Prof. Walter Willett. Harvard Üniversitesi Beslenme Bölüm Başkanı

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Prof. Walter Willett. Harvard Üniversitesi Beslenme Bölüm Başkanı"

Transkript

1 Prof. Walter Willett Harvard Üniversitesi Beslenme Bölüm Başkanı

2 Nedenlerden biri genetik faktörler olabilirdi, ancak Japonya gibi düşük risk taşıyan ülkelerden ABD'ye gelerek Koroner Kalp Hastalıkları Beslenme Alışkanlıklarıyla Azaltılabilir Bu Türkiye ye üçüncü gelişim. İstanbul'un muhteşem bir şehir olduğunu söylemek isterim. Özellikle bu gelişimde, tüm insanların beslenme ve yaşam tarzını geliştirmek isteyen bu kadar çok kişiyle tanışmak benim için ayrı bir mutluluk oldu. Benden beslenme ve sağlıkla ilgili bazı son gelişmeleri aktarmam ve aynı zamanda bunları nasıl uygulamaya koyacağımız, nasıl eyleme dönüştüreceğimizle ilgili bir değerlendirmede bulunmam istendi. Ben de bu çalışmaya, beslenmeye sosyoekolojik model diyebileceğimiz taraftan bakarak başlamayı deneyeceğim. Diğer bir deyişle, bireyi merkeze alarak başlayacak ve ardından bu bireyin ne yiyip ne yemediğini belirleyen birçok etki katmanına bakacağız. Bu etki katmanlarında aile üyeleri, arkadaşlar ve çalışma arkadaşları var. Ayrıca diğer bir tabakada, fiziksel olarak aktif olma yeteneğimizi etkileyen, fiziksel çevre bulunur. Bir de restoranlarla, mağazalarla ve okullardaki yiyeceklerle birlikte oluşan bir gıda çevresi var. Bunun ötesinde başka makro etkiler de var. Gün ve öğün bazında ağzımıza koyduğumuz besinleri belirleyen ekonomik faktörler, reklamlar, politikalar ve diğer pek çok önemli etki bulunuyor. Şimdi tekrar merkeze döneceğim. Kişisel düzeyde farklı beslenme seçimlerinin sağlığımıza ve uzun vadede sağlıklı kalmamıza olan etkilerine bakıyoruz, çünkü bu çok önemli. Yediğimiz şeylerin sonuçlarıyla ilgili doğru bilgiyi edinmezsek, zarar verici veya oyalayıcı politikaları yürürlüğe koyabilir ve eylemlerde bulunabiliriz. Bu yollardan çok geçtik. Bu nedenle diyet ve sağlık ilişkisindeki muhtemel en doğru bilgiyi elde etmek çok önemli. Dün burada gazetecilerle konuşurken öğrendiğim kadarıyla, Türkiye'de sağlıklı beslenmenin veya sağlıklı yiyeceklerin ne olduğuna dair kafa karışıklığı çok fazla. Bu, ABD'de de bir sorun. Aşırı bilgi yüklemesiyle karşı karşıyayız. Bir hafta bir haber X yiyeceğini yemeliyiz derken öteki hafta başka bir haber bunun yiyip yiyebileceğiniz en kötü şey olduğunu söylüyor. Peki bunu nasıl açıklığa kavuşturacağız? Gerçekte neyin doğru olduğunu nereden bileceğiz? Şimdi biraz en doğru bilgiye nasıl ulaşacağımıza ilişkin süreçten bahsetmek, en önemli olduğunu düşündüğümüz faktörlerle ilgili bir özet yapmak ve devamında bu bilgiyi nasıl uygulayacağımızı anlatmak istiyorum. Beslenmenin hastalıklara sebep olma ve hastalıkları önleme açısından önemli olabileceğine dair ilk ipuçları Ansel Keys ve meslektaşlarının yedi farklı ülkede yürüttükleri önemli bir çalışmanın sonucunda ortaya çıktı. Çalışma oldukça basitti. Bu yedi ülkede 14 farklı alan ve yaklaşık kişi belirlendi. Şu anda neredeyse her ülkede ölümlerin bir numaralı sebebi olan koroner kalp hastalıkları veya kalp krizi vakalarını takip etmek üzere, bu kişiler beslenmeleri tespit edildikten sonra, 10 yıllık bir süreç boyunca izlendi. Bu çalışmanın en önemli bulgusu, çeşitli ülkelerde görülen koroner kalp hastalığı oranlarında muazzam farklar olduğunun belgelenmesiydi. Özellikle, o zamanlar en yüksek oranlara sahip Finlandiya'nın doğusu başta olmak üzere Avrupa'nın kuzeyinde, Girit'e ve bazı Japon köylerine, oranlarda yaklaşık 20 kat etki, 20 kat farklılık vardı. Genel olarak, en düşük oranlara sahip ülkeler Akdeniz ülkeleriyken Kuzey Avrupa ve ABD'de bu oranlar çok daha yüksekti. Sorulması gereken soru şu: "Böyle önemli ölçüde farklar olmasının sebebi ne?" Yedi ülkeyi içeren bu çalışma, bize bazı ipuçları sağladı. Örneğin, yediklerimizdeki doymuş yağ oranının kalp hastalıkları oranıyla güçlü bir ilişkisi olduğu görülüyordu. Ancak Girit'teki yaşamla Finlandiya'daki yaşam arasında farklılık gösteren diğer pek çok şey de söz konusuydu. Farklı aktivite seviyeleri, sigara içme alışkanlığı, diyetin diğer unsurları. Bu farklılıklara bir açıklama getirebilecek olan 'kirletici değişkenler' dediğimiz başka pek çok şey vardı. Epidemiyoloji uzmanları dünyadaki kanser oranlarına bakıyordu. Göğüs kanseri riski... Yine gelişmekte olan ülkeler ve geleneksel Asya toplumları ile Batılı varlıklı ülkelerin oranlarında çok büyük farklılıklar vardı. Dediğim gibi oranlardaki bu büyük farka bir açıklama getirilmesi gerekiyordu. Bu noktada da beslenme faktörleriyle bir ilişki vardı; diyetteki hayvansal yağ veya total yağ, göğüs kanseri riskiyle güçlü bir şekilde ilişkiliydi. Fakat tekrar belirteyim, başka potansiyel pek çok kirletici faktör veya başka potansiyel açıklamalar da var: Fiziksel aktivite, üreme faktörleri, obezite veya beslenme unsurları konularında farklılıklar mevcut.

3 Nedenlerden biri genetik faktörler olabilirdi, ancak Japonya gibi düşük risk taşıyan ülkelerden ABD'ye gelerek burada uzun bir süre yaşayan toplulukların göğüs kanserine yakalanma oranlarının ABD'de yaşayan Avrupa kökenli Amerikanlar ile eşit ve hatta onlardan biraz daha fazla olduğunu gördük. Dolayısıyla kalp hastalıkları, göğüs kanseri veya diğer kanser türleri oranlarındaki bu büyük farkın açıklaması genetik faktörler değildi. İşte bu nedenle, bu araştırmalar daha fazla çalışma yapmamız için bizi teşvik etti. Yapılan bu çalışmalar nihai sonuçlar olarak değerlendirilmese bile, bazıları için o kadar ikna ediciydi ki, bunlar beslenmeyle ilgili önerilerin temelini oluşturmaya başladı. Bu gördüğünüz, 1992'de yayımlanmış, ABD'de kullanılan beslenme rehberi piramidiydi. İlginç bir şekilde bu piramit tüm dünyada kullanılıyordu. Birkaç yıl önce İran'dayken onların da tıpatıp aynı piramidi tabii Farsça olarak kullandıklarını gördüm. Diğer birçok ülke de benzer önerileri kabul etmiş durumda. Verilen başlıca mesaj her türlü yağın zararlı olduğudur. Akdeniz ülkeleri, o zamanlar insanlar için zararlı olduğu düşünülen zeytinyağını tükettikleri için eleştiri yağmuruna tutuluyordu. Altta yağ tüketmiyorsak başka bir şey yememiz gerekir diyor. Bu çok fazla karbonhidrat tüketmemiz gerektiği anlamına gelir. Bu nedenle büyük miktarlarda ekmek, kraker ve kahvaltılık tahıl gevreği tüketmemiz öneriliyordu. Günde 11 porsiyona kadar yiyebileceğimiz söyleniyordu. Bu kadar karbonhidrat yeterli değilse, sebzelerin olduğu gruba patates ekleyerek günde 13 porsiyona ulaşmış oluyorduk. Bu gerçekten önerilen bir şeydi. Bu piramitle alakalı biraz tartışmalı başka şeyler de vardı. Et grubuna sanki aralarında hiçbir fark yokmuş gibi kırmızı et, balık eti, kümes hayvanı eti, sert kabuklu yemişler ile bakliyat hep birlikte dahil edilmişti. Tabii bir de 'süt ürünleri grubu' var. Ben ABD'nin Orta Batısında, yani süt ürünlerinin çok önemli olduğu bir yerde büyüdüm. Bize her gün dört porsiyon süt ürünü tüketmemiz gerektiği söyleniyor, ABD'nin rehber kitabında günde iki veya üç porsiyon süt ürün tüketmemiz öneriliyordu. Ancak dünya geneline baktığımızda, ilginç bir şekilde dünyanın birçok yerinde süt ürünlerinin hiç tüketilmediğini gördük. Örneğin Asya'nın büyük bir kısmında, Afrika ve Latin Amerika'nın bazı kısımlarında süt ürünleri üretimi bile yapılmıyor. Fakat yine de insanlar, sağlıklı kemiklere sahipler. Yani, gıda rehberi piramidi ile ilgili sorular çok fazlaydı. O zaman ortaya çıkan önemli meselelerden biri trans yağla ilgiliydi. 25 kilogramlık bloklar halinde kısmi hidrojenize soya yağı, fast food sektöründe, bol yağda kızartma yapmak için yaygın bir şekilde kullanılıyordu. Aynı zamanda, son zamanlara kadar margarinin ve bitkisel yağların temelinde de yine bu kullanılıyordu. Yapılan bir çalışma türünden önemli bir bilgi elde edildi. Bu, Hollanda'da bir meslektaşımın yaptığı kontrollü besleme çalışmasıydı. Bu tür bir çalışmada 40 veya 50 kişilik küçük bir grup oluşturur ve adına kontrollü besleme çalışması deriz. Kendilerine farklı farklı diyetler uygular, birkaç hafta boyunca oldukça kontrollü koşullar altında besin verir ve sonrasında hızlı değişim gösteren serum kolesterolü, kan şekeri veya diğer biyolojik göstergelerdeki değişiklikleri izleriz. Bu şekilde, uyguladığımız farklı diyetlerin etkilerini gözlemiş oluruz. Bu çalışmada trans yağ ile doymuş yağ karşılaştırıldı. Toplam kolesterole baktığımızda doymuş yağın trans yağa göre toplam kolesterolü daha hızlı yükselttiğini ve daha yüksek bir seviyeye çıkardığını gördük; ancak sanıyorum ki buradaki birçok kişi toplam kolestrolün aslında pek yararlı bir ölçü olmadığını biliyordur, çünkü en azından LDL kolesterolü, yani kötü kolesterolü ayırmamız gerekir. Trans yağ LDL üzerinde oldukça eşit etkiler gösterse de HDL'yi yani iyi kolesterolü de incelediğimizde, diğer yağlardan farklı olarak trans yağın HDL kolesterol seviyesini düşürdüğünü gördük. Trans yağ eşit gramda alındığında, doymuş yağa göre neredeyse iki kat fazla olumsuz etkide bulunuyor. Bunu temel alarak, trans yağın doymuş yağdan oldukça kötü olduğunu tahmin edersiniz. Diğer kontrollü besleme çalışmaları da trans yağın temel kimyasal göstergeler üzerinde kısa süreli başka olumsuz etkileri olduğunu ortaya koydu. Diğer araştırmacılar, beslenmedeki diğer yağ çeşitlerine bakarak kontrollü besleme çalışmaları yürütüyorlardı. Ve yine Hollanda'daki meslektaşlarımız bu kontrollü besleme çalışmasını tipik Batı diyeti uygulayan 50 sağlıklı, genç insan üzerinde yürüttü. Doymuş yağdan yüzde 10 kalori alıp bunu ya Akdeniz diyeti gibi olmasını sağlayan zeytinyağı ile ya da zamanında Amerikan Kalp Vakfı'nın ve Dünya Sağlık Örgütü'nün de önerdiği düşük yağ, yüksek karbonhidrat diyetine benzemesini sağlayan kompleks karbonhidratlarla değiştirdiler. Sonrasında toplam kolesterolün her iki tür beslenmede de düştüğünü, ancak HDL kolesterole bakıldığında bu kadar yüksek karbonhidratın HDL kolesterol seviyesini düşürdüğünü ve trigliseritleri yükselttiğini gördüler.

4 Sonrasında toplam kolesterolün her iki tür beslenmede de düştüğünü, ancak HDL kolesterole bakıldığında bu kadar yüksek karbonhidratın HDL kolesterol seviyesini düşürdüğünü ve trigliseritleri yükselttiğini gördüler. Önceki çalışmaların devamında yapılan uzun süreli diğer çalışmalardan, düşük HDL'nin ve yüksek trigliseritlerin daha az değil daha çok kalp hastalığının habercisi olduğunu biliyoruz. Bu noktada endişe duymaya başladık, çünkü çalışma diğer her tür şartın eşit olması durumunda, yağı azaltıp daha çok karbonhidrat tüketilmesini öneren bu beslenmenin kalp hastalığı riskinde olumsuz etkileri olabileceğini gösteriyordu. Bu çalışma üst üste birkaç sefer yapıldı ve tutarlı olarak aynı sonuçlar elde edildi. Ancak tabii ki beslenmeyi değiştirdiğimiz zaman değişen başka birçok şey var. Ayrıca biz de klinik sonuçları önceden güvenilir bir şekilde tahmin edemiyoruz. Başka bir deyişle, kalp hastalığı bir veya birkaç biyokimyasal teste dayanır. Beslenmedeki değişimin fizyolojik etkileri ise bundan çok daha karmaşık. Burada karşılaştığımız sorun teorik; genellikle ideal bir araştırmanın insanlar üzerinde gerçekleştirilmesi imkansız. İdeal olarak, trans yağın kalp krizi üzerine olan etkisini araştırmak istiyorsak, çocukları doğar doğmaz alıp rastgele bir şekilde yüksek trans yağ veya düşük trans yağ içeren bir diyeti hayatlarının geri kalanı boyunca onlara uygulamamız gerekir. Böyle bir şey etik olarak tabii ki mümkün değil. Bu yüzden bu tür bir çalışma yürütmemiz söz konusu değil. Böyle bir çalışmayı hayvanlarda yapsak da insanlarda gerçekleştiremiyoruz. O zaman rastgele yapılacak böyle bir deneyi çıkarınca, elimizdeki en iyi çalışma şekli önceki çalışmaları takiben yapılan uzun süreli gözleme dayalı çalışmalar olacak. Framingham kalp çalışması bu şekilde gerçekleştirilen bir orijinal kohort çalışma olsa da günümüz standartlarına göre oldukça küçüktü. Grubumuz geniş kohort çalışmalar başlattı. Ben de 1970'lerdeki diyet ve kalp hastalıklarına ilişkin literatüre baktığımda, o zamanlar insanlara yumurta yememelerini, şunu yiyip bunu yememelerini söylendiğini gördüm. Fakat buna ilişkin bir tane bile destekleyici kanıt bulunmadım. Bence bu önemli bir kusurdu. Uzun dönemli izleme çalışmalarını oluşturmamızdaki en temel motivasyon da buydu: İnsanları yönlendirebilmek ve gıdaya ilişkin politikalara temel oluşturacak deneye dayalı kanıtlar elde etmek. İlk çalışmamız 1976'da başladığımız hemşire sağlık çalışması oldu. Meslektaşım Frank Speiser'ın bu çalışmayı başlatmasının asıl nedeni o zamanlar oldukça önemli bir konu olan doğum kontrol hapları ile meme kanseri riski ilişkisini incelemekti. Çalışmada, hepsi ABD'de kayıtlı, hemşire vardı. Standart hale getirilmiş ve onaylı bir beslenme anketi hazırlamaya başladık. Bu anketleri ilk olarak 1980 yılında uygulamaya başladık. İlk seferde yaklaşık olarak kadından beslenmelerine ilişkin veri topladık. Bu kadınları neredeyse 40 yıldır izliyoruz. Tabii ki beslenme zamanla değişiyor. Dört yılda bir, beslenmeye ilişkin bilgileri güncelliyor ve fiziksel aktivite, sigara alışkanlığı, ailenin kalp krizi geçmişi, kullanılan ilaçlar ve sağlık üzerine etki edebileceğini düşündüğümüz tüm faktörleri izliyoruz. Örneğin yağ alımına veya trans yağ alımı ile kalp hastalıkları ilişkisine bakmak istediğimizde sigara kullanımı ve fiziksel aktivite gibi diğer değişkenleri de istatistiksel olarak ayarlıyoruz. Yalnızca kalp hastalıklarını değil, meme kanserini, diğer kanserleri, Parkinson hastalığını ve katılımcıların yaşları ilerledikçe bilişsel işlev bozuklukları ile Alzheimer hastalığını da inceliyoruz. Hemşire sağlık çalışmasında yalnızca kadınlar bulunduğu için, 1986 yılında, izleme çalışmasına erkek sağlık uzmanını da ekledik. Birçok göstergenin yaşamın erken dönemlerindeki beslenme alışkanlıklarının diğer kanser türleri bakımından da önemli olduğuna işaret etmesi nedeniyle, daha genç kadınların yer aldığı ikinci bir hemşire sağlığı çalışması ekledik. Beslenmedeki yağların türünün koroner kalp hastalıklarıyla ilişkili riskine ilk kez baktığımızda, şunu gördük: 14 yıllık izleme süresince, yaklaşık kadın kalp krizi nedeniyle ya hayatını kaybetti ya da hastaneye kaldırıldı. Tüm bunları tıbbi kayıtlarla belgeledik. Farklı yağ türlerinin alımının artması ile kalp hastalıkları riski arasındaki ilişkiyi inceledik. Her bir yağ türünü, aynı kalori ve karbonhidrat alımı yüzdesi ile karşılaştırdık. Bu ve diğer çalışmalarda, sigara alışkanlığı ve diğer risk faktörlerini de hesaba katarak bir ayarlama yaptık. Şu ana kadar gösterdiğim şeyler arasında en şaşırtıcı olanı, beslenmedeki en olumsuz yağın trans yağ olduğunu görmemizdi. Trans yağdan sadece %2 oranında enerji almanın, riski yaklaşık %80 oranında arttırdığını gördük.

5 Karbonhidrattan aynı oranda alınan kaloriyle karşılaştırdığımızda, doymuş yağların kalp hastalıkları riski ile çok zayıf bir ilişkisi olduğunu gördük. Mono doymuş yağ ve hatta poli doymamış yağın kalp hastalıkları riskini azalttığını bile görebiliyoruz. Yani iyi yağlar ve kötü yağlar var ve bunların hepsini toplam yağ olarak alırsak, toplam yağın kalp hastalıkları üzerine pek bir etkisi yok. Önemli olan yağın türü. Tabii ki, bu bilgi başka çalışmalarla da kanıtlandı. Trans yağları beslenmenizden olabildiğince çıkarıp, doymuş yağın yerine mono doymuş veya poli doymamış yağ koymalısınız. Başka bir deyişle kırmızı et ve süt ürünlerinden alacağınız doymuş yağları azaltıp zeytinyağı, soya yağı veya ayçiçek yağı gibi bitkisel yağlardan aldığınız doymamış yağları arttırmalısınız. Yağ alımı ile kalp hastalıkları veya kanser ilişkisini ele alan rastgele deneylerin başarılı örnekleri çok az. İnsanları yıllarca belirli bir beslenmede tutmaya çalışan daha büyük deneyler ise, gerçek bir başarısızlık örneği. Yakın zamanda İspanya'da gerçekleştirilen bir çalışmada üç grup vardı: düşük yağ diyeti olan kontrol diyeti; fazladan kabuklu yemiş ile Akdeniz diyeti ve fazladan sızma zeytinyağı eklenen Akdeniz diyeti. İlginç olan şey ise, beş yıllık sürede, her iki Akdeniz diyeti grubunun kalp hastalığı oranının, kontrol diyeti grubunda bulunanlara göre azalma göstermesiydi. Yakın zamanda gerçekleştirdiğimiz bazı analizlerde, protein kaynaklarının kalp hastalıkları riskiyle olan ilişkilerini inceliyoruz. Bu analizlerde protein kaynağının da oldukça önemli olduğu, örneğin kırmızı etin kalp hastalıkları riskini arttırdığı fakat kırmızı etin yerine beyaz et, kabuklu yemiş veya fasulye gibi gıdalar yenilmesinin kalp hastalıkları riskini azalttığı görüldü. Mesela kırmızı etin kabuklu yemişlerle değiştirilmesi %30 daha az kalp krizi riskiyle ilişkilendirildi. Yani, protein kaynağı son derece önemliymiş gibi görülüyor. Konuşmamın bu kısmını özetlemem gerekirse, koroner kalp hastalıkları oranları beslenme alışkanlıklarıyla azaltılabilir. Fakat bu sonuca, yakın zamana kadar en sık verilen tavsiye olan doymuş yağların yerine karbonhidrat alınmasıyla ulaşılmaz. Yağdan alınan enerji yüzdesine ilişkin tavsiyelere ve yağ ile yağlı gıdalara yönelik söylenen olumsuz şeylere kulak tıkamamız gerekiyor. Kendi başına yağın bize bir zararı yok. Yağlara ilişkin verilecek tavsiye, doymuş ve trans yağların balık ile bazı bitkisel yağlardan alınabilen omega-3 yağ asitleri kaynaklarını da içeren bitkisel yağlarla değiştirilmesi. Araştırmamızdaki kadınlarda kanser oranlarını, özellikle de meme kanseri oranlarını inceledik. Yağ alımının artmasıyla meme kanseri riskinde bir artış olmamış. Bu veri dünyanın birçok yerinde gerçekleştirilmiş çalışmalarla da doğrulandı. Fakat bulgularımız arasında ilginç olan şey şu oldu: Lise çağında, ergenlik dönemindeki beslenmenin ileri yaşlarda görülen meme kanseri riskine olan etkisi, orta yaştaki diyete göre daha fazla. Alkol tüketimi haricinde, orta yaşta uygulanan beslenmenin meme kanseri riskini pek de etkilemediği görülüyor. Ergenlik döneminde uygulanan beslenmeye bakarsak, örneğin lif alımının yüksek olduğu beslenmede riskin düşük olduğunu ve kırmızı et tüketiminin yüksek olduğu beslenmede riskin arttığını görüyoruz. Fakat orta yaş ve daha ilerleyen yaşlarda kırmızı et alımıyla herhangi bir ilişki görülmüyor. Çalışmanın temeline dönüp vurgulamamız gereken şey şu: Yaşamlarının geri kalanında sağlıklı olabilmeleri için, okul çağı çocuklarının beslenme bakımından iyi bir temeli olması büyük önem arz ediyor. Yalnızca iyi beslenmenin ne olduğunu değil, bu sürede ne yediklerini öğrenmeleri de son derece önemli. Obetizenin küresel bir salgın olduğunun ve ABD'de olduğu gibi Türkiye'de de bir sorun teşkil ettiğinin herkes farkında. Çok geriye değil, 1960'larla kıyasladığımızda bile obezite oranlarının bugün üç katına çıktığını görüyoruz. Hatta çocuklarda bu oran neredeyse dört katına çıkmış durumda. ABD'de bugünkü obezite oranları önlenemez değil. Bazı şeyler değişti. Dünyaya baktığımızda da obezite oranlarının inanılmaz farklılık gösterdiğini görebiliriz. Örneğin kadınlardaki obezite oranları Japonya'da yüzde beş iken, ABD'de yüzde kırk ve İsveç'te yalnızca yüzde altı-yedi civarlarında. Obezite oranının ABD'den çok daha yüksek olduğu ülkeler var. Türkiye'nin yakınlarındaki Körfez Ülkeleri ve bazı Güney Pasifik Adaları gibi. Son yıllarda, beslenme ve yağ tüketiminin obezite ile olan ilişkisiyle ilgili literatür oldukça gelişti. Yağ tüketiminin ve diyette alınan yağ oranının obeziteyi arttırdığına inanılsa da bu bilginin doğru olmadığı ortaya çıktı. Bu sonuca, genel verilere ve New England Journal of Medicine'de bugüne kadar yayınlanmış en iyi çalışmalardan biri olan araştırmayla varabiliyoruz. Bu araştırmada, bir iş yerindeki insanlar sağlıklı bir beslenme üzerine eğitilmiş olsa da, günde en az bir öğünde farklı diyetler sunulmaktaydı. Uygulanan üç farklı beslenme vardı: Kalorinin %30'unun yağdan alındığı düşük yağlı diyet; kalorinin %39'unun yağdan alındığı yüksek yağlı diyet ve kalorinin %33'ünün yağdan alındığı Akdeniz diyeti. Yaklaşık altı ay süren kısa dönemli çalışmalarda tüm bu diyetleri uygulayan kişilerin kilo verildiği görüldü. Fakat önemli olan, uzun dönemde alınan sonuçlar.

6 Hem bu çalışmada hem de diğer çalışmalarda düşük yağ diyeti uygulayanların yağ ağırlığı daha fazla oldu. Akdeniz diyeti uygulayanlarda bu türden bir değişiklik olmadı. İki yıl sonra Akdeniz diyeti ve yüksek yağ diyeti uygulayan kişilerin daha fazla kilo kontrolüne sahip oldukları görüldü. Fakat asıl ilginç olan şey şuydu: Çalışma iki yıl sonunda sonlandırıldı ama dört yıl sonra - dört yıl boyunca hiçbir müdahale olmaksızın - tekrar veri toplayan araştırmacılar, Akdeniz diyeti uygulayan kişilerin kilolarını koruduklarını gördü. Bunun nedeni, kişilerin yeme alışkanlıklarını benimseyerek ve tatmin edici bularak uzun vadeli olarak bu diyete devam edebilmesi. Düşük yağ diyetini uygulayanlar, kaybettikleri kiloları tamamen geri kazandılar. Bizim başarmak istediğimiz şey, insanların uzun süreler boyunca uygulayabilecekleri diyeti bulmalarını sağlamak. Şimdi, beslenmenin farklı birkaç yönünden de bahsedeceğiz. Elbette meyve ve sebzeler önemlidir. Meyve ve sebzenin kanser riskini büyük ölçüde azalttığı söyleniyor fakat biz ve diğer çalışmaların büyük çoğunluğu, böyle bir etkiyi henüz gözlemlemedi. Ancak yüksek meyve-sebze tüketiminin, koroner kalp hastalıkları riskinin önemli ölçüde azalttığını görmekteyiz. Bu durumun muhtemelen birçok nedeni bulunuyor. Sebze ve meyvelerin kalp-damar hastalıkları riskini azaltmasının en önemli nedenlerinden biri, sebze ve meyvelerde potasyum, antioksidan ve folik asit oranının çok daha fazla olması. Karbonhidratlarla ilgili söyleyeceğim birkaç şey daha var, çünkü dünyanın her neresinde olursa olsun beslenmedeki en önemli kalori kaynağı karbonhidratlar. Bir tahıla baktığınızda en dışında kabuğu vardır, ortada büyük ölçüde nişasta bulunduran endosperm ve en içte de yeni bitkinin kaynağı olan embriyo bulunur. İşlemeye tam tahılla başlayıp sadece tahılı öğüttüğümüzde, tam tahıl unu elde ederiz. Tahılı kabuklu esmer pirinç gibi öğütmeden de tüketebiliriz. Fakat Batı diyetlerinde tahıl genelde işlenir. Bu da tahılın en çok mineral ve vitamin içeren kısmının yüzde 60-70'inin alınması anlamına gelir. Tohumun kabuğu ve embriyosunu hayvan yemi olarak kullanıyoruz. Bu sayede hayvanlar kocaman ve güçlü hale geliyor. Biz de arta kalan endospermi alıp öğütüp, onu yiyoruz. Elimizde kalan, asıl tohumun bomboş bir hali oluyor. Normalde tahıldan çıkarılan lifleri tüketir ve tahılı bu şekil öğütürsek, bu koroner kalp hastalıklarının azaltılmasıyla ilişkilendirilecektir. Bu ilişki, hem kadınlar hem de erkekler için birçok çalışmada tutarlı bir şekilde ortaya kondu. Lif, içerdiği mineral ve vitaminler bakımından bir markör. Nişastanın, özellikle de işlenmiş son hali olan beyaz unun fazla tüketiminin de diyabet ve kalp-damar hastalıkları riski üzerine olumsuz etkileri bulunuyor. Tip 2 diyabeti kastediyorum. Diyette daha yüksek glisemik yükün, yani işlenmiş nişasta ve şekerin büyük miktarlarda olması tip 3 diyabet riskini arttırmaktadır. Tahıllardan alınan lif miktarının arttırılması ise bu riski azaltır. Yüksek glisemik yükleme, işlenmiş nişasta ve düşük lif alımı, tip 2 diyabet riskini yaklaşık olarak iki buçuk kat arttırır. Maalesef, ABD'deki eski rehberlerin insanlara önerdiği diyetler, tip 2 diyabet riskini arttırıyor. Şekerle tatlandırılmış meşrubatların etkisini de göz ardı edemeyiz. Meşrubat tüketimi ve tip 2 diyabet arasında çok açık bir ilişki görüyoruz. Bu içeceklerin günlük bir porsiyon ve üstü tüketimi, hemşire sağlık araştırmasına göre, tip 2 diyabet riskini neredeyse iki katına çıkarıyor. Detaya girmeyeceğim ama metabolik olarak incelediğimizde de yüksek miktarda şekerle tatlandırılmış meşrubat tüketiminin obezite, diyabet, koroner kalp hastalığı, gut ve tabii ki diş çürümesi ile bağlantılı olduğunu gördük. Bu içecekleri arada sırada tüketmemizde bir sorun yok. Ancak birçok insanın bu içecekleri günlük olarak tüketmesi ciddi bir sorun. Yüksek miktarda süt ürünü tüketmenin ana sebebi yüksek kalsiyum değerlerinden dolayı bu ürünlerin kemikleri sağlamlaştırıyor olmasıydı. Ancak bunu kanıtlayabilmiş değiliz. Süt tüketimi ve kalça kırığı riskini inceleyen tüm mevcut araştırmalara baktığımızda, haftalık otuz bardak tüketim ile bir buçuk bardaktan az tüketimi karşılaştırdığımızda, kalça kırığı riskinin azaldığına dair bir ipucuna rastlayamıyoruz. Ayrıca aşırı süt tüketimi diye bir şey de var. Birkaç yıl önce yapılmış ancak yakın zamanda teyit edilmiş bir araştırmada, günde üç porsiyondan fazla süt ürünü (özellikle süt) tüketiminin ölümcül prostat kanseri riskini arttırdığına dair kanıtlar mevcut. Bu da demek oluyor ki, makul miktarlarda süt ürünü tüketilmesinde bir sıkıntı yok ama aşırı tüketim beraberinde bir takım sorunlar getirebilir.

7 Sağlıklı bir yaşam tarzı ile kalp hastalığı, diyabet ve kanseri ne kadar önleyebileceğimizi araştırarak düşük risk grubunu tanımladık. Tabii bireylerin sigara içmemeleri ve vücut kütle indekslerinin 25'in altında olması gerekiyor. Egzersiz yapılması gerekir; günde sadece yarım saat tempolu yürüyüş... Düşük trans yağ tüketimi, sağlıklı yağ seçimi, düşük glisemik yük, daha fazla tahıl ve lif, haftada iki defa balık ve önerilen miktarda folik asit tüketimini baz alarak sağlıklı beslenme, nüfusun üst yarısında olma anlamına gelir. İsteniyorsa gün aşırı bir bardak alkollü içki. Bu son derece makul sağlık paketini herkes uygularsa, 14 yıllık bir takibe dayalı olan verilerimizden yola çıkarak bir hesaplama yapabiliriz. Bu paket, nüfus dahilindeki kalp hastalıklarını %82 oranında bertaraf edebilir. Benzer bir analizi tip 2 diyabet için yaptık. Tahminlerimize göre bu basit yaşam tarzı paketiyle diyabeti %92 oranında azaltabiliriz. Bunlar önlenebilir hastalıklar olsa da, maalesef nüfusun sadece %3'lük bir kısmı düşük risk kategorisindedir. Yani önümüzde yapılacak çok iş var. Bildiklerimizi uygulamaya geçirmeliyiz. Şu anda elimizdeki en iyi ilaç olan ve kalp hastalığı riskini sadece %25 oranında düşürebilen Staten'a büyük bir potansiyele sahip bir alternatifimiz var tarihli eski gıda piramidine baktığımızda, bunun birçok yönden hatalı olduğunu görüyoruz. Yağlar, çok önemli olmasına rağmen, türlerine göre ayrılmamış. Protein kaynakları veya karbonhidrat formları birbirlerinden ayrılmamış. Patates ait olmadığı bir yere, diğer sebzelerin yanına koyulmuş. Liste o kadar hatalıydı ki, ABD Tarım Bakanlığı grafiğini ve rehberlerini değiştirmek zorunda kaldı. Bu da 2010 yılına ait yeni grafik. Diğerine göre daha basit ama yine de insanlara yol gösterme konusunda başarısız. Sadece tahıllardan bahsediyor. Fakat bunların tam tahıl mı, işlenmiş tahıl mı olduğu asıl önemli nokta. Tabii ki tam tahıl olması gerekiyor. Proteinin alındığı kaynak da büyük farklılık yaratıyor. Protein almak, sebze ve meyve tüketmek iyi tabii, ama olay bundan ibaret değil. Patates hâlâ yanlış kategoride ve garip bir şekilde diyette tüketilmesi gereken yağın türüne, çok önemli olmasına rağmen, değinilmemiş. Ayrıca her öğünde bir porsiyon süt tüketilmesi gerektiğini belirtmişler. Harvard'daki departmanımız alternatif bir plan hazırladı. Daha detaylı bilgiler içerse de, insanların bu detaylara ihtiyacı olduğunu düşünüyorum. Tam tahıllar fark yaratır. Sağlıklı bir protein kaynağıdır. Arada bir kırmızı et yenebilir. Meyve ve sebzeler, ama patatesi sebzelerden çıkardık. Sağlıklı yağ ekledik. En önemli içecek olarak da su koyduk. İlginçtir, ortaya çıkan şey geleneksel Akdeniz diyetine çok benzer. Dolayısıyla Yunanistan, Türkiye, İtalya ve İspanya insanının bu planı uygulamakta zorlanacağını düşünmüyorum. Tüm bilimsel çalışmaları bir araya getirdiğimizde ortaya çıkan, bu bölgelerde yaşayan insanların 60 yıl önce yedikleriyle aynı olması. Bu bilgileri politikaya nasıl dönüştüreceğiz? Bildiklerimizi politikalarla bağlayabilecek dümdüz bir yol yok. Bu yol hiç beklenmedik yerlere sapabiliyor. Nasıl daha etkili yol alabileceğimizi öğrenmek bence önemli, ama bir yandan bunların bir kısmı size destek verecek doğru insanların doğru yerde, doğru zamanda olmasına da bağlı. Ve tabii ki hükümet ya da sanayi gibi alanlarda kendimize müttefikler aramalıyız. Kısa bir özet olarak, sağlıklı beslenmeyi teşvik etmek için kullanabileceğimiz birçok politika var: Eğitim ve farkındalık elbette gerekli ve hayati bir temel. Etiketleme; daha fazla bilgi, ekonomik stratejiler; vergi ve ödeneklerin bir kombinasyonu, halk sağlığında yaygın olarak kullanılmaktadır. Erişilebilirliğin arttırılması veya sınırlandırılması, mesela ulusal gıda programları. Besinlerin zenginleştirilmesi; süte D vitamini takviyesi yapılması, tuza iyot eklenmesi. Tahıllara folik asit eklenmesi son derece etkilidir ve kamu sağlığı politikalarında oldukça önemlidir. Ve zaman zaman yasaklama. Mesela trans yağları restoranlarda ve diğer yerlerde yasakladık. Başka bir çok tecrübemiz de var. Obezite çok büyük bir sorun ve sadece sağlık sektörünün bu sorunu tek başına çözmesi mümkün değil. Her sektörden destekleyici eylemlere ve politikalara ihtiyacımız var. Ayrıca sigara kullanımı, emniyet kemeri takma, alkollü araç kullanma, düşük aşılama oranları gibi diğer zorlayıcı konularda kazandığımız birçok tecrübemiz var. Bu tecrübelerden yararlanarak büyük gelişmelere imza atmamız mümkün. Dünya Sağlık Örgütü başarılı kamu sağlığı politikalarının bazı özelliklerini bir araya getirdi. Bence bunlar, yeterli zaman ve süreklilik de dahil olmak üzere, obezite salgını için de geçerli. Bunlar ancak onlarca yıl içinde çözülebilecek sorunlar. Yavaş ve aşamalı yaklaşım, kanun çıkarılması, eğitim, savunuculuk ve tüketicinin, toplumun, gıda endüstrisinin ve hükümetlerin ortak sorumluluk alması.

8 ABD de hâlâ sigara içilse de, erkeklerde sigara içme oranı yüzde 60'tan yüzde 20'ye düştü. Bu çok büyük bir ilerleme. İşimiz bitmiş değil tabii ki. New England bölgesinde obeziteye karşı stratejik bir plan geliştirecek bir grubun başına geçmem istendi. Çalışma yapmamız gerektiğini düşündüğümüz 8 sektör belirledik. Nerelerde harekete geçip nerelerde bir şeyler yapmamız gerektiği konusunda bu listenin son derece yardımcı bir kontrol listesi olduğunu düşünüyorum. Okullar; bu konuda konuşmuştuk. Sağlık uzmanları; bu alanda pek iyi durumda değiliz. İşverenler; sağlıklı çalışanların işleri olumlu etkilediğinin farkına varmaya başladı, dolayısıyla bu alanda hareketlenme var. Medya. Fiziksel aktiviteleri teşvik edecek fiziksel ortamlar. Gıda ortamının izlenmesi ve değerlendirilmesi. Ve son olarak ekonomik analiz. Değinmek istediğim bir konu da birey olarak bulunduğumuz toplulukta bireysel düzeyde, eyalet düzeyinde, ulusal düzeyde ya da global düzeyde bu konuda bir şeyler yapabileceğimiz birçok yerin olması. Trans yağ örneğine geri dönecek olursak, yoğun bir lobi çalışmasıyla Gıda ve İlaç Dairesi'nin gıda etiketlerine trans yağ ibaresini eklemesini sağladık. İlginçtir, etikete yazılmaya başladıktan sonra hemen hemen tüm üreticiler trans yağ kullanmayı bıraktı. Sadece bilinçlenme değil, üretim sürecini değiştirmeye yönelik güçlü bir motivasyon da söz konusu oldu. Marketlerdeki trans yağlı ürünlerde de büyük oranda düşüş yaşandı. Bu durum restoranları etkilemedi ama New York City, Boston ve ülkenin birkaç yerinde daha trans yağlar restoranlarda yasaklandı. Bunun trans yağ tüketimini azaltmaya büyük katkısı oldu. Ayrıca Gıda ve İlaç Dairesi'ndeki yöneticiler Temmuz ayından itibaren ülke genelinde trans yağın yasaklanacağını söylüyorlar. Zaman zaman obeziteye karşı mücadele veren birçok kişinin cesareti kırıldı veya bu kişiler daha temkinli hareket etmeye başladı. Ama başka zaferlerimiz de olduğunu ve bunun imkansız bir mücadele olmadığını akılda tutmak önemli. En dikkat çekici başarılardan biri Finlandiya'da idi. Kalp hastalıklarını azaltmak üzere çok sektörlü bir yaklaşımı uygulamaya koyarak bunu takip eden birkaç on yıl boyunca %80'in üzerinde azalma sağladılar. Bu muazzam değişimle şimdi neredeyse Akdeniz ülkelerinin seviyesindeler. Ayrıca, ABD'nin bazı kesimlerinde de çocuklardaki obezitede olumlu değişiklikler görüyoruz. Bu hızlıca büyüyen bir sorundu ama New York City okul sistemi çok çaba harcayarak bir miktar azalma elde etmeye başladı. Gelişmeler yavaş gerçekleşiyor, rakamlar hâlâ çok yüksek ama koordineli çalışma ile bu salgını alt etmeye başladık gibi görünüyor. The Economist bunu insan evriminin doğal seyri olarak değerlendiriyor, bu da muhtemelen şu an bulunduğumuz noktanın tanımı. Bir sonraki adım bir sedyeyle ve ambulansla hastaneye kaldırılmak olacak, ama bence bu son kaçınılmaz değil. Birkaç seçeneğimiz var: İlgi çekici ve lezzetli sağlıklı diyetler oluşturmamız mümkün. Akdeniz diyeti çok güzel bir örnek, ayrıca artık bunu dünyanın her yerindeki insanların faydalanabilmesi için farklı besinlerle, farklı tatlarla hazırlayabilecek bilgiye sahibiz. Konuyu daha detaylı incelemek istiyorsanız bu konuda yararlı olabilecek birkaç kitap hazırladım. Yeni kitabım Thinfluence, sosyoekolojik modeli ve bunu insanların alışkanlıklarını değiştirmelerine yardımcı olmak için nasıl kullanabileceğimizi inceliyor. Sağlıklı yeme, içme ve yaşama, genel halk için öğrendiklerimizi bir araya getirmektir. Bir de kilo vermeyle ilgili bir kitap var. Bu kitaplardan birini alırsanız para iadesi garantisi yok, ama her kitabın 80 gram lif içerdiğinin garantisini verebilirim. Kitapları mutfak robotunuzda öğütüp, içine biraz zeytinyağı ve taze fesleğen eklediğinizde o kadar da kötü değiller.

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU

Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Yazar Ad 61 Prof. Dr. Lale TOKGÖZOĞLU Ülkemizde kalp damar hastalıkları erişkinlerde en önemli ölüm ve hastalık nedeni olup kanser veya trafik kazalarına bağlı ölümlerden daha sık görülmektedir. Halkımızda

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir.

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir. Doğru beslenme için karbonhidrat, yağ ve proteinler belirli oranlarda belirli miktarlarda düzenli olarak alınmalıdır. Alınan kalori verilen kaloriden fazla olduğu zaman kilo alımı başlar. Her gün yenilen

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

Besin Gidaların Yararı ve Zararı

Besin Gidaların Yararı ve Zararı Besin Gidaların Yararı ve Zararı Yiyip içtiklerinizin sağlığınızı nasıl etkilediğini, ömrünüzü uzatıp uzatmadığını ya da sizi yavaş yavaş öldürüp öldürmediğini merak ediyormusunuz. Yiyeceklerin eksi ve

Detaylı

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur..

Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. Can boğazdan gelir.. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur.. 1 BESLENME BİLİMİ 2 Yaşamımız süresince yaklaşık 60 ton besin tüketiyoruz. Besinler sağlığımız ve canlılığımızın devamını sağlar. Sağlıklı bir

Detaylı

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi

Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Pazardan Sofraya:Pazarlama ve Tüketim Beslenmede Balığın Yeri ve Önemi Prof. Dr. Yasemen YANAR Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama ve İşleme Teknolojisi Bölüm Başkanı Tarih boyunca medeniyetler

Detaylı

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? KALP DAMAR HASTALIĞI NEDİR? DAMARLAR NEDEN DARALIR? KALP DAMAR HASTALIĞININ BULGULARI RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR? KALP

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

DiYABET VE BESLENME N M.-

DiYABET VE BESLENME N M.- DiYABET VE BESLENME Diyabet tedavisinin amacı;kan şekeri kontrolünü sağlayarak diyabetin seyrinde gelişebilecek bozuklukları (komplikasyonları) önlemek veya geciktirmek; böylece yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Detaylı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebek beslenmesinde 0-3 yaş arası kritik bir dönemdir. Bu dönemde annelerin her konuda olduğu gibi beslenme konusunda bebekleri için mümkün olan en 1 / 7 iyi

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

SAĞLIĞIN DENGESİ. 5 Gıda Grubu. Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır.

SAĞLIĞIN DENGESİ. 5 Gıda Grubu. Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır. SAĞLIĞIN DENGESİ 5 Gıda Grubu Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir SÜGAV yayınıdır. SÜGAV Yayın No: 05/2011 Sağlığın Dengesi Yeterli ve dengeli beslenebilmek

Detaylı

neden az yağlı az kolesterollü diyet?

neden az yağlı az kolesterollü diyet? neden az yağlı az kolesterollü diyet? DYT-YRD07 Rev / 2 Yürürlük Tarihi / 30.12.2005 Rev Tarihi / 17.18.2012 neden az yağlı az kolesterollü diyet? Kolesterol insan vücudunda doğal olarak bulunan yağa benzer

Detaylı

Doğum Yeri 2,2 4,4 2,2 4,4 4,4 2,2 2,2 2,2 28,8 2,2 6,6 17,7 4,4 4,4 2,2

Doğum Yeri 2,2 4,4 2,2 4,4 4,4 2,2 2,2 2,2 28,8 2,2 6,6 17,7 4,4 4,4 2,2 Doğum Yeri Katılımcıların doğum yerlerine bakıldığında üçte birine yakınının (%28,8) İzmir doğumlu olduğu görülmüştür. İzmirlileri, Kars doğumlular (%17,7) ve Kütahya doğumlular (6,6) izlerken diğer katılımcıların

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Diyabette Beslenme. Diyabet

Diyabette Beslenme. Diyabet Diyabette Beslenme Diyabet BR.HLİ.044 Diyabet Hastası Nasıl Beslenmeli? Halk arasında şeker hastalığı olarak adlandırılan diyabet, düzenli beslenme programı gerektirir. Düzenli ve bilinçli bir beslenme

Detaylı

MİSYONUMUZ VİZYONUMUZ

MİSYONUMUZ VİZYONUMUZ Müşterilerine, 1997 yılından bu yana Tekbaş A.Ş. bünyesinde TEKBAŞ UN markasıyla hizmet vermekte olan şirketimiz, kısa zamanda çalışma sahasında üncü konuma gelmeyi başarmıştır. Bugün Türkiye nin her tarafında

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Beslenme; insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin vücuda alınıp kullanılabilmesidir.

Detaylı

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği

Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Tip 2 Diyabetlilerde Kardiyovasküler Hastalık Riskini Azaltma: Eğitimin Etkinliği Ayfer Bayındır Şeyda Özcan İlhan Satman Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Koç Üniversitesi Hemşirelik

Detaylı

OBEZİTENİN ÖNLENMESİNDE BESİN SANAYİNİN ROLÜ

OBEZİTENİN ÖNLENMESİNDE BESİN SANAYİNİN ROLÜ OBEZİTENİN ÖNLENMESİNDE BESİN SANAYİNİN ROLÜ Türkiye Obezite ile Mücadele ve Kontrol Programı Eğiticilerin Eğitimi Toplantısı 4 8 Ekim 2010, Antalya Dr. Dyt. Zehra Büyüktuncer Hacettepe Üniversitesi Sağlık

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

TEMEL KARBONHİDRAT SAYIMI

TEMEL KARBONHİDRAT SAYIMI TEMEL KARBONHİDRAT SAYIMI Prof. Dr. M. Emel Alphan Yediğiniz yiyeceklerdeki karbonhidratları sayma yaklaşımını kullandığınız takdirde, kan şekerinizi kontrol edebilir, diyabete bağlı gelişebilecek komplikasyonları

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME

KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME KALP DAMAR HASTALIKLARI VE BESLENME Kalp hastalıkları deyince; kalp ve kan damarlarına ilişkin hastalıklar aklımıza gelmektedir. Damar sertliği; Atardamar duvarının kalınlaşmasıdır. Yavaş seyreden ilerleyici

Detaylı

NE YİYORSAN OSUN! Düzenleyen: SILVIA ALPARONE

NE YİYORSAN OSUN! Düzenleyen: SILVIA ALPARONE NE YİYORSAN OSUN! Düzenleyen: SILVIA ALPARONE Bu, BCFN tarafından geliştirilen, gıda tercihlerimizin öneminin anlaşılmasına yardımcı olan ve sağlıklı ve sürdürülebilir bir yaşam tarzı için her gün kullanılması

Detaylı

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ

SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ SÜTÜN BİLEŞİMİ ve BESİN DEĞERİ Prof. Dr. Metin ATAMER Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Süt Teknolojisi Bölümü Aralık 2006 ANKARA Sütün Tanımı ve Genel Nitelikleri Süt; dişi memeli hayvanların, doğumundan

Detaylı

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum...

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Ha4ada 2-3 defa kabızlığım oluyor... Kabız olduğumda fissür/hemoroid şikayetlerim

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

KOLOREKTAL KANSERE DUR DEMENİN 12 YOLU

KOLOREKTAL KANSERE DUR DEMENİN 12 YOLU KOLOREKTAL KANSERE DUR DEMENİN 12 YOLU Kolorektal kanseri engellemek için benimseyeceğiniz yaşam biçimi kalbinize yardım etmek için benimsemeniz gereken yaşam biçimiyle birebir örtüşüyor. Yani bir yandan

Detaylı

GIDA ve KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENMEYE DESTEK VERİYORUZ

GIDA ve KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENMEYE DESTEK VERİYORUZ GIDA ve KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENMEYE DESTEK VERİYORUZ 1 2 SAĞLIKLI BESLENMEYE DESTEK VERİYORUZ Toplumun sağlıklı yaşaması ve ekonomik yönden gelişmesi onu oluşturan bireylerin sağlıklı olmasına

Detaylı

Beslenme ve Sağlık Beyanları

Beslenme ve Sağlık Beyanları Beslenme ve Sağlık Beyanları PROF. DR. SİBEL KARAKAYA E.Ü. MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ GIDA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ BESLENME BİLİM DALI 12-14 KASIM 2014 Resmi Gazete Tarihi: 29.12.2011 Resmi Gazete Sayısı: 28157

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 14 Şubat 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 28913 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/3) Amaç MADDE 1 (1)

Detaylı

Tip 2 Diyabet Hastaları için. Beslenme Kılavuzu*

Tip 2 Diyabet Hastaları için. Beslenme Kılavuzu* Tip 2 Diyabet Hastaları için Beslenme Kılavuzu* Değerli hastalar, Hazırladığımız bu kısa kılavuz ile size günlük hayatınızda tüketeceğiniz gıda maddelerini seçerken, yönünüzü daha iyi belirleyebilmenize

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

TÜRKİYE AŞIRI TUZ TÜKETİMİNİN AZALTILMASI PROGRAMI

TÜRKİYE AŞIRI TUZ TÜKETİMİNİN AZALTILMASI PROGRAMI T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI TEMEL SAĞLIK HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BESLENME VE FİZİKSEL AKTİVİTELER DAİRE BAŞKANLIĞI TÜRKİYE AŞIRI TUZ TÜKETİMİNİN AZALTILMASI PROGRAMI Bulaşıcı Olmayan Kronik Hastalıklara Neden

Detaylı

BESLENME İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ

BESLENME İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ BESLENME İSTANBUL İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 SUNU PLANI Sağlıklı ve dengeli beslenme Temel besin öğeleri ve grupları Öğün içerikleri: Kahvaltı Fast-food ve zararları Çocuğunuzun beslenme çantası

Detaylı

Prof.Dr. Bike Kocaoğlu YEDİTEPE Üniversitesi 2011

Prof.Dr. Bike Kocaoğlu YEDİTEPE Üniversitesi 2011 Prof.Dr. Bike Kocaoğlu YEDİTEPE Üniversitesi 2011 Kocaoğlu ailesinde bir sabah Giriş Şişmanlık sorununun giderek arttığı günümüzde çeşitli moda diyetler büyük promosyon programları ile pazara sunuluyor.

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA

SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ. Prof. Dr. Erdal ZORBA SAĞLIKLI YAŞAM VE EGZERSĐZ Prof. Dr. Erdal ZORBA GEÇMĐŞTEN GÜNÜMÜZE SAĞLIK Geçmişte sağlığın tanımı; hastalıklardan uzak olma diye ifade edilirdi. 1900 lerin başında ölümlerin büyük bir kısmı bakteri ve

Detaylı

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü. Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Sağlık Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu Diyabetik Ayağa Nasıl Bakıyor? Sağlık Bakanlığı Görüşü Prof. Dr. Nurhan İNCE Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Anahtar Gerçekler 2014 yılı, 18 yaş üzeri yetişkinlerde

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

AĠLEM VE BEN BESLENME (TEMEL BESĠN GRUPLARI) YAZAN: MERAL ġahġn

AĠLEM VE BEN BESLENME (TEMEL BESĠN GRUPLARI) YAZAN: MERAL ġahġn AĠLEM VE BEN BESLENME (TEMEL BESĠN GRUPLARI) YAZAN: MERAL ġahġn Geçen sayıda beslenme konusuna genel bir giriş yaparak besin öğeleri hakkında bilgiler vermiştim. Bu sayıda ise temel besin grupları ve doğru

Detaylı

YAŞLANAN TOPLUM Prof. Dr. Nazmi Bilir

YAŞLANAN TOPLUM Prof. Dr. Nazmi Bilir YAŞLANAN TOPLUM ---------------------------------------- Prof. Dr. Nazmi Bilir Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı-ANKARA ----------------------------------------- Geçtiğimiz

Detaylı

n lf o o d p l a Bu metnin Türkçeye çevirisi Pınar Enstitüsü'nün desteği ile gerçekleştirilmiştir.

n lf o o d p l a Bu metnin Türkçeye çevirisi Pınar Enstitüsü'nün desteği ile gerçekleştirilmiştir. g olf or w. coo n lf o o d p l a et. g or co w w et. ww w.efa d.o rg.eufic.org w ww Bu metnin Türkçeye çevirisi Pınar Enstitüsü'nün desteği ile gerçekleştirilmiştir. Bisiklet sürmeyi öğrendiğin zamanı hatırlıyor

Detaylı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı

İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Bilim Dalı HASTA BİLGİLENDİRME FORMU HİPERLİPİDEMİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

Beslenme İle İlgili Altın Kurallar

Beslenme İle İlgili Altın Kurallar Beslenme İle İlgili Altın Kurallar Egzersiz yapanlar performanslarını artırmak için enerji ve besin öğelerini yeterli almalı, dengeli ve çeşitli beslenmelidirler. Besin öğeleri 6 farklı kategoride değerlendirilir.

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

Uzm.Dyt. Rukiye BOZBULUT GAZİ ÜN. TIP FAK. HASTANESİ ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ BİLİM DALI

Uzm.Dyt. Rukiye BOZBULUT GAZİ ÜN. TIP FAK. HASTANESİ ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ BİLİM DALI Uzm.Dyt. Rukiye BOZBULUT GAZİ ÜN. TIP FAK. HASTANESİ ÇOCUK ENDOKRİNOLOJİ BİLİM DALI OKUL ÇAĞI ÇOCUKLARINDA BESLENME YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Karın doyurmak yada açlık duygusunu bastırmak değildir. Sevilen

Detaylı

Franchise. Tanıtım Dosyası

Franchise. Tanıtım Dosyası Franchise Tanıtım Dosyası İÇERİK ; I. BÖLÜM : MITTO VE FROZEN YOGURT II. BÖLÜM: FROZEN ÜRÜN ÇEŞİTLERİ III. BÖLÜM: TERCİH EDİLEN ALANLAR IV. BÖLÜM: FRANCHISE VERİLEN HİZMETLER V. BÖLÜM: MITTO NEDEN CAZİP?

Detaylı

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ )

TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TÜRK GIDA KODEKSİ KİLO VERME AMAÇLI ENERJİSİ KISITLANMIŞ GIDALAR TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2012/ ) Amaç MADDE 1- (1) Bu Tebliğin amacı, kilo verme amacıyla enerjisi

Detaylı

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015

Hipertansiyon. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Hipertansiyon HT Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Neslihan Yukarıkır ve Arş. Gör. Dr. Dilber Deryol Nacar

Detaylı

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein,

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, karbonhidrat, yağ ve enerji ihtiyacınızı karşılayacaktır. * Bu

Detaylı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı Yaşlanma her canlıda görülen ve vücutta değişiklik yapan bir süreçtir Herkes bir gün yaşlanacaktır

Detaylı

SAĞLIĞIN BİR BİLEŞENİ OLARAK GIDA

SAĞLIĞIN BİR BİLEŞENİ OLARAK GIDA SAĞLIĞIN BİR BİLEŞENİ OLARAK GIDA Ne kadar süre ve nasıl yaşayacağımız beslenme diyetimize ve yaşam tarzımıza bağlıdır. Özellikle dünyanın dört bir yanında yapılan bilimsel çalışmalar, yediğimiz yiyecek

Detaylı

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN Kilo vermenin ötesinde. Yeni bir yaşam için. Yediğiniz gıdalar, sağlığınız için gerekli besinleri içermelidir ancak, bunun şekline sizde karar verebilirsiniz.

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

İngiliz doktorlar daha sağlıklı olmak isteyenler için 30 öneri getiriyor.

İngiliz doktorlar daha sağlıklı olmak isteyenler için 30 öneri getiriyor. İngiliz doktorlar daha sağlıklı olmak isteyenler için 30 öneri getiriyor. The Independent gazetesinde yayınlanan sağlık ipuçları listesinde günde bir diş sarımsak yemek, sık sık balık tüketmek, kansere

Detaylı

Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm

Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm Bölüm 24 Astım ve Beslenme Dr. Alpaslan TANOĞLU ve Dr. Mustafa DİNÇ Astım hastalığının görülme sıklığında, özellikle Batı toplumlarında daha fazla olmak üzere, tüm dünya yüzeyinde, son 50 yılda büyük bir

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME BESİN ÖGELERİ

İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME BESİN ÖGELERİ İLKÖĞRETİM ÇOCUKLARI İÇİN SAĞLIKLI BESLENME Doğumdan itibaren büyüme ve gelişme, sağlıklı ve uzun bir yaşam için vücudumuza gerekli olan bütün maddeleri besinlerle alırız. Besin; yenilebilen ve yenildiğinde

Detaylı

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1 YETERLİ ve DENGELİ BESLENME PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ OKUL ÇAĞINDA BESLENME Okul çağı dönemi, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu, besin

Detaylı

Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan

Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan Katılım Öncesi Risk İletişim Semineri 6-7 Mayıs 2014 Belgrad/Sırbistan Seminerin Amacı? Aday ve potansiyel aday ülkelere, AB Gıda Güvenlik Otoritesi (EFSA) tarafından AB üye ülkelerinde risk iletişiminin

Detaylı

Türkiye de Fast Food

Türkiye de Fast Food Türkiye de Fast Food Fast Food Nedir? Fast-food, üretilmesi ve servis edilmesi toplamda birkaç dakikayı aşmayan; ucuz olan; tek kullanımlık ambalajı olan; elle tutularak yenilebilen, bazen de plastik çatal

Detaylı

MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ

MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ MENAPOZDA VE YAŞLILIKTA BESLENME 1 MENOPOZ DÖNEMİNİN ÖZELLİKLERİ MENOPOZDA GÖRÜLEN SORUNLAR MENOPOZ DÖNEMİNDE BESLENME İLKELERİ YAŞLILIKTA BESLENME YAŞLILIKTA BESLENME İLKELERİ 2 3 YAŞAM BEBEKLİK ÇOCUKLUK

Detaylı

Kanser Hastalarında Beslenme

Kanser Hastalarında Beslenme Kanser Hastalarında Beslenme Tedavi Öncesi, Tedavi Süresince ve Tedavi Sonrası Beslenme İpuçları Uzm.Dyt.Elvan YILMAZ AKYÜZ Hedefler Sağlıklı kiloyu korumak Vücudun onarımını ve tedavisini sağlayan sağlıklı

Detaylı

SAĞLIKLI RENKLENİN SUNUM ÖZETİ

SAĞLIKLI RENKLENİN SUNUM ÖZETİ SAĞLIKLI RENKLENİN SAĞLIKLI RENKLENİN SUNUM ÖZETİ Carl Rehnborg ve NUTRILITE /NUTRIWAY Öyküsü Sağlıklı Beslenmenin Zorlukları Beslenmenizi renklendirin Sağlıklı Beslenme. Sağlıklı Yaşam. Müşterilerle Sağlık

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon

Obezite Nedir? Harun AKTAŞ - Trabzon Obezite Nedir? Obezite günümüzde gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin en önemli sağlık sorunları arasında yer almaktadır. Obezite genel olarak bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması

Detaylı

HİPERLİPİDEMİ TEDAVİ KILAVUZU VE YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ

HİPERLİPİDEMİ TEDAVİ KILAVUZU VE YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ HİPERLİPİDEMİ TEDAVİ KILAVUZU VE YAŞAM TARZI ÖNERİLERİ Hiperlipidemi; kanda çeşitli yağların yüksekliğini ifade etmek için kullanılan bir terimdir. Bu çeşitli yağ tipleri kolesterol, trigliserid, LDL-kolestroldür.

Detaylı

İŞÇİLERDE, SPORCULARDA VE YAŞLILARDA BESLENME

İŞÇİLERDE, SPORCULARDA VE YAŞLILARDA BESLENME İŞÇİLERDE, SPORCULARDA VE YAŞLILARDA BESLENME Besinlerle alınan enerjinin başlıca kaynağı olan besin öğeleri proteinler, karbonhidratlar ve yağlardır. Enerji gereksinimi ne olursa olsun, günlük alınan

Detaylı

Zayıflarken Yapılan 5 Hata ve Çözümleri

Zayıflarken Yapılan 5 Hata ve Çözümleri Zayıflarken Yapılan 5 Hata ve Çözümleri Ebru Pelin 10 günde 10 kilo verin... X diyetiyle bu yaza ideal kilonuzda girin... X biberi, Y kapsülü ile ayda 15 kilo verin... Bu ve benzeri iddialarla oluşturulan

Detaylı

Güçlü bir kas sistemi, beyin ve kalp için kuruyemiş tüketin!

Güçlü bir kas sistemi, beyin ve kalp için kuruyemiş tüketin! Güçlü bir kas sistemi, beyin ve kalp için kuruyemiş tüketin! Her anlamda güçlü olmak ne kadar önemli aslında. Güçlü bir kas sistemi, güçlü bir beyin, güçlü bir kalp, güçlü saçlar, kendini iyi hissetmek

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

GIDA BÜLTENİ BU SAYININ KONULARI. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), şeker rehberinin taslağını kamuoyu istişaresine sundu.

GIDA BÜLTENİ BU SAYININ KONULARI. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), şeker rehberinin taslağını kamuoyu istişaresine sundu. GIDA BÜLTENİ SÜGAV Bülten Sayı 13 / Nisan 2014 BU SAYININ KONULARI w Dünya Sağlık Örgütü (WHO), şeker rehberinin taslağını kamuoyu istişaresine sundu. Devamı 2. sayfada Rehber tamamlandığında, ülkelere

Detaylı

5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2

5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2 5. Sınıf Besinler ve Özellikleri Test 2 1-1.Düzenleyici olarak görev yaparlar. 2.Pek çok yaşamsal faaliyetlerin gerçekleşmesinde görev alırlar. 3. Vücuda besinlerle dışardan alınır 4.Bazıları suda bazıları

Detaylı

İnsanların sağlık rutinlerinde uyku, sağlıklı beslenme ve egzersizden daha önemli

İnsanların sağlık rutinlerinde uyku, sağlıklı beslenme ve egzersizden daha önemli Basın Bülteni 19 Ocak 2015 Naz Şakar Pazarlama ve İletişim Tel +902123680700 Faks +902123680799 naz.sakar@gfk.com İnsanların sağlık rutinlerinde uyku, sağlıklı beslenme ve egzersizden daha önemli GfK dünyadaki

Detaylı

Prof. Dr. Nazmi BİLİR

Prof. Dr. Nazmi BİLİR Yazar Ad 23 Prof. Dr. Nazmi BİLİR Geçtiğimiz 40-50 yıl içinde dünyada, özellikle gelişmiş ülkelerde yaşanan bir olgu, yaşlı nüfusun artışı olmuştur. Benzeri olgu daha az düzeyde olmakla birlikte gelişmekte

Detaylı

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ

ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ Prof. Dr. Nilgün KARAAĞAOĞLU Doç. Dr. Gülhan EROĞLU SAMUR 4. Baskı Prof. Dr. Nilgün Karaağaoğlu Doç. Dr. Gülhan Eroğlu Samur ANNE ve ÇOCUK BESLENMESİ ISBN 978-605-364-200-8 Kitapta

Detaylı

GIDA BÜLTENİ. Nutrition FOUNDATION. Sağlıklı Besleniyor muyum? Programı. Yemekte Denge Eğitim Projesi

GIDA BÜLTENİ. Nutrition FOUNDATION. Sağlıklı Besleniyor muyum? Programı. Yemekte Denge Eğitim Projesi GIDA BÜLTENİ GAV Bülten Sayı 4 / Ocak 2012 Yemekte Denge Eğitim Projesi Yemekte Denge, Sabri Ülker Gıda Araştırmaları Enstitüsü Vakfı (GAV) ve Milli Eğitim Bakanlığı İlköğretim Genel Müdürlüğü işbirliği

Detaylı

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065

MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 MERVE SAYIŞ 04150019305 TUĞBA ÇINAR 04140033048 SEVİM KORKUT 04140033017 MERVE ALTUN 04140019065 TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ HAYAT PROGRAMI (2014 2017) TÜRKİYE SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKETLİ

Detaylı

Kari m ve eşi Kelly alti sonra çocuk sahi bi olmak i sti yor

Kari m ve eşi Kelly alti sonra çocuk sahi bi olmak i sti yor Kari m ve eşi Kelly alti sonra çocuk sahi bi olmak i sti yor Karim in eşi Kelly altı ay sonra hamile olmak istiyor 1. Karim in eşi Kelly altı ay sonra hamile olmak istiyor Karim in eşi Kelly hamile olmak

Detaylı

ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ

ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ BESLENME: Büyüme, yaşamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması için besinlerin kullanılmasıdır. BESİNLER VE BESİN ÖĞELERİ Yaşamımız için gerekli olan bütün besinleri,

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT

SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIKLI BESLENMEDE SÜTÜN ÖNEMİ VE SAĞLIKLI SÜT SAĞLIK Dünya Sağlık Örgütü tanımına göre sağlık ; bedensel ve ruhsal olarak tam iyi olma halidir. BESLENME Bir insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken

Detaylı

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir?

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir? Tükettiğimiz imiz gıdalarg daların n güvenilirlig venilirliği i hayati derecede önemlidir KALINTILARI Dr. K.Necdet Öngen Gıdalarımızdaki pestisit kalıntıları konusunda neyi ne kadar biliyoruz? Tükettiğimiz

Detaylı

DIŞ TİCARET UYGULAMA SERVİSİ

DIŞ TİCARET UYGULAMA SERVİSİ İSTANBUL TİCARET ODASI DIŞ TİCARET UYGULAMA SERVİSİ KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ ÜLKE RAPORU Güncellenme Tarihi: 29.08.2005 Ülke No : 601 I- GENEL BİLGİLER DIŞ TİCARET ARAŞTIRMA SERVİSİ Resmi Adı : Kuzey

Detaylı