TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI Dr.Hüseyin Aksel EREN TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI Dr.Hüseyin Aksel EREN TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI"

Transkript

1 Ö.Gör.Dr. Hüseyin Aksel EREN DERSİN İÇERİĞİ Tekstil terbiyesinde kullanılan suyun özellikleri Tekstil terbiye proses suyundan beklentiler Su kaynaklı problemler Proses suyu hazırlık işlemleri Tekstil atıksuları DERSİN AMACI Tekstil Terbiyesinde belirleyici etkiye sahip, en önemli maddelerden olan suyun genel özeliklerinin tanıtılması, terbiye proseslerinde kullanılacak suda bulunması gerekli özelliklerin öğretilmesi ve proses suyu hazırlama tekniklerinin anlaşılması Dersin Kazandıracağı Bilgi ve Beceriler Sudan kaynaklanabilecek terbiye problemlerinin bilinmesi, Terbiye proseslerine yönelik su kalitesinin bilinmesi, Terbiye işletmesinde proses suyu hazırlanması hakkında teorik bilgiye sahip olunması Atıksu probleminin anlaşılması KAYNAKLAR Tekstil Fabrikalarında Su ve Analizleri, Necdet Seventekin, Ders Notu şeklinde, 68s. İşletme suyunun kalitesi ve iyonlar kataloğu, Yavuz, Ö.N., Rudolf Duraner. Tekstil Fabrikalarında Kullanılan Suyun Kalitesinin İyileştirilmesi, Sayıt, G. 2005, Ege Üniversitesi Tekstil Mühendisliği ABD, Yüksek lisans tezi. Reaktif boyamada bikarbonat probleminin çözümü, Uca, R., Çınarlı, A., İpekten, S., Çaylı, G., 2002, I. Ulusal Tekstil Kimyasalları Kongresi, Bursa. DÖNEM ÖDEVİ Aşağıdaki başlıklar hakkında bilgi toplanarak derste sunum yapılacak, ödev CD de teslim edilecek. Türkiye ve Dünyada Su ( ) Tekstilde Suyun Geri Kazanımı / Tekrar Kullanımı ( ) Türkiye de Tekstil İşletmelerinde Su Hazırlamaya Yönelik Makine/ Sistem Sağlayan Firmaların Ürünleri( ) Tekstil atıksularının oluşturduğu çevresel problemler ( ) Tekstilde Su Analizleri ( ) Türkiye de Bölgelere Göre Su Özellikleri (İstanbul, Bursa, Denizli, Çorlu, Adana, Kayseri, Antep) ( ) Örnek bir terbiye işletmesinin su hazırlama ve arıtım tesisleri prosedürleri ( ) Ödevler grup ödevidir, Konular powerpoint sunusu şeklinde hazırlanacak ve derste sunulacaktır Grup elemanı sayısı 2-4 öğrenci, Son teslim 3 Aralık 2007 ( Sunumlar: Aralık / Dönem sonu: 31 Aralık 2007) 1

2 DEĞERLENDİRMEDE dikkat edilecek hususlar: Ödevin düzeni/bütünlüğü, Kaynak sayısı, İnternet taraması yapılmış olması, Sunum performansı DEĞERLENDİRME Dönem ödevi 25 % Ara sınav 25 % Final 50 % DERS PLANI 1- Giriş, Su döngüsü ve özellikleri 2- Tekstil terbiyesi proses suyundan beklenen özellikler 3- Proses suyu hazırlama işlemleri 4- Tekstil Atıksuları GİRİŞ İnsanların içmek, temizlenmek ve tarım için kullandıkları su 19.yy içinde artık endüstrinin en önde gelen maddesi buhar olarak insanlığın hizmetine girdi. Daha sonra gemi ve lokomotif sanayi ve elektrik üretim tesislerinde modern teknolojinin vazgeçilmez akışkanı haline geldi. Suyun buhar makinelerinde kullanılmaya başlaması aynı zamanda içindeki yabancı maddelerden arındırılması ihtiyacını doğurdu. 20. yüzyıla gelindiğinde suyun kullanıldığı her sahada içinde taşıdığı yabancı maddelerden arındırılması gerekliliği ortaya çıktı. Ham suyun arıtılması sudaki yabancı maddelerin en büyüklerinin arındırılması ile başlar ve sudaki iyonların arındırılmasına kadar kademe kademe devam eder. Diğer bir anlatımla; ham sudaki askıda maddeler ve organik maddeler fiziksel yollarla, çözünmüş maddeler ise iyonları arındıran metotlarla temizlenir lara kadar sanayinin saf su ihtiyacı damıtma (distilasyon) ile karşılandı. Damıtma tesisinde üretilen deiyonize su genel olarak bir miktar çözünmüş madde içermektedir ların sonunda sudaki iyonların katyon ve anyon değişimini sağlayan yüksek kapasiteli reçineler keşfedildi ve saf su üretiminde bir devrim yaşandı. Reçine ile iyon değişimli demineralizasyon 1950 lerden bu güne kadar öncelikli teknoloji konumunu korumuştur lerde membran teknolojisi ortaya çıkmış ve özellikle Ters Osmoz membranları ticari uygulama bulmuşlardır. Günümüzde arıtılacak ham suyun karakterine ve elde edilecek suyun saflığına göre reçine veya ters osmoz sistemleri kullanılabileceği gibi ikisinin birbirini tamamlayıcı sistemler olarak kullanımı da mümkündür. Su tekstil terbiyesinin temel maddesidir. (ön terbiye, boyama, baskı ve bitim işlemleri ile yıkamalar) Terbiye işletmelerinde su çözücü özelliğinin yanında ısıtma ve buharlamada da kullanılır. Terbiye işletmelerinde kullanılan suyun kalitesi, üretilen mamullerin kalitesi üzerinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Su kalitesinden kasıt suyun içerdiği safsızlıklardır. Su doğadan tamamen saf bir halde elde edilemez. İçerisinde çözünmüş gaz ya da katı maddeler ile askıda kalmış maddeler içerir. 2

3 Suyun içerdiği yabancı madde miktarı elde edildiği yere göre değişir, bu değişim su döngüsü incelendiğinde anlaşılabilir. Bugün kullandığımız suyun milyonlarca yıldır dünyada bulunduğu ve miktarının çok fazla değişmediği doğrudur. Dünyada su hareket eder, formu değişir, bitkiler ve hayvanlar tarafından kullanılır, fakat gerçekte asla yok olmaz. Buna Hidrolojik Döngü (Su Döngüsü, Su çevrimi) denir. Bu döngüde suyun hareket etmesini sağlayan beş değişik olay vardır: 1- Yoğunlaşma (kondenzasyon), 2- Yağış (precipitation), 3- Toprağa geçiş (Infiltration) ve yeraltı sularının oluşumu, 4- Yüzeyel akıntı (Runoff) ve yüzey suları ile yeraltı sularının oluşumu, 5- Buharlaşma (Evapotranspiration) SUDAKİ SAFSIZLIKLAR Suda bulunabilecek safsızlıklar iki grupta toplanmaktadır: Suda çözünmeyen maddeler: kum, kil, bitki parçacıkları, bakteriler, v.s. Suda çözünen maddeler Organik maddeler: Hümin ve flavinler, endüstriyel atıklar Çözünen tuzlar: Kalsiyum ve magnezyum karbonat/bikarbonatlar, sodyum, potasyum, demir, amonyum ve mangan tuzları Çözünen gazlar: oksijen ve karbondioksit Bu safsızlıkların miktarı ve oranları suyun alındığı kaynağa göre değişir. Doğada bulunan su kaynakları genellikle dört grupta toplanmaktadır: Meteor suları Yeraltı ve kaynak suları Yüzey suları Deniz suları 1- Meteor suları Yağmur ve kar sularıdır. Mevcut sular içinde en saf olanıdır. Bununla birlikte havada bulunan gazları içerdiği gibi organik ve anorganik maddelerde içerebilir. 2- Yer altı ve kaynak suları Bulunduğu ve geçtiği toprak tabakalarını çözmesi sonucunda, tabakaların cinsine göre çeşitli çözünmüş maddeler içerirler. Özellikle klorür ve sülfat tuzları bulundururlar. Bunun yanında demir, mangan ve sertlik yapıcı bileşenleri bulundururlar. 3- Yüzey suları Akarsu, göl ve dere sularıdır. Doğal bir süzülmeye uğramadıklarından içerdikleri safsızlıklar öncekilerden daha fazladır. Bileşimleri mevsime ve yağışa göre ve bulundukları ya da aktıkları toprağa göre değişir. 4- Deniz suları Özellikle okyanusların kimyasal bileşimi sabittir. 3

4 Ancak nehirlerin denize karıştığı bölgelerde yerel tuzluluk farkları görülebilmektedir. Terbiyede Su Kalitesinin Önemi Suyun saf olarak bulunmayıp bir çok yabancı madde içerdiği anlatıldı. Terbiyede su kullanımında suyun da bir kimyasal madde olduğu, içinde bulunan iyonların terbiye prosesini ve kumaş tutumunu etkilediği hep akılda tutulmalıdır. Terbiye işletmesine gelen suyun kalitesi çok sık değişebilir. (yağış durumuna göre yer altı su kalitesi değişkendir ve bunun yanında vardiyalı çalışan işletmelerde su hazırlama operatörlerinin değişmesi (tam otomatik sistem yoksa)) Standart ürün kalitesi tutturulmak isteniyorsa standart su kalitesinin de tutturulması gerekir. Dolayısıyla en modern, tam otomasyonlu, terbiye makineleriyle çalışılsa bile su kalitesinin değişken olması değişken kumaş renkleri ve kaliteleri oluşmasına neden olabilir. Ürün kalitesini bu derece etkileyen suyu hazırlayan cihazlar da aslında boya mutfağı ve makineleri kadar önemlidir. Ancak birçok işletmede su arıtma cihazlarına gereken önem verilmemektedir. Neticede oluşan hatalı boyamalardan dolayı tekrar tekrar yapılan yıkama ve boyama işlemleri, düzeltmeler için fazladan kullanılan boyarmadde ve kimyasal maddeler ile zaman ve işgücü kayıpları ortaya çıkmaktadır. Su kalitesine özen gösterildiğinde bu problemlerle daha az karşılaşılacaktır. SUYUN ÖNEMLİ FİZİKSEL VE KİMYASAL ÖZELLİKLERİ SUYUN FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Suyun önemli fiziksel özellikleri arasında renk, koku ve tat, bulanıklık, sıcaklık ve elektriksel iletkenlik sayılabilir. 1. Renk Bu özellik genellikle askıda ve çözünmüş maddelerin bir belirtisidir. Çöktürme ve filtrasyonla yapılan saflaştırma işlemleri rengi düşük seviyelere indirmektedir. 2. Koku ve tat Koku ve tat suda çözünmüş gazlar ile inorganik ve organik maddelerden kaynaklanır. 3. Bulanıklık Çoğu kez renkle birlikte olur, fakat çözünebilir maddelerin değil asılı durumdaki katı maddelerin belirtisidir. Asılı maddeler özellikle koyu renkteyse çok az miktarda olmalılar, aksi taktirde materyal üzerine çökerek lekelenme oluşturabilirler. 4. Sıcaklık Yüzey sularının sıcaklığı iklime bağlıdır. Yer altı suları ise metre derinlikte 1 derece kadar yükselir. 5. Elektriksel İletkenlik Suyun elektriksel iletkenliği içinde çözünmüş olan iyonların cinsi ve konsantrasyonuna bağlıdır. Çözünmüş tuz konsantrasyonu arttıkça elektriksel iletkenlikte artış olur, buradan hareketle iletkenlik değerinden çözünmüş toplam tuz miktarı hakkında fikir edinilebilir. 4

5 Suyun Kimyasal Özellikleri Suyun başlıca kimyasal özellikleri: ph, Asitlik, Alkalinite ve Sertlik olarak sayılabilir. 1. ph Tanım olarak hidrojen konsantrasyonunun eksi logaritmasıdır. Özellikle kimyasal tepkimelerde çok önemli ve kontrol edilmesi gerekli bir parametredir. 2. Asitlik Bir suyun asitliği, sudaki asitlik yapan bileşikleri nötralize etmek için harcanan NaOH miktarı ile belirlenmektedir. Asitlik mineral asitlerden ya da zayıf organik asitlerden kaynaklanabilir. 3. Alkalinite Alkalinite belirlenen bir ph değerine kadar suyun kuvvetli asitlerle reaksiyona girmesinin kantitatif kapasitesi olarak tanımlanır. Alkalinite suyun agregat teşkil etme özelliğinin bir ölçüsüdür. Alkalinite su ve atıksuda kullanılan önemli bir parametredir. Yüzeysel sularda alkalinite karbonat, bikarbonat ve hidroksil içeriğinin bir fonksiyonudur. Alkalinite ölçümleri fenolftalein alkalinitesi (p alkalinite) ve metiloranj alkalinitesi (m alkalinite) olarak ölçülür. Suyun Kimyasal Özellikleri Fenolftalein alkalinitesi: 100 ml su numunesine birkaç damla fenolftalein indikatörü damlatıldıktan sonra pembe renk kayboluncaya kadar 0,1 N HCl ile titre edilir. Sarf edilen asit miktarı (ml) p değerini verir. Fenolftalein damlatıldığında pembe renk oluşmazsa p değeri sıfıra eşittir. Suyun Kimyasal Özellikleri Metiloranj Alkalinitesi (Tüm alkalinite): Fenolftalein alkalinitesi test edilmiş olan renksiz numuneye (aynı numune) birkaç damla metiloranj indikatörü damlatıldıktan sonra renk sarıdan turuncuya dönene kadar 0,1 N HCl ile titre edilir. Suda bulunan karbonat, bikarbonat ve hidroksil iyonlarının miktarı, p ve m alkalinitelerinden bulunabilmektedir. Titrasyon değerlendirmeleri çizelgeye göre yapılır: Tablodan bulunan hidroksil, karbonat ve bikarbonat iyonlarının değerleri, 2,8 ile çarpılarak baziklik dereceleri (Alman derecesi) hesaplanabilir. m x 2,8 = tüm baziklik derecesi p x 2,8 = fenolftalein baziklik derecesi a x 2,8 = kostik bazikliği derecesi (a = 2p m) Tablodan bulunan hidroksil, karbonat ve bikarbonat iyonlarının değerleri, bu iyonların miktarlarını hesaplarken ekivalent ağırlıkları ile çarpılır. CO 3 -- = 60 HCO 3 - = 61 OH - = Sertlik 5

6 Bir suyun sertliği içerdiği minerallerden oluşur. Bu mineraller kalsiyum, magnezyum, demir, çinko, alüminyum ve manganez bileşikleridir. Ancak kalsiyum ve magnezyum diğerlerine göre çok daha fazladır. Terbiyede Proses Suyundan Beklenen Özellikler Fabrikalarda kullanılan sularda bulunması istenen özellikler, suyun kullanılacağı yere ve işleme göre birbirinden farklılık gösterir. Tekstil fabrikalarında kullanılan su; Kazan suyu ve İşletme suyu olarak iki grup altında toplanmaktadır. 1. Kazan suları Enerji kaynağı olarak ve ısıtmada kullanılacak su buharının eldesi için gerekli olan sudur. Kazan işletmesinde, özellikle yüksek basınçlarda, suyun sadece sertliğini değil, içerisinde bulunan bütün maddeleri göz önünde bulundurmak gerekir. A- Kaba, kolloidal ve moleküler pislikler Organik ya da inorganik esaslı olan bu safsızlıklar filtrasyon ya da çöktürme yoluyla uzaklaştırılmalıdır. B- Silisyumdioksit (SiO2) Silikat taşlarına neden olur. Mutlaka uzaklaştırılmalıdır. Kazan suyuna trisodyumfosfat ilave edildiğinde kalsiyum ve magnezyum silikatların oluşumu önlenir. C- Suya sertlik veren iyonlar (Ca ve Mg) Kazan taşı oluşumuna neden olurlar. Kazan taşı oluşumunu önlemek için fosfat ilave edilir. Genellikle trisodyumfosfat tercih edilir. D- Çözünmüş gazlar (O2 ve CO2) Korozyona neden olurlar. Amonyak ilavesiyle karbondioksit zararsız amonyum karbonat haline dönüştürülür. Sonuç olarak iyi bir kazan besleme suyu; Kazan taşı oluşturmamalı Korozyona neden olmamalı Temiz buhar eldesine olanak vermelidir. 2. İşletme suları Tekstil terbiyesinde kullanılacak olan sudur. Başlıca beklentiler: Renk renksiz olmalıdır ph nötr veya 7,5 civarı Sertlik 0 civarında Metal iyonları özellikle demir ve mangan bulunmamalı İndirgen ve oksidan madde bulunmamalı 6

7 İşletme sularında bulunabilecek safsızlıklar terbiye işleminin cinsine göre çeşitli olumsuzluklara neden olurlar. İşletme sularında bulunabilecek safsızlıklar ve oluşturdukları problemler I- Katı ve kolloidal maddeler: Bu maddeler tekstil malzemesinin üzerine yapışarak malzemenin görünümünün bozulmasına neden olurlar. Özellikle sargı şeklindeki malzemelerin terbiyesinde, flottenin sirkülasyon yönüne bağımlı olarak, sargının iç ve dış taraflarında tutunup kalırlar. İşletme sularında bulunabilecek safsızlıklar ve oluşturdukları problemler II- Ağır metal iyonları: Bu iyonlar (demir, mangan) kasar işlemlerinde katalitik etki göstererek liflerin zarar görmesine neden olabilirler. Kullanılan kimyasalın boşa tükenmesine neden olurlar. Malzemede lekeler oluşturabilirler. Mangan iyonları makine ve cihazların kauçuk aksamına etki yaparak eskimesine (yaşlanmasına) neden olurlar. Tanen ile yapılan çalışmalarda demir iyonu tanen ile reaksiyona girerek koyu renkli bileşiklerin oluşmasına neden olur. Şekilde kopmuş olarak görünen kısım viskon çözgüdür. Kopmanın nedeni makine aksamından bölgesel olarak bulaşan demir iyonlarının ağartmada katalitik etki göstermesidir. Terbiye sırasında, zaten yaş dayanımı düşük olan viskon lifleri katalitik hasarın da etkisiyle kopmuş ve şekilde görünen hata oluşmuştur. Burada bir hususa dikkat çekmekte fayda var: Metal iyonları sadece sudan değil pamuk lifinden de kaynaklı olabilir. İşletme sularında bulunabilecek safsızlıklar ve oluşturdukları problemler III- ph Düşük olması durumunda liflere zarar verebilir, makinelerin korozyonuna neden olabilir. Bunun yanında asit ya da alkali fazlası bazı tekstil proseslerini bozabilmektedir. Doğal sular bikarbonatların varlığından kaynaklanan alkaliniteye sahip olabilmektedirler. Çürümüş bitki atıkları ihtiva eden bazı kaynaklardan gelen sular hafif asidik olabilmektedir. Ayrıca saflaştırma prosesleri de suyun ph ının değişimine neden olabilmektedir. Reçine ile yumuşatmada suyun bikarbonat içeriği artarak ph 8 seviyelerine çıkabilmektedir. Kireç-soda prosesi ile saflaştırılan suyun ph ı da alkali olabilmektedir. İşletme sularında bulunabilecek safsızlıklar ve oluşturdukları problemler Ege Üniversitesinde yapılan yüksek lisans çalışmasında sudaki bikarbonatın ph a etkileri incelenmiştir. Isıtma ve kaynatma sonrasında sodyumbikarbonat iyonları sodyum karbonat iyonlarına dönüşmeye başlamaktadır. 7

8 IV- Su sertliği İşletme suyunun yumuşak olması istenir. Suyun sertliği, içerdiği minerallerden oluşur. Bu mineraller kalsiyum, magnezyum, demir, çinko, aliminyum ve manganez bileşikleridir. Fakat su içindeki kalsiyum ve magnezyum iyonlarının diğerlerine göre çok fazla olması sebebiyle su sertliğinde öne çıkarlar. Bunlar karbonat, bikarbonat, klorür, sülfat ya da nitrat bileşikleri şeklinde görülür. Çeşitli sertlikler bulunmaktadır: Tüm sertlik (TS): suda çözünmüş halde bulunan tüm toprak alkali bileşiklerin oluşturduğu sertlik Geçici sertlik (GS): Bikarbonat ve karbonatların oluşturduğu sertliktir. Karbonat sertliği olarak ta ifade edilir, su ısıtıldığında bikarbonat bileşikleri karbonat şekline dönüşüp çökeceklerinden bu şekilde giderilebilirler. Kalıcı sertlik (KS): Bikarbonat ve karbonatlar dışındaki kalsiyum ve magnezyum nötr tuzlarının oluşturduğu sertliktir. (Ca-Mg klorür ve sülfatlar) Kalsiyum sertliği: suda çözünmüş olarak bulunan kalsiyum bileşiklerinin oluşturduğu sertliktir. Magnezyum sertliği: suda çözünmüş olarak bulunan magnezyum bileşiklerinin oluşturduğu sertliktir. Çeşitli sertlik birimleri vardır. Bunlardan en çok kullanılanları şunlardır ; 1. FRANSIZ SERTLİK DERECESİ (FS) : Litrede 10 mg kalsiyum karbonat kapsayan suyun sertliği, 1 Fransız Sertlik Derecesidir. 2. İNGİLİZ SERTLİK DERECESİ (IS) : 1 galon (0,7 litre) suda 10 mg kalsiyum karbonat kapsayan suyun sertliği, 1 İngiliz Sertlik Derecesidir. 3. ALMAN SERTLİK DERECESİ (AS) : Litrede 10 mg kalsiyum oksit(cao) kapsayan suyun sertliğidir. 4. AMERİKAN SERTLİK DERECESİ (ppm): 1 Litrede 1 mg kalsiyum karbonat kapsayan suyun sertliği 1 ppm dir. 1 FS ( F) = 0,56 AS ( dh) = 0,7 IS ( eh) = 10 ppm Sert Su Nasıl Derecelenir? Çok yumuşak 0-5 F Yumuşak 5-10 F Orta sert F Sert F Çok sert >30 F Su sertliğinin tayininde en çok kullanılan iki metot: Boutron-Boudet yöntemine göre su sertliği tayini (sabun metodu) EDTA ile sertlik tayini Boutron-Boudet yöntemine göre su sertliği tayini (sabun metodu) Suyun sertliğini meydana getiren Ca ve Mg gibi katyonlar, yüksek karbonlu yağ asitlerinin alkali tuzları olan sabun ile suda çözünmeyen bir çökelti meydana getirirler. Suda bulunan sertlik 8

9 verici iyonların bu şekilde çökerek sudan ayrılmasından sonra sabun köpürür. Sabunun bu özelliğinden yararlanarak suyun toplam sertliği, ayarlı sabun çözeltisi ile tayin edilebilir. Tayinde indikatör olarak köpük kullanılır. Metot kesin sonuç vermemekle beraber, pratik olması nedeniyle özellikle arazi analizleri ve sanayide uygulanır. EDTA ile sertlik tayini Etilen diamin tetra asetik asit ve bunun sodyum tuzu metal katyonlarının bulunduğu çözeltiye ilave edildiği zaman, çözünebilir halka kompleksi meydana getirir. ph ı 10,0 ± 0,1 ve kapsamında Ca ve Mg bulunan çözeltiye Erio Chorome Black T ilave edilirse çözeltinin rengi şarap kırmızısı rengini alır. Bu çözeltiye EDTA ilave edilirse, Ca ve Mg iyonları EDTA ile kompleks meydana getirir. Çözeltide bulunan Ca ve Mg iyonlarını kompleks içerisine alacak kadar EDTA ilave edilirse, renk şarap kırmızısından maviye döner. Bu titrasyonun son noktasıdır. Eriochrome Black T (Schwarz T) de aslında kompleks yapma özelliğine sahiptir. Suda kalsiyum ya da magnezyum iyonları varsa Eriochrome bunlarla kompleks oluşturarak kırmızı renk alır. EDTA ilave edildiğinde, EDTA daha kuvvetli olduğu için kalsiyum ve magnezyum iyonlarını Eriochrome dan alıp kendisine bağlar. Dolayısıyısla renk maviye döner. İşletme suyunun yumuşak olmaması durumunda karşılaşılabilecek problemler 4 başlıkta incelenebilir: Sert sabun oluşumu Alkali ve yüksek sıcaklıkta çökme Soda kullanımında çözünmeyen bileşikler oluşturma Düzgünsüz boyama Yıkamada sabun kullanılması durumunda sert su sert sabun oluşturur.(1) Böylece hem sabun tüketimi artar hem de tekstil mamulünün üzerine çökebilen sert sabunlar oluşur. Suda çözülmeyen sert sabunların oluşması ve bunların çökmesine sabun kesilmesi denir. Oluşan sert sabunlar, yıkama işlemine katılmadıklarından, suyun sertlik derecesine bağlı olarak bir miktar sabunun boşa gitmesine neden olurlar. Örneğin 100 litre suda 1 Alman sertliğinde 16 g 15 Alman sertliğinde 240 g sabun boşa gitmektedir. Oluşan sert sabunların kumaş üzerine çökmesi sonucu lekeler meydana gelir ve buna bağlı olarak kumaşın kirlenmesine, yapılan boyamaların kötü sürtme ve yıkama haslıkları göstermesine neden olarak, kumaş kalitesi düşer. Sert sabunlar kumaşın gözeneklerini tıkayarak özellikle iç çamaşırların sağlık açısından kötüleşmesine neden olurlar. Çamaşırların tutumunun kötüleşmesi yanında sert sabunlar hidrofob özellikte olduğundan çamaşırlar da su itici karakter kazanır ve ter emme (havlularda su emme) özellikleri düşer. Oluşan sert sabunları giderebilmek için, dispergir maddeler kullanılabilse de ekonomik olup olmadığı tartışılmalıdır. Su sertliğinin oluşturacağı diğer bir problem (2) bazik ve yüksek sıcaklıkta yapılan işlemlerde çökerek malzemenin tutumunu bozmalarıdır. 9

10 Aynı formülü Ca yerine Mg koyarak ta yazabiliriz. Görüldüğü gibi, kaynatma sonucunda suda çözünen bikarbonat iyonları çözülmeyen karbonatlar halinde çökmektedir. Asit ilave edildiğinde (bazı boyamalarda olduğu gibi), çökelekler oluşmayıp, suya sertlik veren Ca ve Mg iyonları, suda çözünebilen başka bileşiklere dönüşürler. Su sertliğinin oluşturacağı diğer bir problem (3) terbiye işlemlerinde soda kullanılması durumunda kalsiyum tuzları ile sodanın reaksiyona girmesi sonucu, suda çözünmeyen bileşikler oluşmasıdır. Su sertliğinin oluşturacağı son problem (4) ; suda çözünen boyarmaddelerle yapılan boyamalarda Ca ve Mg iyonları boyarmaddelerle birleşerek, suda zor çözünen veya hiç çözünmeyen bileşikler oluşturmaları ve dolayısıyla düzgünsüz boyamaya neden olmalarıdır. Su sertliğinin isteneceği yer var mıdır? Hidrojen peroksit ile ağartma yaparken stabilizatör olarak su camı (silikat) kullanılıyorsa kullanılan suda az da olsa magnezyum sertliği bulunması istenir, hatta yoksa ilave edilir (Epsom tuzu-magnezyumsülfat). Çünkü su camı magnezyum ile birleşerek magnezyum silikatı oluşturur ki bu da stabilizatör görevi yapar. 2. İşletme suları Terbiye Proseslerinde Kullanılan Suyun Özellikleri Tekstil terbiye işletmelerinde kullanılan sudan beklenen temel kriterler şunlardır: Askıda madde bulundurmamalı Nötral ph a sahip olmalı Demir, mangan, kalsiyum ve magnezyum tuzları ve ağır metaller içermemeli Korozyona sebep olmamalı Köpüklenmeye ve kokuya neden olan maddeler içermemeli Terbiye Proseslerinde Kullanılan Suyun Özellikleri Bu kriterler ışığında tekstil proselerinde kullanılacak sulardaki kirliliklerin kabul edilebilir limitlerini şöyle özetlemek mümkündür: Terbiye Proseslerinde Kullanılan Suyun Özellikleri 1- Renk Bu özellik genellikle gerek asılı gerek çözülebilir maddeler olarak kirlenmenin belirtisidir. Kabul edilebilir kirliliğin limiti 5 birim (hazen) dir. Çöktürme ve filtrasyonla yapılan saflaştırma işlemleri genellikle rengi düşük seviyelere indirmektedir. Hazen birimi: 1892 yılında kimyacı A. Hazen tarafından Pt/Co (platin/kobalt) içeren stok çözeltilerle hazırlanan bir skaladır yılında ASTM (American Society for Testing and Materials), ASTM Test Method D1209 StandardTest Method for Color of Clear Liquids (Platinum-Cobalt Scale). metodunu buna dayanarak geliştirmiştir. American Public Health Association (APHA) da benzer bir metodu kullanır. 2- Bulanıklık Bulanıklık çoğu kez renkle birlikte ifade edilmektedir, ancak çözülebilir maddelerin değil asılı durumdaki katı maddelerin belirtisidir. 3- Asılı katı maddeler 10

11 Miktarı çok düşük olmalı ve tekstil malzemesi üzerine çökmemelidir. Genel kullanım içim 5 mg/l yeterli olsa da bobin boyamada daha düşük limitler gerekebilmektedir. Çünkü bobinler çok etkili filtre görevi görürler ve katı maddeleri banyodan süzerek kendi üzerlerine biriktirirler.bobin üzerindeki katı çökelekler koyu lekeler olarak görülürler. 4- Sertlik Bütün tekstil proseslerinde olmasa bile bazılarında proses suyunun sertliğinin giderilmesi gerekmektedir. Örneğin sabun kullanılanlarda yumuşak su şartken peroksit ağartmasında bir miktar sertlik (Mg) istenebilir. Yumuşatma genelde iyon değiştirme prosesi ile yapılır ve 0 a yakın sertlikte su elde edilir. 5- Metaller Metaller lekelenmelere neden olmakta ya da prosesi bozmaktadır. Demir, mangan, alümimyum, bakır ve ağır metaller için limitler çizelgede verilmişti. Ağır metal: yoğunluğu yüksek ve düşük dozlarda bile zehirli olan metaller; örnek olarak civa, kadmiyum, arsenik, krom ve kurşun verilebilir. 6- Silis Silis ya da silisyumdioksit sularda az miktarda bulunur. Su sert olmadığı sürece az miktardaki silis zararlı değildir. Sert sularda ise kalsiyum ve magnezyumsilikat çökelekleri meydana getirmektedir. 7- Sülfat SO 4-2 Doğal kaynaklı ya da alüminyum sülfat ile yaptırılan koagülasyondan veya suyun tekrar kullanımından kaynaklanır. Boyama hızına etki etmemesi için boyahanelerde takip edilmelidir. 8- Klorür Bazen tuz içeren kaya tabakalarından oldukça fazla miktarda klorür suya geçmektedir. Sülfatta olduğu gibi boyama hızına etki etmemesi için konsantrasyonu sabit olmalıdır. 9- Klor Suların sterilizasyonundan gelebilecek az miktarda serbest klor (0,1-0,2 ppm) zararlı değildir. Bu klor sodyumbisülfit ile uzaklaştırılabilir. Ancak yine de kaynağını belirlemek ve önlemek gereklidir. 10- Fosfat Nehirlerdeki fosfat miktarı kanalizasyon sularının deşarjı nedeniyle artma eğilimi gösterir. Evlerde kullanılan deterjanlardan gelen fosfatlar bunun kaynağıdır. Kalsiyumkarbonat çökeleklerini önlemek için yapılan sodyumhegzametafosfat ilaveleri de sudaki fosfatın kaynağı olabilir. 11- Karbondioksit Doğal sularda serbest halde bulunduğu gibi sert suların asitlenmesi sonucu da ortaya çıkar. Prosese zarar vermese de demir boruların korozyonuna sebep olur. 12- Çözünmüş oksijen Suların çoğu içerir. Korozyona neden olur ve etki basınç ve sıcaklıkla artar. 13- Optik beyazlatıcılar Düşük miktarları bile pastel tonların eldesinde sorun oluşturur. 11

12 Suyu bir miktar buharlaştırdıktan sonra pamuk veya sentetik bir lifle muamele edildiğinde malzeme UV ışığı altında incelenir ve kolayca varlığı belirlenir. 14- Yüzeyaktif maddeler Su kaynağındaki miktarları giderek artmaktadır. Genelde problem oluşturmazlar. Ancak aprede kullanılan katyonik YAM lar ile anyonik YAM lar ve yıkama kullanılan anyonik YAM lar ile katyonik YAM lar birleşirse çökmeler olmaktadır. Bu maddelerin varlığı suda kirlenme olduğunun işaretidir. Reaktif Boyamada Bikarbonat Problemi Pamuk elyafının reaktif boyarmaddeler ile boyanmasında, ortamdaki bikarbonat varlığı problem olmaktadır. Bikarbonat ortamın ph sını tamponlama noktası olan 8,82 e çeker. Bunun sonucu ; Boya girişinden soda veya alkali dozajına kadar olan ısıtma anında ph yükselir. İlk soda veya alkali ilavesi ile ph ani yükselmektedir. Ortamın ph değeri 7-7,5 iken ilk soda ilavesi ile çok kısa sürede ph = 9-9,5 değerine çıkmaktadır. Sıcaklık sonrası ortama soda veya alkali ilavesi ile ph = 11 e çıkılamaz. Soda veya alkali dozajı bittikten sonra ph düşmeye başlar. Bikarbonat çökmelerine zaman zaman rastlanmaktadır. İşletmelerde genellikle kuyu suyu kullanılır. Bu önce yumuşatma işleminden geçirilerek toplam sertliği giderilir. Kalsiyum ve magnezyumun karbonat, bikarbonat ve sülfat gibi bileşikleri reçinelerden geçince kalsiyum ve magnezyum iyonları tutulur. Diğer iyonlar ortamda kalır. Flotte ısıtıldığında ortamdaki bu bikarbonat varlığı ortamın ph değerini tamponlar. Bu tamponlama nedeni ile ph = 8,82 değerine doğru değişmektedir Boyama prosesi basit olarak üç ayrı aşamada incelenebilir. Bunlar migrasyon aşaması, alkali dozajı aşaması ve son aşama olarak fiksasyondur. Migrasyon Aşaması Boyarmadde ortama verildikten sonra tuzun elektrolit etkisi ile boyarmadde kumaşın üzerine çektirilir. Sıcaklık yükseltilmesi ile boyarmaddenin kumaş üzerindeki düzgün dağılım sağlanır. Alkali (soda veya sıvı alkaliler) dozajına kadar ph asidik ortamda sağlanmalıdır. Oysa ortamdaki bikarbonat varlığı ph ın asidik ortamda kalmasını engeller. Bu durumda kuvvetli boyarmaddeler erken fiksasyona girerler. Çünkü ph yükselmesi ile bazı boyarmaddeler düşük sıcaklıkta, düzgün dağılım sağlanmadan pamuk ile reaksiyona girerler. Bu durumda kuvvetli reaktivitedeki boyarmaddeler ilk önce selülozun en kolay bağları ile bağlanmaktadır. Reaktif Boyamada Bikarbonat Problemi Alkali Dozajı Aşaması Ortama alkali ilavesi yapıldığında boyarmaddelerin fiksasyonu başlar. Alkali ortalama 30 dakikada dozajlanır. Dozaj bitiminde boyarmaddenin %50 si fiske olur. ph değerinin yavaş yavaş yükselmesi için alkali dozajlı verilir. Dozajlama ile teorik olarak ph =6 dan 11 e lineer artarak yükselmesi beklenir. Fakat pratikte yapılan çalışmalarda bu lineerlik görülmez. 12

13 İlk alkali dozajında, toplam alkali miktarının % 5 kadarı dozajlandığında ph değeri ani bir yükselme ile 9,0 9,5 değerini bulmaktadır. Bu ani yükselme ile boyama hızlı olduğundan abrajlı boyama riski yükselir. Bu nedenle boyama verimi düşer ve bazı boyarmaddeler hidroliz olduğundan renk farkı olmaktadır. Alkali dozajlamada ani ph yükselmesi Fiksasyon Aşaması Soda dozajı ile ph = 10,8 11,2 aralığına getirilmelidir. Soda dozajı sonrasında, kalan boyarmaddeler selülozun diğer bağları ile bağlanmak için yarışırlar. Alkali ortamda soğuk boyalar daha hızlı hidroliz olduklarından bu süre 45 dakikayı aşmamalıdır. Ortamda bikarbonat olduğu zaman soda dozajı sonrası ph = 10,8 e kadar çıkarılamaz. Bunun nedeni bikarbonatın ph değerini kendi ph tamponlama noktası olan 8,82 değerine çekmek istemesindendir. Bikarbonat etkisiyle ph düşmesi Yukarıda anlatılan nedenler ile işletmede meydana gelen olan aşağıdaki problemler bikarbonat varlığından kaynaklandığı görülmektedir. Bunlar; ph = 11 değerine sadece soda kullanılarak ulaşmak mümkün olmaması, Soda sonrası ph değeri kısa sürede düşmesi, Beyaz çökeltiler ve renklerin matlığı, Laboratuar işletme ve partiler arası renk farkının olması, Boyaların çektirilememesi, Bazı renk haslıklarının düşüklüğü, gibi problemlerin bikarbonattan kaynaklandığı görülmektedir. Bikarbonat Problemlerinin Çözümü Bu problemleri çözmek için boya sonrasından soda dozajına kadar ph sabit tutulmalı, soda dozajı ile ph yükselmesinin lineer olması sağlanmalı ve ph =11 çıkarılması sağlanarak aynı değerde sabitliği sağlanmalıdır. Reaktif Boyamada Bikarbonat Problemi Kaynak: Reşat UCA, Adem ÇINARLI, Sinan İPEKTEN, Gökhan ÇAYLI REAKTİF BOYAMADA BİKARBONAT PROBLEMLERİNİN ÇÖZÜMÜ VEYA SODA YERİNE ; COLINOR İLE SODYUM HİDROKSİT KULLANIMI VE AVANTAJLARI I. Ulusal Tekstil Yardımcı Kimyasalları Kongresi, Bursa 2002 Reaktif Boyamada Bikarbonat Problemi Bikarbonat probleminin çözümünde tamponlayıcı maddeler kullanılmasının yanında ;tandem, split, asitleme, tersinir osmoz ve kireçleme gibi bikarbonat iyonlarının giderilmesi sağlayan düzeneklerde kullanılabilir. Proses suyu hazırlama işlemleri Su hazırlanmasından amaç şu ana olumsuz etkileri anlatılan safsızlıkların sudan uzaklaştırılmasıdır. Henüz hazırlanmamış olan suya brüt su denir. Brüt su olarak bazen yüzey suları bazen de derin sular anlaşılır. Her iki su arasındaki temel farklılıklar Tablo da gösterilmiştir: Yüzey suyu ve derin su arasındaki farklılıklar Proses suyu hazırlama işlemleri Buna göre yüzey suları ile derin suların hazırlama işlemleri arasında bir miktar fark bulunmaktadır. 13

14 Bu işlemlerde amaç bulanıklığın, süspansiyon maddelerin ve organik maddelerin giderilmesidir. Ancak brüt suyun cinsine ve içerdiği değişkenlere göre işlemlerin tamamı veya bir kısmı uygulanır. Bu işlemlerde sertlik ve baziklik giderilmemektedir. Bunların giderilmesi bu işlemden sonra yapılmaktadır. Yüzey sularının temizlenmesi Direkt filtrasyon Ön koagülasyon-flokülasyon yapmadan direkt filtrasyon Kısmi ön koagülasyon-flokulasyon yaparak filtrasyon Koagülasyon-flokülasyon-dekantasyon veya flotasyon Koagülasyon-flokulasyon-dekantasyon Koagülasyon-flokülasyon-flotasyon Derin suların temizlenmesi Çözünmüş gazların giderilmesi Demir ve manganın giderilmesi Su sertliğinin giderilmesi Çöktürme yöntemleri Kireç-soda yöntemi Alkali-kostik yöntemi Soda yöntemi Neckar yöntemi Karbonat sertliğinin giderilmesi Barit yöntemi Fosfat yöntemi İyon değiştirme yöntemleri Anorganik iyon değiştiriciler Yapay esaslı iyon değiştiriciler Tam tuzsuzlaştırma işlemi Amonyum iyon değiştiricisi Kısmi tuzsuzlaştırma Karbon değiştiricileri Alkali (Baziklik) ayarlanması Bunlardan sonraki adımda yapılabilecek işlemler: Alkali (Baziklik) ayarlanması Kondens sularındaki yağların giderilmesi Yüzey sularının temizlenmesi Direkt filtrasyon Ön koagülasyon-flokülasyon yapmadan direkt filtrasyon Kısmi ön koagülasyon-flokulasyon yaparak filtrasyon Koagülasyon-flokülasyon-dekantasyon veya flotasyon Koagülasyon-flokulasyon-dekantasyon Koagülasyon-flokülasyon-flotasyon 1. Direkt filtrasyon Poröz (gözenekli) bir ortamdan veya geçirimli bir madde arasından geçirilen suyun arıtılması işlemine filtrasyon (süzme) adı verilmektedir. 14

15 Bu işlem esnasında, askıda ve kolloid maddelerin tutulması ve mikroorganizmaların giderimi gerçekleşir. Filtrasyon işleminde kullanılan filtre ortamı, yani gözenekli ortam, Tanecikli kum yatağı, Çakıl taşları, Antrasit Cam, küçük kömür parçacıkları Veya herhangi bir kararlı madde (gözenekli beton, plastik v.b.) olabilir. Kumun diğer filtre malzemelerine göre ucuz oluşu, her yerde kolayca bulunabilmesi ve uygulamalarda iyi sonuçlar vermesi kum filtrelerinin yaygın olarak kullanılmasına neden olmuştur. Kullanılan filtre ortamına göre filtreler üç sınıfa ayrılırla: Tek ortamlı filtreler: Tek tip filtreler olup filtre ortamı genellikle kum veya sıkıştırılmış antrasittir. Çift ortamlı filtreler: Filtre yatağında iki tip filtre malzemesi mevcuttur. Genelde antrasit ve kum kullanılır. Çok ortamlı filtreler: İkiden fazla filtre malzemesi içerirler. Genellikle filtre ortamı için kum, antrasit ve çakıl kullanılır. Tekstil proses suyu hazırlanmasında kullanılan fiiltreler genellikle homojen kum filtre ya da çift tabakalı anatrasit-kum filtreleridir. Üst tabakayı oluşturan antrasit kuma göre daha etkilidir (2-3 kat). Brüt suyun yapısına bağımlı olarak çift tabakalı filtrelerin kullanılmasında, homojen filtrelere nazaran sistematik bir avantaj yoktur. Antrasit Antrasit aslında kaliteli bir cins taş kömürüdür. Doğal antrasit ; askıda katı maddeler olarak adlandırılan suda çözünmeyen kum.çamur ve tortuların giderilmesi, içme sularında okside edilmiş demir ve mangan giderilmesi ve kazanlarda silis kaçağının önlenmesi için kullanılır. Kendisinden sonra uygulanacak arıtım elemanlarının tortudan korunmasını sağlar. Böylece su. minimum mikronojlara inerek tortusuz, renksiz ve berrak bir görünüm kazanır. Antrasit filtrelerde ise filtrasyon sadece, süzme etkisiyle değil aynı zamanda adsorpsiyon etkisi ile de gerçekleşir. Doğru dizayn ve seçim yapıldığı takdirde 10 mikron hassasiyete kadar oldukça efektif ve güvenilir bir şekilde filtre edebilirler. Kum tanelerinin veya antrasit in van der waals vs.. gibi çekim kuvvetleri, mikron mertebesinde küçük olan tozları kendilerine çeker. Toz, kum tanesine gider yapışır. Elek prensibinden farklıdır. Kum, antrasit veya dual madia filtreleri adsorpsiyon prensibi ile çalışırlar. Suyu berraklaştırılar. Filtrasyon mekanizmaları: Kum filtrelerinde katı maddeler değişik mekanizmalarla tutulmaktadırlar. Bunlar: Mekanik süzme Çökelme Yüzeyde tutma (adsorbsiyon) Kimyasal reaksiyon Biokimyasal reaksiyon 15

16 1. Mekanik süzme Kum tanecikleri arasındaki gözeneklerden daha büyük olan askıda katı maddeler su ortamından uzaklaştırılır. Tutulan tanecik büyüklükleri filtre yatağı içindeki gözenek büyüklüğüyle sınırlı kalır ve filtrasyon hızından etkilenme olmaz. Mekanik süzmede askıda katı maddelerin sadece bir kısmı su ortamından uzaklaştırılır. Partikül boyutu 60 mikrometreden küçük olanlar tutulamazlar. 2. Çökelme Filtre yatağından aşağıya doğru geçirilen ham su içerisindeki kirletici taneciklerin filtre dolgu malzemesini oluşturan taneciklerin yüzeyine çökelmesi olarak tanımlanır. Filtrasyon işlemi devam ettikçe çökelen maddelerin etkili gözenek aralıkları düşecek ve filtrasyon verimi düşecektir. Bu nedenle belirli sürelerde filtre geri yıkamaya alınır. 3. Yüzeyde tutma (adsorbsiyon) Askıdaki katı maddelerin, kolloidal maddeler ve moleküler düzeyde çözünmüş maddelerin uzaklaştırılmasında en etkin mekanizma adsorbsiyondur. Adsorbsiyonu sağlayan kuvvetler çok kısa mesafede (0,01-1 mikron) arasında etkili olurlar. Adsorbsiyonu oluşturan en önemli iki mekanizma kirletici ve dolgu malzemesindeki tanecikler arasındaki kütlesel kuvvetlerle elektrostatik kuvvetlerdir. 3. Yüzeyde tutma (adsorbsiyon) Elektrostatik kuvvetler tutulacak taneciğin yükünün tutma yüzeyindeki yükle zıt olmasına dayanır. Uygun ph da filtre ortamındaki kum negatif yüke sahiptir ve pozitif yüklü tanecikleri yüzeyinde tutar. Su ortamındaki pozitif yüklü tanecikler: karbonat kristalleri, demir ve alüminyum oksit yumakları, demir, mangan tanecikleri v.b. Bunlar filtrasyon esnasındaki adsorbsiyon ile tutulurlar. 3. Yüzeyde tutma (adsorbsiyon) Kum taneciğinin yüzeyinde biriken kirleticiler negatif yükü zamanla azaltır. Zamanla kum taneciğinin etrafı tamamen pozitif yüklerle kaplanır ve yüzey yükü pozitif hal alır. Böylece su ortamındaki fosfat, nitrat gibi çözünmüş negatif yüklü tanecikler de giderilir. Aynı şekilde aşırı doyma olunca yük tekrar değişir ve bu olay sonunda filtrenin toplam elektriksel yüzey potansiyelinde azalma olur ve çıkış su kalitesi bozulur. Bundan dolayı filtrenin geri yıkanması gerekir. 4. Kimyasal reaksiyonlar Ham su filtreye verildiğinde filtre ortamında çeşitli kimyasal reaksiyonlar meydana gelir. Bu reaksiyonlar sonucunda suda çözünmüş olan kirletici maddeler daha az zararlı bileşiklere veya çözünmeyen maddelere dönüşürler. 4. Kimyasal reaksiyonlar Arıtılacak su içerisindeki çözünmüş organik maddeler oksijen ile aerobik olarak parçalanırlar. - C 5 H 7 O 2 N + 5O 2 4CO 2 + HCO 3 + NH H 2 O Bu reaksiyon bakteriler vasıtasıyla ilerleyerek (nitrosomonaz ve nitrobakter) neticede karbondioksit, nitrat, hidrojen katyonu ve su oluşur. 4. Kimyasal reaksiyonlar Bu reaksiyonlar ile demir ve mangan iyonlarının giderilmesi de sağlanır. 2Mn O 2 + HCO 3 2MnO 2 + 4CO 2 + 2H 2 O 16

17 +2 değerlikli manganez +4 değerlikli mangandioksite yükseltgenerek su ortamından uzaklaştırılmıştır. 5. Biyokimyasal reaksiyonlar Filtre ortamında yaşayan mikroorganizmaların faaliyeti sonucu oluşan reaksiyonlardır. Organik maddelerin parçalanması reaksiyonlarında rol alırlar. Filtrasyon işleminde kullanılan filtreler inşaat ve hidrolik şartlara göre iki sınıfta incelenir: Yerçekimi ile çalışan filtreler (açık filtreler): Suyun filtreden geçişi yerçekimi etkisiyle sağlanır, üstü açıktır. Hızlı ve yavaş olmak üzere iki tipi vardır. Basınçlı filtreler: Su filtre içine basınçla basılır. Açık filtreler Su yerçekimi etkisi kuvvetiyle süzülür. Bu filtrelerin üstü açık olup çıkış suyu basıncı atmosfer basıncına eşittir. Basınçlı filtreler Genellikle tank şeklinde yapılırlar. Suyu hareket ettiren kuvvet basınç farkıdır. Düşey ve yatay tipleri mevcuttur. Kum filtre Filtrelerin temizlenmesi Filtredeki gözenekler zamanla dolacağı için temizlenmesi gerekir. Filtrelerin temizlenmesi geri yıkama işlemi ile yapılır. Şekilde geri yıkama işlemi gösterilmiştir. Çıkış suyu kalitesi bozulduğu zaman ve filtre basıncı değeri belli bir limiti aştığı zaman geri yıkama uygulanır. Geri yıkama işlemi ile ters akımda hava ile basınçlı su gönderilerek önce yatak genişletilir. Geri yıkama anında yatak kalınlığı ve porozitesi artar. Geri yıkama işlemi esnasında filtre temizlenmesinde yardımcı işlem olarak hava ile temizleme yanında mekanik temizleme ve ve yüzey yıkama da vardır. Ancak en çok hava ile temizleme uygulanır. Yüzey sularının temizlenmesi Direkt filtrasyon Ön koagülasyon-flokülasyon yapmadan direkt filtrasyon Kısmi ön koagülasyon-flokulasyon yaparak filtrasyon Koagülasyon-flokülasyon-dekantasyon veya flotasyon Koagülasyon-flokulasyon-dekantasyon Koagülasyon-flokülasyon-flotasyon a. Ön koagülasyon-flokülasyon yapmadan direkt filtrasyon Koagülasyon: Koagülant maddelerin uygun ph da atıksuya ilave edilmesi ile atıksuyun bünyesindeki kolloidal ve askıda katı maddelerle birleşerek flok oluşturmaya hazır hale gelmesi işlemidir. Flokülasyon: Flokülasyon (yumaklaştırma), atıksuyun uygun hızda karıştırılması sonucunda koagülasyon işlemi ile oluşturulmuş küçük taneciklerin, birbiriyle birleşmesi ve kolay çökebilecek flokların oluşturulması işlemidir. Bütün süspansiyon maddelerinin ve brüt su içerisinde bulunan çok küçük partiküllerin giderilmesini sağlamadığından filtre edilen suda bu maddeler görülebilir. Süspansiyon maddeleri büyük partiküllerden oluşuyorsa uzaklaştırılabilir. 17

18 Renk ve organik çözünen maddelerin giderilmesinde etkilideğildir. b. Kısmi ön koagülasyon-flokulasyon yaparak filtrasyon Suyun ön koagülasyonu, suya metal tuzlarının (alüminyum veya demir tuzları) veya katyonik polimerlerin ilavesiyle yapılır. Bu maddeler çok ince kolloidal maddelerin giderilmesini sağladıkları gibi rengin ve organik maddelerin giderilmesini de sağlar. Suda asılı bulunan çok ince kolloidal maddeleri çöktürmek için koagülant olarak alüminyum sülfat çok kullanılır. Alüminyum sülfat bazik ortamda aliminyumhidroksit halinde çöker. Kolloidal partiküllerin çoğu negatif yükle yüklenmiş halde bulunurlar ve pozitif yük taşıyan alüminyumhidroksite bağlanarak çökerler. Kısmi bir karıştırma yapılırsa çökme kolaylaşır. Alüminyum sülfat suyun geçici sertliğini gidermek için de kullanılabilir. Az miktarda baz ilavesi ile iyi sonuçlar alınır. Al 2 (SO 4 ) 3 + 3Ca(HCO 3 ) 2 2Al(OH) CaSO 4 + 6CO 2 Başka bir koagülant ise sodyumalüminattır. Alüminyumsülfattan farklı reaksiyon vermesine rağmen genellikle birlikte kullanılırlar. 6NaAlO 2 + Al 2 (SO 4 ) H 2 O 8Al(OH) Na 2 SO 4 Sodyumalüminat yalnız başına kullanılırsa, su ve karbondioksit ile reaksiyona girerek alüminyumhidroksit halinde çökelekler oluşturur. NaAlO 2 + 2H 2 O NaOH + Al(OH) 3 2NaAlO 2 + CO 2 + 3H 2 O Na 2 CO 3 + 2Al(OH) 3 Diğer bir çöktürme maddesi demir klorürdür. İyi bir sonuç elde edilebilmesi için filtrasyon süresi yeterince uzun tutulmalıdır ve kogülant dozajı yeterli olmalıdır (ör. Alüminyum sülfat için 15 g/m 3 ) Flokülsayon işlemi koagülasyondan sonra fakat filtrasyondan önce uygulanır. Metal tuzları şeklinde çökelekler oluşturularak suyun kalitesi yükseltilir ve filtrenin fonksiyonu optimize edilir. 2. Koagülasyon-flokülasyon-dekantasyon veya flotasyon Koagülasyon-flokasyon esnasında oluşan çökeleğin tümünün dibe çökmesi (sedimantasyon) beklenir ve üstteki duru sıvı bulandırılmadan dikkatlice başka bir kaba aktarılır. Bu şekilde üstteki sıvı kısmın ayrılmasına "aktarma" (dekantasyon) denir. Bu işlemde çökeleğin ağır, iri taneli ve kristal yapıda olması gerekir. Flotasyon ise sudan yağ ve çökmeyen askıda katı maddeyi ayırmak için yapılan yüzdürme işlemidir. Bu işlemden sonra bir üst sıyırıcı yardımıyla madde sudan ayrılır. Yoğunluğu sudan fazla olan tanecikler çöktürülürken yoğunluğu sudan küçük olanlar yüzdürülürler. Brüt sudaki süspansiyon madde miktarı mg/l yi geçmiyorsa ve planktonların giderilmesi gerekmiyorsa bu işlem uygulanabilir. Koagülasyon-flokasyon ve dekantasyon tek adımda veya iki adımda uygulanabilir. Eğer iki adımda yapılacaksa brüt suya gerekli reaktifler ilave edildikten sonra birinci işlem flokulasyondur. Bir çok bölümler içeren flokülatörde su, 2-3 dakika karıştırılarak ikinci işlem olan dekantasyona hazır hale getirilir. 18

19 Dekantör sadece seperasyon rolü oynamaktadır. a. Koagülasyon-flokülasyon-dekantasyon İşlem tek adımda yapılacaksa çamurun tekrar sirküle edildiği veya çamur yataklı cihazlar kullanılarak her üç fonksiyonun tek adımda gerçekleşmesi sağlanır. Koagülasyon-flokülasyon dekantasyon işlemlerinden sonra sudaki süspansiyon madde miktarı 5 mg/l yi geçmemelidir. Dekante edilmiş su bir filtreden geçirilirse bu değer 1 mg/l nin altında olmalıdır. Neticede suyun rengi 5 üniteden düşük ve brüt sudaki organik maddelerin %50 dan fazlası giderilmiş ise sistemin iyi çalıştığı kabul edilir. b. Koagülasyon-flokülasyon-flotasyon Sular az miktarda süspansiyon ve mineral madde ile fazla miktarda renk içeriyorsa ve kullanılan koagülant miktarı 15g/m3 den fazlaysa bu yöntem uygulanır. Ayrıca çözkeleğin şekli, metal hidroksitleri ve organik maddeler dekantasyona uygun değillerse yine bu yöntem uygulanır. Flotasyon dekantasyona alternatif bir yöntemdir. Reaktif ilave edilmiş brüt su, önce bir flokülatörde dakika işleme sokulur. Sonra bir karıştırma odasında 4-5 barlık bir basınç altında hava ile işleme sokularak hava ile doymuş bir su elde edilir. Bu basınçlı suyun dinlendirilmesi sırasında, üzerinde çökeleklerin bulunduğu ince hava kabarcıkları görünmeye başlar. Basınçlı su ile floküle suyun karışımı flokülatöre konarak veya bir seperatörde işleme sokularak, Çökeleklerin yüzeyde toplanması sağlanır. Yüzeyde toplanan çökelekle sudan ayrılır. Flotasyon işlemi dekantasyonla elde edilen suya benzer bir suyun elde edilmesini sağlar. Derin suların temizlenmesi Çözünmüş gazların giderilmesi Demir ve manganın giderilmesi Derin suların temizlenmesi Bu işlemler ile esas olarak derin suda çözünmüş olarak bulunan gazların, demir, mangan ve silis gibi iyonların giderilmesi sağlanır. 1. Çözünmüş gazların giderilmesi Su içerisinde çözünmüş halde gaz bulunuyorsa bunların giderilmesi gerekmektedir. Özellikle oksijen ve karbondioksit gazlarının uzaklaştırılması şart olup, bunlar metal yüzeyinde korozyona neden olmaktadır. Gazın tamamen uzaklaştırılması ise yüksek basınçlı kazanlar için çok çok gerekli bir unsurdur. 1. Çözünmüş gazların giderilmesi Oksijenin uzaklaştırılması belli bir dereceye kadar termik olarak yapılabilir. Su kapalı bir silindir kap içerisinde, kaskat (şelale) şeklinde monte edilmiş bir damlalıktan damlatılırken üzerine sıcak buhar gönderilir. Oksijen, CO 2 ile beraber, kabın alt kısmındaki bir ventilden alınır. Oksijenin uzaklaştırılması düşük temperatürlerde vakum uygulamasıyla da sağlanabilir. Oksijenin tamamen uzaklaştırılması sadece kimyasal yöntemle mümkündür. Bu yöntemde, indirgen olarak sodyumsülfit, sodyumhidrojensülfit veya sodyumditiyonit gibi maddeler kullanılır. Sodyumsülfit kullanıldığında, sülfit oksijen ile sülfat şekline dönüşür: 2Na 2 SO 3 + O 2 2Na 2 SO 4 19

20 Kazan besleme sularında aynı anda bazikliği ve oksijeni giderebilmek için değişik bir yolla çalışılır. Bu amaçla besleme suyuna SO 2 nin sulu çözeltisi H 2 SO 3 ilave edilir. NaOH ile H 2 SO 3 ün reaksiyona girmesiyle oluşan Na 2 SO 3 de sudaki oksijeni etkisiz hale getirir. 2NaOH + H 2 SO 3 Na 2 SO 3 + 2H2O Na 2 SO 3 + O 2 2Na 2 SO 4 Son yıllarda oksijeni gidermek için hidrazin kullanılmaktadır. Hidrazin oksijen ile reaksiyona girdiğinde zararsız olan azot açığa çıkar. N 2 H 4 + O 2 N 2 + H 2 O 1. Çözünmüş gazların giderilmesi Piyasada %15 lik hidrazine eşdeğer %24 lük hidrazinhidrat (NH 2.H 2 O) Yaklaşık olarak 1 g hidrazin 1 g oksijeni bağlamaktadır. Karbondioksit, karbonat sertliğinin giderildiği yöntemlerle aynı anda giderilebilir. CO 2 nin uzaklaştırılması da aynı oksijenin uzaklaştırılmasındaki gibi termik olarak veya vakum uygulayarak sağlanabilir. CO 2 nin kondens suyundan tamamen uzaklaştırılması ancak NH 3 ve NH 3 veren amonyum tuzlarının ilavesiyle mümkündür. CO 2 + 2NH 3 + H 2 O (NH 4 ) 2 CO 3 Suda çözünmüş halde bulunan CO 2, suya söndürülmüş kireç ilave edilmesiyle de giderilebilir. Sudaki CO 2, kalsiyum karbonat veya kalsiyumhidroksit ile reaksiyona girerek suda çözünebilen kalsiyumhidrojenkarbonat şekline dönüşür. CaCO 3 + CO 2 + H 2 O Ca(HCO 3 ) 2 Ca(OH) 2 + 2CO 2 Ca(HCO 3 ) 2 Magnezit (magnezyum karbonat, MgCO3) veya dolamit (CaMg(CO 3 ) 2 ) üzerinden suyun filtre edilmesiyle asit (karbonik asit) giderilerek CO 2 elemine edilebilir. (Magno-Filtre Yöntemi) Mekanik olarak ta CO 2 giderilmesi mümkündür. Bu durumda su kaskat veya suni ızgara üzerinden damlatılmaktadır. 2. Demir ve manganın giderilmesi Demir tuzları terbiye işlemlerinde birçok bakımdan problem çıkartır. Pişirme ve ağartmada kumaş üzerinde sarı pas lekelerinin oluşmasına neden olduğu gibi, ağartma maddelerinin parçalanmasında katalizör gibi davranarak kumaşın parçalanmasına yardımcı olurlar. Boyama adımında demir iyonu bazı boyarmaddeler ile birleşerek rengin donuklaşmasına neden olurlar. Demir ve mangan, temin edilen su kaynağına bağımlı olarak değişik şekillerde bulunabilir. Bunlar: Yüksek miktarda CO 2 içeren kaynak sularında demir ve mangan bikarbonat halinde, Nehir sularında demir ve mangan sülfat halinde, Organik maddelerle kompleks halinde bulunabilirler. Demir bazı su kaynaklarında olduğu gibi, su borularının veya depolardaki demir aksamın korozyonu sonucunda suya geçebilir. Demir miktarı 5-10 mg/l den fazla ise, oksidasyonu takip eden bir filtrasyon veya dekantasyon - filtrasyon yoluyla giderilebilir. Alkali sularda bikarbonat halinde bulunan demirin oksidasyonu, hava oksijeni ile yapılır. (Demir II çözünür iken, demir III çözünmez). 20

DERSİN İÇERİĞİ DERSİN AMACI. Dersin Kazandıracağı Bilgi ve Beceriler TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI

DERSİN İÇERİĞİ DERSİN AMACI. Dersin Kazandıracağı Bilgi ve Beceriler TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI TEKSTİL TERBİYE İŞLETMELERİNDE SU KALİTESİ VE HAZIRLANMASI Ö.Gör.Dr. Hüseyin Aksel EREN DERSİN İÇERİĞİ Tekstil terbiyesinde kullanılan suyun özellikleri Tekstil terbiye proses suyundan beklentiler Su kaynaklı

Detaylı

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar

ALKALİNİTE. 1 ) Hidroksitler 2 ) Karbonatlar 3 ) Bikarbonatlar ALKALİNİTE Bir suyun alkalinitesi, o suyun asitleri nötralize edebilme kapasitesi olarak tanımlanır. Doğal suların alkalinitesi, zayıf asitlerin tuzlarından ileri gelir. Bunların başında yer alan bikarbonatlar,

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 6.Endüstriyel Kirlenme Kontrolü - Nötralizasyon Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Birçok endüstrinin atıksuyu asidik veya bazik olduğundan alıcı ortama veya kimyasal ve/veya

Detaylı

- Bioanalytic; Biyokimya otoanalizörleri için test kitleri üretimi,

- Bioanalytic; Biyokimya otoanalizörleri için test kitleri üretimi, Testonic kitleri Colin Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. Tarafından üretilmektedir. Colin Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. - Colin; Tekstil yardımcı kimyasalları üretimi http://www.colin.com.tr - Vilso; Endüstriyel

Detaylı

KALSİYUM, MAGNEZYUM VE SERTLİK TAYİNİ

KALSİYUM, MAGNEZYUM VE SERTLİK TAYİNİ KALSİYUM, MAGNEZYUM VE SERTLİK TAYİNİ Bir suyun sertliği içindeki başlıca çözünmüş kalsiyum veya magnezyum tuzlarından ileri gelip, suyun sabunu çökeltme kapasitesidir. Sabun, suda özellikle her zaman

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER

ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER 9 ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ NDE KİMYASAL PROSESLER 1. Koagülasyon- Flokülasyon Prosesleri 2. Elektrokoagülasyon Prosesi 3. Kimyasal Çöktürme Prosesleri 4. Su Yumuşatma Prosesleri 5. Adsorpsiyon Prosesleri 6.

Detaylı

CaCO3 + CO2 + H2O. ISI MgCO3 + CO2 + H2O

CaCO3 + CO2 + H2O. ISI MgCO3 + CO2 + H2O 9. SULARDA SERTLİK TAYİNİ 9.1. Sularda Sertlik Çeşitleri Geçici Sertlik (Karbonat Sertliği): Geçici sertlik, kalsiyum ve magnezyum iyonlarının suda çözünmüş olan bikarbonatlarından ileri gelir. Suyun belirli

Detaylı

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir.

EVDE KİMYA SABUN. Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. EVDE KİMYA SABUN Yağ asitlerinin Na ve ya K tuzuna sabun denir. Çok eski çağlardan beri kullanılan en önemli temizlik maddeleridir. CH 3(CH 2) 16 COONa: Sodyum stearat (Beyaz Sabun) CH 3(CH 2) 16 COOK:

Detaylı

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR

Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR Elçin GÜNEŞ, Ezgi AYDOĞAR AMAÇ Çorlu katı atık depolama sahası sızıntı sularının ön arıtma alternatifi olarak koagülasyon-flokülasyon yöntemi ile arıtılabilirliğinin değerlendirilmesi Arıtma alternatifleri

Detaylı

Suyun sertliği geçici ve kalıcı sertlik olmak üzere ikiye ayrılır ve suda sertlik çözünmüş Ca +2 ve Mg +2 tuzlarından ileri gelir.

Suyun sertliği geçici ve kalıcı sertlik olmak üzere ikiye ayrılır ve suda sertlik çözünmüş Ca +2 ve Mg +2 tuzlarından ileri gelir. 1. SU ANALİZLERİ 1.1.Sularda Sertlik Tayini Suyun sağlandığı kaynaklar, yağış suyu, (kar, yağmur vb.) yüzey suyu ( göl, ırmak vb.) deniz suyu ve yer altı suyu (kaynak, kuyu vb) olmak üzere dört grupta

Detaylı

Bu birikintilerin giderilmesi için uygun kimyasallarla membranlar zaman içinde yıkanarak tekrar eski verimine ulaştırılırlar.

Bu birikintilerin giderilmesi için uygun kimyasallarla membranlar zaman içinde yıkanarak tekrar eski verimine ulaştırılırlar. VIIPOL CKS MEMBRAN TEMİİZLEME PROSEDÜRÜ 1.Giriş : Ne kadar iyi bir ön arıtma yapılırsa yapılsın, çalışan bir ters ozmoz ( RO ) sisteminde zaman içinde hamsu içinde bulunan ve ön arıtmadan geçebilen kolloidler,

Detaylı

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME

HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME HACETTEPE ÜNĐVERSĐTESĐ EĞĐTĐM FAKÜLTESĐ KĐMYA ÖĞRETMENLĐĞĐ ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME 8. SINIF FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 3. ÜNĐTE: MADDENĐN YAPISI VE ÖZELLĐKLERĐ KONU: BAZLAR ÇALIŞMA YAPRAĞI

Detaylı

ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ

ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ ÇEVRE KİMYASI LABORATUVARI ÇÖZÜNMÜŞ OKSİJEN TAYİNİ 1. GENEL BİLGİLER Doğal sular ve atıksulardaki çözünmüş oksijen (ÇO) seviyeleri su ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyokimyasal aktivitelere bağımlıdır.

Detaylı

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ)

TOPRAK TOPRAK TEKSTÜRÜ (BÜNYESİ) TOPRAK Toprak esas itibarı ile uzun yılların ürünü olan, kayaların ve organik maddelerin türlü çaptaki ayrışma ürünlerinden meydana gelen, içinde geniş bir canlılar âlemini barındırarak bitkilere durak

Detaylı

Çözünürlük kuralları

Çözünürlük kuralları Çözünürlük kuralları Bütün amonyum, bileşikleri suda çok çözünürler. Alkali metal (Grup IA) bileşikleri suda çok çözünürler. Klorür (Cl ), bromür (Br ) ve iyodür (I ) bileşikleri suda çok çözünürler, ancak

Detaylı

NEHİR SUYUNDAN İÇME SUYUNA

NEHİR SUYUNDAN İÇME SUYUNA NEHİR SUYUNDAN İÇME SUYUNA Su canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli ve vazgeçilmez olan tatsız ve kokusuz bir maddedir. Su canlı yaşamının en temel maddesidir Dünya üzerinde farklı şekillerde

Detaylı

ASİT-BAZ VE ph. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla Evcin Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006

ASİT-BAZ VE ph. MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN. Yrd. Doç. Dr. Atilla Evcin Afyonkarahisar Kocatepe Üniversitesi 2006 ASİT-BAZ VE ph MÜHENDİSLİK KİMYASI DERS NOTLARI Yrd. Doç. Dr. Atilla EVCİN Asitler ve bazlar günlük yaşantımızda sıkça karşılaştığımız kavramlardan biridir.insanlar, her nekadar asetil salisilik asit ve

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

Hastanelerde Su Kullanımı. M.Ali SÜNGÜ Amerikan Hastanesi Bakım ve Onarım Müdürü alis@amerikanhastanesi.org

Hastanelerde Su Kullanımı. M.Ali SÜNGÜ Amerikan Hastanesi Bakım ve Onarım Müdürü alis@amerikanhastanesi.org Hastanelerde Su Kullanımı M.Ali SÜNGÜ Amerikan Hastanesi Bakım ve Onarım Müdürü alis@amerikanhastanesi.org Bir Çin atasözü der ki; Suyu içmeden önce, kaynağını öğren Hastanelerde infeksiyon kaynaklarını

Detaylı

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları 1. Çözelti Hazırlama ve ph S.1.1. Bir atıksu arıtma tesisinde ph ayarlamak için çözeltinin her bir litresine 1 ml 0.05N lik H 2 SO ilavesi yapılması gerekmektedir.

Detaylı

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR?

KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? KALİTELİ SÜT NASIL ELDE EDİLİR? Prof. Dr. METİN ATAMER Dr. EBRU ŞENEL ANKARA ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ SÜT TEKNOLOJİSİ BÖLÜMÜ Kaliteli süt üretimi için sağlanması gereken koşullar; Sağlıklı inek Özenli

Detaylı

SABUN SENTEZİ (Yağların Hidrolizi veya Sabunlaştırılması)

SABUN SENTEZİ (Yağların Hidrolizi veya Sabunlaştırılması) SABUN SENTEZİ (Yağların Hidrolizi veya Sabunlaştırılması) Gerek hayvansal yağlar gerekse bitkisel (nebati) yağlar, yağ asitlerinin gliserin (gliserol) ile oluşturdukları oldukça kompleks esterlerdir. Bu

Detaylı

1 SUDA SERTLİK ve CO2 TAYİNİ 1.SUDA SERTLİK TAYİNİ Suyun sertliği kavramı ile kalsiyum (Ca +2 ) ve magnezyum (Mg +2 ) iyonlarının toplamı anlaşılır ve 1 litre suyun içerdiği Ca ve Mg iyonlarının kalsiyum

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 2014 YILI ANALİZ LABORATUVARI FİYAT LİSTESİ A. NUMUNE ALMA/ÖRNEKLEME A.1.Emisyon Kapsamında Numune Alma/Örnekleme Uçucu Organik

Detaylı

BUHAR KAZANI SUYU TEMEL BİLGİLERİ. Derleyen Selim Yenisey

BUHAR KAZANI SUYU TEMEL BİLGİLERİ. Derleyen Selim Yenisey BUHAR KAZANI SUYU TEMEL BİLGİLERİ Derleyen Selim Yenisey Buhar üretimi bir çok sanayinin can damarıdır. Uzun vadede buhar üretiminde kullanılan düşük kaliteli su, buharın niteliğini etkileyeceği gibi enerji

Detaylı

5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu)

5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu) 5. GRUP KATYONLAR (Alkali grubu) Mg +2 Na + K + Li + Bu gruptaki katyonların hepsini çöktürebilen ortak bir reaktif yoktur. Na, K ve Li alkali metaller grubunun üyeleridir. NH 4 da bileşikleri alkali metal

Detaylı

BETONDA KARBONATLAŞMA. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

BETONDA KARBONATLAŞMA. Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi BETONDA KARBONATLAŞMA Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Karbonatlaşma Nedir? Çimento hidratasyon ürünleri özellikle (Kalsiyum Hidroksit) zamanla havadaki ve yağmur sularındaki karbondioksit ile birleşir

Detaylı

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA

SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SU ARITMA TESİSLERİNDE HAVALANDIRMA Dr. Tamer COŞKUN 13 Mart 2012 Havalandırma Gerekli gazları suya kazandırmak (gaz halinden çözünmüş forma dönüştürmek)

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ

ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ ÖĞRENME ALANI : MADDE VE DEĞİŞİM ÜNİTE 4 : MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ E BİLEŞİKLER VE FRMÜLLERİ (4 SAAT) 1 Bileşikler 2 Bileşiklerin luşması 3 Bileşiklerin Özellikleri 4 Bileşik Çeşitleri 5 Bileşik

Detaylı

Türkiye Hazır Beton Birliği İktisadi İşletmesi Deney / Kalibrasyon Laboratuvarı. Deney Listesi

Türkiye Hazır Beton Birliği İktisadi İşletmesi Deney / Kalibrasyon Laboratuvarı. Deney Listesi REVİZYON GÜNCELLEME DOKÜMAN NO YAYIN L27 01.01.2008 13.01.2014-06 08.05.2014 1/8 GÜNCELLEŞTİRMEYİ GERÇEKLEŞTİREN (İSİM / İMZA / TARİH) : DENEYLERİ A01 İri agregaların parçalanmaya karşı direnci Los Angeles

Detaylı

AKREDİTE ANALİZ LİSTESİ SU VE ATIK SU

AKREDİTE ANALİZ LİSTESİ SU VE ATIK SU AKREDİTE ANALİZ LİSTESİ SU VE ATIK SU Fiziksel ve Kimyasal Analizler - ph Değeri Elektrometrik AWWA 4500-H + B 21 st ed. 2005-103-105 o C de Toplam Katı Madde AWWA 2540-B 21 st ed. 2005 - İletkenlik AWWA

Detaylı

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları

Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları Çevre Kimyası 1, Örnek Çalışma Soruları 1. Çözelti Hazırlama ve ph S.1.1. Bir atıksu arıtma tesisinde ph ayarlamak için çözeltinin her bir litresine 1 ml 0.05N lik H 2 SO ilavesi yapılması gerekmektedir.

Detaylı

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş.

MESS Entegre Geri Kazanım ve Enerji San. ve Tic. A.Ş. Sayfa : 1 / 12 1 ATIKLAR İÇİN NUMUNE SAKLAMA KOŞULLARI Parametre Numune Özelliği Numune Türü ICP ile Metal Tayinleri suları vb.), diğer her türlü sıvılar) Mikrodalgada (sıvı) yakılmış Minimum Numune Miktarı

Detaylı

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00

ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ. 1 ph 14,00. 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ/İSTASYONLARI MÜDÜRLÜKLERİ DÖNER SERMAYE İŞLETMELERİ 2014 YILI BİRİM FİYAT LİSTESİ Sıra No: SULAMA SUYU ANALİZLERİ: 2014 FİYATI 1 ph 14,00 2 Elektriksel İletkenlik 14,00 3 Sodyum (Na)

Detaylı

ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ

ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ MAKİNA-İNŞAAT-ÇEVRE SAN. ve TİC. LTD. ŞTİ. ATIKSU ARITMA SİSTEMLERİ Gaziteknik-Waterline Atıksu Arıtma sistemleri evsel ve endüstriyel atıksuların arıtılmasında kullanılmak üzere prosese göre projelendirilmektedir.

Detaylı

Hazırlayan: İnş.Yük.Müh. Yasin Engin yasin.engin@gmail.com www.betonvecimento.com

Hazırlayan: İnş.Yük.Müh. Yasin Engin yasin.engin@gmail.com www.betonvecimento.com Enjeksiyon Şerbetinde Deniz Suyu Kullanımı: Teknik Raporu Hazırlayan: İnş.Yük.Müh. Yasin Engin yasin.engin@gmail.com www.betonvecimento.com 12/1/2014 DENİZ SUYUNUN ZEMİN GÜÇLENDİRMEDE (JET-GROUT) ÇİMENTO

Detaylı

İller Bankası A.Ş. Proje Dairesi Başkanlığı İçme Suyu Arıtma Proje Grubu

İller Bankası A.Ş. Proje Dairesi Başkanlığı İçme Suyu Arıtma Proje Grubu Şehnaz ÖZCAN Çevre Mühendisi Teknik Uzman Sevtap Çağlar Çevre Mühendisi Müdür İller Bankası A.Ş. Proje Dairesi Başkanlığı İçme Suyu Arıtma Proje Grubu İÇERİK Giriş Mevcut içmesuyu durumu Projenin amacı

Detaylı

10 Mart 2015 SALI Resmî Gazete Sayı : 29291 TEBLİĞ

10 Mart 2015 SALI Resmî Gazete Sayı : 29291 TEBLİĞ 10 Mart 2015 SALI Resmî Gazete Sayı : 29291 TEBLİĞ Çevre ve Şehircilik Bakanlığından: TEKSTİL SEKTÖRÜNDE ENTEGRE KİRLİLİK ÖNLEME VE KONTROL TEBLİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA TEBLİĞ MADDE 1 14/12/2011

Detaylı

BUHAR KAZANLARINDA BLÖF

BUHAR KAZANLARINDA BLÖF BUHAR KAZANLARINDA BLÖF GENEL AÇIKLAMALAR Blöf, kazan suyu içinde buharlaşma sonucu konsantrasyonu artan çözünmüş ya da askıda kalmış katı madde miktarını kazan için belirlenen limitlere çekebilmek amacıyla

Detaylı

www.salina.com.tr kumaşınızdaki boyanın her zerresi,bizim için önemlidir. tekstilde de salina süper rafine tuz

www.salina.com.tr kumaşınızdaki boyanın her zerresi,bizim için önemlidir. tekstilde de salina süper rafine tuz kumaşınızdaki boyanın her zerresi,bizim için önemlidir. salina tekstilde de www.salina.com.tr süper rafine tuz TEKSTİL CILIĞINA ÖZEL SALİNA SUPER RAFİNE TUZ Salina tekstil tuzu,içerisinde bulunan alkali

Detaylı

KİMYA SANAYİ VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ. SU ARITMA TEKNOLOJİLERİ

KİMYA SANAYİ VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ. SU ARITMA TEKNOLOJİLERİ SU ARITMA TEKNOLOJİLERİ FİLTRE MALZEMELERİ KİMYA SANAYİ ecocarb aktif karbonlar ( Toz, granül, silidirik ) Aktif Karbon yüksek oranda karbon ihtiva eden, çok gözenekli ve çok yüksek iç yüzey alanına sahip

Detaylı

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI

HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI HAZIRLAYAN-SUNAN İSMAİL SÜRGEÇOĞLU DANIŞMAN:DOÇ. DR. HİLMİ NAMLI DÜNYADA yılda 40.000 km³ tatlı su okyanuslardan karalara transfer olmaktadır. Bu suyun büyük bir kısmı taşkın vb. nedenlerle kaybolurken

Detaylı

Normal derişimler için: PE- HD, PTFE Nitrik asit (ρ 1,42 g/ml) ile ph 1-2 olacak şekilde asitlendirilmelidir. Düşük derişimler için: PFA, FEP

Normal derişimler için: PE- HD, PTFE Nitrik asit (ρ 1,42 g/ml) ile ph 1-2 olacak şekilde asitlendirilmelidir. Düşük derişimler için: PFA, FEP Ek-1 Nnumunelerin Muhafazası İçin Uygun Olan Teknikler Yapılacak Tayin Kabın Tipi Muhafaza Tekniği En uzun Muhafaza Süresi Yüksek derişimde çözünmüş gaz içeren numuneler için, alındıkları yerde analiz

Detaylı

ÜRÜN PROSPEKTÜSÜ. : 1.5 2.5 m/dak katod hareketi gerekir. Büyük yüzeyli parçalar için iki boyutlu hareket önerilir.

ÜRÜN PROSPEKTÜSÜ. : 1.5 2.5 m/dak katod hareketi gerekir. Büyük yüzeyli parçalar için iki boyutlu hareket önerilir. SAYFA NO: 1/5 AtılımKimyasalları SATINE NİKEL KAPLAMA AK 5000 ÜRÜN TANIMI Satine Nikel AK 5000 prosesi, ince taneli ve mat görünümlü dekoratif nikel kaplamalar için kullanılmaktadır. Genel olarak parlak

Detaylı

ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ

ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ ÇERKEZKÖY ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ ENDÜSTRİYEL ATIKSU ARITMA TESİSİ Bölgemiz I. Kısım Atıksu Arıtma Tesisi (yatırım bedeli 15 milyon $) 1995 yılında, II. Kısım Atıksu Arıtma Tesisi ( yatırım bedeli 8 milyon

Detaylı

4. GRUP KATYONLARI (TOPRAK ALKALİLERİ GRUBU)

4. GRUP KATYONLARI (TOPRAK ALKALİLERİ GRUBU) 4. GRUP KATYONLARI (TOPRAK ALKALİLERİ GRUBU) Ba +2, Ca +2, Sr +2 Bu grup katyonlarının bir grup altında toplanmalarına neden olan ortak özellikleri, amonyak (NH 4 OH) amonyum klorür (NH 4 Cl) tamponu ile

Detaylı

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52.

İ Ç İ NDEKİ LER. Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1. Fiziksel Kimya ile İlgili Temel Kavramlar 52. İ Ç İ NDEKİ LER Ön Söz xiii K I S I M 1 Çevre Mühendisliği ve Bilimi İçin Kimyanın Temel Kavramları 1 BÖLÜM 1 Giriş 3 1.1 Su 4 1.2 Atık Sular ve Su Kirliliği Kontrolü 5 1.3 Endüstriyel ve Tehlikeli Atıklar

Detaylı

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir.

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. AKTİF KARBON NEDİR? TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. Bu nitelikler aktif karbona çok güçlü adsorpsiyon özellikleri

Detaylı

SU NUMUNELERİNİN LABORATUVARA KABUL MİKTARLARI, SAKLAMA KOŞULLARI VE SÜRELERİ

SU NUMUNELERİNİN LABORATUVARA KABUL MİKTARLARI, SAKLAMA KOŞULLARI VE SÜRELERİ Alkalinite Alüminyum (Al) Amonyum (NH 4 + ) Anyonlar (Br, F, Cl, NO 2, NO 3, SO 4, PO 4 ) PE veya BC 200 100 Tercihen arazide yapılmalıdır. sırasındaki indirgenme ve oksitlenme reaksiyonları numunede değişikliğe

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/7

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇEVRE ÖLÇÜM VE ANALİZLERİ YETERLİK BELGESİ EK LİSTE-1/7 ÇED, İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/7 SU/ ATIK SU 1 ph Elektrometrik Metot TS 3263 ISO 10523 Çözünmüş Oksijen Azid Modifikasyon Metodu SM 4500-O C İletkenlik Elektrometrik Metot SM 2510 B Renk Spektrometrik

Detaylı

EK 1 TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ

EK 1 TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ EK 1 TABLO 1 ZEHİRLİLİK SEYRELME FAKTÖRÜ (ZSF) TAYİNİ Atıksu muhtevası, balığın yüzgeçlerine yapışarak solunum epitellerinin şişmesine ve parçalanmasına neden olur ve bu şekilde balıklara zarar verir.

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun

BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun BARTIN ÜNİVERSİTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME LABORATUVARI-I DERSİ OKSİTLİ BAKIR CEVHERİNİN LİÇİ DENEYİ DENEYİN AMACI: Uygun bir reaktif kullanarak oksitli bakır cevherindeki bakırı

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ (ÇMG) DERSĠ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ (ÇMG) DERSĠ KONYA ÜNİVERSİTESİ ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠNE GĠRĠġ (ÇMG) DERSĠ Doç. Dr. Senar AYDIN Necmettin Erbakan Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi Çevre Mühendisliği Bölümü V-HAFTA 17.12.2015 1 SULARIN ARITILMASI

Detaylı

KARIŞIMLAR. Karışımların Ayrılması

KARIŞIMLAR. Karışımların Ayrılması KARIŞIMLAR Karışımların Ayrılması Günlük yaşamda kullandığımız eşyaların, giydiğimiz kıyafetlerin, yediğimiz yiyeceklerin, içtiğimiz suyun hepsi birer karışımdır. Nehir, göl, baraj sularını doğal haliyle

Detaylı

Pik (Ham) Demir Üretimi

Pik (Ham) Demir Üretimi Pik (Ham) Demir Üretimi Çelik üretiminin ilk safhası pik demirin eldesidir. Pik demir için başlıca şu maddeler gereklidir: 1. Cevher: Demir oksit veya karbonatlardan oluşan, bir miktarda topraksal empüriteler

Detaylı

SATEN NİKEL BANYOSU ARIZA TABLOSU

SATEN NİKEL BANYOSU ARIZA TABLOSU Kadıköy Sicil Ticaret : 20707 SATEN NİKEL BANYOSU ARIZA TABLOSU 1. Kaplama Pürüzlü a) Kaplama çözeltisinde anod partiküllerinin mevcudiyeti. b) Çözelti içerisinde çözünmeyen magnetik partiküllerin mevcudiyeti.

Detaylı

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım.

2+ 2- Mg SO 4. (NH 4 ) 2 SO 4 (amonyum sülfat) bileşiğini katyon ve anyonlara ayıralım. KONU: Kimyasal Tepkimeler Dersin Adı Dersin Konusu İYONİK BİLEŞİKLERİN FORMÜLLERİNİN YAZILMASI İyonik bağlı bileşiklerin formüllerini yazmak için atomların yüklerini bilmek gerekir. Bunu da daha önceki

Detaylı

MUĞLA HALK SAĞLIĞI LABORATUVARI

MUĞLA HALK SAĞLIĞI LABORATUVARI Sayfa No :1 / 7 1.0-KLİNİK DIŞI MİKROBİYOLOJİK ANALİZLER Diyaliz Suyu 2 gün LAL (Limulus Amebocyte Lysate) - Endotoksin Pyrosate Toplam Koloni Sayısı (37 C-48s) TS EN ISO 6222 Doğal Kaynak ve İçme Suyu

Detaylı

Kimyasal Yumaklaştırma

Kimyasal Yumaklaştırma Kimyasal Yumaklaştırma Kimyasal yumaklaştırma (koagülasyon), sularda bulunan ve kendi ağırlıkları ile çökelemeyen kolloid boyutundaki (10-3 -1 µm) katı parçacıkların çeşitli kimyasallar yardımıyla çökebilir

Detaylı

Ekosistem ve Özellikleri

Ekosistem ve Özellikleri Ekosistem ve Özellikleri Öğr. Gör. Özgür ZEYDAN http://cevre.beun.edu.tr/zeydan/ Ekosistem Belirli bir bölgede yaşayan ve birbirleriyle sürekli etkileşim halindeki canlılar (biyotik faktörler) ve cansız

Detaylı

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ

5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ 5. ÇÖZÜNÜRLÜK DENGESİ Birçok tuz suda çok az çözünür. Tuzların sudaki çözünürlüğünden faydalanarak çökelek oluşumu kontrol edilebilir ve çökme olayı karışımları ayırmak için kullanılabilir. Çözünürlük

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇED İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü Ek-9A T.C. ÇED İzin ve Denetim lüğü Kapsam : Su, Atık Su, Atık, Gürültü, Numune Alma Düzenleme Tarihi : 12.05.2015 Laboratuvar Adı : Gümüşsu A.Ş. Çevre Laboratuvarı Adres : Zafer Mah. Değirmen Cad. No:41

Detaylı

Hazır Kit(HACH)-DPD pp. Metot /Spektrofotometrik.

Hazır Kit(HACH)-DPD pp. Metot /Spektrofotometrik. 1-HAVUZ SUYU İ S.B. 15.12.2011 ve 28143 sayı ile yayımlanan " Yüzme Havuzlarının Tabi Olacağı Sağlık Esasları ve Şartları Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik " Renk Tortu Bulanıklık

Detaylı

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği

KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Başlık KOMPOZİTLER Sakarya Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Tanım İki veya daha fazla malzemenin, iyi özelliklerini bir araya toplamak ya da ortaya yeni bir özellik çıkarmak için, mikro veya makro seviyede

Detaylı

4. SU 4.1 GİRİŞ Karışım suyu: Kür Suyu (Bakım Suyu): Yıkama Suyu:

4. SU 4.1 GİRİŞ Karışım suyu: Kür Suyu (Bakım Suyu): Yıkama Suyu: 1 4. SU 4.1 GİRİŞ Betonla ilgili işlemlerde, suyun değişik kullanım amaçları vardır. Bu amaçların her birinde, özellikle beton karışımının hazırlanmasında, kullanılacak suyun uygun kalitede olması, beton

Detaylı

ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN İŞLETİLMESİ-BAKIM VE ONARIMI. Fatih GÜRGAN ASKİ Arıtma Tesisleri Dairesi Başkanı

ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN İŞLETİLMESİ-BAKIM VE ONARIMI. Fatih GÜRGAN ASKİ Arıtma Tesisleri Dairesi Başkanı ATIKSU ARITMA TESİSLERİNİN İŞLETİLMESİ-BAKIM VE ONARIMI Fatih GÜRGAN ASKİ Arıtma Tesisleri Dairesi Başkanı UZUN HAVALANDIRMALI AKTİF ÇAMUR SİSTEMİ Bu sistem Atıksularda bulunan organik maddelerin mikroorganizmalar

Detaylı

YAPI MALZEMESİ. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su içi inşaatlarında kullanılmıştır.

YAPI MALZEMESİ. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su içi inşaatlarında kullanılmıştır. Bilinen en eski bağlayıcılardan birisi olan kireç, eski Babil, Mısır, Finikeliler, Hitit ve Persler tarafından hava kireci olarak yapıda kullanılmıştır. Romalılar devrinde ise su kireci bulunmuş ve su

Detaylı

2014 YILINDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER

2014 YILINDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER NDA UYGULANACAK ÜCRET TARİFELERİ İÇİNDEKİLER SIRA NO TARİFENİN NEV'İ KARAR NO KARAR TARİHİ SAYFA NO 1 ANADOLU YAKASI PARK VE BAHÇELER MÜDÜRLÜĞÜ 1 Ağaç Budama Bedeli 1.1 Ağaç Budama Ücreti 2 Ağaç Kesim

Detaylı

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ

ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ ATOMLAR ARASI BAĞLAR Doç. Dr. Ramazan YILMAZ Sakarya Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi, Metalurji ve Malzeme Mühendisliği Bölümü Esentepe Kampüsü, 54187, SAKARYA Atomlar Arası Bağlar 1 İyonik Bağ 2 Kovalent

Detaylı

sektörün en iyileriyle hep yanınızda...

sektörün en iyileriyle hep yanınızda... sektörün en iyileriyle hep yanınızda... FİLTRASYON SİSTEMLERİ YUMUŞATMA SiSTEMLERi Yüzey borulamalı Multi Yüzey borulamalı Media Filtreler, 20 m 3 / Aktif Karbon filtreler saat ve üzeri kapasitelerde,

Detaylı

Çizelge 1 Numunelerin muhafazası için genellikle uygun olan teknikler. 100 Nitrik asit ile ph 1-2 olacak şekilde asitlendirilmelidir

Çizelge 1 Numunelerin muhafazası için genellikle uygun olan teknikler. 100 Nitrik asit ile ph 1-2 olacak şekilde asitlendirilmelidir Çizelge 1 Numunelerin sı için genellikle uygun olan teknikler Yapılacak tayin Kabın tipi Genellikle kullanılan hacim (ml) ve doldurma tekniği Alüminyum P C Muhafaza tekniği 100 Nitrik asit ile ph 1-2 ndirilmelidir

Detaylı

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ

BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ BARTIN ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ METALURJİ VE MALZEME MÜHENDİSLİĞİ MALZEME LABORATUARI II DERSİ AKIMLI VE AKIMSIZ KAPLAMALAR DENEY FÖYÜ Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI Çevresel Etki Değerlendirmesi, İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI TESİSE KABUL EDİLECEK ATIKLAR VE KODLARI 01 03 09 01 03 07 dışındaki alüminyum oksit üretiminden çıkan kırmızı çamur 01 04 10 01 04 07 dışındaki tozumsu ve pudramsı atıklar 01 05 04 Temizsu sondaj ı ve

Detaylı

CYACUP SİYANÜRLÜ BAKIR KAPLAMA BANYOSU ARIZA TABLOSU

CYACUP SİYANÜRLÜ BAKIR KAPLAMA BANYOSU ARIZA TABLOSU Kadıköy Sicil Ticaret : 20707 CYACUP SİYANÜRLÜ BAKIR KAPLAMA BANYOSU ARIZA TABLOSU 1. Kaplama Pürüzlü ve Koyu Kırmızı - Kahve Renkli Kaplama a) Çözeltide Karbonat konsantrasyonunun aşırı miktarda oluşu.

Detaylı

A- LABORATUAR MALZEMELERİ

A- LABORATUAR MALZEMELERİ 1- Cam Aktarma ve Ölçüm Kapları: DENEY 1 A- LABORATUAR MALZEMELERİ 2- Porselen Malzemeler 3- Metal Malzemeler B- KARIŞIMLAR - BİLEŞİKLER Nitel Gözlemler, Faz Ayırımları, Isısal Bozunma AMAÇ: Karışım ve

Detaylı

Sentetik Deterjan ve Sabunun Üretilmesi ve Özellikleri

Sentetik Deterjan ve Sabunun Üretilmesi ve Özellikleri 10. Deney Sentetik Deterjan ve Sabunun Üretilmesi ve Özellikleri Genel Prensipler: Temizleme yeteneğine sahip olan maddelerin tümü deterjan olarak adlandırılırlar. Kullandığımız temizlik maddeleri sabun

Detaylı

Suda HCl. + - Suda 3H + + (PO ) Suda HNO 3. Suda 2H + + (CO ) H CO 2 3. Suda H PO. (Nitrik asit) SO (Sülfürik asit) (Karbonik asit) H CO H O.

Suda HCl. + - Suda 3H + + (PO ) Suda HNO 3. Suda 2H + + (CO ) H CO 2 3. Suda H PO. (Nitrik asit) SO (Sülfürik asit) (Karbonik asit) H CO H O. Asitler çözündüklerinde ortama H iyonu verebilen bileşiklere asit denir. Bazı Önemli Asitler HCl : Hidroklorik asit H SO : Sülfürik asit Asitler metal kaplarda saklanamazlar. Çünkü metallerle tepkimeye

Detaylı

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda)

5.111 Ders Özeti #22 22.1. (suda) + OH. (suda) 5.111 Ders Özeti #22 22.1 Asit/Baz Dengeleri Devamı (Bölümler 10 ve 11) Konular: Zayıf baz içeren dengeler, tuz çözeltilerinin ph sı ve tamponlar Çarşamba nın ders notlarından 2. Suda Baz NH 3 H 2 OH Bazın

Detaylı

Beton ile ilgili işlerde suyun değişik görevleri vardır. Karışım suyu olarak, çimento ve agrega ile birlikte karılarak beton üretimini sağlamak,

Beton ile ilgili işlerde suyun değişik görevleri vardır. Karışım suyu olarak, çimento ve agrega ile birlikte karılarak beton üretimini sağlamak, SU Beton ile ilgili işlerde suyun değişik görevleri vardır. Karışım suyu olarak, çimento ve agrega ile birlikte karılarak beton üretimini sağlamak, Kür suyu olarak, yerine yerleştirilmiş olan betonun yüzeyini

Detaylı

ÜRÜN PROSPEKTÜSÜ. ALKALİ ÇİNKO AK 16 HI-Z : Çok kalın kaplamalarda bile esnek kaplamlara imkan verir.

ÜRÜN PROSPEKTÜSÜ. ALKALİ ÇİNKO AK 16 HI-Z : Çok kalın kaplamalarda bile esnek kaplamlara imkan verir. SAYFA NO: 1/5 AtılımKimyasalları ALKALİ ÇİNKO KAPLAMA PROSESİ AK 16 HI-Z ÜRÜN TANIMI ALKALİ ÇİNKO AK 16 HI-Z : Düzgün çinko kaplamalar elde etmek için kullanılan, çoklu poliamid özel katkı maddeleri içeren

Detaylı

MALZEME-DEPOZİT VE SU BÖLÜMÜ

MALZEME-DEPOZİT VE SU BÖLÜMÜ MALZEME-DEPOZİT VE SU BÖLÜMÜ Malzeme ve su analizleri yaş yöntemle ve enstrümental analizle yapılır. Malzeme Analizleri 20652001 Demir bazlı malzeme analizleri(i) 708 Karbon çeliği Karbon(C), Kükürt(S),

Detaylı

www.ceyka.com.tr KİMYA SANAYİ VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ.

www.ceyka.com.tr KİMYA SANAYİ VE DIŞ TİC.LTD.ŞTİ. KİMYA SANAYİ Ceyka çevre teknolojileri ve kimya konusunda hizmet veren bir mühendislik, danışmanlık ve dış ticaret firmasıdır. Firmamız konusunda uzman uluslararası firmalarla işbirliği içinde endüstriyel

Detaylı

Kanalizasyonlarda CAC Kullanımı Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi

Kanalizasyonlarda CAC Kullanımı Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Çimento Araştırma ve Uygulama Merkezi Günümüzde farklı sektörlerde doğan farklı ihtiyaçlar için (aside karşı dayanım, kararlı boyutsal yapı, yüksek sıcaklık, erken mukavemet, hızlı priz, çatlaksız yapı)

Detaylı

Elektroflokülasyon Elektrokoagülasyon tekniği 1940 yılından bu yana bilinen ve sanayide kullanılan bir teknolojidir.

Elektroflokülasyon Elektrokoagülasyon tekniği 1940 yılından bu yana bilinen ve sanayide kullanılan bir teknolojidir. ENVİ-CLEAN Sistemi Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde belirlenen kriterlere göre tesis atık sularının en iyi şartlara getirildikten sonra alıcı ortama verilmesi gerekmektedir. Bu konuda ülkemiz de Avrupa

Detaylı

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015

GIDA ve TARIM KİMYASI LABORATUVARI TEST VE ANALİZLERİ - 2015 BİTKİSEL VE HAYVANSAL YAĞ ANALİZLERİ GT 1 KIRILMA İNDİSİ TS 4960 EN ISO 6320 50 GT 2 ÖZGÜL AĞIRLIK (YOĞUNLUK) TS 4959 40 GT 3 İYOT SAYISI (Katı ve Sıvı Yağlarda) EN ISO 3961 60 GT 4 İYOT SAYISI (Ekstre

Detaylı

BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ

BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ BÖLÜM I YÜZEY TEKNİKLERİ Yüzey Teknikleri Hakkında Genel Bilgiler Gelişen teknoloji ile beraber birçok endüstri alanında kullanılabilecek malzemelerden istenen ve beklenen özellikler de her geçen gün artmaktadır.

Detaylı

KİMYA Y. MÜH. ERDİNÇ İKİZOĞLU E.Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ

KİMYA Y. MÜH. ERDİNÇ İKİZOĞLU E.Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ HAVUZ SUYU KİMYASI KİMYA Y. MÜH. ERDİNÇ İKİZOĞLU E.Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ BİYOMÜHENDİSLİK BÖLÜMÜ Ü ÖĞRETİM GÖR. Dengede Havuz Mutlu Havuzdur! SU NEDİR? SAF SU bir oksijen molekülü ve iki hidrojen molekülü

Detaylı

Kimyasal Fiziksel Arıtma Ağır Metal giderimi. Hakan Ünsal

Kimyasal Fiziksel Arıtma Ağır Metal giderimi. Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Ağır Metal giderimi Hakan Ünsal Kimyasal Fiziksel Arıtma Genel tanımlama İstenmeyen bileşiklerin zararsız bileşiklere dönüştürülmesi veya daha sonraki arıtma işlemleri için uygun

Detaylı

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523

ÖLÇÜM VE /VEYA ANALİZ İLE İLGİLİ; Kapsam Parametre Metot Adı Metot Numarası ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim lüğü EK LİSTE-1/8 ph Elektrometrik metot TS EN ISO 10523 SU, ATIK SU 1,2 İletkenlik Elektrot Metodu TS 9748 EN 27888 Sıcaklık Laboratuvar ve Saha Metodu SM

Detaylı

AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI EKİPMANLAR

AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI EKİPMANLAR SAYFA NO: 1/6 AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI AK 3252 H SUNKROM sert krom kaplama banyolarında kullanılan sıvı katalist sistemidir. Klasik sülfatlı sistemlere

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 10. Endüstriyel Çamur Arıtımı Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK Giriş Sıvı atıkların arıtılmasındaki en önemli nokta askıda veya çözünmüş katıların giderimidir. Sıvıdan

Detaylı

SU TEMİNİ VE KANALİZASYON

SU TEMİNİ VE KANALİZASYON SU TEMİNİ VE KANALİZASYON Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü 1 KAPSAM SUYUN ÖNEMİ KENTSEL SU İHTİYACININ HESABI SULARIN DERLENMESİ (KAPTAJ) SULARIN İLETİLMESİ SULARIN

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

Elazığ İlinde Bir Maden Sahasından Kaynaklanan Sızıntı Sularının Maden Çayına Etkisi: II. Diğer Parametreler

Elazığ İlinde Bir Maden Sahasından Kaynaklanan Sızıntı Sularının Maden Çayına Etkisi: II. Diğer Parametreler Karaelmas Science and Engineering Journal/Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi 2 (1): 15-21, 212 Karaelmas Fen ve Mühendislik Dergisi Journal home page: www.fbd.karaelmas.edu.tr Araştırma Makalesi Elazığ

Detaylı

MESKİ MERKEZ SU ANALİZ LABORATUVARI KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ

MESKİ MERKEZ SU ANALİZ LABORATUVARI KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ 1 ph 2 Sıcaklık 3 İletkenlik Doküman SM 4500 H + B Elektrometrik Metod SM 2550 B Laboratuvar SM 2510 B Laboratuvar 1 / 12 Atık Su 100 ml 30 Dakika 25 Var - Atık Su 100 ml 30 Dakika 25 - - Atık Su 100 ml

Detaylı

www.e-aritma.com e KATALOG

www.e-aritma.com e KATALOG www.e-aritma.com e KATALOG Güney Kimya olarak; 1999 yılından bu yana su arıtma konusunda gerekli deneyim, bilgi birikimi kazanmış ve bunları müşterilerimizle paylaşmış olmamızın mutluluğunu yaşıyoruz.

Detaylı

ISI TRANSFER SĐSTEMLERĐNDE KOROZYON

ISI TRANSFER SĐSTEMLERĐNDE KOROZYON ISI TRANSFER SĐSTEMLERĐNDE KOROZYON Isı transfer sistemlerinde korozyon, kışır ve kireç taşı oluşumundan daha büyük bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Korozyon problemi ısı transfer yüzeylerinin

Detaylı

KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri

KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri KARIŞIMLARI AYIRMA YÖNTEMLERİ Tanecik Boyutu Farkından Yararlanarak Ayırma Yöntemleri Ayıklama Eleme Süzme Santrifüjleme 1) Ayıklama Tanecik şekilleri, renkleri veya boyutları farklı olan katı katı karışımları

Detaylı