSTATİSTİKLERİ CILVEGÖZÜ SINIR KAPISI EŞYA TAŞIMALARI TRANSİT TAŞIMALAR TAŞIMALARI TOPLAM TOPLAM N Almanya 2 7 1 38,000 7 20,210,118 62 1,126,067

Detaylı

HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI

HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI 2015 HALI SEKTÖRÜ Şubat Ayı İhracat Bilgi Notu Tekstil, Deri ve Halı Şubesi İTKİB Genel Sekreterliği 03/2015 Page 1 HALI SEKTÖRÜ 2015 ŞUBAT AYI İHRACAT PERFORMANSI Ülkemizin halı ihracatı 2014 yılını %

Detaylı

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi

Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Banka Kredileri ve Büyüme İlişkisi Cahit YILMAZ Kültür Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İstanbul c.yilmaz@iku.edu.tr Key words:kredi,büyüme. Özet Banka kredileri ile ekonomik büyüme arasında

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ NİSAN 2016 ANKARA İçindekiler GİRİŞ... 2 AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ... 2 I. AB BÜTÇESİNİN GELİRLERİ... 2 II. AB BÜTÇESİNİN HARCAMALARI... 4 1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme... 4 2. Sürdürülebilir

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Selahattin SARI 2. Doğum Tarihi: 01.07.1950 3. Ünvanı: Prof.Dr., 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Selahattin SARI 2. Doğum Tarihi: 01.07.1950 3. Ünvanı: Prof.Dr., 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Selahattin SARI 2. Doğum Tarihi: 01.07.1950 3. Ünvanı: Prof.Dr., 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Maliye AİTİ A. 1979 Yüksek Lisans İktisat Dokuz Eylül Üniversitesi

Detaylı

PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR

PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR TEPE, mayıs ayında yükseldi. Geçen yılın aynı dönemine göre işlerin durumu, Önümüzdeki 3 aydaki tedarikçilerden

Detaylı

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KALKINMA PROGRAMI İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ VE TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRME

BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KALKINMA PROGRAMI İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ VE TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRME BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KALKINMA PROGRAMI İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ VE TÜRKİYE AÇISINDAN DEĞERLENDİRME Sırma DEMİR Sosyal Sektörler ve Koordinasyon Genel Müdürlüğü Ankara 2006 BİRLEŞMİŞ MİLLETLER KALKINMA PROGRAMI

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 Ticarette katma değer ölçümü, ihracata konu olan mal ve hizmetlerin üretimindeki değerin kaynağını ülke ve sektörler açısından ortaya koyabilmek amacıyla

Detaylı

1 Giriş. 2 Avrasya Ülkeleri SESSION 1

1 Giriş. 2 Avrasya Ülkeleri SESSION 1 SESSION 1 Türkiye ve Avrasya Ülkeleri Ekonomilerindeki Finansal Risklerin Reel Ekonomik Büyümeye ve Devlet Borçlanmasına Etkileri: 2000-2013 Effects of Financial Risks in Turkish and Eurasian Economies

Detaylı

Canan Ercan Çelik TEİD, Yönetim Kurulu Üyesi Borusan Holding Kurumsal Fonksiyonlar Başkanı

Canan Ercan Çelik TEİD, Yönetim Kurulu Üyesi Borusan Holding Kurumsal Fonksiyonlar Başkanı Canan Ercan Çelik TEİD, Yönetim Kurulu Üyesi Borusan Holding Kurumsal Fonksiyonlar Başkanı Misyon: Evrensel Etik İlkelerin Türkiye de toplumun her kesiminde benimsenmesi ve uygulanmasına önderlik etmek

Detaylı

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014 EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 214 SOSYAL YAPI EĞİTİM İŞGÜCÜ EKONOMİK DIŞ TİCARET BANKACILIK TURİZM SOSYAL YAPI GÖSTERGELERİ YILLAR VAN TÜRKİYE 199 637.433 56.473.35 2 877.524 67.83.524 21 1.35.418 73.722.988

Detaylı