TÜRK HUKUKUNDA ÖLÜM VE BEDENSEL ZARARLAR NEDENİYLE MADDİ TAZMİNAT HESAPLARI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TÜRK HUKUKUNDA ÖLÜM VE BEDENSEL ZARARLAR NEDENİYLE MADDİ TAZMİNAT HESAPLARI"

Transkript

1 I- KONUYA GİRİŞ TÜRK HUKUKUNDA ÖLÜM VE BEDENSEL ZARARLAR NEDENİYLE MADDİ TAZMİNAT HESAPLARI 1- Temel bilgiler Haksız eylem ve hukuka aykırı bir olay sonucu insana verilen zararların giderimi, önce hukuksal ve daha sonra parasal değerlendirmeleri zorunlu kılmaktadır. Burada önemli olan hukuksal değerlendirmelerdir. Zararı paraya dönüştürmede uygulanacak yöntem (formüller) ne olursa olsun, eğer hukuksal değerlendirme doğru yapılamıyorsa, sağlıklı bir sonuca ulaşılamaz. En başta olay ile zarar arasında neden-sonuç ilişkisi (nedensellik bağı) kurulamıyorsa, sorumlu tutulanlara ödetilecek bir tazminat söz konusu olamayacaktır. Bir başka anlatımla, doğan zarar, haksız ve hukuka aykırı eylemin sonucu değilse, eylemi işleyenlerden ve hukuka aykırı durumu yaratanlardan tazminat istenemez. Örneğin, trafik kazasında yaralanan kişi daha sonra ölmüş olup da, ölüm olayı haksız eylemin sonucu değilse, kaza sorumluları yaralanmadan dolayı tazminat öderlerse de, ölümden dolayı bir ödeme yükümlülükleri olmayacaktır. Öte yandan, tazminat isteme hakkı yasalarda sınırlanmış ve bir takım koşullara bağlanmıştır. Örneğin, ölüm nedeniyle destekten yoksunlukta, tazminat isteyebilecek olanlar belli nitelikleri taşımalıdırlar. Her zararlandırıcı eylem maddi tazminat isteğini haklı kılmaz. Kimi durumlarda, maddi tazminat istenemezse de manevi tazminat istenebilir. Manevi tazminatın henüz bir ölçüsü bulunamadığından, bu tazminat türü yönünden bir hesaplama yapılamamaktadır. Ölüm ve bedensel zararlar nedeniyle tazminat hesaplarının nasıl yapılacağı konusunda, yasaların ilgili hükümlerinin yorumu yoluyla, öğretiden gelen görüşlerle ve yüksek mahkeme kararlarıyla belirlenen ilkelere, yöntemlere ve formüllere göre tazminat raporları düzenlenmeli; yargıda benimsenmemiş yöntemler uygulanmamalıdır.yüksek Mahkeme (Yargıtay) görüş değiştirinceye kadar yerleşik kuralların dışına çıkılmamalıdır. Tazminat hesaplarında genel olarak benimsenmiş bir sıralama (plan) vardır. Bu plan uygulanırken yargıcın ve tarafların kolayca anlayabilecekleri açıklamalar yapılmalı; hesap unsurlarına ilişkin değerlendirmeler, Yüksek Mahkemenin (Yargıtay ın) koyduğu ilkelere uygun olmalıdır. 2- Tazminat hesabının unsurları Ölümlerde destekten yoksun kalma tazminatının, yaralanmalarda beden gücü kayıplarının özelliklerine göre, tazminat hesaplarının nasıl yapılması gerekeceği ilerdeki bölümlerde açıklanmak üzere, tüm insan zararları için, tazminat hesaplarında izlenecek sıra ve hesabın temel unsurları şöyle olmak gerekir: a) Zararlandırıcı olay b) Olay ile zarar arasındaki neden-sonuç ilişkisinin (nedensellik bağının) belirlenmesi c) Zarar sorumlularının belirlenmesi ç) Kusur ve sorumluluk derecelerinin saptanması d) Zararın türü ve nitelikleri (Destekten yoksunluk, geçici veya kalıcı sakatlık vs.) e) Zarar görenlerin kimlikleri, kişilikleri, nitelikleri f) Zarar süreleri g) Zaranın parasal değerlendirmesi (Tazminata dönüştürülmesi) f) Zararın tazminat olarak, sorumlulardan istenebileceği tutarın hesaplanması Aşağıda bunlar ayrı ayrı ele alınacaktır.

2 II- ZARARLANDIRICI OLAY VE NEDEN-SONUÇ İLİŞKİSİ 2 1- Olay incelemesi Bir kimsenin ölümü veya yaralanmasıyla ilgili olay incelenirken, eylemin haksız ve hukuka aykırı olup olmadığı ya da yaratılan durumun (işletmenin, binanın, yapının, eserin, ürünün) yasalara, kurallara aykırı yönleri bulunup bulunmadığı öncelikle araştırılmalıdır. Hukuka ve kurallara aykırılık saptandıktan sonra, zarara neden olan sorumlular araştırılmalı, eylem ve olayla doğrudan veya dolaylı yakınlıklarına göre sorumluluk dereceleri belirlenmelidir. 2- Olay ile zarar arasındaki neden-sonuç ilişkisinin belirlenmesi Ölüme veya bedensel zarara yol açan olay içinde yer alan gerçek veya tüzel kişilerin sorumlu tutulabilmesi için, zarar ile olay arasında nedensellik bağı kurulabilmeli; zarar, haksız eylemin veya hukuka aykırı durumun bir sonucu olmalıdır. Eğer, zarar, haksız ve hukuka aykırı olduğu varsayılan eylem ve durumdan doğmuş gibi görünse de, başka bir etken ve eylemden kaynaklandığı anlaşılmışsa, artık ilk başta belirlenen kişiler değil, doğrudan veya dolaylı olarak zarara (ölüme, yaralanmaya) neden olan kişiler sorumlu olurlar. Nedensellik bağına (neden-sonuç ilişkisine) birkaç somut örnekle açıklık getirelim: Örnek 1- Trafik kazasında hafif yaralanarak hastaneye götürülen kişinin, hekim hatası sonucu bacağı kangren olup kesilmişse, burada organ yitiminin sorumlusunun yalnızca hekim mi, yoksa trafik kazasında yayaya çarpan sürücü ve onun işleteni ile sigortacısı mı olduğu tartışılmalı; olayların akışı içinde neden-sonuç ilişkisi doğru kurulabilmelidir. Örnek 2- Gene trafik kazasında bir aracın çarptığı yaya yerde yatarken, arkadan gelen ikinci aracın duramayarak üstünden geçmesi sonucu yaya ölmüşse, burada ölüm olayından her iki araç da ortaklaşa sorumlu olacaklar mıdır, yoksa birinci aracın yaralamadan dolayı, ikinci aracın ölümden dolayı sorumlu olacakları biçiminde bir çözüm mü yeğlenecektir. Örnek: 3- Bir araç kurallara uygun bir biçimde caddeden geçmekte iken, bir inşaattan düşen kalasın aracın tavanını çökertmesi, bu arada sürücünün direksiyon hakimiyetini kaybederek yayaya çarpıp bedensel zarara uğratması olayında, kim sorumlu tutulacaktır. İnşaat şirketi mi, araç sürücüsü mü ya da ortaklaşa her ikisi mi? Örnek 4- Basit bir ameliyat geçirdikten sonra hastanın ölümünden dolayı hekimin yanlış bir tedavisinin söz konusu olmadığı, hastanenin kirliliği ve bakımsızlığı yüzünden hastanın mikrop kaparak öldüğü ileri sürülmüşse, burada sorumlunun kim olacağı titiz bir araştırma sonucu ortaya çıkarılmalı; ölüm ile eylem arasındaki nedensellik bağı duraksama yaratmayacak bir kesinlikle saptanmalıdır. Bütün bu örneklerde nedensellik bağının (neden-sonuç ilişkisinin) doğru kurulması ve zarar sorumlularının bu çerçevede belirlenmesi gerekmektedir. Yukardaki örneklerde nasıl bir değerlendirme yapılıp sonuca varılacağını, üzerinde özgürce durulup düşünülmesi için, açıklamadık. 3- Zarar sorumlularının belirlenmesi Bu, her zaman kolay olmamaktadır. Birkaç örnek: Kavgada el uzatanlardan kimin öldürücü darbeyi vurduğunun saptanması gerekmektedir.trafik kazası nedeniyle ruhsatnamede adı yazılı kişiye karşı açılan davada, uzun süreli kiralama savı nedeniyle hasım değiştirme sorunu ortaya çıkmaktadır. Çok yönlü kazalarda, bunun zincirleme bir kaza mı, yoksa aynı anda meydana gelen bir kaza mı olduğunun, hangi sürücünün eyleminin zarara yolaçtığının araştırılıp sorumluların belirlenmesi gerekmektedir.

3 III- KUSUR VE SORUMLULUK DERECELERİNİN SAPTANMASI 3 1- Genel olarak Tazminat hesapları genellikle kusur oranları üzerinden hesaplanır.kusursuz sorumluluklarda dahi, bazı ayrık durumlar dışında, bir kusur (sorumluluk) ölçüsü belirlenmek gerekmektedir. Ayrık durumlara örnek olarak, bina ve yapı eseri sahibinin sorumluluğu, tehlikeli işletmelerden kaynaklanan sorumluluklar ve hekimlerin sorumluluğu gösterilebilir. Bu örneklerde dahi, zarar görenin kusura katılımı sözkonusu olduğunda. tarafların kusur oranlarının belirlenmesi gerekecektir. Gene aynı örneklerde iç ilişki varsa, zarar sorumluları arasında bir kusur paylaşımı değerlendirmesi yapılacaktır. Yargıtay, insan sağlığına verilen önem gereği, hekimi en hafif kusurundan tam kusurlu saymakta, hekim için bir kusur oranı belirlenmesini doğru bulmamaktadır. Kuşkusuz bu gibi durumlarda hastanın bir ihmali ve kusuru söz konusu olmamalıdır. Aksi takdirde kusur taraflar (hekim ile hasta) arasında paylaştırılmak gerekecektir. Kusur değerlendirmesi yapılırken, nedensellik bağını kesen (mücbir sebep, zarar görenin tam kusuru veya üçüncü kişinin kusuru gibi) etkenlerin özenle değerlendirilmesi ve yanlışa düşülmemesi gerekir. Örneğin, tehlike sorumluluklarında kaçınılmazlık, kötü tesadüf gibi etkenlere yer verilmemeli, bunlar sorumluların kusurundan indirim nedeni olmamalıdır. Tıbbi elatmalarda da hastanın ihmali ve kusuru yoksa, komplikasyon gibi soyut nedenlerle hekim ve hastanenin az kusurlu veya kusuruz olduğu biçiminde bir sonuca varılmamalıdır. 2- Kusur ve sorumluluklar nasıl belirlenmeli Kusur incelemesi yapılırken, eylemin yasa, tüzük ve yönetmeliklerle belirlenen kurallara aykırılığını saptamak yeterli olmayıp, ayrıca hangi eylem ve davranışın zararı doğurduğu üzerinde durulmalıdır. Bir eylem ve davranış, kurallara aykırı olmakla birlikte, zarar bu eylemin sonucu değilse, kurallara aykırı davranan zarardan sorumlu tutulamaz. Örneğin, alkollü araç kullanmak kurallara aykırı ve yasaktır. Ancak kazanın nedeni alkol değilse, o kişi zararlı sonuçtan sorumlu tutulamaz. Bunun gibi, sürücü belgesi olmayan bir kimse kazaya karışmış olup da, kazanın nedeni, bir başka sürücünün tam kusurlu eylemi ise, ehliyetsiz sürücü zararlı sonucun sorumlusu olmaz. Bir başka örnek: Trafik kurallarına göre, yan yoldan çıkan araç, ana yoldan geçene öncelik tanımalıdır. Ancak ana yoldan gelen çok hızlı araç, yan yoldan çıkan araca çarpıp içindekileri öldürmüşse, burada kazanın asıl sorumlusu hızlı araç kullanan olacaktır. Çünkü sürücü hız kurallarına uysaydı, maddi hasar ve yaralanma ile geçiştirilecek kaza, ölümle sonuçlanmazdı. Trafik kazalarında kusur değerlndirmesi için görevlendirilen teknik bilirkişiler, hukuk bilgileri olmadığı için, yalnızca trafik kurallarına uyulup uyulmadığı yönünden değerlendirme yapmakta, eylem ile zararlı sonuç arasındaki nedensellik bağını, zararın hangi eylem ve davranıştan doğduğunu dikkate almamaktadırlar. Trafik kazaları dışında, başka olaylarda da kusur incelemesi yapanlar, zararı doğuran eylem veya durumu doğru değerlendirememekte, incelemeyi teknik açıdan ve kurallara aykırılık yönünden yapıp yanlış sonuçlara varmaktadırlar. Örneğin, tüpgazla ısıtılan şofbenli banyolarda karbonmonoksit zehirlenmesinden ölümlerde, LPG tüpünü inceleyip imalat ve takma hatası bulunmadığını, detantörün ve bağlantının sağlam olduğunu saptadıklarını, bu nedenle tüpgaz imalat ve satıcısına kusur yüklenemeyeceğini, dolaysıyla tüpgaz zorunlu sorumluluk sigortasını yapan sigortacının da sorumlu tutulamayacağını söyleyip işin içinden çıkmaktadırlar. Oysa ölümün nedeni, ortamın elverişli olup olmadığına bakmadan tüpgaz satış elemanının banyodaki şofbene tüpgaz takmasıdır. Banyoya karbonmonoksit gazının dolması tüpgazdan kaynaklandığına göre, ölüm olayı ile LPG tüpü arasında doğrudan bağlantı bulunduğu dikkate alınmalı ve kusur paylaşımı buna göre yapılmalıydı.

4 4 3- Zarar görenin kusura katılımı yoksa, sorumlular arasındaki kusur oranlarının ayrıntılarıyla belirlenmesi gerekmez. Ölen veya bedensel zarara uğrayan kişinin kusuru (kusura katılımı) yoksa, sorumlular arasındaki kusur oranlarının ayrıntılarıyla belirlenmesi gerekmez. Çünkü zarar görenler, ortaklaşa ve zincirleme sorumluluk kuralları gereği, sorumluların her birinden zararın tamamını isteme hakkına sahiptirler. (818/BK.50-51,142 vd.; 6098/TBK.61,163 vd.) Sorumluların zarar görene karşı ortaklaşa sorumluluğuna dış ilişki denilmektedir. (6098/TBK.m.61) Sorumlulardan biri, zararın tamamını öderse, öteki sorumlulara kusurları oranında rücu hakkına sahip olup buna da iç ilişki denilmektedir. (6098/TBK.m.62) 4- Trafik ve taşıma kazalarında kusur ve sorumluluk Trafik kazalarında kusur ögesi temel ölçüdür ve bu genellikle sürücü veya yardımcı kişilerin kusurudur sayılı KTK nun 85/Son maddesine göre işleten, sürücünün veya yardımcı kişilerin kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu olduğundan ve bu sorumluluk Yasa nın 91 ve devamı maddelerine göre belli bir sınıra kadar sigortacı tarafından üstlenilmiş bulunduğundan, tümü için sorumluluğun ölçüsü kusur oranı dır. Taşımacının yolculara karşı sorumluluğunda da taşımacı, sürücünün ve yardımcı kişilerin kusurlarından kendi kusuru gibi sorumludur. (6762/TTK.782, yeni 6102 TTK.879) Ayrıca motorlu araç işletenler ve taşımacılar teknik arıza nedeniyle de sorumludurlar. 5- İş kazaları ve meslek hastalıklarında kusur ve sorumluluk İşverenlerin sorumlulukları tehlike sorumluluğu ise de, iş kazalarında da bir kusur incelemesi ve değerlendirmesi yapılması gerekmektedir. Ancak, hukukçu olmayan teknik bilirkişilerin kötü tesadüf, kaçınılmazlık gibi değerlendirmelerini doğru bulmuyoruz. Çünkü tehlike sorumluluğunda bunlara yer yoktur. İş kazalarında ve meslek hastalıklarında işçinin de kusuru, ihmali, dikkatsizliği ve tedbirsizliği, savsaması söz konusu olabilir. O zaman kusur paylaştırılacaktır. Eğer işverenin başka işçisinin kusuru varsa, zarar gören işçi, işveren ile zarara neden olan işçinin toplam kusuru üzerinden tazminat isteme hakkına sahip olacaktır. Burada da dış ilişki-iç ilişki söz konusu olacaktır. IV-İNSAN ZARARLARININ TÜRÜ VE NİTELİKLERİ Haksız eylem ve hukuka aykırı durumlardan kaynaklanan insan zararları şunlardır: 1) Ölüm nedeniyle destekten yoksun kalma 2) Yaralanma sonucu beden gücünün tam veya belli bir oranda yitimi (organ kaybı veya organ zayıflaması) 3) Yaralanma sonucu (kısa bir süre) geçici işgöremezlik kaybına uğranılması 4) Tedavi ve tüm iyileşme giderleri 5) Ölüm nedeniyle cenaze kaldırma ve defin giderleri V- KİMLER TAZMİNAT İSTEYEBİLİR 1- Ölümlerde ((818/BK.m.45 ve 6098/TBK.m.53) Ölenin desteğinden yoksun kalanlar, mirasçı olmasalar dahi, eğer ölen kişinin sağlığında yardımını ve her türlü desteğini görmüşlerse veya ilerde üstün olasılıkla destek göreceklerse, maddi tazminat isteyebilirler. Buna destekten yoksun kalma tazminatı denilmektedir. Birbirlerinden destek tazminatı isteyebilecek başlıca kişiler eş, çocuklar, ana ve babadır. Kardeşler genellikle tazminat isteyemezler; bunun için tazminat isteyecek olanın sakat, zeka özürlü, bakıma muhtaç olması; desteğin ise varlıklı olması gerekir. Çocuklar genellikle çalışma yaşamına atılıncaya kadar destek görürler.

5 5 Genel kuralların dışında, her zaman gerçek, varsayımlara üstün tutulur. Örneğin, hiç evlenmeyip birlikte yaşlanmakta olan, aynı evde yardımlaşarak yaşayan kardeşler birbirlerinin desteği sayılmalıdır. Evlenme çağını geçmiş, bir işi ve kazancı bulunmayan, babasının veya annesinin geliriyle geçinen kız evlât, bunlardan birinin ölümü halinde destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Aralarında hiç akrabalık bağı bulunmayan kişiler birbirlerine maddi destek sağlamakta iseler, birinin ölümü halinde öteki destekten yoksun kalma tazminatı isteyebilir. Varlıklı bir kimseden burs alan öğrenci, onun ölümüyle bu yardımdan yoksun kalmışsa, okulunu bitireceği güne kadar zarar sorumlularından tazminat ödennmesini isteyebilir. Her zaman için yaşam gerçeklerine bakılarak bu tür destekten yoksunluklar kabul edilmelidir. Öldüğü sırada yakınlarına yardım etmekte olan kişilere gerçek destek, ilerde destek olacağı bilinen ve yaşam gerçeklerine göre destek olması gereken kişilere varsayımsal destek denilmektedir. 2- Bedensel zararlarda (818/BK.m.46 ve 6098/TBK.m.54) Geçici veya sürekli iş gücü kaybına uğrayan kişiler, hangi yaşta olurlarsa olsunlar, maddi tazminat isteyebilirler. Uzun yıllar önce, bedensel zarara uğrayanların bir işi ve kazancı olup olmadığına bakılıyordu.bu yanlış görüş elli yıl önce terkedildi. Bugün kalıcı sakatlıklarda, kişinin bir işi ve kazancı olup olmadığına bakılmadığı gibi, kazançlarında bir azalma olmasa bile, aynı işi yaparken sakatlığı oranında zorlanacağından, daha fazla güç (efor) sarfedeceğinden tazminat isteme hakkı bulunduğu; giderek, ev kadınlarının ev hizmetlerini yaparken, küçük çocukların okullarına gidip gelirken, yaşlı ve emekli kişilerin günlük yaşamlarını sürdürürlerken sakatlıkları oranında zorluk çekecek olmaları tazminat isteğinin haklı nedenleri kabul edilmekte; buna güç kaybı tazminatı denilmektedir. Eğer kişi kalıcı bedensel zarara uğramışsa buna sürekli işgöremezlik, sakat kalmamış olup da geçici olarak bir süre çalışamamış veya belli bir süre tedavi görmüş ve iyileşme süreci geçirmişse buna geçici işgöremezlik denilmekte, bunun süresine göre tazminat istenebilmektedir. Bedensel zarara uğrayan kişinin tedavi masrafları ile iyileşme sürecinde harcamak zorunda kaldığı her türlü giderler ayrı bir zarar türü olarak dava edilebilmektedir. VI-ZARAR SÜRELERİNİN BELİRLENMESİ Zararın ne kadar süre için (kaç yıllık) hesaplanacağı, tazminatın ana unsurlarından biridir. Destekten yoksunlukta desteğin yaşam süresi ile aktif ve pasif dönemi, destekten yoksun kalanların yaşam süreleri ile her birinin özelliğine göre ne kadar süre ile destek görecekleri; bedensel zararlarda zarar görenlerin yaşam süreleri tazminat hesabının temel unsurlarından biri olacaktır. Süre belirlemelerinde yaşam tabloları ndan yararlanılmaktadır. Bu tablolara bakılarak, kişilerin olay tarihindeki yaşlarına göre, daha kaç yıl yaşayacakları (kalan yaşam süreleri) belirlenmektedir. Aşağıda bu tablolar açıklanacaktır. 1- Yaşam tabloları a) Ülkemizde, yargıda ve sosyal güvenlik kurumlarının gelir bağlama işlemlerinde uzun yıllardan beri PMF-1931 Fransız yaşam (mortalite) tablosu kullanılmakta, yaşam süreleri bu tabloya göre belirlenmektedir. Bu tablonun yasal dayanağı, 506 sayılı Yasa nın 22.maddesi olup, İş Kazalarıyla Meslek Hastalıkları ve Analık Sigortaları Hakkında 4772 sayılı Kanuna ek olarak (Çalışma Bakanlığı ile Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından birlikte) hazırlanmış ve 1965 yılında yürürlüğe konulmuştur sayılı yeni Sosyal Güvenlik Yasası nda, yürürlükten kaldırılan 506 sayılı Yasa nın 22.maddesi benzeri bir hüküm bulunmadığından, yeni bir yasal düzenleme yapılıncaya ve kurumlar arasında birlik sağlanıncaya kadar PMF-1931 yaşam tablosunun kullanılması gerekmektedir.

6 6 Bu konuda 5510 sayılı Yasa nın Geçici 3.maddesinde Bu kanuna göre çıkarılması gereken yönetmelikler ile diğer düzenlemeler yürürlüğe girinceye kadar, mevcut tüzük ve yönetmelikler ile diğer düzenlemelerin, bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri uygulanmaya devam edilir denilmiş olmakla, ilgili Bakanlıkların ve tüm yetkili kurulların birlikte hazırlayıp yürürlüğe koyacakları yeni ve ortak düzenleme yapılıncaya kadar, PMF-1931 yaşam tablosunun tazminat hesaplarında ve Sosyal Güvenlik Kurumu gelir bağlama formül ve işlemlerinde uygulamasının sürdürülmesi gerektiği kanısındayız. b) Her ne kadar Bakanlar Kurulu nun 2006/ sayılı kararının 2/d maddesinde ve Hazine Müsteşarlığı Genelgesinde (ülkemizdeki ortalama ömür sürelerine uygun olmayan) CSO-1980 Amerikan tablolarından sözedilmiş ise de, SGK nun gün 2012/32 sayılı Genelgesi ekinde Türkiye koşullarına göre düzenlendiği açıklanan TRH-2010 (Kadın Erkek Hayat) tabloları yer almış ve peşin değerlerin buna göre hesaplandığı açıklanmıştır. Yargıtay uygulamasında ise PMF-1931 yaşam tablosundan vazgeçildiğine ilişkin bir işaret henüz alınmamıştır. Bu durumlar karşısında, kurumlar arasında ortak görüş ve uyum sağlanıncaya, ulusal mortalite tablosu oluşturuluncaya ve Yargıtay ca görüş değişikliği yapılıncaya kadar PMF-1931 yaşam tablosunu kullanmamız gerektiği düşüncesindeyiz. c) Bu konuda şunu da ekleyelim ki, sigorta şirketlerinin istekleri doğrultusunda Hazine Müsteşarlığı nca yayınlanan gün 2010/4 sayılı Genelgesinde, okyanusötesi CSO Amerikan yaşam tablolarının kullanılmasının istenmesini doğru bulmuyoruz. Çünkü, hem bunun yasal dayanağı yoktur, hem de Amerika daki yaşam koşulları ile ülkemizdekiler aynı değildir. Bugüne kadar toplum yapımıza ve son otuz yılın doğum ve ölüm oranlarına uygun ulusal yaşam tabloları oluşturulması yönünde çaba harcamak yerine, başka ülkelerin tablolarının kullanılmasını onur kırıcı ve utanç verici buluyoruz. Eğer başka bir ülkenin yaşam tabloları kullanılacaksa, yaşam koşulları az çok bize yakın Avrupa ülkelerinden birinin halen kullanmakta olduğu tablolar benimsenebilirdi. Biz ABD nin elliikinci eyaleti miyiz ki, onların tablolarının kullanılması istenrmektedir. Üstelik halen ABD de CSO-2001 yaşam tablosu kullanılmaktadır. Bu tablodan yirmibir yıl önceki tabloyu bizim kullanmamızın istenmesi neyle açıklanacaktır. Duyumlarımıza göre zenci-beyaz-göçmen ayrımı yapılarak düzenlenen ABD. tablolarına kuşkuyla bakıyoruz. d) Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından görevlendirilen bir takım akademisyenlerin bilimsel bir hava vererek hazırladıkları rapordaki açıklamalardan anladığımıza göre, TRH tablosunun yanı sıra TRHA-2010 ve TRSH-2010 tabloları hazırlanırken yılları arasında yapılan nüfus sayımı sonuçlarından yararlanılmıştır ki, bizce bu hiç sağlıklı bir araştırma değildir. Çünkü, Osmanlı nın çöküş yıllarından süregelen ve 1960 lı yıllarda ancak önü alınabilen sıtma, verem, tifo, tifüs, cüzzam gibi hastalıklar yüzünden pek çok yurttaşımız kırk yaşına varmadan ölüp gitmişlerdir. Tek parti döneminde kurulan Sıtmayla Savaş Derneği ve Veremle Savaş Derneği gibi kuruluşların ve Sağlık Bakanlığı nın yoğun çabalarıyla bu hastalıkların kökü kurutulmuş ve kişilerin yaşam süreleri böylece artırılabilmiştir. Söz konusu tabloları düzenleyenler, ülkemizin içinde bulunduğu yaşam koşullarından hiç söz etmeyip, hazırladıkları tabloları CSO-1980 Amerikan tablosu ile karşılaştırarak çalışmalarının doğruluğunu kanıtlamak istemişlerdir. Bir de, Amirikan tablosunu örnek alıp karşılaştırma yaparken, yaşam koşulları bize daha yakın olan Avrupa ülkelerinin yaşam tablolarını neden hiç incelemedikleri, onların tabloları ile kendi hazırladıklarını karşılaştırmadıkları anlaşılır gibi değildir. Bu nedenlerle ve daha sonraki incelemelerimizde açıklayacağımız nedenlerle bir grup akademisyenin hazırladığı TRH-2010 ve diğer tablolara kuşkuyla bakıyoruz ve inandırıcı bulmuyoruz.

7 7 e) Yaşam tabloları konusunda sakıncalı bir durumu da açıklamalıyız: SGK, bir süreden beri rücu edeceği peşin değerleri TRH-2010 tablosuna göre hesaplamaya başlamıştır ve buna göre hesaplanan rücu miktarları çok yüksek çıkmaktadır. Buna karşılık, iş kazaları ve meslek hastalıkları nedeniyle iş mahkemelerinde açılan tazminat davalarında bilirkişiler halen PMF-1931 tablosuna göre yaşam sürelerini belirlemektedirler.aradaki önemli fark yüzünden hesaplanan tazminat, Kurum un rücu alacağının çok altında kalmakta ve işçinin açtığı davada (rücua tabi Kurum alacağı ylüzünden) maddi tazminat davaları reddedilmektedir. Bu, son derece haksız ve adaletsiz bir durumdur. 2- Destekten yoksun kalan çocuklar yönünden süre ölçüsü Ana ve babalarının desteğinden yoksun kalan çocuklar yönünden yaşam tablosu söz konusu değildir. Çünkü çocukların destekten yoksunluk süreleri sınırlıdır. Genel olarak erkek çocuklar 18 yaşına kadar, ortaöğretimde iseler 20 yaşına kadar, yüksek öğrenim görüyorlarsa 25 yaşına kadar; kız çocuklar 22 yaşına kadar, yüksek öğrenimde iseler 25 yaşına kadar destek görürler. Bunların dışındaki kişilerin destek tazminatı isteyebilmeleri sıkça görülen durumlardan değildir. Ancak her zaman için gerçek durumların gözetilmesi gerekmektedir. Örneğin, belli yaşı geçmiş olmasına karşın, evlenmemiş olan ve bir işi ve kazancı bulunmayan kız evlât için, evlenme şansı cetvellerine bakılarak belli bir oranda tazminat hesaplanması gerekmektedir. 3- Çocukların ana babalarına destekliği yönünden süre ölçüsü a) Ölen çocukların ana ve babalarına destekliği söz konusu olduğunda, bilirkişiler tazminat hesabını, çocuğun belli bir yaşa gelip çalışmaya ve kazanç elde etmeye başlayacağını varsaydıkları genellikle 18 yaşından başlatmakta, bundan yetiştirme giderlerini indirip, olay tarihine iskonto etmekte, böylece ana ve babanın tazminatını çok düşük miktarlarda hesaplamakta; çıkan sonuç son derece az olduğu gibi, bazı bilirkişiler (anlaşılmaz bir mantıkla) yetiştirme giderlerini, destek tazminatından daha yüksek hesaplayarak, davacı anne ve baba, tazminat almak şöyle dursun, borçlu bile çıkarılmaktadırlar. Küçük yaşta ölen çocuklar için yapılan bu biçim hesaplamalar, birkaç kez görsel ve yazılı yayın organlarında (medyada) yer almış, yoğun tepkilere neden olmuş, çok ağır eleştiriler yapılmış ve bu raporları veren bilirkişiler onur kırıcı bir biçimde teşhir edilmişlerdir. b) Elbette ki, bu tür hesaplamalar yanlış ve yaşam gerçeklerine aykırıdır. Çünkü, çocukların çok küçük yaşlardan başlayarak anne ve babalarına yardım ve hizmet etmek suretiyle destek oldukları yadsınamaz bir gerçekliktir. Bu konuda yasa hükümleri gözden kaçırılmaktadır sayılı Medeni Yasa mızın karşılıklı yükümlülükler başlıklı 322 nci maddesinde: Ana, baba ve çocuk, ailenin huzur ve bütünlüğünün gerektirdiği şekilde birbirlerine yardım etmekle yükümlüdürler denilmiştir. Önceki Medeni Yasa 260.maddesi de aynı biçimde olduğu içindir ki, Yargıtay 4.Hukuk Dairesi 1977 yılında verdiği bir kararında, çocukların küçük yaşlardan başlayarak beden güçleriyle yardım ve hizmet ederek ailelerine maddi destek sağladıkları, köy okuluna giden sekiz yaşındaki çocuğun tatilde ve okul saatleri dışında babasına yardım ederek kendisine yapılan masrafların karşılığını ödediği, bu nedenle bakım ve yetiştirme giderleri adı altında tazminattan bir indirim gerekmeyeceği sonucuna varılmıştır. (4.HD ,906) (Kaynak:Ahmet Necdet Sezer, Destekten Yoksun Kalma Tazminatının Hesaplanmasında Gözönünde Tutulacak Esaslar, Yasa Hukuk Dergisi,1980/Eylül,sf.1259) c) Yargıtay ın son otuz yılda yerleşik hale gelen kararlarında, destekliğin yalnız parasal olmayacağı, özellikle çocukların anne ve babalarına destekliğinin daha çok yardım ve hizmet ederek gerçekleşeceği kabul olunmaktadır. Bu konuda Yargıtay ın pek çok kararı vardır. (Birkaç örnek: Desteklik mutlaka para veya maddi katkı şeklinde olmaz. Yardım ve hizmet ederek de destek olunabilir.(4.hd , E.2007/13191-

8 8 K.2007/15103) - Destekten yoksun kalma yalnız parasal yardım olarak düşünülemez. Evlâdın evde ailesine yardımcı olması, her türlü hastalık ve sair sıkıntılarında yardıma koşması maddi desteklik kapsamında değerlendirilmelidir. (11.HD , E.2004/ K.2005/9566) -Çeşitli hizmet ve yardımlarla da destek olunabilir. (4.HD , E.2002/ K.2003/3904) d) Konuyu ülkemizdeki toplum yapısı ve yaşam gerçekleri yönünden ele aldığımızda da, çocukların (kız veya erkek) çok küçük yaşlardan başlayıp bedensel güçleriyle yardım ve hizmet ederek ailelerine destek sağladıkları bilinmektedir. Özellikle kırsal kesimde yapılan incelemelerde çocukların 9 yaşından başlayarak tarım ve hayvancılık işlerinde çalıştırıldıkları saptanmıştır. (Sosyolog Aygül Fazlıoğlu ile Ekonomist Nilüfer Dersan ın GAB Bölgesinde yaptıkları araştırma ile ilgili rapor, Cumhuriyet Gazetesi, , sf. 17) e) Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile İLO Türkiye Ofisinin birlikte yaptıkları 2006 yılı çocuk işgücü araştırma sonuçlarına göre, çocukların "ev işlerinde" çalışmaları altı yaşından başlamaktadır. Raporda, 6-17 yaş grubundaki bütün kız çocukların %53'ünün ve erkek çocukların %33'ünün yemek yapma, çamaşır yıkama, temizlik, alışveriş ve küçük kardeşlere bakma gibi ev işleri yaptıkları; yaş grubundaki kız çocukların hemen hemen dörtte üçünün gerek kırsal, gerekse kentsel yerleşimlerde ev işleri yaparak ailelerine yardımcı oldukları açıklanmıştır. Daha önce 1994 ve 1999 yıllarında yapılan araştırmalarda da aynı sonuçlar alınmıştır. DİSK-AR'ın araştırmasına göre de, "ev işlerinde" çalışan çocukların sayısı 1999 yılında 4 milyon civarında iken, 2006 yılında bu sayının 7 milyona ulaştığı saptanmıştır. f) Yukardan beri yaptığımız açıklamalara ve en son TÜİK ve İLO ile DİSKAR ın araştırma sonuçlarına göre, kim nasıl bir hesaplama yaparsa yapsın, kim nasıl bir hesaplama isterse istesin, artık bugüne kadar sürdürülen yanlış uygulamayı terketmek; yaşam ve ülke gerçeklerine, yasalardaki hükümlere, Türk toplumunun aile yapısına uygun bir değerlendirme yapmak gerekmektedir. g) Sonuç olarak, ölen çocuklarının desteğinden yoksun kalan anne ve babanın tazminat hesabı, (0-6 yaş grubu dışında) olay tarihinden başlatılmalı ve zarar süreleri anne ve babanın olası yaşam süreleri kadar olmalıdır. 4- Beden gücü kaybına uğrayan çocuklar yönünden süre ölçüsü a) Bu konuda da bilirkişiler yanılmakta, küçük yaşta sakat kalan çocukların güç kaybı tazminatını, bulundukları yaştan değil, ilerde çalışma yaşamına atılacakları varsayılan 18 yaşından başlatmaktadırlar. Bunun hiç mantığı yoktur. Kimileri Yargıtay böyle istiyor demekte iseler de, Yargıtay ın bu konuda olumsuz bir kararı yoktur. Aksine Yargıtay, bir işi ve kazancı bulunmayan, örneğin yaşlılık ve emeklilik günlerini sürdüren kişilerin günlük yaşamlarını sürdürürlerden sakatlıkları oranında zorlanacak olmaları nedeniyle tazminat isteme hakları bulunduğunu kabul etmektedir. Bu konuda pek çok karar örneği vardır. b) Yargıtay ın artık yerleşik hale gelmiş kararlarıyla, bir işi ve kazancı olmayanların veya yaşlılık ve emeklilik günlerini sürdürenlerin, günlük yaşamlarında sakatlıkları oranında zorlanacak olmaları nedeniyle güç kaybı tazminatı isteme hakları bulunduğu kabul olunmasına göre, küçük yaşta sakat bırakılan çocukların da günlük yaşamlarını sürdürürlerken, okullarına gidip gelirlerken sakatlıkları oranında zorlanacak olmaları nedeniyle,onların da güç kaybı tazminatının bulundukları yaştan hesaplanmasında zorunluluk ve gereklilik bulunmaktadır. c) Ayrıca,Yargıtay kararlarında, ileri derecede sakat bırakılan çocukların yaşam boyu bakım giderlerinin bulundukları yaştan hesaplanacağı öngörülmüş olmasına göre, güç kaybı tazminatının da aynı bizimde bulundukları yaştan hesaplanması gerekmektedir.

9 9 5- Geçici işgöremezlik durumunda süre belirlemesi Uygulamada çoğu kez ceza mahkemesinde verilen iş ve güçten kalma raporu ile yetinilmekte, gerçek iyileşme süresi gözardı edilmektedir. Oysa, Ceza Hukuku yönünden alınan iş ve güçten kalma raporu ile Tazminat Hukuku yönünden alınması gereken ve yaralanan kişinin mesleki işten kalma süresini saptayan raporlar nitelikleri, işlevleri ve yasal dayanakları yönünden birbirlerinden farklıdır. Şöyle ki: a) Ceza davasındaki iş ve güçten kalma raporları, tazminat davalarında geçerli değildir. Çünkü, ceza mahkemesinde ceza uygulaması yönünden geçerli iş ve güçten kalma raporları, yaralanan kişinin bu süreler içerisinde (yeme-içme, yatıp-kalkma, soyunup-giyinme türünden) hareket kısıtlılığını dikkate almaktadır. Oysa, tazminat davalarında önemli olan, geçici ve kısa süreli hareket kısıtlılığı değil, haksız eylem sonucu yaralanan kişinin, bu yaralanma nedeniyle bir süre işinden ve mesleğinden uzak kalması ve zarara (kazanç kaybına) uğramasıdır. Geçici işgöremezlik olarak nitelenen bu sürenin saptanması, ceza davasındaki değerlendirme ölçülerinden ayrı, özel bir değerlendirme yöntemini zorunlu kılmaktadır. Kişinin iş ve uğraş alanına, mesleğini yaparken ve kazanç elde ederken beyin gücünü veya bedenini daha fazla kullanıyor olmasına, en fazla kullandığı vücut organının iyileşme sürecine, işi ile evi arasındaki uzaklığa ve buna benzer kişiye özel durumlara göre işgöremezlik (mesleki işten kalma) süresinin özel bir yöntemle belirlenmesi gerekmektedir. Yargıtay ın çeşitli kararlarına göre: Ceza davasında ceza hukuku ilkeleri esas alınarak düzenlenen işten kalma süresine ilişkin raporlar, hukuk mahkemesinde açılan tazminat davasında esas alınamaz. (4.HD , E.1989/9527 K.1989/1413) Ceza davalarında söz konusu iştigale engel sürelerle tazminat hukuku açısından işgöremezlik süreleri içerik ve nitelikçe farklı olup, hukuk hakimi bunu gözetmek durumundadır. (4.HD , E.1989/9435 K.1990/4101) Tazminatın belirlenmesinde ceza hukuku bakımından işten kalma süresi değil, mesleki işten kalma süresi esas alınmalıdır.(4.hd , E.1985/8125 K.1985/9368) Kazanç kaybının hesabında ceza hukuku bakımından verilmiş iş ve güç kaybı değil, bu olay nedeniyle çalışılamayan süre yi belirleyen rapor esas alınmalıdır. (4.HD , E.87/8498 K.88/1135.) Meslekte kazanma gücünden kayıp ile iş ve güçten kalma farklı şeylerdir (11.HD , E.1995/6577 K.1995/682) Geçici işgöemezlikte, iyileşme süresinin, bir başka deyişle fiilen çalışamama süresinin esas alınarak tazminat hesabının yapılması gerekir. (19.HD , E.1996/8808 K.1996/2672) b) Ceza davasında iş ve güçten kalma raporlarındaki süreye adli şifa süresi ve hukuk mahkemesinde tazminat hesabına esas süreye tıbbi şifa süresi denilmektedir. Adli şifa, hastanede yatış veya hekimin tedaviyi tamamlama süresi ile sınırlıdır. Tıbbi şifa ise, bütünüyle iyileşme ve eski sağlığına kavuşma süresidir. Bu süre, kişiden kişiye değişir. Örneğin beden gücüyle çalışan bir işçi için, masa başında çalışan bir kişiye oranla daha uzun olmak gerekir. Yapılan işte hangi organ daha fazla kullanılıyorsa, iyileşme (geçici işgöremezlik) süresi de ona göre belirlenecektir. Kolu kırılan bir kimse yazarak çalışıyorsa, onun geçici işgöremezlik süresi, kolunu kullanabilecek duruma gelinceye kadar olan iyileşme süresidir. c) Açıklanan bu nedenlerle, yaralanan ve geçici işgöremezlik kaybına uğrayan kişilerin, tazminat hesabına esas süreleri, yaptıkları işe, hangi organlarının zarar gördüğüne, yaşlarına ve meslek durumlarına göre belirlenecektir. d) Şunu ekleyelim ki, kalıcı sakatlıklarda olduğu gibi, geçici işgöremezlik durumlarında da, yaralanan kişilerin tazminat isteyebilmeleri için bir iş ve kazançlarının bulunması koşul değildir. Bu kimseler, bir süre için günlük yaşamlarını olağan biçimde sürdürememekte iseler, en azından yasal asgari ücretler düzeyinde bir tazminat hesabı yapılması gerekecektir.

10 10 VII-TAZMİNATIN (PARASAL) DEĞER ÖLÇÜSÜ 1- Genel olarak Türk hukukunda tazminat, Türk Lirası cinsinden para olarak değerlendirilmekte; desteğin veya zarar görenin ücret ve kazançları yabancı para cinsinden ise, hesaplamada Türk Lirasına çevrilmektedir. Haksız eylemden zarar gören kişilerin bir işleri ve kazançları varsa, bu kazançların olay tarihinden rapor tarihine kadar yıllara ve dönemlere göre bilinen tüm artış miktarları işlemiş zarar hesabına esas tutulacak; geleceğe yönelik işleyecek dönem zararları için, en son bilinen kazanç tutarı birim alınarak her yıl için belli bir oranda artırılacaktır. Bir işi ve kazancı olmayanların tazminatı, asgari ücretler üzerinden hesaplanacak; gene olay tarihinden rapor tarihine kadar yürürlüğe girmiş olan tüm asgari ücretler işlemiş zarar hesabına esas alınacak; işleyecek dönem zararları da, en son yürürlüğe giren asgari ücretin her yıl belli bir oranda artırılması suretiyle hesaplanacaktır. Destekten yoksun kalma tazminatı hesabında, parasal yardım söz konusu ise, desteğin işi ve kazancı üzerinden değerlendirme yapılacak; eğer yaşasaydı olay (ölüm) tarihinden rapor tarihine kadar yıllara göre ne kadar bir kazanç elde edebileceği, ya ilgili meslek kuruluşundan sorulacak, ya da meslek kuruluşu bilgi veremiyorsa, olay tarihindeki kazancının asgari ücretin kaç katı olduğu saptanıp, bulunan katsayı dönemlere göre asgari ücret artışlarına uygulanarak işlemiş zarar hesabı yapılacaktır. Eğer desteklik, para yardımı biçiminde değil de yardım ve hizmet ederek gerçekleşmişse, tazminat hesabı asgari ücretler üzerinden yapılacaktır. Henüz bir işi ve kazancı olmamakla birlikte, ilerde hangi mesleği yapacağı bilinen ve halen öğretim görmekte olan kişilerin tazminatı, okullarını bitirdiklerinde alabilecekleri ücret üzerinden hesaplanacak; bunun için ilgili meslek kuruluşundan yeni işe başlayan bir kimsenin alabileceği ücret sorulup, ileriye doğru belli bir oranda artırılmak suretiyle tazminat hesabına esas kazançlar belirlenecektir. 2- Tazminat hesaplarına esas alınacak veya alınamayacak parasal değerler a) Ölümlerde destekten yoksunluğun parasal değerlendirmesi yapılırken, desteğin bir işi, işyeri ve mesleği varsa, çalışarak beden ve beyin gücüyle elde ettiği kazançlar üzerinden tazminat hesaplanacak; desteğin o güne kadarki birikimlerinin ürünü olan gelirler hesaba alınmayacaktır. Daha açık bir anlatımla, desteğin mirası, taşınır taşınmaz malvarlıklarından elde edilen gelirler, şirket kâr payları, banka hesapları ve kıymetli evrak gelirleri, hayat ve kaza sigortasından alınan paralar, emekli aylığı vb. gibi durağan gelir ve kazanımlar tazminat hesabına katılmayacaktır. Örneğin, desteğin bir şirketi varsa ve onu yönettiği sırada ölmüşse, şirket ve kâr payları mirasçılara kalacağından, tazminat hesabının ölçüsü yalnızca desteğin o şirkete bedensel ve düşünsel katkısı olacak; destek yerine aynı işi bir başkasının yapması durumunda ona verilecek ücret, işleyecek dönem zarar hesabına esas alınacaktır. b) Bedensel zarara uğrayan kişilerin tazminatı hesaplanırken de, o güne kadarki para ile ölçülebilen birikimleri ve bunlardan gelen gelirler tazminat hesabına katılmayacak, beden ve beyin gücüyle elde etmekte oldukları kazançlar tazminat hesabının ölçüsü olacaktır. Örneğin, beden gücünü yitiren kişinin kira gelirleri varsa, bunlar çalışarak ve güç harcayarak elde edilen kazançlardan olmadığından tazminat hesabına esas alınmayacaktır. Bunun gibi, çalışmayan ve gelirleriyle geçinen zengin bir kimsenin güç kaybı tazminatı yasal asgari ücretler üzerinden hesaplanacak; bu hesaplamada kira gelirleri, banka faiz gelirleri, şirket kâr payları vb. hesaba katılmayacaktır. c) Bir işverene bağlı olarak çalışan işçilerin tazminat hesabına esas ücretleri belirlenirken, bir yıl içinde para ile ölçülebilen ve süreklilik taşıyan tüm ödemelerin toplamı alınacak; fazla çalışma, özendirme primi, yolluk gibi süreklilik taşımayan ödemeler hesaba katılmayacaktır.

11 11 3- Kazanç belirlemede dikkate alınacak hususlar a) Çalışanlar yönünden tazminat hesabına esas kazançlar belirlenirken, gerçek kazanç araştırılacak; ücret bordroları, vergi bildirimleri, ticari defterler gerçeği yansıtmıyorsa, bunlar dikkate alınmayacaktır. O kadar ki,işçi ücret bordrolarını koşulsuz imzalamış bulunsa dahi, nitelikli işçi ise, yaptığı işin özelliğine, kıdemine ve ustalık derecesine göre gerçek kazancı araştırılıp tazminat hesabı ona göre yapılacaktır. Tüm resmi belgelerde, yazılı sözleşmelerde, sigorta hesap cetvellerinde, vizite kağıtlarında, müfettiş raporlarında yer alan ücretler, eğer gerçeği yansıtmıyorsa, aksinin kanıtlanması durumunda geçersiz sayılacaktır. b) Tüccar ve sanayiciler ile serbest meslek sahiplerinin vergi bildirimlerini düşük göstermeleri durumunda da, gerçek kazançları araştırılacaktır. Yargıtay ın yerleşik kararlarına göre, vergi kamu düzeniyle ilgili olup, kişinin gelirini düşük göstermesi ve gerçeğe aykırı bildirimde bulunması vergi mevzuatını ilgilendirir; kazanç kaybının hesaplanmasında esas alınamaz. Gerçek zarar saptanarak hüküm altına alınmalıdır. (Örnek: 11.HD , ) Kazanç kaybının tespitinde, davacının vergi beyannamesi esas alınamaz. Gerçek zararın ne olduğu araştırılmalıdır. (11.HD , ) Mahkemece, zarar hesabına esas alınacak kazanç, vergi kayıtlarıyla bağlı kalmaksızın, tanık ifadeleri de dikkate alınarak tayin ve tespit edilmelidir. (19.HD , E.1994/7459 K.1995/2055) c) Ahlâka aykırı olmamak koşuluyla, kayıt dışı ve çeşitli yollardan elde edilen kazançlar da, kanıtlanmak koşuluyla tazminat hesabına esas alınabilir. Örneğin, izinsiz çalışan sokak satıcıları elde ettikleri kazançları kanıtlayabilirlerse, tazminat hesabı bu kazançlar üzerinden yapılır. d) Ev hizmetlerinde çalışan, evlere temizliğe giden kadınların tazminat hesabına esas kazançları da tanık dinletilerek kanıtlanabilir. Yeter ki, bu tür iddialar düzmece olmasın ve yöntemince kanıtlanabilsin. 4- Destekten yoksunlukta parasal ölçü Destekliğin parasal olması koşul değildir. Yardım ve hizmet ederek de destek olunabilir. Örneğin, ev kadınlarının ev hizmetlerini yaparak aileye maddi destek sağladığı kabul edilmektedir. Bunun gibi, evlâdın yaşlı anne ve babasını bakıp gözetmesi, koruyup kollaması, hastalıklarında veya ihtiyaç duyduklarında yardım ve hizmetlerine koşması destek sayılmak için yeterli görülmektedir. Eşler de yaşlılık günlerinde birbirlerine yardım ve hizmet ederek destek olurlar. Son dönemde ülke çapında yapılan araştırmalarda, çocukların çok küçük yaşlardan başlayarak aileye türlü biçimlerde ekonomik katkı sağladıkları, anne ve babalarına yardım ve hizmet ettikleri saptanmıştır. Parasal desteklikte tazminatın ölçüsü, ya belli zamanlarda yapılan para yardımlarıdır ya da ölen desteğin beden ve beyin gücüyle çalışarak elde ettiği kazançlardan destek görenin payına düşmesi gereken miktardır. Buna destek payı denilmektedir. Yardım ve hizmet ederek desteklikte tazminatın ölçüsü yasal asgari ücretlerdir. Bu bir asgari değer ölçüsüdür. Yukarda belirttiğimiz bir hususu önemi nedeniyle bir daha yineleyelim ki, ölen destekten mirasçılarına kalan taşınır taşınmaz malvarlıkları, banka hesapları, hayat veya ferdi kaza sigortasından ödenen paralar, sosyal güvenlik kurumlarının (yeterli miktarda prim ödenmiş olmanın karşılığı) ölüm dalından bağladığı dul ve yetim aylıkları destek tazminatıyla ilişkilendirilmez ve tazminat hesabında dikkate alınmaz; bütün bu gelirler ve edinimler tazminat hesabının parasal ölçüsü olamaz. Bunun gerekçesi, eğer destek olan kişi, haksız ve hukuka aykırı bir olay sonucu değil de, normal ölümle ölmüş olsaydı, nasıl olsa mirasının ve haksız eylem dışı kazanımların mirasçılara kalacak olmasıdır.

12 12 Öte yandan, normal koşullarda elde edilen miras ve benzeri kazançlar tazminattan düşülerek veya destek tazminatının karşılığı sayılarak zarar sorumlularının bundan yararlandırılmaları ve tazminat ödemekten kurtarılmaları kabul edilemez. Bu konuda Yargıtay BGK gün 1/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ile bugüne kadar düzenli ve tutarlı bir biçimde oluşturulan yerleşik kararların yanı sıra, 6098 sayılı yenitürk Borçlar Kanunu nun 55.maddesi bu konuya kesin bir açıklık getirmiştir. 5- Bedensel zararlarda parasal ölçü Haksız ve hukuka aykırı eylem sonucu sakat kalan kişinin kazançlarında bir azalma olmasa bile, aynı kazancı elde ederken sakatlığı oranında zorlanacak olması nedeniyle gerçek kazançları üzerinden güç kaybı tazminatı hesaplanacaktır. Bir işi ve kazancı olmayan kişilerin güç kaybı tazminatı, yasal asgari ücretler üzerinden hesaplanmaktadır. VIII-TAZMİNAT HESAPLAMA İLKELERİ 1- Haksız eylemlerde zarar başlangıcı olay tarihidir. Gasbeden daima temerrüt halindedir (Fur semper in moro) evrensel bir hukuk kuralıdır. Haksız eylemden doğan zarar, daha sonra öğrenilmiş olsa dahi, olay tarihinde gerçekleşmiştir. Bu nedenle, tazminat hesabının da olay tarihinden başlatılması gerekir. Öyle olunca da zarar görenlerin olay tarihindeki yaşlarına göre zarar süreleri belirlenecek; olay tarihindeki koşullar öncelikle dikkate alınacaktır. Bunun tek ayrığı, parasal değerlendirmede rapor (hüküm) tarihine kadar belli olan ücret ve kazançların hesaplamaya esas alınmasıdır.bu kuralı aşağıda açıklayacağız. 2- Gerçek belli iken varsayımlara dayanılamaz a) Tazminat hesaplarında olay tarihi başlangıç alınmakta ise de, rapor (hüküm) tarihine kadar geçen zaman içerisinde hesaplamaya esas kazançlar belli olduğundan, geleceğe yönelik zarar hesaplarında olduğu gibi varsayımlara dayanılamayıp, o güne kadar bilinen ücret ve kazançlara göre işlemiş dönem zararlarının hesaplanması gerekmektedir.bu uygulama, Yargıtay kararlarında sıkça yinelendiği gibi, gerçek belli ise varsayımlara dayanılamaz ilkesinin bir gereğidir. b) Aynı ilke, dul eşin yeniden evlenme şans oranı belirlenirken de dikkate alınmaktadır. Destekten yoksun kalan dul eş, olay tarihinden epeyce bir zaman geçtikten sonra ve hesap raporunun düzenlendiği yıla kadar evlenmemişse, yeniden evlenme şansı olay tarihindeki yaşına göre değil, rapor (hüküm) tarihindeki yaşına göre belirlenmektedir. (Karar örnekleri: Yargıtay 21.Hukuk Dairesi nın , sayılı, , sayılı, , E.2002/7987 K.2002/9192 sayılı, 10.Hukuk Dairesi nin , E.2002/2367 K.2002/2962 sayılı, , E.2003/4112 K.2003/4878 sayılı, 9.Hukuk Dairesi nin , sayılı Hukuk Genel Kurulu nun , E.1971/9-943 K.1971/211 sayılı ve , E.1971/ E.1971/170 sayılı kararları.) c) Tazminat hesaplarında çalışma yaşı (işgörebilirlik çağı) için genellikle (60) yaş sınırı konulmakla birlikte, kişi eğer ilerlemiş yaşına karşın çalışmasını sürdürmekte ise, burada da gerçek belli iken varsayımlara dayanılamaz ilkesi söz konusu olmakta, destek eğer yaşasaydı yaptığı işe ve genel yaşam deneyimlerine göre daha kaç yaşına kadar çalışabileceği belirlenip aktif dönem zararı buna göre hesaplanmaktadır. Aynı biçimde ileri yaşta çalışmasını sürdürmekte iken, haksız eylem ve olay sonucu sakat kalan kişinin, eğer sakat kalmasaydı daha kaç yıl çalışabileceğinin belirlenmesi ve buna göre aktif dönem zarar hesabının yapılması gerekmektedir.

13 13 3- Tazminat, yaşam sürelerinin sonuna kadar hesaplanmalıdır. Tazminat hesapları, aktif dönem ve pasif dönem diye iki bölüme ayrılmakta ve aktif dönem zararı, iş ve mesleğinden elde ettiği veya elde etmesi olası kazançlara göre; yaşlılık ve emeklilik sürelerine ilişkin pasif dönem zararı ise, yasal asgari ücretler üzerinden hesaplanmaktadır. Yargıtay kararlarından habersiz olan kimi bilirkişiler pasif dönem zararını hesaplamamakta iseler de, Yargıtay ın iş kazalarını inceleyen Özel Dairesi çok eski yıllarda işçinin yaşlılık aylığına hak kazanacak olması nedeniyle pasif dönem zararı hesaplanmayacağı yönünde kararlar vermekte iken, yıllar önce bu kararlarını değiştirmiş; işçi, yaşlılık aylığını elde etmek için sakatlığı oranında daha fazla güç (çaba) harcayacağından pasif dönem zararı da hesaplanmalıdır demeye başlamıştır. (Karar örnekleri:yargıtay 4.HD ,E.1998/7858-K.1998/10906 sayılı, , E.2001/10857-K.2002/1844 sayılı, ,e. 2004/ K.2004/853 sayılı, 11.HD E.2000/ K.2001/1305 sayılı, 21.HD , E.2004/6281-K.2004/6772 sayılı, , E. 2005/ K. 2006/969 sayılı kararları.) Zaten Yargıtay ın insan zararlarını inceleyen öteki daireleri de öteden beri kişi yaşlılık ve emeklilik döneminde günlük yaşamını sürdürürken sakatlığı oranında zorluk çekeceğinden pasif dönem zararı da hesaplanmalıdır biçiminde kararlar vermekte olduğuna göre, pasif dönem zarar hesapları kesinlikle yapılmalıdır. (Karar örnekleri: 21.HD , sayılı, , E.2006/ K.2006/ sayılı, , sayılı, , E.2007/23396-K.2008/7923 sayılı, , E.2005/11283-K.2006/969 sayılı, ,E.2006/17139-K.2007/5679 sayılı, ,E.2007/2485-K.2007/7459 sayılı, ,E.2008/3536-K.2008/9673 sayılı, ,E. 2007/20152 K. 2008/5565 sayılı, HGK , E. 2007/ K. 2007/114 sayılı kararları) 4- Desteğin de (olası) yaşam süresinin sonuna kadar yakınlarına destek olacağı kabul olunarak aktif dönem ve pasif dönem zararları hesaplanmalıdır. Yargıtay ın artık süreklilik kazanmış kararlarına göre, emeklilik dönemini sürdüren kişiler, yaşlılık günlerinde birbirlerine yardım ve hizmet ederek destek olurlar. Bu nedenle pasif dönem zararları asgari ücretler üzerinden hesaplanmalıdır. Bu konunun önemi nedeniyle aşağıda Yargıtay karar özetleri verilmiştir: Yargıtay kararlarından örnekler: Desteğin emeklilik dönemindeyken yaşamını yitirdiği anlaşıldığına göre, ev işlerine yapacağı katkı (hizmet) gözetilerek net asgari ücret esas alınmak suretiyle hesaplanacak destekten yoksun kalma tazminatına hükmedilmelidir. 4.HD E. 2007/11168 K. 2008/8629 Davacı eşin emekli maaşı alacağı gerekçesiyle pasif dönem zararı hesaba katılmamıştır. Oysa, destek zararı ölenin pasif dönemini de kapsar. Desteğin, davacı eşine pasif dönemde destek vermeyeceğinin kabulü hayatın olağan akışına aykırıdır. 4.HD , E.2008/ K.2009/2466 Desteğin ileri yaşta olması, yardım ve hizmet ederek, ev işlerini yaparak destek sağlamasına engel değildir. 11.HD , E.1999/ K.1999/6755 Destek kavramının yalnızca parasal katkı şeklinde anlaşılması gerekmez. Yaşlılık veya hastalıkta ya da ihtiyaç duyulan diğer durumlarda yapılan ev işleri, bakım gibi hizmet ve yardımlar da destek kavramı içerisinde sayılır. 79 yaşında ölen destek olay tarihinde gelir getiren bir işte çalışmasa bile, eşine vereceği desteğin asgari ücret üzerinden hesaplanması gerekir. 4.HD , E.2007/ K.2008/5368

14 14 Hak sahiplerinin ölüm aylığı alması durumunda dahi pasif dönem zarar hesabı yapılmalıdır.21.hd , E. 2006/ K. 2006/4755 Bilirkişi raporunda murisin pasif döneminde hiçbir gelir elde edemeyeceğinden hareketle destek tazminatı hesabında dikkate alınmaması doğru görülmemiş, kararın bu nedenle davacılar yararına bozulması gerekmiştir. 11.HD , E.2005/ K.2007/4833 Davacı eşin destek tazminatı hesaplanırken emekli aylığı esas alınarak hesap yapılmıştır. Destek emekli olduğuna göre emekli olduktan sonra bu dönemde başka bir işte çalıştığı kanıtlanırsa o gelirin esas alınması, böyle bir iddia ileri sürülmez veya kanıtlanmaz ise mirasçısı olan eşe emekli maaşı dışında ancak asgari ücret düzeyinde bir destek sağlayabileceğinin kabulü gerekir. 4.HD , E.2008/ K.2008/11898 Ölen desteğin emekli öğretmen ve emekli eşi olması ve hiçbir işte çalışmayıp emekli ve dul maaşı ile geçimini sağlamakta oluşu, destek tazminatı isteminin reddini gerektirmez. Desteğin ev kadını olarak destekliği asgari ücret düzeyinde değerlendirilmelidir. 4.HD , Destekten yoksun kalanlara ölüm dalından bağlanan dul ve yetim aylıkları tazminattan indirilmez Sosyal Güvenlik Kurumu nun ölüm sigortası dalından eş ve çocuklara bağladığı dul ve yetim aylıkları ile gene ölüm sigortası dalından ana babaya bağladığı aylıklar hiçbir biçimde destek tazminatı ile ilişkilendirilmeyecek, t azminat hesabına katılmayacak ve tazminattan düşülmeyecektir. Aynı biçimde emekli iken ölen desteğin (emekli aylığı dışındaki) gelirler veya asgari ücretler üzerinden hesaplanacak destek tazminatı tutarlarından, Kurumca haksahiplerine bağlanan gelirler düşülmeyecektir. Çünkü bütün bu gelirler için Sosyal Güvenlik Kurumu na zarar sorumlularına rücu hakkı tanınmamıştır. Bütün bunların yasal dayanağı 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Yasası nın 32.maddesi ve yürürlükten kalkan 506 sayılı Yasa nın 66.maddesi ile Yargıtay gün 1/3 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı ve buna bağlı Hukuk Genel Kurulu ve Özel Daire kararları olup, bu kural yeni 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu nun 55.maddesiyle pekiştirilmiş; yanlış uygulamalara son verilmesi amaçlanmıştır. Uygulama ve yasal düzenlemeler böyle olmasına karşın, sigorta şirketleri, 5510 sayılı Yasa nın 32.maddesi ile ondan önceki 506 sayılı Yasa nın 66.maddesine ve İçtihadı Birleştirme Kararı ile 6098 sayılı yeni Türk Borçlar Kanunu nun TBMM de kabul edilmiş olmasına karşın, ısrarla indirim gerekeceği konusunda direndikleri için, Hazine Müsteşarlığı tarih 2011/4 sayılı Genelgesi ile uyarılmışlardır. 6- Kaza dalından bağlanan aylıkların da rücua tabi olmayan miktarları tazminattan indirilmez. a) 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu nun 55.maddesine ve 5510 sayılı Sosyal Güvenlik Yasası nın 21.maddesine göre, Kurumu un iş kazası dalından bağladığı gelirlerin rücua tabi olmayan miktarları hesaplanan tazminat tutarlarından indirilmez. b) Öte yandan SGK tarafından rücua tabi bir gelir bağlanmış veya bağlanacak olsa dahi, sigorta şirketlerinin bunu ileri sürerek, asıl haksahiplerine tazminat ödemeyi reddetmeleri veya ödemeleri yıllarca geciktirmeleri 2918 sayılı KTK nun gerekli belgelerle başvurulmasından başlayarak (8) gün içinde ödeme yapmaları gerektiğine ilişkin emredici nitelikteki hükmüne aykırıdır. Çünkü, Trafik Yasası özel bir yasadır ve bu yasanın 99.maddesi özel bir hükümdür. Özel hükmün öncelikle uygulanması zorunludur, buna aykırı davranılamaz.

15 15 7- Gerçekleşmiş zarar kavramı Tazminat hesabı olay ve zarar tarihinden çok sonra yapıldığı için, olay tarihi ile rapor tarihi arasındaki süreye gerçekleşmiş zarar denilmekte ve bu süreye ilişkin tazminat tutarı iskontoya tabi tutulmamakta; vadesi geldiği halde ödenmemiş bir alacağın iskontoya tabi tutulması, iskonto kavramı ile bağdaşmaz denilmektedir. 8- Bilinen (işlemiş) dönem kazançları Olay tarihi ile (hüküm tarihine en yakın) rapor tarihi arasında tazminat hesabına esas kazançlara bilinen dönem kazançları veya işlemiş dönem kazançları denilmekte; bu dönem kazaçlarının olabildiğince gerçek kazançlar olmasına özen gösterilmekte, bu dönemde varsayımlara yer verilmemektedir. Bu konuda ilke kararlardan biri, tazminatın en son verilere en son kazanç unsurlarına hesaplanması olup, gerçek belli iken varsayımlara dayanılamaz denilmektedir. 9- Bilinmeyen (işleyecek) dönem kazançları Bilinen dönem kazançları iskonto edilmeksizin hesaplandıktan sonra, her bir hak sahibinin bakiye (işleyecek dönem) zarar sürelerine göre, en son yıla ait kazanç unsuru birim alınarak, her yıl için %10 artırılmak ve %10 iskonto edilmek suretiyle işleyecek dönem zarar hesabına esas kazançlar belirlenmektedir. 10-Peşin değer hesabı Eğer, hesaplanan tazminat, alınması gerektiği yıldan çok önce alınacaksa, yıl sayısının karşılığı iskonto katsayısı uygulanarak tazminatın peşin değeri belirlenmektedir. Örneğin, pasif dönem zararları yıllar öncesinden alınmış sayıldığından, yıl katsayısı uygulanarak peşin değerleri hesaplanmaktadır IX-TAZMİNAT HESAPLAMA YÖNTEMLERİ 1- Genel açıklama Tazminat hesaplama yöntemleri konusunda, yıllardan beri bir karmaşa (kaos) sürüp gelmektedir. Hele son yıllarda bu konu iyice çığırından çıkarılmış, kurumlar arasında uyum ve birlik ortadan kalkmış; hiçbir ülkede görülmeyen bir başıbozukluk ve sorumsuzluk ortamı, bir otorite boşluğu yaratılmıştır. Bu karmaşa (kaos) ortamından kurtulup, ülke koşullarına en elverişli hesaplama yöntemini belirleme yönünde tüm kurumları uyarmak amacıyla, geçmişten bugüne yaratılan karmaşanın (aşağıda) bir özetini vermeye çalışacağız. 2- Yargı da geçmişten bugüne hesaplama yöntemleri Önce hemen belirtelim ki, Yargıtay kararlarıyla yönlendirilen yargıdaki tazminat hesaplama yöntemlerinde, hesap formülleri değil, hukuksal değerlendirmeler önemlidir. Eğer bir olayın Yargıtay kararlarıyla belirlenen hukuksal nitelemeleri doğru yapılamıyorsa, o hesap raporu geçerli değildir. Matematiksel formül yargıda ikinci plandadır. Üzerinde hiç durulmamakta, önemsenmemektedir. Ayrıca, (yargıç ve avukat) herkesin anlayabileceği basit bir formül uygulanması istenmektedir. Tazminat hesaplama yöntemleri konusunda, geçmişten bugüne yargıda benimsenmiş olan uygulamaları kısaca açıklayalım: a) Ortalama kazanç ve sabit rant yöntemi (%5 artırım ve iskonto değerli dönem) Türk yargısında, sosyal güvenlik gelir bağlama işlemlerine koşut olarak, elli altmış yıl boyunca ortalama kazanç ve sabit taksitli rant tekniği denilen yöntemle tazminat hesapları yapılmış ve geleceğin kazançları % 5 oranında artırılıp iskonto edilmiş olup, bunun anlamı şudur: aa)geleceğe dönük tazminat hesaplarında kazançların her yıl %5 artacağı kabul olunmuştur.

16 16 bb)kazançlar yıl yıl %5 oranında artırıldıktan sonra, bunlar toplanarak yıl sayısına bölünüp zarar hesabına esas yıllık ortalama kazanç bulunmuştur. cc)yıllık ortalama kazanç üzerinden hesaplanan zarar tutarı, peşin olarak ve toptan ödeneceğinden, zarar süresi (yıl sayısı) kadar %5 iskonto edilmiştir. dd)sermayeleştirme (kapitalizasyon) işlemi denilen bu yöntemle toptan ödenecek tazminatın peşin değeri bulunmuş;buna kusur oranı, sakatlık derecesi veya destek payı gibi unsurlar uygulanarak net zarar ortaya çıkarılmıştır. ee)formüller: Yıllık kazanç artışları için Kn fomülü kullanılmıştır.uygulama: 1+5/100 = 1.05 veya 1 x 1.05 = 1.05 şeklindedir. Ve dizi (5 yıllık örnekte) şöyle sürmektedir: Yıllar %5 artırım işlemi Katsayı x 1.05 = x1.05 = x x x Yıl yıl iskonto formülü 1/Kn olup,1/1.05=0,95238 biçiminde başlayan hesaplamanın örnek olarak (5) yıllık dizisi şöyledir: Yıllar %5 artırım işlemi Katsayı / 1.05 = / 1.05 = / 1.05 = / 1.05 = / 1.05 = Yukardaki örneklerdeki yıllara göre kazanç artışlarını hesaplamak ve ortalama kazançları belirlemek için uzun uzun tablolar düzenlemek yerine Kn-1/K-1formülü kullanılmıştır. Bu formülde (K) bir katsayıyı simgeler. Bu katsayı, yukarda da gösterildiği gibi (1) liranın her yıl %5 artırımı ve artırımların birbirine eklenerek (1) liranın (n) yıl sonraki ulaşım değerinin bulunması biçiminde ortaya çıkan rakamlardır. Yani birinci yıl için 1+5/100 = 1.05, ikinci yıl için / 100 = , üçüncü yıl için / 100 = dır... vb. (Diziyi izlemek için yukardaki artırım tablosuna bakınız.) Formülde (n) yıl olarak zarar süresini simgeler.bu formülle kazanç artışları kısa yoldan hesaplanmakta; zarar süresine göre ortalaması tazminat hesabının birimi olmaktadır. Kısa yoldan iskonto işlemleri ve peşin değer hesabı için de Kn-1/ Kn (K-1) formülü kullanılmıştır.bu formülde de yukardaki ikinci tablodaki gibi yıl yıl iskotolama tabloları yerine kısa yoldan sonuca ulaşılmaktadır. b) Ortalama kazanç ve sabit rant yöntemi (%10 artırım ve iskonto değerli dönem) 1982 yılına kadar, Sosyal Sigortalar Kurumu gelir bağlama işlemlerine koşut olarak yukarda açıklanan %5 artırım ve iskonto değerli ortalama ücret ve sabit rant tekniğine göre tazminat hesaplanmakta iken, formüllerde değişiklik yapılmaksızın, geleceğin kazancının saptanmasında geometrik artış oranı %5 den %10 çıkarılmıştır. Başka bir deyişle, sermayeleştirme işlemi sabit rant yöntemiyle yapılmakla birlikte kazanç artış ve iskonto oranları

17 17 %5 iken %10 olmuştur. Bu noktaya, özellikle sosyal güvenlik kurumlarının rücu davalarını incelemekle görevli Yargıtay 10.Hukuk Dairesi nin kararlarıyla gelinmiş; (bugün de olduğu gibi) işçinin yararı değil, sosyal güvenlik kurumlarının rücu davalarında daha yüksek miktarlı sonuçlar almaları amaçlanmıştır. Bu konuda, 1982 yılından başlayarak oluşturulan kararlarda genellikle şöyle denildiği görülmüştür: Sigortalının çalışabilirlik süresi içinde, kazançlarında gerçekleşen ve bilinen artışlar, hesapta aynen nazara alınacak ise de, gelecek yıllardaki kazancın bilinen yıl kazancından başlayarak, her yıl %5 artırılmak suretiyle saptanmasına çalışılmaktadır. Oysa ekonomik konjonktür, iş hayatındaki toplu sözleşme ve pazarlık düzeni, sigortalının zamanla uzmanlaşma ve meslekte ilerleme olasılığı, işçi ücretlerinin henüz milletlerarası normların altında olması, ülke gerçekleri, milli gelirdeki artış ve bu artıştan çalışanlara ayrılabilen pay oranları gibi unsurlar gözönünde tutulunca %5 artışın yetersiz kaldığı söylenebilir. Bu konulardaki teknik ve bilimsel incelemelerin ortaya koyduğu sonuçlar da dikkate alınarak, gelecek yıl kazançlarının %5 yerine, uygun ve gerçeğe yakın bir oranda artırılması yoluyla saptanması, adalet ve nesafetin gereğidir türünden açıklamalarla değişiklik savunulmuştur. Aşağıda, %10 artırım ve % 10 iskonto biçimindeki uygulamanın işleyişini göstermek için (%5 uygulamasında olduğu gibi) artırım ve iskonto tablolarından 5 er yıllık örnekler verilmiştir. %10 artırım tablosu Yıllar %10 artırım işlemi Katsayı x 1.10 = x 1.10 = x x x Yıllara göre kazanç artırımlarını, kısa yoldan hesaplama için (%5 artırım değerli uygulamada olduğu gibi) bu dönemde de Kn 1/K 1 formülünden yararlanılmıştır. Örneğin yukarda 5 inci yılın ulaşım değeri olan katsayısını (1 liranın 5 yılın sonundaki ulaşım değerini) formülde yerine koyarsak (5) yılın katsayısını bulabiliriz: / = %10 iskonto tablosu Yıllar %5 artırım işlemi Katsayı / 1.10 = / 1.10 = / 1.10 = / 1.10 = / 1.10 = Yıllara göre iskonto ve peşin değer hesabını, kısa yoldan (%5 iskontolu uygulamada olduğu gibi) %10 iskotolamada işleminde de Kn 1 / Kn(K 1) formülünden yararlanılmıştır. Örneğin yukardaki %10 artırım tablosunda 5 inci yılın artırımlı kazancı olan TL yı 5 inci yılın olan %10 iskonto katsayısını çarparsak, (5) yılın peşin değerini bulmuş oluruz. İşlem şöyledir: x = Daha somut anlatımla, TL. aylık kazancın (5) yıl sonraki ulaşım değeri olan 6.105,10 TL yı, 5 yılın (0.6209) iskonto katsayısı ile çarparsak, tazminatın peşin değerini buluruz. Buna göre davacının kusur indirimsiz tazminatının peşin değeri: 6.105,10 x = 3.790,66 TL. olur.

18 18 c) Progressif rant hesabı dönemi 1993 yılında Ankara da Banka Ticaret Enstitüsünde işveren temsilcilerinin, sigortacıların, SSK. yöneticilerinin, Yargıtay üyelerinin, yargı çevresinden bazı yargıç ve avukatlar ile akademisyenlerin katılımıyla düzenlenen sempozyumda, daha çok işverenlerin tazminat hesaplarının yüksekliğinden yakınmalarına çözüm arama çabası içinde olunmuş; uzun tartışmalardan ve birbirinden farklı bildirilerin sunumundan sonra, üç akademisyen tarafından önerilen progressif rant adı altında, aynı kazanç unsurunun her yıl için eşit oranda artırılıp eşit oranda iskonto edildiği, aslında kazançların hiç artmayıp aynı kaldığı, bilimsellikten uzak basit bir yöntem, Yargıtay ın ilgili dairelerince benimsendiği için, sabit rant formülleri bir yana bırakılıp bu yeni hesaplama yönteminin uygulanması istenmeye başlamış; bu yeni yönteme uymayan mahkemelerin kararları art arda bozulmuştur. Öyle ki, aynı rakamın her yıl ayrı ayrı %10 artırılıp % 10 eksiltilmesinin aynı sonucu verdiği matematiksel bir gerçeklik olmasına karşın, hesaplamayı kısa foırmülle yapan ve (aynı sonucu veren) tablolar yapılmaksızın düzenlenen bilirkişi raporlarına göre verilen mahkeme kararları sırf bu yüzden bozulup davaların yıllarca uzamasına neden olunmuştur. Halen progressif rant adı altında uygulanmakta olan, kazançların hiç artmayıp hep aynı kaldığı her yıl için %10 artırım %10 indirim biçimindeki hesaplamanın işleyişi aşağıdaki örneklerde gösterilmiştir: %10 artırım - iskonto tablosu Dönem başındaki kazanç: 300,00 x 1.10 = 330,00 TL Yıllar K n 1/ K n Tutar 1 330, ,00 TL 2 363, ,00 TL 3 399, ,00 TL 4 439, ,00 TL 5 483, ,00 TL Toplam 1.500,00 TL Eşit oranda artırım ve indirimin her yıl için aynı sonucu vereceği (matematiksel) gerçeği yıllarca bir türlü kabul ettirilememiştir. Artırım oranı ne olursa olsun %5, %10, %30, %50 hatta %120 her durumda eşit oranda artırım ve indirimin aynı sonucu vereceğini göstermek için aşağıdaki iki tablo düzenlenmiştir. Yukarda (3) ayrı örnekte görüldüğü gibi, artırım ve iskonto oranı ne olursa olsun, başlangıçtaki rakamın her yıl için ayrı ayrı eşit oranda artırımı ve indirimi hep aynı rakamı vermekte; başka bir deyişle, bu hesaplama biçiminde kazançlar hiç artmamaktadır. O halde böyle tablolar düzenlemenin hiçbir anlamı ve gereği yoktur. Şu kısa formül, işleyecek dönem zarar hesabına esas kazanç unsurunu bulmak için yeterlidir: Kazanç x Zarar süresi (yıl sayısı)= İşleyecek dönem kazançları Formülü yukardaki örneğe uygularsak, kısa yoldan sonuca ulaşırız. Buna göre (5) yıllık zarar süresinin kazançlar toplamı: 300,00 x 5 yıl = 1.500,00 TL. olur. Uzun çabalardan sonra, Yargıtay ın bazı dairelerine kısa formül kabul ettirilip, gereksiz ve anlamsız tablolardan vazgeçilmesi sağlanmış ise de, işin aslını bilmeyen ve birbirlerinden kopyalamalarla bilirkişilik yapan bazı kişiler, raporlarında bu gereksiz tablolara yer vermeyi sürdürmektedirler.

19 19 3- Sosyal Güvenlik Kurumu nun ve Sigorta Şirketlerinin yarattıkları karmaşa ve kurumlar arasında uyumsuzluk a) Sigorta şirketleri devre başı ödemeli belirli süreli rant formülü ve %3 teknik faiz adı altında bir hesaplama yöntemini yeğlemekte ve yaşam sürelerinin belirlenmesinde CSO Amerikan tablosunu kullanmakta; kurumlar arasında uyum sağlama ve ortak bir formülde buluşma girişiminde bulunmamaktadırlar. b) Sosyal Güvenlik Kurumu da (geçmişte olduğu gibi, rücu davalarından daha iyi sonuç alabilmek ve kurumun parasal gücünü artırmak amacıyla) bir takım akademisyenlere hazırlattığı, aslında ülke gerçeklerine aykırılığı açıkça belli olan TRH-2010 adı altında bir yaşam tablosunu kullanmaya başlamış bulunmaktadır. c) Yargı da ise, Yargıtay ın öngörmesiyle, PMF-1931 Fransız yaşam tablosuna göre ve prognressif rant adı altında kazançların hiç artmadığı ve zarar sürelerinin sonuna kadar hep aynı aldığı, bilimsellikten ve matematiksel gerçeklikten uzak basit bir formülle tazminat hesaplanmasında direnilmektedir. d) Böylece, yargıda PMF-1931 Fransız yaşam tablosu, sigorta şirketlerinde CSO Amerikan tablosu ve Sosyal Güvenlik Kurumu gelir bağlama işlemlerinde TRH-2010 yaşam tablosu kullanılmak suretiyle tam bir kargaşa (kaos) yaşanmaktadır. Bu uyumsuzluk (kaos), daha doğrusu başıbozukluk, yaşam tablolarıyla sınırlı kalmamakta; yargıda progressif rant adı altında kazançların hiç artmadığı %0 (sıfır) bir uygulama sürdürülmekte, sigorta aktüerleri devre başı ödemeli belirli süreli rant formülü ve %3 teknik faiz uygulamakta, Sosyal Güvenlik Kurumu ise geçmişten bugüne %5 oranı üzerinden ve sabit taksitli rant formüllerine göre gelir bağlamaktadır. yoktur. Öyle sanıyoruz ki, böylesi bir durum ve kurumlar arası uyumsuzluk hiçbir ülkede 4- Sigorta şirketlerinin uyguladıkları hesaplama yöntemi a) Sigorta şirketleri, kurumlar arasında uyum sağlama ve ortak bir formülde buluşma girişiminde bulunmaksızın, uzun yıllar herbiri geldiği veya yakın ilişkide bulunduğu Avrupa ülkesinin yaşam tablolarını ve hesap formüllerini kullanmışlar; son yıllarda ise ortak bir görüşte birleşerek ve ülkemizdeki Amerıka Birleşik Devletlerine bağlılık akımına uyarak (yaşam koşulları son derece farklı) ABD nin bundan yirmiüç yıl önce terkettiği CSO-1980 yaşam tablosunu benimsemişlerdir. Hesap formülü olarak da, ülke koşullarını, ekonomik göstergelerdeki dengesizliği, para değerindeki sürekli düşüşleri dikkate almaksızın, aktüerlere yaptırdıkları (hukuksal değerlendirmelerden yoksun) hesap raporurlarında, uluslararası bir formül olduğu savı ile devre başı ödemeli belirli süreli rant formülü nü kullanmakta; kimselere danışmadan %3 teknik faiz uygulamakta; Sosyal Güvenlik Kurumu nun %5 artırım ve iskonto değerini dikkate almamaktadırlar. Sigorta şirketleri bu hesaplama yöntemini, Hazine Müsteşarlığı na yayınlattıkları 2010/4 sayılı Genelge ile geçerli kılmak ve özellikle yargıya dayatmak istemişlerse de, yargı çevrelerine kabul ettirememişlerdir. Halen kargaşa sürmekte, trafik kazalarından zarar görenler, aktüerlere yaptırılan tazminat hesap sonuçlarını çoğu kez kabul etmemekte; yargıya başvurmayı yeğlemektedirler. b) Sigorta şirketlerince benimsenen ve aktürlerin düzenledikleri raporlarda kullanılan devre başı ödemeli belirli süreli rant formülü hakkında, tanıtıcı nitelikte ksa açıklamalar yapalım:

20 20 Devre başı ödemeli belirli süreli rant formülü şöyledir: ax.n = (Nx Nx + 1 /Dx Formülü açarsak: (N şimdiki yaş N yaşam süresi / Dşimdiki yaş) x yıllık kazanç) Örnek: 30 yaşındaki bir kişinin 60 yaşına kadar 30 yıl boyunca alacağı iratların peşin değeri bu formülle hesaplanmaktadır. Örneği formüle uygularsak: A30,60 = N30 N60 /D30 olur. Bu yöntemde, destekten yoksun kalma süresi içinde rantı olacak hak sahibinin yaşama olasılığı alınmadan serten yani mutlak ödeme koşuluna bağlı peşin değer hesabı yapılmaktadır. İratlar hemen başlayacak, ancak belirli bir süre (n yıl) devam edecektir. Örneğin, bir sigorta şirketinin (x) yaşındami bir kimseye (n) yıl süre ile (sağ kaldığı sürece) her yıl başında (1) lira ödemek için sigortalıdan peşin olarak alacağı (a) ile gösterildiğinde peşin değer yukardaki formülle bulunacaktır. Örnek: 30 yaşındaki bir kimseye 20 yıl süre ile her yılbaşında ödenecek TL. iradın peşin değerini %5 oranı üzerinden düzenlenen komütasyon tablosuna bakarak hesaplayalım: a = N30 N30+20 / D30 x 1000 a = , ,23 / ,1 x 1000 = TL. Bu formül somut olaya uygulanırken, bedensel zarar söz konusu ise, beden gücü kayıp oranına ve davalının kusur durumuna göre; destekten yoksunluk söz konusu ise destek paylarına ve kusur oranına göre tazminat tutarları belirlenecektir. X- UYGULAMA 1- Ölümlerde destekten yoksun kalma tazminatının hesaplanması Yukarda genel bölümlerdeki tazminat hesap unsurları da belirtilmek suretiyle, destekten yoksun kalma nedeniyle tazminat hesapları yapılırken rapor planı şöyle olmalıdır: Birinci bölüm: Tazminat hesabına esas bilgiler: a) Olayın açıklanması ve nedensellik bağı b) Kusur ve sorumluluk c) Ölen desteğin yaşı, yaşam ve destek sağlama süresi, ne tür destek olacağı, işi, mesleği, kazancı d) Destekten yoksun kalanlar, desteğe yakınlık dereceleri, yaşları, yaşam ve destekten yoksunluk süreleri e) Destek payları f) Tazminatın parasal unsuru İkinci bölüm: Tazminatın hesaplanması: a) Tazminat hesabına esas kazançların (parasal unsurların) belirlenmesi: aa)işlemiş dönem bb)işleyecek dönem cc) Pasif dönem dd)tazminat hesabına esas kazançlar toplamı b) Tazminatın (brüt olarak) hesaplanması c) Tazminattan indirimler ve indirim nedenleri d) Kusura göre tazminat tutarları Açıklamalar: a) Olay açıklanırken, zararın doğuşu ile eylem arasındaki nedensellik bağı kısaca belirtilmelidir.

SERTİFİKALI SORUMLULUK HUKUKU VE BİLİRKİŞİLİK EĞİTİM PROGRAMI. 06.11.2015 15.11.2015 (30 Saat)

SERTİFİKALI SORUMLULUK HUKUKU VE BİLİRKİŞİLİK EĞİTİM PROGRAMI. 06.11.2015 15.11.2015 (30 Saat) SERTİFİKALI SORUMLULUK HUKUKU VE BİLİRKİŞİLİK EĞİTİM PROGRAMI 06.11.2015 15.11.2015 (30 Saat) Çelik Ahmet Çelik İsmet Demirağ Programın Amacı: Bedeni zararlar sebebiyle ortaya çıkan zararların hesaplanması

Detaylı

TAZMİNAT HESAPLARINA İLİŞKİN YARGITAY IN İLKE KARARLARI

TAZMİNAT HESAPLARINA İLİŞKİN YARGITAY IN İLKE KARARLARI TAZMİNAT HESAPLARINA İLİŞKİN YARGITAY IN İLKE KARARLARI ÇE LİK AHMET ÇELİK 1) Zarar görenlerin yaşam süreleri, PMF-1931 yaşam tablosuna göre belirlenecektir. Bu tablo eskimiş de olsa, ülkemiz koşullarına

Detaylı

DESTEKTEN YOKSUNLUKTA PASİF DÖNEM

DESTEKTEN YOKSUNLUKTA PASİF DÖNEM DESTEKTEN YOKSUNLUKTA PASİF DÖNEM Ölenin desteğinden yoksun kalanların tazminatı hesaplanırken, Yargıtay kimi zaman pasif dönem zararının hesaplanmayacağı, kimi zaman da hesaplanacağı yönünde kararlar

Detaylı

ÇOCUKLARIN DESTEKTEN YARARLANMA SÜRELERİ

ÇOCUKLARIN DESTEKTEN YARARLANMA SÜRELERİ ÇOCUKLARIN DESTEKTEN YARARLANMA SÜRELERİ Haksahibi kız çocukların destekten yararlanma süreleri, evlenmelerinin üstün olasılık içinde bulunduğu yaşa göre belirlenir ki, bu yaş kural olarak köylerde 18,

Detaylı

YARGI DA UYGULANMASI ZORUNLU TAZMİNAT HESAPLAMA YÖNTEMLERİ HAKKINDA AÇIKLAMALAR

YARGI DA UYGULANMASI ZORUNLU TAZMİNAT HESAPLAMA YÖNTEMLERİ HAKKINDA AÇIKLAMALAR ÇELİK AHMET ÇELİK * Hukukçu-Araştırmacı * YARGI DA UYGULANMASI ZORUNLU TAZMİNAT HESAPLAMA YÖNTEMLERİ HAKKINDA AÇIKLAMALAR 1- Açıklama yapmayı zorunlu kılan nedenler Ölüm ve bedensel zararlar nedeniyle

Detaylı

DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNAT HESAPLAMALARINDA AKTÜARYEL YÖNTEM VE UYGULAMADA YAŞANAN SORUNLAR Aktüer Belkıs ERŞEN 14 Mart 2009 (Panel)

DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNAT HESAPLAMALARINDA AKTÜARYEL YÖNTEM VE UYGULAMADA YAŞANAN SORUNLAR Aktüer Belkıs ERŞEN 14 Mart 2009 (Panel) DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNAT HESAPLAMALARINDA AKTÜARYEL YÖNTEM VE UYGULAMADA YAŞANAN SORUNLAR Aktüer Belkıs ERŞEN 14 Mart 2009 (Panel) Aktüerler Derneği Lynne Rosansky (uluslararası iş ilişkilerinde

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİK KURUMULARININ ÖLÜM DALINDAN BAĞLADIĞI DUL VE YETİM AYLIKLARININTAZMİNATTAN İNDİRİLMEYECEĞİNE İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI

SOSYAL GÜVENLİK KURUMULARININ ÖLÜM DALINDAN BAĞLADIĞI DUL VE YETİM AYLIKLARININTAZMİNATTAN İNDİRİLMEYECEĞİNE İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI SOSYAL GÜVENLİK KURUMULARININ ÖLÜM DALINDAN BAĞLADIĞI DUL VE YETİM AYLIKLARININTAZMİNATTAN İNDİRİLMEYECEĞİNE İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI I- YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KARARI (06.03.1978 gün 1/3 sayılı

Detaylı

DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATININ PARASAL ÖLÇÜSÜ

DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATININ PARASAL ÖLÇÜSÜ DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATININ PARASAL ÖLÇÜSÜ I- TAZMİNAT HESABINA KATILAMAYACAK KAZANIMLAR Tazminatın parasal değerlendirmesinde ölçü alınacak olan yalnızca ölenin bedensel ve düşünsel katkısı ile

Detaylı

YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR

YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR YARGITAY 4. HUKUK DAİRESİ T. 17.9.2001 E. 2001/4012 K. 2001/8028 MANEVİ TAZMİNAT - YANSIMA ZARAR ÖZET : Manevi tazminatı ancak cismani zarara uğrayan kimse isteyebilir. Yansıma suretiyle bir zarardan sözedilerek

Detaylı

30.10.2014 5510 SAYILI KANUN

30.10.2014 5510 SAYILI KANUN 5510 SAYILI KANUN İş Kazası : İş kazası, aşağıdaki durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedence veya ruhsal olarak özre uğratan olaydır. 1 Sigortalının işyerinde bulunduğu

Detaylı

İŞLETEN VE SÜRÜCÜ YAKINLARININ TRAFİK SİGORTASINDAN YARARLANMA KOŞULLARI VE ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

İŞLETEN VE SÜRÜCÜ YAKINLARININ TRAFİK SİGORTASINDAN YARARLANMA KOŞULLARI VE ZAMANAŞIMI SÜRELERİ İŞLETEN VE SÜRÜCÜ YAKINLARININ TRAFİK SİGORTASINDAN YARARLANMA KOŞULLARI VE ZAMANAŞIMI SÜRELERİ I- AÇIKLAMALAR ÇELİK AHMET ÇELİK 1- Yasa hükmü 2918 sayılı KTK nun 91-99 maddelerinde yer alan Zorunlu Mali

Detaylı

SİGORTALARDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

SİGORTALARDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ SİGORTALARDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ ÇELİK AHMET ÇELİK I- TRAFİK SİGORTASINDA ZAMANAŞIMI Kısaca Trafik Sigortası denilen Yasa daki adıyla Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası na başvurularda ve açılacak davalarda

Detaylı

3- ÖLÜM VE YARALANMALARDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ

3- ÖLÜM VE YARALANMALARDA ZAMANAŞIMI SÜRELERİ TRAFİK SİGORTASINDA ZAMANAŞIMI 1- YASADA ZAMANAŞIMI ÇELİK AHMET ÇELİK 2918 sayılı KTK nun Ortak Hükümler başlıklı Beşinci Bölümünde yer alan 109. maddesinde zamanaşımının uygulanması yönünden dayanışmalı

Detaylı

İLGİLİ MESLEK KURULUŞLARINDAN KAZANÇLARIN SORULACAĞINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI

İLGİLİ MESLEK KURULUŞLARINDAN KAZANÇLARIN SORULACAĞINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI İLGİLİ MESLEK KURULUŞLARINDAN KAZANÇLARIN SORULACAĞINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI Nitelikli işçinin yaptığı iş, kıdemi ve yaşı nazara alınarak ilgili meslek kuruluşlarından ne kadar ücret alabileceği sorulmalıdır.

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 1475 S. İşK. /14 T.C YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ. Esas No. 2015/2861 Karar No. 2015/1523 Tarihi: 16.02.2015

İlgili Kanun / Madde 1475 S. İşK. /14 T.C YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ. Esas No. 2015/2861 Karar No. 2015/1523 Tarihi: 16.02.2015 İlgili Kanun / Madde 1475 S. İşK. /14 T.C YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2015/2861 Karar No. 2015/1523 Tarihi: 16.02.2015 KIDEM TAZMİNATINA ESAS SON ÜCRETİN HESAPLANMA ESASLARI ÖZETİ Kıdem tazminatı

Detaylı

YARGITAY 11.HUKUK DAİRESİ E.2006/435 K.2007/7464 T.15.05.2007 YOLCU TAŞIMA. ZORUNLU KOLTUK SİGORTASI DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI

YARGITAY 11.HUKUK DAİRESİ E.2006/435 K.2007/7464 T.15.05.2007 YOLCU TAŞIMA. ZORUNLU KOLTUK SİGORTASI DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI YARGITAY 11.HUKUK DAİRESİ E.2006/435 K.2007/7464 T.15.05.2007 YOLCU TAŞIMA. ZORUNLU KOLTUK SİGORTASI DESTEKTEN YOKSUN KALMA TAZMİNATI Özet : Yolcunun ölümü halinde, bir can ve meblâğ sigortası türü olan

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 506.S.SSK/61 YAŞLILIK AYLIĞININ HESAPLANMA YÖNTEMİ

İlgili Kanun / Madde 506.S.SSK/61 YAŞLILIK AYLIĞININ HESAPLANMA YÖNTEMİ T.C YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2009/8546 Karar No. 2012/8662 Tarihi: 14.05.2012 İlgili Kanun / Madde 506.S.SSK/61 YAŞLILIK AYLIĞININ HESAPLANMA YÖNTEMİ ÖZETİ: 506 sayılı Yasanın 61. maddesine

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 1475.S.İşK/14 4857 S.İşK/57 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ. Esas No. 2009/17310 Karar No. 2011/19792 Tarihi: 30.06.

İlgili Kanun / Madde 1475.S.İşK/14 4857 S.İşK/57 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ. Esas No. 2009/17310 Karar No. 2011/19792 Tarihi: 30.06. İlgili Kanun / Madde 1475.S.İşK/14 4857 S.İşK/57 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2009/17310 Karar No. 2011/19792 Tarihi: 30.06.2011 KIDEM TAZMİNATI HESABINA ESAS ÜCRET YILLIK İZİN ÜCRETİ HESABINDA

Detaylı

TEBLİĞ HAKKINDA TEBLİĞ

TEBLİĞ HAKKINDA TEBLİĞ 28 Eylül 2008 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 27011 TEBLİĞ Sosyal Güvenlik Kurumundan: İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SİGORTASI BAKIMINDAN İŞVERENİN, ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN VE SİGORTALILARIN SORUMLULUĞU İLE PEŞİN SERMAYE

Detaylı

TRAFİK SİGORTASINDA SİGORTA ETTİRENİN SİGORTACISINA RÜCU HAKKI ÇELİK AHMET ÇELİK

TRAFİK SİGORTASINDA SİGORTA ETTİRENİN SİGORTACISINA RÜCU HAKKI ÇELİK AHMET ÇELİK TRAFİK SİGORTASINDA SİGORTA ETTİRENİN SİGORTACISINA RÜCU HAKKI ÇELİK AHMET ÇELİK 1- Bildirim (ihbar) yükümlülüğü Uygulamada sigorta ettirenin (poliçe sahibinin), kendi sigortacısına karşı dava açması az

Detaylı

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM İŞ KAZASI VEYA MESLEK HASTALIĞINDAN DOĞAN MADDİ TAZMİNAT DAVALARI

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM İŞ KAZASI VEYA MESLEK HASTALIĞINDAN DOĞAN MADDİ TAZMİNAT DAVALARI İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM İŞ KAZASI VEYA MESLEK HASTALIĞINDAN DOĞAN MADDİ TAZMİNAT DAVALARI A- YETKİLİ VE GÖREVLİ MAHKEME 17 1- Yetkili Mahkeme 17 2- Görevli Mahkeme 35 Yasal Düzenleme ve İçtihatlar 40 B- DAVADA

Detaylı

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Bileşenleri Ve. İstanbul, 26 Şubat 2008 Alper Ünlenen

Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Bileşenleri Ve. İstanbul, 26 Şubat 2008 Alper Ünlenen Destekten Yoksun Kalma Tazminatı Bileşenleri l i Ve Müşterek kyöntem Belirlenmesi l i (Fahri Karakaş) İstanbul, 26 Şubat 2008 Alper Ünlenen Gündem Destekten yoksun kalma tazminatı hesaplarında karşılaştığımız

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 818 S.BK /125 İŞ KAZASI ZAMAN AŞIMININ BAŞLANGICININ MALULİYET ORANIN KESİN OLARAK TESPİT EDİLDİĞİ TARİH OLDUĞU

İlgili Kanun / Madde 818 S.BK /125 İŞ KAZASI ZAMAN AŞIMININ BAŞLANGICININ MALULİYET ORANIN KESİN OLARAK TESPİT EDİLDİĞİ TARİH OLDUĞU T.C YARGITAY HUKUK GENEL KURULU Esas No. 2013/21-2216 Karar No. 2015/1349 Tarihi: 15.05.2015 İlgili Kanun / Madde 818 S.BK /125 İŞ KAZASI ZAMAN AŞIMININ BAŞLANGICININ MALULİYET ORANIN KESİN OLARAK TESPİT

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş. K/41

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş. K/41 488 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2010/4805 Karar No. 2012/12361 Tarihi: 11.04.2012 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2013/1 İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş. K/41 FAZLA ÇALIŞMA ÜST DÜZEY YÖNETİCİNİN

Detaylı

İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA YARGITAY ÖZEL DAİRESİ'NİN İŞÇİNİN ANA VE BABASINA HAKSIZ UYGULAMALARI

İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA YARGITAY ÖZEL DAİRESİ'NİN İŞÇİNİN ANA VE BABASINA HAKSIZ UYGULAMALARI ÇELİK AHMET ÇELİK * Hukukçu-Araştırmacı * Tel: 0216.330 12 91 * 0216.345 96 09 * Faks: 0216.330 12 93 * Cep: 0538.985 63 80 * E-posta: celikahmetcelik@ttmail.com İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA

Detaylı

G E N E L G E 2009-25

G E N E L G E 2009-25 T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Prim Tahsilat Daire Başkanlığı Sayı : B.13.2.SSK.5.01.08.00/ 73-034/121 9.2.2009 Konu : Tarım sigortası primlerinin tahakkuk ve

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR. Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR. Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ HUKUKİ SORUMLULUKLAR Doç.Dr. Saim OCAK MARMARA ÜNİVERSİTESİ HUKUK FAKÜLTESİ İŞVERENLERİN HUKUKİ SORUMLULUKLARI ULUSLARARASI KAYNAKLAR (SÖZLEŞME VS.) 1982 ANAYASASI TÜRK BORÇLAR

Detaylı

UZUN VADELİ SİGORTALAR

UZUN VADELİ SİGORTALAR UZUN VADELİ SİGORTALAR Hedefler Sosyal Güvenlik Sistemindeki Uzun Vadeli Sigortalar ( Malullük, Yaşlılık, Ölüm ile Evlenme ve Cenaze Ödeneği) hakkında bilgi sahibi olacaksınız. 2 Adapazarı Meslek Yüksekokulu

Detaylı

VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDEN İSTİSNA SINIRI

VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDEN İSTİSNA SINIRI VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDEN İSTİSNA SINIRI Özet: 01.01.2015 30.06.2015 ile 01.07.2015 31.12.2015 tarihleri arasında geçerli olmak üzere uygulanacak

Detaylı

27.01.2015/3-1 ÖZET :

27.01.2015/3-1 ÖZET : 27.01.2015/3-1 2015 YILINDA UYGULANACAK PRİME ESAS KAZANÇLARIN ALT VE ÜST SINIRLARI İLE BAZI İŞLEMLERE ESAS TUTARLARA İLİŞKİN 2015/4 SAYILI GENELGE YAYIMLANDI ÖZET : 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine

Detaylı

GEREKLİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMİ ALINMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN HAKLARI NELERDİR?

GEREKLİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMİ ALINMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN HAKLARI NELERDİR? GEREKLİ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ÖNLEMİ ALINMAYAN İŞYERLERİNDE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN HAKLARI NELERDİR? Erol GÜNER * I. GİRİŞ: İşverenin işçiyi koruma, özellikle iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili önlemleri

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İşK/41. T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2008/923 Karar No. 2008/5603 Tarihi: 21.03.2008

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İşK/41. T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2008/923 Karar No. 2008/5603 Tarihi: 21.03.2008 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2008/923 Karar No. 2008/5603 Tarihi: 21.03.2008 İlgili Kanun / Madde 4857 S. İşK/41 FAZLA ÇALIŞMANIN KANITLANMASI ÜCRET BORDROLARI FAZLA ÇALIŞMANIN HAFTALIK ÇALIŞMA

Detaylı

1- Yapılmak istenen değişikliğin konusu: genel şartlarla teminat hesaplama esaslarına

1- Yapılmak istenen değişikliğin konusu: genel şartlarla teminat hesaplama esaslarına BANKACILIK KANUNU VE BAZI KANUN VE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR KANUN TASARISI'NIN 5684 Sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 13.maddesine bir fıkra eklenmesine ilişkin 31.maddesi

Detaylı

ESNAF, ÇİFTÇİ, SANAYİCİ, TÜCCAR VE ŞİRKET ORTAĞI GİBİ BAĞIMSIZ ÇALIŞANLARIN SGK DAN RAPOR PARASI ALMA HAKLARININ AÇIKLANMASI

ESNAF, ÇİFTÇİ, SANAYİCİ, TÜCCAR VE ŞİRKET ORTAĞI GİBİ BAĞIMSIZ ÇALIŞANLARIN SGK DAN RAPOR PARASI ALMA HAKLARININ AÇIKLANMASI ESNAF, ÇİFTÇİ, SANAYİCİ, TÜCCAR VE ŞİRKET ORTAĞI GİBİ BAĞIMSIZ ÇALIŞANLARIN SGK DAN RAPOR PARASI ALMA HAKLARININ AÇIKLANMASI Vakkas DEMİR * I- GİRİŞ: 5510 sayılı Kanunun 18 inci maddesi hükümlerine göre,

Detaylı

Sirküler Rapor Mevzuat 07.07.2015/130-2 VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI

Sirküler Rapor Mevzuat 07.07.2015/130-2 VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI ÖZET : 1.7.2015-31.12.2015 tarihinden arasında geçerli olmak üzere uygulanacak Gelir Vergisinden istisna

Detaylı

SİRKÜLER RAPOR GENELGE 2008/4. Sirküler Tarihi: 21.01.2008 Sirküler No: 2008/14

SİRKÜLER RAPOR GENELGE 2008/4. Sirküler Tarihi: 21.01.2008 Sirküler No: 2008/14 SİRKÜLER RAPOR Sirküler Tarihi: 21.01.2008 Sirküler No: 2008/14 GENELGE 2008/4 Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından Artışları konulu 2008/4 sayılı Genelge ekte yer almaktadır. yayımlanan 2008 Yılı

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 1475 S.İşK/14

İlgili Kanun / Madde 1475 S.İşK/14 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ İlgili Kanun / Madde 1475 S.İşK/14 554 Esas No. 2010/26391 Karar No. 2010/23205 Tarihi: 13.07.2010 KIDEM TAZMİNATINA ESAS SON ÜCRETİN HESAPLANMA YÖNTEMİ İŞE İADE DAVASI SONRASI

Detaylı

İŞ GÜCÜ KAYBI TAZMİNATINDA İÇTİHAT AYKIRILIĞI. Av. Yeliz DARENDE - Av. M. İhsan DARENDE

İŞ GÜCÜ KAYBI TAZMİNATINDA İÇTİHAT AYKIRILIĞI. Av. Yeliz DARENDE - Av. M. İhsan DARENDE İŞ GÜCÜ KAYBI TAZMİNATINDA İÇTİHAT AYKIRILIĞI Av. Yeliz DARENDE - Av. M. İhsan DARENDE Yargıtayın 10. ve 21. Hukuk Daireleri, iş kazası sebebiyle oluşan sürekli iş gücü kaybına dayalı tazminat davalarında,

Detaylı

SORULARLA MALULLÜK AYLIĞI

SORULARLA MALULLÜK AYLIĞI SORULARLA MALULLÜK AYLIĞI Sigortalıların maluliyetlerini nasıl tespit ettirecekleri, hangi şartlarda maluliyet aylığına hak kazanacakları, malullük aylığı için nasıl ve nereye başvuracakları ile malullük

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü GENELGE 2014-1

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü GENELGE 2014-1 T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sayı : 24010506/0100602/ 42 15/1/2014 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar GENELGE

Detaylı

Adres : Mithatpaşa Cad. No : 7 Sıhhiye/ANKARA Ayrıntılı Bilgi : A.ARAS Dai. Bşk. V.

Adres : Mithatpaşa Cad. No : 7 Sıhhiye/ANKARA Ayrıntılı Bilgi : A.ARAS Dai. Bşk. V. T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Telefon : 0312 458 71 10 Faks : 0312 432 12 37 1/8 Sayı : 24010506/0100602/ 42 15/1/2014 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sayı : B.13.2.SGK.0.10.04.00/73-031/ 65 24/1/2012 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar

Detaylı

İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA YARGITAY ÖZEL DAİRESİ'NİN İŞÇİNİN ANA VE BABASINA HAKSIZ UYGULAMALARI

İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA YARGITAY ÖZEL DAİRESİ'NİN İŞÇİNİN ANA VE BABASINA HAKSIZ UYGULAMALARI İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA YARGITAY ÖZEL DAİRESİ'NİN İŞÇİNİN ANA VE BABASINA HAKSIZ UYGULAMALARI Konunun önemi ve özeti: İş kazasında ölen işçinin anne ve babası sigortalı bir işte çalışıyorlarsa

Detaylı

EMEKLİLİK. İş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine yapılan sürekli ödemeye gelir denir.

EMEKLİLİK. İş kazası veya meslek hastalığı halinde sigortalıya veya sigortalının ölümü halinde hak sahiplerine yapılan sürekli ödemeye gelir denir. EMEKLİLİK Emekli Sosyal Güvenlik Kurumundan yaşlılık veya malullük aylığı alanlar ile geçirdiği iş kazası veya tutulduğu meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik geliri alanlara emekli denir. Sigortalının

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİM BORÇLARININ YAPILANDIRMA ŞARTLARI

SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİM BORÇLARININ YAPILANDIRMA ŞARTLARI SOSYAL GÜVENLİK DESTEK PRİM BORÇLARININ YAPILANDIRMA ŞARTLARI Ekrem TAŞBAŞI * I-GİRİŞ 6385 sayılı Kanunla 5510 sayılı Kanuna Sosyal güvenlik destek prim borçlarının yapılandırılması başlığını taşıyan Geçici

Detaylı

SİRKÜLER RAPOR SGK PRİMİNE ESAS KAZANÇLARIN ALT VE ÜST SINIRLARI

SİRKÜLER RAPOR SGK PRİMİNE ESAS KAZANÇLARIN ALT VE ÜST SINIRLARI SİRKÜLER RAPOR Sirküler Tarihi : 17.01.2014 Sirküler No : 2014 / 4 SGK PRİMİNE ESAS KAZANÇLARIN ALT VE ÜST SINIRLARI Bilindiği üzere Asgari Ücret Tespit Komisyonu tarafından milli seviyede tek asgari ücret

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 5510.S.SGK/85 ÖLÇÜMLEME İŞLEMİNİN İPTALİ ASGARİ İŞÇİLİK TUTARI

İlgili Kanun / Madde 5510.S.SGK/85 ÖLÇÜMLEME İŞLEMİNİN İPTALİ ASGARİ İŞÇİLİK TUTARI T.C YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2011/836 Karar No. 2012/13890 Tarihi: 12.07.2012 İlgili Kanun / Madde 5510.S.SGK/85 ÖLÇÜMLEME İŞLEMİNİN İPTALİ ASGARİ İŞÇİLİK TUTARI ÖZETİ: 5510 sayılı Sosyal Sigortalar

Detaylı

YÖNETMELİK. MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, taksitle satış sözleşmelerine ilişkin uygulama usul ve esaslarını düzenlemektir.

YÖNETMELİK. MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, taksitle satış sözleşmelerine ilişkin uygulama usul ve esaslarını düzenlemektir. 14 Ocak 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29236 Gümrük ve Ticaret Bakanlığından: YÖNETMELİK TAKSİTLE SATIŞ SÖZLEŞMELERİ HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1

Detaylı

A- 506 SAYILI KANUNA İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER

A- 506 SAYILI KANUNA İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER 23/10/2007 tarihli ve 26679 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5698 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Tarım İşçileri

Detaylı

İŞ KAZALARINDA DOĞAN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUKLAR

İŞ KAZALARINDA DOĞAN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUKLAR İŞ KAZALARINDA DOĞAN HUKUKİ VE CEZAİ SORUMLULUKLAR 1 İŞ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ KURALLARINA UYMAYAN İŞVERENLERİN KARŞILAŞABİLECEKLERİ YAPTIRIMLAR A- İŞ KAZASI MEYDANA GELMEDEN: (İş güvenliği kurallarını

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sayı : B.13.2.SGK.0.10.04.00/73-031/93 23/1/2013 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar

Detaylı

TRAFİK KAZALARINDA ZAMANAŞIMINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI

TRAFİK KAZALARINDA ZAMANAŞIMINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI TRAFİK KAZALARINDA ZAMANAŞIMINA İLİŞKİN YARGITAY KARARLARI I- İŞLETEN HAKKINDA CEZA ZAMANAŞIMI UYGULANACAĞINA İLİŞKİN KARARLAR: Davanın cezayı gerektiren bir eylemden kaynaklanması halinde, hem işleten

Detaylı

ADİ VE TİCARİ İŞLERDE FAİZE İLİŞKİN YENİLİKLER

ADİ VE TİCARİ İŞLERDE FAİZE İLİŞKİN YENİLİKLER ADİ VE TİCARİ İŞLERDE FAİZE İLİŞKİN YENİLİKLER Prof. Dr. Mustafa ÇEKER Çukurova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ticaret Hukuku Anabilim Dalı Öğretim Üyesi 31.10.2013 FAİZ KAVRAMI Faiz, para alacaklısına parasından

Detaylı

Sosyal Güvenlik Kurumu TRH-2010 Yargı sabit rant formülleri PMF-1931 progressif rant

Sosyal Güvenlik Kurumu TRH-2010 Yargı sabit rant formülleri PMF-1931 progressif rant TAZMİNAT HESAPLARINDA YÖNTEM ARAYIŞLARI VE HESAP UNSURLARININ HUKUKSAL DEĞERLENDİRMESİ I- KONUYA GİRİŞ Bugün ülkemizde tazminat hesapları konusunda bir karmaşa (kaos) yaşanmakta; kurumlar arasında yöntem

Detaylı

İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA İŞÇİNİN ANA VE BABASINA YAPILAN HAKSIZLIKLAR

İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA İŞÇİNİN ANA VE BABASINA YAPILAN HAKSIZLIKLAR İŞ KAZASI NEDENİYLE TAZMİNAT DAVALARINDA İŞÇİNİN ANA VE BABASINA YAPILAN HAKSIZLIKLAR ÇELİK AHMET ÇELİK 1- Destek tazminatının, Sosyal Güvenlik Yasasıyla ilişkilendirilmesinin yanlışlığı İş kazası veya

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 6100 S. HMK/115,120

İlgili Kanun / Madde 6100 S. HMK/115,120 410 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2012/21152 Karar No. 2012/20477 Tarihi: 12.06.2012 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2013/1 İlgili Kanun / Madde 6100 S. HMK/115,120 DAVA ŞARTI GİDER AVANSININ

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Sayı : B.13.2.SGK.0.10.04.00/73-031- 19/01/2011 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar

Detaylı

6645 SAYILI SON TORBA KANUN İLE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALANINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER

6645 SAYILI SON TORBA KANUN İLE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALANINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER 6645 SAYILI SON TORBA KANUN İLE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ALANINDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER Bekir AKTÜRK* 52 1. GİRİŞ Türkiye Büyük Millet Meclisinin 7 Haziran 2015 Pazar günü yapılacak olan 25 inci dönem milletvekili

Detaylı

İnşaat Sektörü Hakkında

İnşaat Sektörü Hakkında İnşaat Sektörü Hakkında İnşaat sektörü, dünyanın heryerinde en çok işçi ölümlerinin yaşandığı sektörlerin başında gelmektedir. Dünyada dakikada 4, Türkiye de ise günde 176 işçi iş kazası sonucu hayatını

Detaylı

KAYIT DIŞI İSTİHDAM VE SOSYAL GÜVENLİK

KAYIT DIŞI İSTİHDAM VE SOSYAL GÜVENLİK KAYIT DIŞI İSTİHDAM VE SOSYAL GÜVENLİK M. Kemal OKTAR * Sosyal Güvenlik Hukuku bakımından kayıt dışı istihdam olgusu; 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ile 4857 sayılı İş Kanunu ve 2821 sayılı Sendikalar

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Sigortalı Emeklilik İşlemleri Daire Başkanlığı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Sigortalı Emeklilik İşlemleri Daire Başkanlığı Sayı : B.13.2.SGK.0.00.00.00/ 130 15 /05/2009 Konu : Gelir ve Aylıkların Birleşmesi. G E N E L G E 2009/70 Bilindiği üzere, 5754 sayılı Kanunla değişik 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası

Detaylı

ASGARİ ÜCRET. 2014 yılında dönemler itibariyle uygulanacak asgari ücret tarifesi aşağıdaki gibidir.

ASGARİ ÜCRET. 2014 yılında dönemler itibariyle uygulanacak asgari ücret tarifesi aşağıdaki gibidir. ASGARİ ÜCRET 2014 yılında dönemler itibariyle uygulanacak asgari ücret tarifesi aşağıdaki gibidir. A- 2014 YILINDA UYGULANACAK ASGARİ ÜCRET TUTARLARI 4857 sayılı İş Kanunu nun 39 uncu maddesi uyarınca,

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 854 S. DİşK/1

İlgili Kanun / Madde 854 S. DİşK/1 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2009/31285 Karar No. 2012/3117 Tarihi: 13.02.2012 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2012/3 İlgili Kanun / Madde 854 S. DİşK/1 DENİZ İŞ YASASININ KAPSAMI ÖZETİ:

Detaylı

Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar

Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanun Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 4853 S.TTHK/8

İlgili Kanun / Madde 4853 S.TTHK/8 T.C YARGITAY 9. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2009/28927 Karar No. 2012/577 Tarihi: 17.01.2012 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2012/3 İlgili Kanun / Madde 4853 S.TTHK/8 NEMA ALACAĞI ZORUNLU TASARRUFLARDAN

Detaylı

Dava ve Karar: Davacı, iş kazası sonucu maluliyetinden doğan maddi ve manevi tazminatın ödetilmesine karar verilmesini istemiştir.

Dava ve Karar: Davacı, iş kazası sonucu maluliyetinden doğan maddi ve manevi tazminatın ödetilmesine karar verilmesini istemiştir. TAZMİNAT DAVASI - DAVACININ İŞ KAZASI SONUCUNDA ACI ÇEKTİĞİ VE KENDİ BAKIMINI YAPAMAMASI NEDENİYLE PSİKOLOJİK OLARAK RAHATSIZLIK DUYACAĞI - TARAFLARIN KUSUR ORANLARININ OLAYIN MEYDANA GELİŞ ŞEKLİNİN DİKKATE

Detaylı

Kanun No. 5454 Kabul Tarihi : 8.2.2006

Kanun No. 5454 Kabul Tarihi : 8.2.2006 Kanun T.C. Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur'dan Aylık veya Gelir Almakta Olanlara Ek Ödeme Yapılması ile Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur'dan Aylık veya Gelir Almakta Olanlara Ödenen

Detaylı

Sirküler Rapor Mevzuat 04.01.2016/13-1 ASGARİ ÜCRET VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ TABAN VE TAVAN ÜCRETLERİ

Sirküler Rapor Mevzuat 04.01.2016/13-1 ASGARİ ÜCRET VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ TABAN VE TAVAN ÜCRETLERİ Sirküler Rapor Mevzuat 04.01.2016/13-1 ASGARİ ÜCRET VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ TABAN VE TAVAN ÜCRETLERİ ÖZET : 2016 yılında uygulanacak asgari ücret ve sosyal güvenlikle ilgili taban ve tavan ücret hesaplamaları

Detaylı

YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ T. 16.2.2006 E. 2005/10998 K. 2006/1271

YARGITAY 21. HUKUK DAİRESİ T. 16.2.2006 E. 2005/10998 K. 2006/1271 T. 16.2.2006 E. 2005/10998 K. 2006/1271 İŞ KAZASI SONUCU MALULİYETİNDEN DOĞAN TAZMİNAT DAVASI BEKLETİCİ SORUN - ÖNEL VERİLMESİ ÖZET: Davacıya işveren ve Sosyal Sigortalar Kurumunu hasım göstermek suretiyle

Detaylı

Sirküler Rapor Mevzuat 14.01.2016/33-1 VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI

Sirküler Rapor Mevzuat 14.01.2016/33-1 VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI Sirküler Rapor Mevzuat 14.01.2016/33-1 VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI ÖZET : 1.1.2016-30.6.2016 ile 1.7.2016-31.12.2016 tarihleri

Detaylı

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ DERSİ

İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ DERSİ KTÜ Harita Mühendisliği Bölümü İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ DERSİ DERS NO#5 KONU: - İşveren sorumlulukları ve Adli süreç - Cezai Sorumluluklar ve Hükümler - Hukuki sorumluluklar ve Sonuçları Yrd. Doç.Dr.

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 6356 S. TSK/41-43

İlgili Kanun / Madde 6356 S. TSK/41-43 T.C YARGITAY 22. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2014/1967 Karar No. 2014/1792 Tarihi: 10.02.2014 İlgili Kanun / Madde 6356 S. TSK/41-43 TOPLU İŞ SÖZLEŞMESİ YETKİ TESPİTİNE İTİRAZ İŞYERİNE YENİ ALINAN İŞÇİLERİN

Detaylı

Trabzon üçüncü noteri olan davalı ise, süresinde zamanaşımı itirazında bulunmuştur.

Trabzon üçüncü noteri olan davalı ise, süresinde zamanaşımı itirazında bulunmuştur. MADDİ VE MANEVİ TAZMİNAT DAVASI - DAVANIN CEZA ZAMANAŞIMI SÜRESİ DOLMADAN AÇILDIĞI - TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARI ÇERÇEVESİNDE HUKUKEN GEÇERLİ TÜM DELİLLERİ SORULUP TOPLANARAK KARAR VERİLMESİ GEREĞİ

Detaylı

KISMİ İSTİHDAM SÖZLEŞMESİ İLE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ

KISMİ İSTİHDAM SÖZLEŞMESİ İLE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ KISMİ İSTİHDAM SÖZLEŞMESİ İLE ÇALIŞAN İŞÇİLERİN SOSYAL SİGORTA İŞLEMLERİ I. GENEL BİLGİLER 01.10.2008 tarihine karar yürürlükte bulunan 506 sayılı Yasa da ve bu Yasa nın uygulamasını gösteren Sosyal Sigorta

Detaylı

SOSYAL GÜVENLİĞE İLİŞKİN TABAN VE TAVAN ÜCRETLER

SOSYAL GÜVENLİĞE İLİŞKİN TABAN VE TAVAN ÜCRETLER SOSYAL GÜVENLİĞE İLİŞKİN TABAN VE TAVAN ÜCRETLER A- 2014 YILINDA UYGULANACAK ASGARİ ÜCRET TUTARLARI 4857 sayılı İş Kanunu nun 39 uncu maddesi uyarınca, iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında

Detaylı

Sirküler Rapor 06.01.2014/29-1 ASGARİ ÜCRET VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ TABAN VE TAVAN ÜCRETLERİ

Sirküler Rapor 06.01.2014/29-1 ASGARİ ÜCRET VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ TABAN VE TAVAN ÜCRETLERİ Sirküler Rapor 06.01.2014/29-1 ASGARİ ÜCRET VE SOSYAL GÜVENLİKLE İLGİLİ TABAN VE TAVAN ÜCRETLERİ ÖZET : 2014 yılında uygulanacak asgari ücret ve sosyal güvenlikle ilgili taban ve tavan ücret hesaplamaları

Detaylı

T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU RET KARARI :F.Y.

T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU RET KARARI :F.Y. T.C. KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU ŞİKAYET NO : 04.2013.1870 KARAR TARİHİ : 10/03/2014 RET KARARI ŞİKAYETÇİ ŞİKAYET EDİLEN İDARE ŞİKAYETİN KONUSU :F.Y. : Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Ziyabey Cad. No:6 Balgat/ANKARA

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 6100 S.HMK. /176

İlgili Kanun / Madde 6100 S.HMK. /176 T.C YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2013/16110 Karar No. 2014/94 Tarihi: 13.01.2014 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2014/3 İlgili Kanun / Madde 6100 S.HMK. /176 ISLAHIN BİR HAFTALIK KESİN SÜREDE

Detaylı

1) SSGSS Kanununda öngörülen kadın ve erkekler için emeklilik yaşının 2036 yılından başlayarak 65 yaşa yükseltilmesi düzenlemesi aynen korunmuştur.

1) SSGSS Kanununda öngörülen kadın ve erkekler için emeklilik yaşının 2036 yılından başlayarak 65 yaşa yükseltilmesi düzenlemesi aynen korunmuştur. 1 SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI YASASINDA DEĞİŞİKLİK ÖNGÖREN YASA TASARISI İLE İLGİLİ EMEK PLATFORMUNUN TALEPLERİ HAKKINDA BAKANLIKTA YAPILAN GÖRÜŞMELERDE KABUL EDİLEN, KISMEN KABUL EDİLEN

Detaylı

SİGORTACIYA KARŞI DAVALARDA FAİZ BAŞLANGICI

SİGORTACIYA KARŞI DAVALARDA FAİZ BAŞLANGICI SİGORTACIYA KARŞI DAVALARDA FAİZ BAŞLANGICI Sigortacıya, gerekli belgelerle başvurulmuş olup da, sekiz gün içinde ödeme yapılmamışsa, temerrüt gerçekleşeceğinden, faiz başlangıcı temerrüt tarihi olacaktır.

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğü Sayı : B.13.2.SGK.0.10.04.00/73 031 10/59 20.1.2010 Konu: Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile idari para cezalarına,

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2010/13 TARİH: 01.01.2010

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2010/13 TARİH: 01.01.2010 VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2010/13 TARİH: 01.01.2010 KONU Prime Esas Kazançların Alt ve Üst Sınırları ile İdari Para Cezalarına, Geçici İş Göremezlik Ödeneklerine ve Borçlanmaya Esas Tutarlar Bilindiği üzere,

Detaylı

Sorumluluk Sigortalarında Zamanaşımı

Sorumluluk Sigortalarında Zamanaşımı Sorumluluk Sigortalarında Zamanaşımı GİRİŞ 20. Y.Y. başlarından günümüze dünya kapitalizmin hızlı gelişimine ve hakim ekonomik sistem olmasına tanıklık etmiştir. Dünyada hakim ekonomik sistem olan kapitalizmin

Detaylı

Sirküler Rapor 15.01.2014/33-1 2014 YILINDA VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI

Sirküler Rapor 15.01.2014/33-1 2014 YILINDA VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI Sirküler Rapor 15.01.2014/33-1 2014 YILINDA VERGİDEN İSTİSNA KIDEM TAZMİNATI, ÇOCUK YARDIMI VE AİLE YARDIMI İÇİN YAPILAN ÖDEMELERDE İSTİSNA SINIRI ÖZET : 1.1.2014-31.12.2014 tarihleri arasında geçerli

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş.K. /47

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş.K. /47 T.C YARGITAY 7. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2013/26389 Karar No. 2014/2398 Tarihi: 05.02.2014 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2014/3 İlgili Kanun / Madde 4857 S. İş.K. /47 GENEL TATİLLERDE ÇALIŞILAN HER

Detaylı

1. Gelir Vergisi Kanunu'nda Yer Alan Çeşitli Had ve Tutarlar 2015 Yılında Uygulanmak Üzere Belirlendi.

1. Gelir Vergisi Kanunu'nda Yer Alan Çeşitli Had ve Tutarlar 2015 Yılında Uygulanmak Üzere Belirlendi. No: 2015/19 Tarih: 09.01.2015 ERK Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik Hizmetleri Ltd. Şti. Acıbadem Cd. Çamlıca Apt. No.77 K.4 34718 Acıbadem-Kadıköy/ISTANBUL Tel :0.216.340 00 86 Fax :0.216.340 00 87 E-posta:

Detaylı

Sosyal Güvenlik Hukuku İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası

Sosyal Güvenlik Hukuku İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası Sosyal Güvenlik Hukuku İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası Prof. Dr. Murat ŞEN Arş. Gör. Yusuf GÜLEŞCİ İş Kazası ve Meslek Hastalığı Sigortası İş Kazası Kavramı: Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada,

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İşK/53,57

İlgili Kanun / Madde 4857 S. İşK/53,57 T.C YARGITAY 22.HUKUK DAİRESİ Esas No. 2012/13098 Karar No. 2013/6371 Tarihi: 26.03.2013 İlgili Kanun / Madde 4857 S. İşK/53,57 İŞÇİNİN TANIK OLDUĞU DOSYADA KENDİ DURUMUNA İLİŞKİN VERMİŞ OLDUĞU BEYANIN

Detaylı

TARIM ĠġÇĠLERĠ SOSYAL SĠGORTALAR KANUNU (1) BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler

TARIM ĠġÇĠLERĠ SOSYAL SĠGORTALAR KANUNU (1) BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler TARIM ĠġÇĠLERĠ SOSYAL SĠGORTALAR KANUNU (1) Kanun Numarası : 2925 Kabul Tarihi : 17/10/1983 Yayımlandığı R. Gazete : Tarih: 20/10/1983 Sayı: 18197 Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 763 BİRİNCİ

Detaylı

I- KONUNUN ELE ALINIŞ NEDENİ

I- KONUNUN ELE ALINIŞ NEDENİ İKİ VEYA DAHA FAZLA ARACIN KARIŞTIĞI TRAFİK KAZALARINDA KUSURU BULUNMAYAN ZARAR GÖRENLERE KARŞI SİGORTA ŞİRKETLERİNİN ORTAKLAŞA VE ZİNCİRLEME SORUMLULUĞU I- KONUNUN ELE ALINIŞ NEDENİ ÇELİK AHMET ÇELİK

Detaylı

EV HİZMETLERİNDE ÇALIŞANLARIN SİGORTALILIĞI - SORU CEVAPLAR

EV HİZMETLERİNDE ÇALIŞANLARIN SİGORTALILIĞI - SORU CEVAPLAR EV HİZMETLERİNDE ÇALIŞANLARIN SİGORTALILIĞI - SORU CEVAPLAR 1. Hangi işler ev hizmeti sayılır? Ev içerisinde yaşayanlar tarafından yapılabilecek temizlik, ütü, yemek yapma, çamaşır, bulaşık yıkama, alışveriş

Detaylı

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre yapılacak Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasına aşağıdaki tarife ve talimat uygulanır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre yapılacak Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasına aşağıdaki tarife ve talimat uygulanır. Yayımlandığı Resmi Gazete: 18 Haziran 2008-26910 Yayımlayan Kurum: Devlet Bakanlığı 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre yapılacak Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasına aşağıdaki

Detaylı

YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ T. 19.12.1995 E. 1995/10669 K. 1995/10932 ANNE VE BABANIN DESTEK PAYLARI

YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ T. 19.12.1995 E. 1995/10669 K. 1995/10932 ANNE VE BABANIN DESTEK PAYLARI T. 19.12.1995 E. 1995/10669 K. 1995/10932 ANNE VE BABANIN DESTEK PAYLARI ÖZET : Baba destekten çıktıktan sonra, destek görmeye devam eden annenin destek payının artırılması gerekir. KARAR : Davacı iş kazası

Detaylı

5073 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa

5073 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu İle Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal

Detaylı

GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU

GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU Konusu: İlgili Mevzuat: İl Müdürlüğünde, 657 sayılı Kanunun 4/C maddesine tabi olarak çalışan personelin Aile ve Çocuk Yardımı ödenmesi ile ilgili tereddüte düşülen konular hakkında. 1-657 Sayılı Devlet

Detaylı

T.C. İZMİR 10. İŞ MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ NE BİLİRKİŞİ RAPORU. Dosya No. : 2013/... Esas Dosya Teslim Tarihi : 21.02.2014 Rapor Tarihi : 10.03.

T.C. İZMİR 10. İŞ MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ NE BİLİRKİŞİ RAPORU. Dosya No. : 2013/... Esas Dosya Teslim Tarihi : 21.02.2014 Rapor Tarihi : 10.03. T.C. İZMİR 10. İŞ MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ NE BİLİRKİŞİ RAPORU Dosya No : 2013/... Esas Dosya Teslim Tarihi : 21.02.2014 Rapor Tarihi : 10.03.2014 Davacı : SS Davalı :T.C. SGK Başkanlığı (İzmir Sosyal Güvenlik

Detaylı