1999 Marmara Depremleri: Epidemiyolojik Bulgular ve Toplum Ruh Sağlığı Uygulamaları Üzerine Bir Gözden Geçirme

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1999 Marmara Depremleri: Epidemiyolojik Bulgular ve Toplum Ruh Sağlığı Uygulamaları Üzerine Bir Gözden Geçirme"

Transkript

1 Türk Psikiyatri Dergisi 2006; 17(3): Marmara Depremleri: Epidemiyolojik Bulgular ve Toplum Ruh Sağlığı Uygulamaları Üzerine Bir Gözden Geçirme Dr. A. Tamer AKER 1 ÖZET Afetler, toplum ruh sağlığı hizmetlerinin önemli önceliklerindendir. 17 Ağustos ve 12 Kasım 1999 Marmara Depremleri, afetlerin yarattığı olumsuz ruhsal etkiler açısından uyarıcı olmuştur. 17 Ağustos tan sonra Kocaeli ve komşu illerde önemli epidemiyolojik çalışmalar yapılmıştır. Yapılan çalışmalarda çeşitli yöntemsel farklılıklar olmasına karşın, deprem sonrası gelişen ruhsal sorunların oldukça yaygın olduğu ve yıllar boyu sürebildiği gösterilmiştir. Gerek toplum tabanlı çalışmalarda gerekse yüksek riskli topluluklarla yapılan çalışmalarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve Majör Depresyon a (MD) sık rastlanmaktadır. Marmara Depremi sonrası çeşitli zaman dilimlerinde, toplum tabanlı çalışmalarda TSSB oranları % 8-% 63, MD ise % 11-% 42 arasındadır. Sağlıkçılar, yardım ekipleri gibi yüksek risk altındaki topluluklarda bu oranlar TSSB için % 2.7-% 8.5, MD içinse % 1-% 4.5 tir. Epidemiyolojik verilerin gösterdiği en önemli sonuçlardan biri deprem gibi doğal afetlerden etkilenen bölgelerde yıllar boyu çalışma gerekliliğidir. Ayrıca gerek toplumun, gerekse çeşitli kurum ve meslek çalışanlarının eğitimden psikolojik desteğe kadar farklı ihtiyaçlarının olabileceği görülmektedir. Bu çalışmalar deprem sonrası oluşturulan veya planlanan ruh sağlığı hizmetlerinin ve politikalarının geliştirilmesi konusunda yol gösterici olacaktır. Afet kuşağında bulunan ülkemiz için bu tür bilgi birikimi ve uygulamalar, gelecekte oluşabilecek olası afetlere daha iyi hazırlanabilmemizi sağlayacaktır. Bu yazıda, önce afetlerin ruh sağlığı üzerine olan etkilerine ilişkin kısa bir yazın bilgisi ile Marmara Depremleri ne ilişkin bazı epidemiyolojik çalışmaların önemli bulguları sunulmakta ve ruh sağlığı politikalarının hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken konular özetlenmektedir. Anahtar Sözcükler: Marmara depremi, ruhsal travma, epidemiyoloji, toplum ruh sağlığı politikaları SUMMARY: 1999 Marmara Earthquakes: A Review of Epidemiologic Findings and Community Mental Health Policies Disasters are one of the most important priorities of community mental health. The Marmara earthquakes of August 17 and November 12, 1999 powerfully demonstrated the negative impacts of disaster trauma. Despite some methodological differences, studies clearly indicate that mental health problems related to earthquakes in Turkey are very prevalent and long lasting. Post Traumatic Stress Disorder (PTSD) and Major Depression (MD) are the most prevalent disorders in studies that are population-based and those that target high-risk groups. In various populationbased studies, the PTSD prevalence ranged between 8 % and 63 % and the prevalence of MD was between 11 % and 42 %. On the other hand, PTSD prevalence was 2.7 %-8.5 % and MD was 1 %- 4.5 % for at-risk populations, such as health professionals and rescue workers. These high rates show the importance and necessity of outreach studies. Additionally, the general population and some organizations and professionals have different requirements ranging from training to psychological support and treatment. These studies highlight the development of mental health services and policies. Turkey is situated in a disaster zone; thus, such knowledge and practices could help prepare the nation s population and national policy for future disasters. In this review, first, mental health effects of disasters and some epidemiological findings of the Marmara earthquakes are discussed in light of the literature, and then mental health approaches and policies for disasters are briefly evaluated. Key Words: Marmara earthquake, psychological trauma, epidemiology, community mental health policies 1 Doç., Kocaeli Ü Tıp Fak., Psikiyatri AD., Ruhsal Travma Merkezi (RTM), Kocaeli. Dr. A. Tamer Aker, e-posta: 204

2 DÜNYADA ve TÜRKİYE DE AFETLERİN EPİDEMİYOLOJİK ÖZELLİKLERİ Afetleri halk sağlığı açısından olağandışı bir durum (ODD) olarak nitelemek olasıdır. Bu tür durumların temel özelliği, tıbbın kapasite ve kaynakları ile olağan dışı durumdan etkilenen insanların gereksinimleri arasında akut ve önceden görülemeyen bir dengesizliğin olmasıdır (Saçaklıoğlu ve Sarıkaya 2002). Afetleri üç temel başlık altında toplayabiliriz: i. Doğal afetler, ii. Teknolojik kazalar, iii. İstemli olarak insanlar tarafından yaratılan olaylar. İnsan eliyle yaratılan afetlerin ruh sağlığı üzerinde daha olumsuz bir etki bıraktığı öne sürülür. Bununla birlikte doğal afetlerin de, özellikle bazı bölgelerde en az o denli olumsuz etkileri vardır (Vatansever ve ark. 2002, North 2003). Bu nedenle, insan üzerindeki etkisi açısından afet tipini tek ve önde gelen bir etmen olarak kabul etmek güçtür. Afetin beklenebilirliği, etkilediği toplumun özellikleri, etkilediği alanın genişliği, yol açtığı yıkımın yaygınlığı, bireylerin özellikleri, karşılaştıkları yaşam olayları ve ruhsal gelişmelerine kadar pek çok etmen afetlerin olumsuz etkilerini biçimlendirir (North 1999, North 2001, North 2003, Tanrıdağlı ve ark. 2005). Dünyada afetler son 40 yılda 3 kat artmış, son 20 yılda 3 milyon kişinin ölümüne ve 800 milyon kişinin etkilenmesine yol açmıştır. Depremler, doğal afetler arasında en fazla yıkıma yol açan olaylardır. Son 20 yılda bir milyondan fazla kişinin ölümüne yol açmışlardır. Ölümlerin % 80 den fazlası 9 ülkede (Çin, Japonya, İtalya, İran, Peru, Türkiye, SSCB, Şili, Pakistan) toplanmıştır. Çarpık kentleşme ve kentsel nüfus artışının bu sonuçlarda oldukça önemli bir rolü vardır. Bu durumu yaratan etmenlerin başında ülkenin az gelişmişliği veya yoksulluğu gelir. Bu veriler ışığında, afetlerin insan topluluklarını gelişigüzel etkilediğini söylemek güçtür. Bulgular daha çok yoksulların etkilendiği yönündedir (Vatansever ve ark. 2002, North 2003). ODD ların çok önemli bir bölümü dünyanın yoksul bölgeleri Asya ve Afrika da ortaya çıkmıştır. Doğal nedenli ODD larda ölümlerin % 96 sı dünyanın yoksul 2/3 ündedir. Gelişmiş ülkelerde ODD başına ölüm 500 iken, gelişmemiş ülkelerde 3000 nin üzerindedir (Saçaklıoğlu ve Sarıkaya 2002, Vatansever ve ark. 2002). İran ve Pakistan Depremleri ile Güney Asya daki deprem ve tsunami afetlerine ilişkin veriler de bu bilgilerle uyumludur ve niceliksel olarak çok daha yıkıcı sonuçlara yol açmışlardır. Özellikle, Güney Asya daki felaketin yarattığı yıkıcı etkiler, afetlerin tüm dünyayı ilgilendiren küresel sorunlar olduğu gerçeğini yansıtır. Türkiye de ODD riski giderek artmaktadır da yaşadığımız felaketler bunun bir göstergesidir. Ülkemiz topraklarının % 92 si, nüfusunun % 95 i, endüstriyel yatımlarının % 75 i deprem kuşağı üzerindedir (Yavuz 2004). Marmara Bölgesi, deprem öncesi çarpık kentleşme, kontrolsüz sanayileşme ve yoksulluk gibi özellikleri açısından afetlerden etkilenmeye açık bir coğrafya durumundaydı. Marmara Depremi öncesi, nüfusun en zengin % 10 unun gelirden aldığı pay % iken, en yoksul % 10 un aldığı pay % 1.68 di. Yüz kırk bin kişi işsizdi. Bu yoksulluk ölçütleri ile birlikte, fay hattı üzerinde yerleşimlerin artmış olması ve kontrolsüz sanayileşme 1999 depremini felakete dönüştüren etmenlerdi. Afete maruz kalmayı belirleyen bu özellikler afet sonrası ortaya çıkan olumsuz etkilerin süregenleşmesi açısından da belirleyicidir (Kasapoğlu ve Ecevit 2003, Yavuz 2004). AFET ve TOPLUM RUH SAĞLIĞI Doğal afetlere bağlı psikiyatrik sorunlar önemli toplum ruh sağlığı önceliklerindendir. Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve Majör Depresyon (MD) en sık karşılaşılan sorunlardır. Depremlere bağlı ruhsal sorunlar da afetlerin olumsuz etkileri gibi gelişmekte olan ülkelerde daha fazla gözlenir (Karancı ve Rüstemli 1995, Goenjian 2000, Briere 2000 ve Kokai 2004). Depremlerin ruhsal etkileri Depremler sonrası TSSB nun yaygınlığı (prevalansı) çeşitli kültür ve sosyodemografik özellikleri olan gruplarda % 3-87 arasında bildirilmektedir (Başoğlu ve ark. 2002). Bu değişkenliği sadece çeşitli yöntemsel farklılıklarla açıklamak güçtür. Depremin neden olduğu yıkım, yol açtığı can kaybı ve çalışmanın yapıldığı zaman gibi pek çok etmen hastalık yaygınlıklarını değiştirebilmektedir (Başoğlu ve ark. 2002). Özellikle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerdeki farklar bu açılardan çarpıcıdır California (ABD) depremi sonrası TSSB yaygınlığı % 6-13 arasındayken, gelişmekte olan ülkeler için bu oranlar daha yüksektir (Mc Millan 2000, Goenjian 1994, Goenjian 2000, Armenian ve ark. 2000, Armenian ve ark. 2002, Kokai ve ark. 2004, Carr ve ark. 1995, Lai TJ ve ark 2004). Ermenistan Depremi (1988) sonrası ilk 6 ayda, tedavi için başvuran kişilerde TSSB ve MD yaygınlığı sırasıyla % 74 ve % 24 olarak bulunmuştur. Toplum tabanlı bir kuşak (kohort) çalışmasında ise depremden sonraki ikinci yılda TSSB nun birleşik hastalık olasılığı hızı (kümülatif insidansı) % 50 dir (Armenian ve ark. 2000, Armenian ve ark. 2002). Çin (1976), Hindistan 205

3 TABLO Ağustos Sonrası Kocaeli İli nde Yapılan Epidemiyolojik Çalışmalar. Araştırıcı Yer Zaman Örnek grubu Kişi sayısı Ölçekler Sonuç Başoğlu, Şalcıoğlu, Livanou Gölcük Çadırkent ve Prefabrikleri 8 ay sonra Çadırkent ve Prefabriklerde hane görüşmesi 1000 TSBÖ* %43 TSSB %22 MD Livanou, Başoğlu, Şalcıoğlu ve ark. Başoğlu, Kılıç, Şalcıoğlu ve Livanou Tural, Coşkun, Önder ve ark. Şalcıoğlu, Başoğlu ve Livanou Önder, Tural, Aker ve ark. Aker, Acicbe, Sorgun ve ark. Değirmendere İlçe Merkezi, Gölcük Çadırkent ve Prefabrikleri Değirmendere ve Avcılar 14 ay sonra Tedavi danışmanlık başvuruları 14 ay sonra Rasgele seçilmiş örnek grubu İzmit Çadır Kent 18 ay sonra Rasgele seçilmiş örnek grubu Gölcük Prefabrikleri 20 ay sonra Prefabriklerde hane görüşmesi İzmit İl Merkezi 36 ay sonra İl merkezini temsil eden tabakalandırılmış basamaklı rasgele seçilmiş örnek grubu TÜPRAŞ 36 ay sonra Kurum çalışanlarını temsil eden rasgele seçilmiş örnek grubu 1027 TSBÖ* %63 TSSB %42 MD 530 TSBÖ* %23 TSSB, %16 TSSB+MD 910 TSSB-T** %25 TSSB 586 TSBÖ* %39 TSSB %18 MD 683 CIDI*** %11.7 TSSB, %10.5 MD, %4.4 TSSB+ MD 422 TSBÖ* %7.6 TSSB, %4.4 MD Acicbe, Aker, Özten ve ark. Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi 36 ay sonra Hekimler dışında kalan tüm kurum çalışanları 413 TSBÖ* %2.7 TSSB, %1 MD Duruduygu, Aker ve Acicbe İzmit Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü 36 ay sonra Tüm çalışanlar 71 TSBÖ* %8.5 TSSB MD saptanmadı * TSBÖ: Travmatik Stres Belirti Ölçeği (Başoğlu ve ark. 2001). ** TSSB-T: Travma Sonrası Stres Bozukluğu Tarama Testi (Tural ve ark. 2004b). *** CIDI: Composite International Diagnostic Interview (Kılıç ve Göğüş 1997). (1993) ve Tayvan (1999) depremlerinden sonra çeşitli zaman dilimlerinde yapılan çalışmalarda TSSB oranları % 10 ile % 24 arasındadır (Cao ve ark. 2003, Sharan ve ark. 1996, Watanabe ve ark. 2004, Lai ve ark. 2004). Veriler önemli bir toplum sağlığı sorununa işaret etmektedir. Bu ülkelerdeki, psikopatoloji oranlarının artmasında, hazırlıksızlık ve afet sonrası toplumsal yapılanma eksikliği önemli etmenlerdir. Aile üyelerinin, yakınların, arkadaşların kaybı, hasarlı binaların uzun süre ortada kalması, işsizlik, ekonomik güçlükler, toplumsal bağların dağılması gibi yoksulluk ve yönetsel aksaklıklar ile açıklanabilecek pek çok neden, psikopatoloji gelişimini ve sürmesini kolaylaştırır (Armenian ve ark. 2000, Armenian ve ark. 2002, Watanabe ve ark. 2004, Sattler ve ark. 2002). 17 AĞUSTOS 1999 ve TÜRKİYE DE RUH- SAL TRAVMA On yedi bin kişinin ölümü, kişinin yaralanması ve evin hasar görmesi ile sonuçlanan 17 Ağustos Depremi Türkiye nin yaşadığı en büyük felaketlerdendir (Devlet Planlama Teşkilatı 1999). Gerçekte doğal veya doğal olmayan bir afet kuşağında bulunduğumuz konusunda ciddi bir uyarı olmuştur. Sadece toplum ruh sağlığını etkilememiş, ruh sağlığı çalışanlarının da, en azından çalışma alanlarını şekillendirmiştir ile 2003 yılları arasında, Türkiye kaynaklı ruhsal travma yazılarının yaklaşık % 25 i depremle ilgilidir. Ruhsal travma çalışmaları da depremden sonra iki katına çıkmıştır (Aker ve ark. 2004c). Marmara Depremi öncesi, Erzincan (1992) ve Adana (1998) Depremleri nden sonra iki önemli çalışma gerçekleştirilmiştir. Karancı ve Rüstemli (1995) Erzincan dan 461, Ankara dan 129 kişiyi içeren bir çalışma yapmışlardır. Erzincan da yaşayanların fobik anksiyete şiddetlerini, Ankara da yaşayanlardan daha yüksek bulmuşlardır. Çalışmanın başlangıcından 16 ay sonra da Erzincan örnek grubunda daha fazla fobik anksiyete saptanmıştır. Adana da 1998 Ceyhan Depremi nden sonra baş- 206

4 latılan ileriye dönük kuşak çalışmasının 5. yılına gelinmiştir: 163 kişi ile başlayan çalışmanın 5. yılında 78 kişi ile görüşülmüştür. Çalışmanın ikinci yılında TSSB yaygınlığı % 15.6, beşinci yılında ise % 17.9 bulunmuştur. Beşinci yıldaki yükselmenin Marmara Depremi nin etkisine bağlı olabileceği düşünülmüştür (Uğuz ve Seydioğlu 2003, Uğuz 2004). 17 Ağustos tan sonra Kocaeli Bölgesi dışında Düzce, Bolu ve İstanbul gibi illerde yapılan önemli epidemiyolojik çalışmalar vardır. Değirmendere, Avcılar, Bolu, Düzce ve Ankara da depremden sonra birinci, ikinci ve dördüncü yıllarda ardışık çalışmalar yapılmıştır. Deprem sırasında Marmara Bölgesi nde bulunan ve çalışmanın yapıldığı dönemde Ankara da yaşayan 526 kişi ve Değirmendere, Avcılar, Bolu ve Düzce de rasgele hane halkı örneklemi ile seçilen 2437 kişi çalışmalara katılmıştır. Olası TSSB yaygınlıkları Bolu da % 17, Değirmendere de % 22, Ankara da % 26 ve Düzce de % 37 olarak saptanmıştır. Olası MD yaygınlıkları ise bu dört bölge için sırasıyla % 12, % 15, % 11 ve % 28 dir (Kılıç ve Ulusoy 2003). Depremden sonra İstanbul Avcılar da geniş çaplı tarama ve tedavi çalışmaları yürütülmüştür. Bölgede ilk üç ay, 6 ve 8. aylar, 18 ve 20. aylar ile 29 ve 30. aylar arasında sırasıyla 9442, 15453, ve 1800 kişi TSSB açısından değerlendirilmiştir. Bu dört taramadaki TSSB yaygınlıkları % 38,8, % 23,4, % 8,1 ve % 7,8 dir. (Karamustafalıoğlu 2004). Kocaeli Bölgesi nde depreme bağlı ruhsal sorunlar Toplum tabanlı çalışmalar 17 Ağustos ve 12 Kasım Depremleri Marmara Bölgesi nin pek çok ilini ve özellikle de Kocaeli yi ciddi olarak etkilemiştir. Kocaeli önemli bir sanayi kentidir. Sanayileşmeyle birlikte kentleşme ve çevre kirliliği sorunlarını da barındırmaktadır. Kocaeli, yarattığı ekonomik güç nedeniyle önemli oranda göç almaktadır. Deprem ise çarpık kentleşmenin yarattığı sorunlar üzerine eklenmiş ve yeni sorunlara yol açmıştır. Deprem sonrası, bölgede yeniden yapılanma süreçleriyle eş zamanlı epidemiyolojik çalışmalar yapılmıştır. İlk çalışmalar çadır kent ve prefabrik konutlarda gerçekleştirilmiştir. Depremin ilk iki yılında çadır kent ve prefabrik konutlar ile ilçe merkezlerinde yapılan çalışmalarda TSSB yaygınlığı % 23 ile % 43, MD yaygınlığı ise % 16 ile % 31 arasında bulunmuştur (Başoğlu ve ark. 2002, Başoğlu ve ark. 2004, Şalcıoğlu ve ark. 2003, Tural ve ark. 2004a). İzmit il merkezini temsil eden ve 683 kişilik bir örnek grubuyla yapılan ilk çalışma depremden 3 yıl sonra gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, TSSB ve diğer psikiyatrik bozuklukların yaygınlıklarının saptanması amaçlanmıştır. İlk kez bu çalışmada yapılandırılmış bir tanı görüşmesi olan CIDI ve diğer psikopatoloji ölçekleri yüz yüze görüşmeler yoluyla uygulanmıştır. TSSB ve MD nun 3 yıllık yaygınlıkları, % 19,2 ve % 18,7, görüşmenin yapıldığı aydaki yaygınlıkları ise % 11,7 ve % 10,5 olarak saptanmıştır. TSSB ve MD eştanısı ise % 4.4 tür ve depresyonun eşlik ettiği durumlarda TSSB nun iyileşmesi güçleşmektedir (Tural ve ark. 2004b). Tedavi başvuruları Alan çalışmaları dışında, Değirmendere ilçe merkezi, çadır kent ve prefabrik konutlarda bulunan merkez veya ofislere depremden ortalama olarak 14 ay sonra tedavi ya da danışmanlık gereksinimi ile başvuran 1027 kişide TSSB ve MD yaygınlıkları sırasıyla % 63 ve % 42 olarak saptanmıştır (Livanou ve ark. 2002). TSSB belirleyicileri Bu çalışmalarda çeşitli risk etmenleri de saptanmıştır: Kadın olmak, psikiyatrik ve fiziksel hastalık öyküsü ve ailede psikiyatrik hastalık öyküsünün bulunması, önceki travmatik yaşantılar, bekar yalnız yaşamak, kaynak kaybı, depremin nesnel ve öznel şiddeti, yakın kaybı, düşük eğitim düzeyi, yaşlılık ve arama kurtarma çalışmalarına katılmak öne çıkan risk etmenleridir (Başoğlu ve ark. 2002, Başoğlu ve ark. 2004, Şalcıoğlu ve ark. 2003, Tural ve ark 2004b, Kılıç ve Ulusoy 2003). Risk altındaki topluluklarla yapılan çalışmalar Kurumlar Afetlerden sonra toplum içinde yapılan alan çalışmaları kadar önemli diğer çalışma alanları da yüksek risk altındaki gruplardır. 17 Ağustos Depremi nin bir başka özelliği de bölgedeki sanayi tesislerini etkilemesi olmuştur. Depremden en fazla etkilenen ve en çok gündemde kalan kurumların başında TÜPRAŞ gelir. Bu kurum, depremde 17 çalışanını kaybetmiştir. Bu kayıplar işyeri dışında olmuştur. 17 Ağustos ta deprem nedeni ile 115 metre yüksekliğindeki bacanın 500 derecelik fırınların üstüne devrilmesi ile başlayan yangın rafinerinin iki yerinde daha çıkmış, uzun ve zorlu 207

5 çalışmaların sonunda 4 günde söndürülebilmiştir. Yangınlar sırasında 6 tank alev almış, akaryakıt ve kırtasiye ambarları yanmıştır. TÜPRAŞ ta ilk hasar tespitinde 115 milyon dolarlık hasar açıklanmıştır. Depremden sonraki ilk 3 ay içinde % 50 kapasite ile çalışmaya başlamış, bir yıl içinde tekrar tam kapasite çalışır hale gelmiştir. Depremden sonra, TÜPRAŞ taki iş kazalarının önemli oranda arttığı belirtilmektedir (TÜPRAŞ Yıllık Rapor 2000). Depremden iki yıl sonra TÜPRAŞ çalışanlarının ve ailelerinin özellikle deprem, yangın, iş ve trafik kazaları, yakın kaybı gibi travmatik yaşantılarının neden olduğu psikolojik sorunlara yönelik; iş yeri merkezli, sürekliliği olan ve psikolojik destek sunmayı amaçlayan bir proje hayata geçirilmiştir. Tüpraş çalışanlarını temsil eden 422 kişilik bir örnek grubuyla yapılan ve öz bildirim ölçeklerinin kullanıldığı kesitsel bir çalışmada depreme bağlı TSSB % 7.6 ve MD % 4.4 yaygınlığında bulunmuştur. Çalışanlar için risk etmenleri; Kadın cinsiyet, dul/ayrılmış-boşanmış olmak/yalnız yaşamak, ruhsal hastalık öyküsünün olması, ailesinde ruhsal hastalık öyküsü bulunması ve sosyal destek görememektir. Örnek grubunda 38 kişinin iş kazası geçirdiği saptanmıştır. İş kazası geçirenlerin daha fazla sayı ve türde travmatik olay yaşadığı, daha fazla tedavi yardımı aradıkları, daha belirgin bir anksiyete yaşayıp işlevsellik kayıplarının daha fazla olduğu saptanmıştır. İş yerine kurulan ve sürekli hizmet veren psikolojik destek biriminin varlığı, çalışanların tedavi arama davranışlarını kolaylaştırmıştır. Bu değer, programdan önce % 11.6 iken, destek programıyla birlikte % 32.7 ye çıkmıştır (Aker ve ark. 2003). Sağlık çalışanları Hastane çalışanları Sağlık çalışanları gerek insan kaynaklı, gerekse teknolojik veya doğal olan çeşitli felaketlere maruz kalabilmektedir. Travmayı birebir yaşamaları ve travmadan etkilenen kişilere yardımcı olmaya çalışmaları yaşadıkları ruhsal travmanın boyutlarını değiştirir. Bazıları çalışmalara gönüllü katılırken, bazıları zorunlu olarak yer almışlardır. Afetlere hazırlıksız yakalanma, ne zaman, nerede, ne yapacağını bilememe, afetten zarar görmüş olma, geçmişteki olumsuz ruhsal travma yaşantıları, afetle baş edememe ve destek sistemlerinin olmaması gibi etmenler sağlıkçıların ruhsal durumlarını ve iş verimlerini etkilemektedir. Aşırı iş yükü, görev belirsizliği, sorumluluk yükü, görev çatışması, işyerinden ayrılamama, işle ilgili karar sürecine katılamama, işin gerekliliğine inanmada eksiklik, gelecek belirsizliği, iş doyumu eksikliği, iş konusunda kaygılanma, ruhsal yönden etkilenme, sosyal değişkenler ve destek eksikliği hekimler ile diğer sağlık çalışanları için zorlayıcı konulardır (Yavuz 2004, Freedy ve ark. 1992, Carr ve ark. 1995, Aker 2000). Deprem sonrası 3. yılda Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi (KOÜTF) Hastanesi çalışanlarının afet ve diğer travmatik olaylara bağlı ruhsal sorunlarını saptamak, tedavi ve/veya danışmanlık hizmeti vermek amacıyla bir program başlatılmıştır. Dört yüz on üç kişinin katıldığı kesitsel çalışmada, TSSB % 2.7 ve MD % 1 olarak saptanmıştır. Ancak çalışanlar, sağlıkçılar ve yardımcı hizmetliler olarak karşılaştırıldığında TSSB ve depresyon oranları sağlıkçılarda belirgin olarak daha yüksektir. Hastane çalışanlarında yaşanan travma sayısının fazlalığı, ruhsal hastalık öyküsü, sigara ve alkolmadde kullanımı, ailede ruhsal hastalık öyküsü, depremin nesnel şiddeti, kaynak kaybı, kadın cinsiyet ile çocukluk çağı ve insan eliyle oluşturulan travmalara maruz kalma, TSSB riskini anlamlı olarak artırmaktadır (Acicbe ve ark. 2003). Acil yardım hizmetleri çalışanları Afetten sonraki ilk 24 saati kapsayan akut dönemde kendisinden hizmet beklenen 112 Acil Yardım personeli özellikle önemli bir risk grubudur. Kocaeli 112 Acil yardım hizmetlerinde görev yapan sağlık çalışanlarının ruhsal sorunlarını saptamak ve olası bir afete karşı bireysel hazırlık durumlarını değerlendirmek amacıyla 92 çalışanın katılımıyla tanımlayıcı tipte bir çalışma yapılmıştır. Afette verimli çalışmayı etkileyebilecek en önemli etmenler çoğunlukla yakın kaybının olmaması ile sağlıkçının kendisinin ve yakınlarının güvende olduğunu bilmesi olarak belirtilmiştir. Afet durumlarında çalışmakla ilgili en fazla kaygı yaratabilecek durum ise görev ve sorumluluklarla ilgili belirsizliklerdir. Çalışanlar, yaşadıkları depreme bağlı yeniden yaşantılama, kaçınma küntleşme ve aşırı uyarılmışlık gibi travmatik stres belirtilerini % 10 ile % 29 gibi değişen oranlarda yaşamaktadır. Ruhsal tedaviye ihtiyaç duyanların oranı % 9 dur. Bununla birlikte, ruhsal sorunları olduğunda en fazla yakınlarından yardım almaktadırlar (Çakmak ve ark. 2004). Yardım ekipleri ve itfaiye çalışanları Ölü ve yaralılarla uğraşmak, cesetlerin görüntü ve kokuları, sıklıkla yaşamsal tehdit içeren durumlara maruz kalmak, fiziksel olarak kötü koşullarda ve görece yetersiz ekipman donanımı ile çalışmak itfaiye çalışanlarını ruh sağlığı açısından risk altına 208

6 sokmaktadır (Al-Naser ve Everly 1999, Bryant ve ark. 1995, Wagner ve ark. 1998). İzmit ilinde görev yapan itfaiye çalışanlarına yönelik bir destek programında TSSB yaygınlığı % 8.5 bulunurken, depresyon saptanmamıştır. İtfaiye çalışanlarında, farklı travmalarla karşılaşmak TSSB belirtilerini de artırmaktadır. Ruhsal hastalık öyküsü olanlar ve daha önce yaşadıkları travmalar nedeniyle belirgin anksiyetesi olan kişiler daha fazla risk altındadır. Bununla birlikte öğrenim durumu yüksek olanlar, kendisinde veya ailesinde ruhsal hastalık öyküsü olanlar, belirgin sıkıntı hissedenler ve işlevselliği etkilenenler daha fazla yardım talebinde bulunmuşlardır (Duruduygu ve ark. 2003). Kocaeli de toplum tabanlı ve risk altındaki topluluklarla yapılan epidemiyolojik çalışmaların bir derlemesi Tablo 1 de yer almaktadır. Deprem sonrası Kocaeli bölgesi epidemiyolojik verilerine ilişkin sonuçlar ve ruh sağlığı hizmetlerine ilişkin öneriler Gerek toplum tabanlı, gerekse yüksek risk altındaki topluluklarda yapılan çalışmalar afet sonrası ruh sağlığı hizmetlerinin yapılanması ile ilgili fikir verebilir. Bu konudaki sonuç ve öneriler şunlardır; 1. Depremden yıllar sonra bile başta TSSB ve MD olmak üzere travma ile ilişkili sendromlar yaygın bir toplum sağlığı sorunudur. 2. Özellikle MD ve TSSB birlikteliği iyileşmeyi güçleştirmektedir. Bu nedenle tarama ve yardım programlarında bu iki hastalığı ön plana almak gerekir. 3. Afet sonrası ruh sağlığı hizmetlerinin uygulanmasında alışılmış psikiyatri uygulamalarının dışına çıkarak, toplum tabanlı veya alanda uygulanabilecek çalışmalara yönelmek gerekir. 4. İş yeri merkezli modeller ruhsal durum saptamasını ve yardım arama davranışını kolaylaştırmaktadır. 5. Afetler, hastane çalışanları ve özellikle sağlık hizmeti verenlerde, genel toplum ortalamasından düşük olmakla birlikte, travmatik stres belirtilerine, rahatsızlığa ve işlev kaybına yol açmaktadır. 6. Hastane çalışanları, özellikle sağlıkçılar, karşılaştıkları travmatik olayların fazlalığı göz önüne alınırsa felaket sonrası yapılacak müdahalelerde üzerinde durulması gereken özel bir gruptur. 7. Sağlık çalışanlarının afete hazır olmaları ve çalıştıkları ortamın güvenli olması verecekleri hiz- meti ve ruhsal durumlarını olumlu yönde etkileyecektir. 8. İtfaiye çalışanları, ruhsal travmalara açık olmaları ve travmaya uğramış kişilere yardım etmek zorunda olmaları nedeniyle üzerinde durulması gereken bir grubu oluştururlar. 9. Risk altındaki gruplarda yapılacak sorun saptama çalışmalarının psikolojik destek programlarıyla desteklenmesi gerekmektedir. AFET ve RUH SAĞLIĞI HİZMETLERİ Marmara Bölgesi ve doğal afet sonrası durumla sınırlı bu bilgi ve öneriler doğrultusunda afet sonrası ruh sağlığı hizmetlerinin planlanması ve uygulamaya dönük çalışmalara ilişkin tartışmaların gözden geçirilmesi toplum ruh sağlığı politikaları açısından önemli görünmektedir. Hizmetin sürekliliği Afet dinamik bir olgudur ve afetle mücadele oldukça dinamik yaklaşımlar gerektirir. Halk sağlığı açısından afeti, öncesi ve hemen sonrası ile sınırlamak, doğru politikalar üretmemizi engelleyecektir. Afet sonrası geliştirilecek sağlık politikalarının mutlaka afetten yıllar sonrasını da içine alacak şekilde yapılandırılması gerekir. Bu nedenle önceliğe göre sıralama (triyaj) kavramının farklı yorum ve uygulamalarına gereksinimimiz olduğu açıktır. Önceliğe göre sıralama, hasta sayısının yerel sağlık kapasitesini aştığı durumlarda olay yeri, hastane ve hastane birimleri arasında seyir ölçütleri üzerinden hastaların bakım önceliklerine ve sevk edilecekleri sağlık kuruluşlarına karar vermektir. Esnek, dinamik ve sürekli bir uygulamadır. Etkilenen kişilerin sağlığını korumak, ileride oluşabilecek kayıp, yaralanma ve hastalıkları en aza indirmek, hastanelere olan aşırı yüklenmeyi engellemek, kaynakları etkili kullanmak amaçları arasındadır. Önceliğe göre sıralama işlemi basit olmalıdır. Temel bilgiye sahip sağlık personeli olmayan kişiler tarafından da uygulanabilmelidir. Uygulandığı bölgede standart olmalıdır. Önceden planlanmalı, sınanmalı ve sık sık gözden geçirilerek gerekli değişiklikler yapılmalıdır. Bölgedeki tüm hekimler tarafından bilinmeli ancak yönlendirme uygulaması sınırlı sayıdaki görevliler tarafından yapılmalıdır. En önemli koşullarından birisi ise afetten etkilenen herkese ara vermeksizin uygulanmasıdır (Durak ve Vatansever 2002). Tüm bu özellikler önceliğe göre sıralamanın önemini vurgular ve ruh sağlığı hizmetlerinin sunumunda hizmetlerin yapılanmasına ışık tutar. 209

7 Afet sonrası ruh sağlığı politikaları Her afetin özel koşulları vardır ve elde edilen bilgi ve deneyimler bundan sonraki afetlerde yol göstericidir. Bu nedenle bilgiyi kaydetmek, planlamak, araştırmak ve üretmek sonraki afetlerle mücadelede elimizdeki en önemli araçlardan olacaktır. Afete yönelik koruyucu yaklaşımların önemi inkar edilemez. Afete karşı koruma yaklaşımlarını birincil, ikincil ve üçüncül koruma olarak üç temel başlıkta toplayabiliriz. Öncelik, tüm halk sağlığı yaklaşımlarında olduğu gibi birincil korumadır; yani etkenin (afetin) insanı etkilemesini engellemektir. Burada ruh sağlığı çalışanlarının ilgili disiplin ve sektörlerle her aşamada olduğundan daha fazla işbirliğine girmesi gerekir. Ayrıca ruh sağlığı çalışanlarının toplumun ve özellikle sağlık ve acil yardım çalışanlarının, yardım ekiplerinin, çeşitli kurumlarda çalışanların afete hazırlanmaları açısından önemli rolleri olacaktır. Hazırlık evresi, ODD sağlık yönetiminin en önemli dönemidir. Toplumun felakete hazırlanmak için yaptığı tüm etkinlikleri kapsar. Örgütlenme, yasal düzenleme, kaynak organizasyonu, afete karşı plan hazırlanması, eğitim, izleme ve değerlendirme bu aşamada yapılmalıdır (Yavuz 2004). Ruh sağlığı çalışanları, bu aşamada çeşitli şekillerde devreye girebilir. Hazırlıklı olmak ve afetin yaratabileceklerini kestirebilmek bir anlamda ruhsal açıdan da koruyucu etmenlerdir (Başoğlu ve ark. 1997, Norwood ve ark. 2000). Ruh sağlığında tedavi hizmetleri daha çok ikincil koruma aşamasında ve sonrasında kullanılmaktadır. Bu dönemde, artık insan afetle karşılaşmıştır ve önemli olan ortaya çıkan sorun ve hastalıkların süregenleşmesini engellemektir. Ancak, afetle karşılaşan kişilerin büyük bir çoğunluğu psikiyatrik anlamda hasta olmayacağı için, alışılmış psikiyatri uygulamaları oldukça yetersiz kalır (North 2003). Bu nedenle, bu aşamada da çok yönlü bir yaklaşım gereklidir. Kurumlar arası işbirliğinin başlatılması ve sürdürülmesinin çok önemli bir işlevi olacaktır. İkincil korumanın en önemli işlevlerinden biri yüksek risk gruplarının taranması ve olası bir sorun ya da hastalık riski altında olan kişilerin erken dönemde saptanmasıdır (Aker ve ark. 2004a). Böylece bakım ve sevk önceliklerine daha sağlıklı ve etkili bir şekilde karar verilmiş olur. Tarama programlarının tedavi ya da en azından psikolojik eğitim ve destek gibi etkinliklerle desteklenmesi etik bir zorunluluktur. Bu uygulamaların birinci basamakla birlikte yapılması ve burada çalışan sağlıkçıların eğitim ve ruhsal açıdan desteklenmesi gerekir. Birinci basamağa verilecek eğitimin, en azından belirli bölgelerde, eşgüdüm içinde olması çok daha yararlı olacaktır (Aker ve ark. 2004b). Eğitimi yalnızca sağlıkçılarla sınırlı tutmamak, afet gibi olaylarda önemli işlevleri olacak olan görevlilere, öğretmenlere, yardım ekiplerine yaymak gerekir. İkincil korumada yapılmak istenen; hastalıkları ortaya çıkmadan erken dönemde önlemeye çalışmak veya ortaya çıkmış hastalığı kısa sürede tedavi edebilmektir. Bir başka ifadeyle bunlar erken dönem veya önleyici yaklaşımlardır. Bu hastalıkların başında TSSB ve MD gelmektedir. Ek tanılı durumlar seyri olumsuz etkileyebildiği için ruhsal travmanın değerlendirilmesinde psikopatolojiye sadece TSSB boyutuyla bakmamak gerekir. Yeti yitimi, sorunların verdiği rahatsızlık hissi ve tedavi arama davranışı özel olarak değerlendirilmesi gereken alanlardır. Afetlerden sonra, tedavi arama veya tedaviye ulaşma davranışlarının sıklığı yeti yitimi ve psikopatoloji şiddetine koşut olmayabilir (Aksoy ve Kılıç 2001). Bu yüzden, yapılacak olan alan çalışmalarının özellikle ikincil koruma aşamasında önemli bir işlevi vardır. Kişilerin tedaviye ulaşmalarını kolaylaştıracak bilgilendirici ve hizmet özellikleri olan programlara ağırlık verilmesi gerekir. Afetlerden sonra sadece hasta olanlara değil, bazı belirtiler nedeniyle sıkıntı yaşayan veya bu belirtileri nedeniyle sorunları süregenleşebilecek kişilere de hizmet gitmelidir. Tedavide etkinliği bilinen, kolay ve yaygın bir şekilde uygulanabilecek yöntemlere öncelik verilmelidir. Ayrıca, afetler sonrası özellikle kardiyovasküler sistem hastalıkları başta olmak üzere genel tıbbi durumlarda da bir artış olacağından kişilerin tüm tıbbi gereksinimleri açısından değerlendirilmesi yararlı olur (Durak ve Vatansever 2002). İkincil korumada erken dönem müdahaleler önemli olmakla birlikte, belirli bir oranda hastanın sorunlarının süregenleşebileceği bilinmeli ve ruh sağlığı hizmetleri kalıcı hale getirilmelidir. Bu kalıcılıkla birlikte hastalıkları süregenleşen, fiziksel ve ruhsal yeti yitimi ortaya çıkan kişiler için üçüncül koruma aşamasına geçilir (North 2003). Üçüncül korumada rehabilitasyon hizmetlerinin sunumu alan çalışmaları kadar önemlidir. Özellikle ikincil ve üçüncül koruma aşamalarını içerecek şekilde hazırlanan tedavi kılavuzlarının gerek uygulama, gerekse politikaların oluşturulmasına veya oluşmuş olan politikaların tartışılmasına önemli katkıları olacaktır. Deprem sonrası ruhsal bir sorun olup olmadığını saptarken, normal yanıt patolojik yanıt; psi- 210

8 kolog psikiyatrist; devlet sivil toplum örgütü gibi ikilemlere sıkışmamak gerekir. Bu nedenle, esnek ve sürekli kendini geliştirebilecek bir yönelimle eğitim, destek ve paylaşımdan psikiyatrik tedaviye uzanan bir yelpazedeki farklı yaklaşımları, yerinde ve yeterince kullanmak önemlidir. Sadece hastalık modellerine sınırlı kalınmamalı, koruyucu hekimlik anlayışı vurgulanarak, toplum tabanlı afet psikiyatrisi üzerinde biraz daha fazla yoğunlaşmak gerekmektedir. Ayrıca, sağlık hizmetlerinin nitelik ve nicelik açısından yer yer deprem öncesi koşullarına ulaşamaması, afet yaşanan bölgelerdeki ciddi ekonomik güçlüklerin çözümü ve uygulanan sağlık politikalarının aksaklıkları gibi konularda kamuoyu oluşturulmalıdır. KAYNAKLAR Acicbe Ö, Aker T, Özten E ve ark. (2003) Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Çalışanlarında Ruhsal Travma ve Etkileri. 39. Ulusal Psikiyatri Kongresi Poster Bildiri, Antalya. Aker AT, Acicbe Ö, Sorgun E ve ark. (2003) Ruhsal Travmaya Yaklaşım: İş Yeri Temelli Psikososyal Destek Projesi (TÜPRAŞ Destek) 39. Ulusal Psikiyatri Kongresi Poster Bildiri, Antalya. Aker T (2000) Temel Sağlık Hizmetlerinde Psikososyal Travmaya Yaklaşım, İstanbul. Aker T, Hamzaoğlu O, Boşgelmez Ş (2004a) Kocaeli Ruhsal Travma Kısa Tarama Ölçeği nin geçerliği IX. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi Sözel Bildiri, Ankara. Aker T, Ögel K, Mestçioğlu Ö ve ark. (2004b) Approach to Psychosocial Trauma in Primary Health Care: A Training and Application Model. Annual Meeting of Disaster Psychiatry Outreach Miami Sözel Bildiri, ABD. Aker T, Sorgun E, Aksoy A ve ark. (2004c) Türkiye de Ruhsal Travmanın Son Otuz Yılı. Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği Yayınları, İstanbul. Aksoy A, Kılıç C (2001) Değirmendere Şehir Merkezinde Deprem Sonrası Ruh sağlığı Hizmeti Kullanımı. Bahar Sempozyumları 5 Poster Bildiri, Antalya. Al-Naser F, Everly GS (1999) Prevalance of Posttraumatic Stres Disorder Among Kuwaiti Fire Fighters. Int J Emerg Ment Health, 1: Armenian HK, Morikawa M, Melkonian AK ve ark. (2000) Loss as a determinant of PTSD in a cohort of adult survivors of the 1988 earthquake in Armenia: implications for policy. Acta Psychiatr Scand, 102: Armenian HK, Morikawa M, Melkonian AK ve ark. (2002) Risk factors for depression in survivors of the 1988 Earthquake in Armenia. J Urban Health, 79: Başoğlu M, Kılıç C, Şalcıoğlu E ve ark. (2004) Prevalence of Posttraumatic Stress Disorder and Comorbid Depression in Earthquake Survivors in Turkey: An Epidemiological Study. J Trauma Stress, 17: Başoğlu M, Mineka S, Paker M ve ark. (1997) Psychological preparedness for trauma as a protective factor in survivors of torture. Psychol Med, 27: Başoğlu M, Şalcıoğlu E, Livanou M (2002) Traumatic stress responses in earthquake survivors in Turkey. J Trauma Stress, 15: Başoğlu M, Şalıcıoğlu E, Livanou M ve ark. (2001) A study of the validity of a screening instrument for traumatic stress in earthquake survivors in Turkey. J Trauma Stress, 14: Briere J, Elliott D (2000) Prevalence, Characteristics, and Long-Term Sequelae of Natural Disaster Exposure in the General Population. J Trauma Stress, 13: Bryant A, Richard A, Allison H (1995) Postraumatic stress in volunteer firefigthers: predictors of stress. J Nerv Men Dis, 183: Carr VJ, Lewın TJ, Webster RA ve ark. (1995) Psychosocial sequelae of the 1989 Newcastle earthquake: I. Community disaster experiences and psychological morbidity 6 months post-disaster. Psychol Med, 25: Çakmak HE, Aydın R, Can Y ve ark. (2004) Kocaeli İli 112 Acil Yardım Birimlerinde Çalışan Personelin Geçmiş Afetlerden Etkilenme ve Olası Afetlere Hazırlık Durumlarının Saptanması. Ruhsal Travma Toplantıları III; Afet sonrası Ruh Sağlığı: Önleme, Tedavi ve Örgütlenme Sözel Bildiri, İstanbul. Devlet Planlama Teşkilatı Başbakanlık Basın Raporu (1999) World Wide Web: doc. Durak Hİ, Vatansever K (2002) Olağandışı Durumlara Yanıt Acil Evre (İlk Saat) Olağandışı Durumlarda Sağlık Hizmetleri: Sağlık Çalışanının El Kitabı Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi, s Duruduygu M, Aker AT, Acicbe Ö (2003) İzmit Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Çalışanlarında Ruhsal Travma ve Etkileri. 39. Ulusal Psikiyatri Kongresi Poster Bildiri, Antalya. Freedy JR, Shaw DL, Jarrell MP ve ark. (1992) Towards an understanding of the psychological impact of natural disasters: an application of the conservation of resources stress model. J Trauma Stress, 5: Goenjian AK, Najarian LM, Pynoos RS ve ark. (1994) Posttraumatic stress disorder in elderly and younger adults after the 1988 earthquake in Armenia. Am J Psychiatry, 151: Goenjian AK, Steinberg AM, Najarian LM ve ark. (2000) Prospective study of posttraumatic stress, anxiety, and depressive reactions after earthquake and political violence. Am J Psychiatry, 157: Karamustafalıoğlu O (2004) Deprem Sonrası İstanbul İli nde Ruhsal Travmanın Etkilerinin Değerlendirilmesi. Ruhsal Travma Toplantıları III; Afet Sonrası Ruh Sağlığı: Önleme, Tedavi ve Örgütlenme Sözel Bildiri, İstanbul. Karancı AN, Rüstemli A (1995) Psychological consequences of the 1992 Erzincan (Turkey) Earthquake. Disasters, 19: Kasapoğlu A, Ecevit M (2003) Impact of the 1999 East Marmara Earthquake in Turkey Population and Environment, 24: Kılıç C, Ulusoy M (2003) Psychological effects of the November 1999 earthquake in Turkey; an epidemiological study. Acta Psychiatr Scand, 108: Kılıç C, Göğüş A (1997) Composite International Diagnostic Interview: CIDI (Turkçe versiyonu). Hacettepe Universitesi Psikiyatri AD, Dünya Sağlık Örgütü İşbirliği Merkezi Yayınları, Nurol Yayıncılık, Ankara. Kokai M, Senta F, Naotaka S ve ark. (2004) Natural disaster and mental health in Asia. Japan Psychiatry and Clinical Neurosciences, 58: Lai TJ, Chang CM, Connor KM ve ark. (2004) Full and partial PTSD among earthquake survivors in rural Taiwan. Journal of Psychiatric Research, 38 :

9 Livanou M, Basoglu M, Salcioglu E ve ark. (2002) Traumatic stress responses in treatment-seeking earthquake survivors in Turkey. J Nerv Ment Dis, 190: McMillan JC, North CS, Smith EM (2000) What parts of PTSD are normal: Intrusion, avoidance or arousal? [Data from the Northridge, California, Earthquake]. J Trauma Stress, 13: North CS, Nixon SJ, Shariat S ve ark. (1999) Psychiatric disorders among survivors of the Oklahoma City Bombing. JAMA, 282: North CS, Spitznagel EL, Smith EM (2001) A prospective study of coping after exposure to a mass murder episode. Ann Clin Psychiatry, 13: North CS (2003) Psychiatric Epidemiology of Disaster Responses in Trauma and Disaster An. Review of Psychiatry, Ursano RJ, Norwood MD (Ed), 22: Norwood AE, Ursano RJ, Fullerton CS (2000) Disaster Psychiatry: Principles and practice. Psychiatric Quarterlly, 71: Saçaklıoğlu F, Sarıkaya Ö (2002) Olağandışı Durumlarla İlgili Temel Kavramlar Olağandışı Durumlarda Sağlık Hizmetleri: Sağlık Çalışanının El Kitabı Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi, s Sattler DN, Preston AJ, Kaiser CF ve ark. (2002) Hurricane Georges: A cross-national study examining preparedness, resource loss, and psychological distress in the U.S. Virgin Islands, Puerto Rico, Dominican Republic, and the United States. J Trauma Stress, 15: Sharan P, Chaudhary G, Kavathekar SA ve ark. (1996) Preliminary report of psychiatric disorders in survivors of a severe earthquake. Am J Psychiatry, 153: Şalcıoğlu E, Başoğlu M, Livanou M (2003) Long-term psychological outcome for non-treatment-seeking earthquake survivors in Turkey. J Nerv Ment Dis, 191: Tanrıdağlı C, Karancı N, Aker T (2004) The predictors of posttraumatic growth among the survivors of the 1999 Marmara Earthquake, Turkey. Ruhsal Travma Toplantıları III; Afet Sonrası Ruh Sağlığı; Önleme, Tedavi ve Örgütlenme Poster Bildiri, İstanbul. Tural U, Aker T, Önder E ve ark. (2004a) Posttraumatic stress disorder and comorbid depression after Marmara Earthquke; An epidemyological study. Annual Meeting of Disaster Psychiatry Outreach, Miami Sözel Bildiri, ABD. Tural Ü, Coşkun B, Önder E ve ark. (2004b) Psychological Consequences of the 1999 Earthquake in Turkey. Journal of Traumatic Stress, 17: Tüpraş Yıllık Rapor (2000) world wide web:www.tupras.com. tr/rapor2000.htm Uğuz S, Seydioğlu G (2003) Psychosocial sequelae of the 1998 Ceyhan-Adana Earthquake: A Prospective Study. European Neuropsychopharmacology, 13 (Suppl 4) Uğuz S (2004) Adana Depremi ve uzun dönemli sonuçları. Ruhsal Travma Toplantıları III; Afet Sonrası Ruh Sağlığı: Önleme, Tedavi ve Örgütlenme Poster Bildiri, İstanbul. Vatansever K, Türk M, Vatansever M (2002) Olağandışı durumların epidemiyolojik özellikleri. Olağandışı Durumlarda Sağlık Hizmetleri: Sağlık Çalışanının El Kitabı, Türk Tabipleri Birliği Merkez Konseyi, s Wagner D, Heinrichs M, Ehlert U (1998) Prevalance of symptoms of posttraumatic stress disorder in german professional fire fighters. Am J Psychiatry, 155: Watanabe C, Okumura J, Chiu TY ve ark. (2004) Social support and depressive symptoms among displaced older adults following the 1999 Taiwan Earthquake. J Trauma Stress, 17: Yavuz CI (2004) Afet Sonrası Organizasyon. Neler Yapıyoruz, Nasıl Yapıyoruz? Ruhsal Travma Toplantıları III; Afet Sonrası Ruh Sağlığı; Önleme, Tedavi ve Örgütlenme Sözel Bildiri, İstanbul. 212

ÖZGEÇMİŞ. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Alper Aksoy 2. Doğum tarihi : 10/05/1971 3. Unvanı : Uzman Psikolog 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Hacettepe Üniversitesi 1990-1995 Lisansüstü Uygulamalı

Detaylı

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır.

Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. Son iki yılda ilaç endüstrisi ve başka kuruluşlarla gelir getirici ilişkim olmamıştır. TIP EĞİTİMİNDE SOSYAL PSİKİYATRİ Prof.Dr. Orhan DOĞAN Üsküdar Üniversitesi, İstanbul Tıp eğitiminde psikiyatri Tıp

Detaylı

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır.

Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Son 2 yıl içinde ilaç endüstrisiyle kongre sponsorluğu dışında bağlantım olmamıştır. Lohusalık döneminde ruhsal hastalıklar: risk etkenleri ve klinik gidiş Doç.Dr. Leyla Gülseren 25 Eylül 2013 49. Ulusal

Detaylı

2002-2003 Bilişsel ve Davranışçı Terapiler Eğitimi (teorik temel) Eğitmen: Prof. Dr. M. Z. Sungur/ İstanbul

2002-2003 Bilişsel ve Davranışçı Terapiler Eğitimi (teorik temel) Eğitmen: Prof. Dr. M. Z. Sungur/ İstanbul H. GAYE TOLUN Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Kişisel Bilgi: Doğum tarihi: 19.10.1971 Doğum yeri: Ankara Medeni durum: Evli, 1 çocuklu Eğitim ve Görev: 2008 Serbest Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

Detaylı

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ

ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ BİRİNCİ AY EĞİTİMLERİ ULUSLARARASI TRAVMA ÇALIŞMALARI PROGRAMI - İSTANBUL - NEW YORK İSTANBUL BİLGİ ÜNİVERSİTESİ Düzey Tarih Gün Zaman Seminerin Konusu Eğitimciler 25/10/13 26/10/13 27/12/13 Cuma 18:00-20:00

Detaylı

Doğal Afetler ve Kent Planlama

Doğal Afetler ve Kent Planlama Doğal Afetler ve Kent Planlama Yer Bilimleri ilişkisi TMMOB Şehir Plancıları Odası GİRİŞ Tsunami Türkiye tektonik oluşumu, jeolojik yapısı, topografyası, meteorolojik özellikleri nedeniyle afet tehlike

Detaylı

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur.

Ayşe Devrim Başterzi. Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Ayşe Devrim Başterzi Son iki senedir ilaç endüstrisi ve STO ile araştırmacı, danışman ya da konuşmacı olarak herhangi bir çıkar çatışmam yoktur. Epidemiyoloji ve eğitim mi? Eğitim ve epidemiyoloji mi?

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı

BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ. Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA DİYABETİK AYAK İNFEKSİYONLARI EPİDEMİYOLOJİSİ VE ÖNEMİ Doç. Dr. Serap Çifçili Marmara Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı BİRİNCİ BASAMAKTA GÜNCEL DURUM > 6330 Aile Sağlığı Merkezi

Detaylı

Acil Durum ve Afet Yönetiminde İlk Yardımın Önemine İlişkin Küresel Yaklaşım

Acil Durum ve Afet Yönetiminde İlk Yardımın Önemine İlişkin Küresel Yaklaşım Acil Durum ve Afet Yönetiminde İlk Yardımın Önemine İlişkin Küresel Yaklaşım www.kizilay.org.tr www.ilkyardim.org.tr AFETİN TANIMI İnsanlar için fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel kayıplar doğuran,

Detaylı

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ

EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Kriz Dergisi 2(1): 235-240 EĞİTİM VEREN BİR DEVLET HASTANESİ PSİKİYATRİ POLİKLİNİĞİNE BAŞVURAN HASTALARIN TANI GRUPLARINA GÖRE SOSYODEMOGRAFİK ÖZELLİKLERİ Erol ÖZMEN, M.Murat DEMET, İlkin İÇELLİ, Gürsel

Detaylı

Deprem Sonrasında Bireylerin Anksiyete Düzeyleri ve Etkileyen Faktörler: Elazığ Merkezli Bir Ön Çalışma

Deprem Sonrasında Bireylerin Anksiyete Düzeyleri ve Etkileyen Faktörler: Elazığ Merkezli Bir Ön Çalışma Klinik Araştırma www.firattipdergisi.com Deprem Sonrasında Bireylerin Anksiyete Düzeyleri ve Etkileyen Faktörler: Elazığ Merkezli Bir Ön Çalışma Rabia BİLİCİ a1, Evren TUFAN 2, Levent TURHAN 1, Görkem

Detaylı

TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU. Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi

TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU. Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi TÜRKİYE DE İLKYARDIMIN SAĞLIK VE AFET ORGANİZASYONUNA ENTEGRASYONU Dr. Yavuz Üçkuyu Konya İl Ambulans Servisi AFET (Olağan Dışı Durum) l Toplumun tamamı veya belli kesimleri için fiziksel, ekonomik ve

Detaylı

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ* İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitimi Etkinlikleri 25 TÜRKİYE DE SIK KARŞILAŞILAN PSİKİYATRİK HASTALIKLAR Sempozyum Dizisi No:62 Mart 2008 S:25-30 PSİKİYATRİK BOZUKLUKLARIN EPİDEMİYOLOJİSİ*

Detaylı

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK

Açıklama 2008 2009. Araştırmacı: YOK. Danışman: YOK. Konuşmacı: YOK Açıklama 2008 2009 Araştırmacı: YOK Danışman: YOK Konuşmacı: YOK SİLAHLI ÇATIŞMA İLE İLİŞKİLİ TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA DİĞER BİYOLOJİK TEDAVİ SEÇENEKLERİ Dr. Cemil ÇELİK Sunumun hedefleri Silahlı

Detaylı

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Doç. Dr. Fatih Öncü. Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Doç. Dr. Fatih Öncü Bakırköy Prof. Dr. Mazhar Osman Ruh Sağlığı ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi Psikolojik taciz Bedensel Ruhsal Bedensel ve ruhsal Çalışma hayatında mobbing veya psikolojik

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

Depremzedelerde Ruh Sağlığı Hizme Kullanımı: 1999 Depremlerinin Sonuçları

Depremzedelerde Ruh Sağlığı Hizme Kullanımı: 1999 Depremlerinin Sonuçları Türk Psikiyatri Dergisi 2008; 19(2):113-123 Depremzedelerde Ruh Sağlığı Hizme Kullanımı: 1999 Depremlerinin Sonuçları Dr. Cengiz KILIÇ 1 Özet / Abstract Amaç: Ruhsal travmalardan sonra görülen ruhsal hastalıklar

Detaylı

Psikolog Dr. Nedret ÖZTAN nedretoztan@gmail.com. Yüksek Lisans, Psikoloji, Catholic University of America, Washington, D.C., 1979.

Psikolog Dr. Nedret ÖZTAN nedretoztan@gmail.com. Yüksek Lisans, Psikoloji, Catholic University of America, Washington, D.C., 1979. Psikolog Dr. Nedret ÖZTAN nedretoztan@gmail.com EĞİTİM Doktora, Klinik Psikoloji, Ankara Üniversitesi, 1996. Yüksek Lisans, Psikoloji, Catholic University of America, Washington, D.C., 1979. Lisans, Sosyoloji,

Detaylı

Psikososyal Tehlike ve Riskler

Psikososyal Tehlike ve Riskler İşyeri Hekimlerinin Gözünden Psikososyal Tehlike ve Riskler Yrd.Doç.Dr.Çiğdem Vatansever Namık Kemal Üniversitesi İş kaynaklı stres, Avrupalı işletmelerin temel çalışan sağlığı sorunlarından biridir. (ESENER,

Detaylı

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse

ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse ACOG Diyor ki! HER GEBE TAKİP SÜRECİNDE EN AZ BİR KEZ PERİNATAL DEPRESYON AÇISINDAN TARANMALIDIR. Özeti Yapan: Dr. Semir Köse Perinatal Depresyon gebelik süresince veya gebeliği takip eden ilk 12 ay boyunca

Detaylı

TTB nin Olağandışı Durumlarla İlgili Çalışmaları

TTB nin Olağandışı Durumlarla İlgili Çalışmaları TTB nin Olağandışı Durumlarla İlgili Çalışmaları 1990 yılında Körfez Krizi sonrasında Kuzey Irak tan sığınmacı akını 17 Ağustos 1999 Marmara depremi TTB ODSH Kolu Yönergesi çerçevesinde, TTB ODSH Kolu

Detaylı

TÜRK PSİKOLOGLAR DERNEĞİ MERKEZ TRAVMA BİRİMİ GEZİ PARKI EYLEMLERİNDEN ETKİLENENLERE YÖNELİK PSİKOSOSYAL DESTEK ÇALIŞMALARI. 1 Haziran-30 Ağustos 2013

TÜRK PSİKOLOGLAR DERNEĞİ MERKEZ TRAVMA BİRİMİ GEZİ PARKI EYLEMLERİNDEN ETKİLENENLERE YÖNELİK PSİKOSOSYAL DESTEK ÇALIŞMALARI. 1 Haziran-30 Ağustos 2013 TÜRK PSİKOLOGLAR DERNEĞİ MERKEZ TRAVMA BİRİMİ GEZİ PARKI EYLEMLERİNDEN ETKİLENENLERE YÖNELİK PSİKOSOSYAL DESTEK ÇALIŞMALARI 1 Haziran-30 Ağustos 2013 Türk Psikologlar Derneği Travma, Afet ve Kriz Birimi

Detaylı

AĞRIİLE HUZUR EVİ OLUR MU? DR. FİLİZ ŞÜKRÜ DURUSOY

AĞRIİLE HUZUR EVİ OLUR MU? DR. FİLİZ ŞÜKRÜ DURUSOY AĞRIİLE HUZUR EVİ OLUR MU? DR. FİLİZ ŞÜKRÜ DURUSOY GİRİŞ Yaşlılık Dünya Sağlık Örgütü tarafından 65 yaş ve üzeri dönem olarak tanımlamakta; Fiziksel görünüm, güç ve rol kaybı yaşanılan, yaşlılık dönemindeyeti

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ

Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Fatih Özcan ÖZGEÇMİŞ Adı Soyadı Doğum Yeri Mesleği Uzmanlığı Yabancı Dil : Fatih : Özcan : Çorum : Tıp Doktoru : Aile Hekimliği : İngilizce İletişim Adresi: Manisa Celal Bayar Üni. Tıp Fakültesi

Detaylı

Prof. Dr. Serap NAZLI

Prof. Dr. Serap NAZLI Prof. Dr. Serap NAZLI Eserler Listesi (2014) A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: A1. Nazlı, S. (2006). Comprehensive Guidance and Counselling Programme Practices in Turkey. Mediterranean

Detaylı

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm

Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Bursa Yakın Çevresi Deprem Tehlikesi ve Kentsel Dönüşüm Oğuz Gündoğdu ACİL DURUMLAR PANELİ KalDer Bursa Şubesi Çevre ve İş Güvenliği Kalite Uzmanlık Grubu 27 Mayıs 2015 Ülkemizde çağdaş anlamda Afet Yönetimi

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi

İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi İnfertilite ile depresyon ve anksiyete ilişkisi Y R D. D O Ç. D R. M İ N E İ S L İ M Y E TA Ş K I N B A L I K E S İ R Ü N İ V E R S İ T E S I TIP FA K Ü LT E S İ K A D I N H A S TA L I K L A R I V E D

Detaylı

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi

EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe 1. ofsport Sciences 2004, 15 (1),49-64 Dave/li Derleme EGZERSiziN DEPRESYON TEDAVisiNDEKi YERi VE ETKiLERi Ziya KORUÇ, Perlearı BAYAR Hacettepe Üniversitesi Spor Bilimleri

Detaylı

KOCAELİ SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ

KOCAELİ SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ KOCAELİ SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ ACİL SAĞLIK HİZMETLERİ TARİHÇE: Müdürlüğü ne bağlı olarak hizmet veren Kocaeli Acil Sağlık Hizmetleri 1998 yılı başında kurulma çalışmalarına başlamış olup, 01.06.1998 tarihinde

Detaylı

Prof.Dr. Hatice ÖZYILDIZ GÜZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikiyatri ABD

Prof.Dr. Hatice ÖZYILDIZ GÜZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikiyatri ABD Prof.Dr. Hatice ÖZYILDIZ GÜZ Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikiyatri ABD İÇERİK ALT TİPLENDİRMEDEKİ SORUNLAR KLİNİĞE YANSIMASI ÇEKİNGEN KİŞİLİK BOZUKLUĞUNUN ETKİSİ Tanısal bakı Sosyal fobi DSM-I de "Fobik

Detaylı

ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI RUHSAL DEĞERLENDİRME FORMU. Temel Yakınmalar. . Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Koruma Birimi

ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI RUHSAL DEĞERLENDİRME FORMU. Temel Yakınmalar. . Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Koruma Birimi . Üniversitesi Çocuk Koruma Uygulama ve Araştırma Merkezi Çocuk Koruma Birimi ÇOCUK İHMAL VE İSTİSMARI RUHSAL DEĞERLENDİRME FORMU Çocuğun Adı- Soyadı: Cinsiyeti: TC Kimlik No: Görüşmecinin Adı- Soyadı:

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

Bosna Kurbanlarına Yardım - Bosna ve Kosova dan Gelen Mültecilere Destek

Bosna Kurbanlarına Yardım - Bosna ve Kosova dan Gelen Mültecilere Destek Soydaş Uyum Eğitimi Bulgaristan dan göç eden soydaşlarımızın Türkiye de yerleşme, yaşama ve çalışmalarını kolaylaştırmak amacıyla 9 aylık bir sürede 4 ilde 33 seminer düzenlenmiş, 7.000 e yakın kişiye

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

TUKMOS ASKERİ PSİKİYATRİ KOMİSYONU 1.DÖNEM ÜYELERİ Kamil Nahit Özmenler Ali Bozkurt Aytekin Özşahin Haluk Savaş

TUKMOS ASKERİ PSİKİYATRİ KOMİSYONU 1.DÖNEM ÜYELERİ Kamil Nahit Özmenler Ali Bozkurt Aytekin Özşahin Haluk Savaş Tıpta Uzmanlık Kurulu (TUK), uzmanlık eğitiminde kullanılmak üzere çekirdek müfredat ve standartları belirlemek için Tıpta Uzmanlık Kurulu Müfredat Oluşturma ve Standart Belirleme Sistemi (TUKMOS) çerçevesinde

Detaylı

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır

Ruhsal Travma Değerlendirme Formu. APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır Ruhsal Travma Değerlendirme Formu APHB protokolü çerçevesinde Türkiye Psikiyatri Derneği (TPD) tarafından hazırlanmıştır A. SOSYODEMOGRAFİK BİLGİLER 1. Adı Soyadı:... 2. Protokol No:... 3. Başvuru Tarihi:...

Detaylı

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ

YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ YETİŞKİNLERDE MADDE BAĞIMLILIĞI DOÇ. DR. ARTUNER DEVECİ CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ PSİKİYATRİ A.D. Madde deyince ne anlıyoruz? Alkol Amfetamin gibi uyarıcılar Kafein Esrar ve sentetik kannabinoidler

Detaylı

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER

T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER T.C. ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ HEMŞİRELİK ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS PROGRAMLARI DERS İÇERİKLERİ I. YARIYIL ZORUNLU DERSLER PSH 501 - Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliği Temelleri

Detaylı

Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem. Sıklığı?? Klinik seyir??

Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem. Sıklığı?? Klinik seyir?? Doğum sonrası anksiyete bozukluğu için riskli dönem Sıklığı?? Klinik seyir?? Çocuğun ilk travmatik yaşam olayı emzirme bağlanma olumsuz sağlık koşulları yetersiz bakım Doğum Değişim İyi anne olabilecek

Detaylı

Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi

Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Doç. Dr. Naile BİLGİLİ Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Yaşlı nüfusa ilişkin en önemli sorunlardan biri bakım sorunudur. Yaşlı bakımı çok kapsamlı ve pahalı bir hizmettir. Özellikle 75 yaşın

Detaylı

Sivil Toplum Afet Platformu: Soma İçin Bilgi Paylaşımı Toplantısı 21.05.2014

Sivil Toplum Afet Platformu: Soma İçin Bilgi Paylaşımı Toplantısı 21.05.2014 Kurum Adı ÇALIŞMA ALANI NE YAPIYOR NEREDE HEDEF GRUP NE AŞAMADA KAPASITE ve EK BİLGİLER SİTAP adına Hayata Anne Çocuk Vakfı (AÇEV) İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı (İKGV) Bilgi Yönetimi ve Planlama Soma

Detaylı

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur.

Açıklama 2008 2010. Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Açıklama 2008 2010 Araştırmacı, danışman, konuşmacı: Herhangi bir maddi ilişki yoktur. Gençlerde DEHB nin Öğrenim Hayatı Üzerine Etkileri Dr Aytül Karabekiroğlu Samsun Mehmet Aydın Eğitim ve Araştırma

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ Dönem V Psikiyatri Staj Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü: Dönem Koordinatörü: Koordinatör Yardımcısı: Doç. Dr. Erkan Melih ŞAHİN Yrd. Doç. Dr. Baran GENCER Yrd. Doç. Dr. Oğuz GÜÇLÜ Yrd. Doç. Dr.

Detaylı

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara

Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD. 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, HÜTF Halk Sağlığı AD 5. ULUSAL İLK YARDIM SEMPOZYUMU 18.9.2014, Ankara Prof. Dr. Banu Çakır, 18.9.2014, Ankara 2 } Acil durum ve afetlerde ilk yardımcılardan beklenenler nelerdir?

Detaylı

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler

DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU. Dahili Servisler DİKKAT EKSİKLİĞİ HİPERAKTİVİTE BOZUKLUĞU Dahili Servisler Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHP) Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), her 10 çocuktan birinde görülmesi, ruhsal, sosyal

Detaylı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Nedir? Günlük rutin işleyişi bozan, Aniden beklenmedik bir şekilde gelişen, Dehşet, kaygı ve panik yaratan, Kişinin anlamlandırma

Detaylı

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ

PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ PSİKOZ İÇİN RİSK GRUBUNDA OLAN HASTALARDA OBSESİF KOMPULSİF VE DEPRESİF BELİRTİLERİN KLİNİK DEĞİŞKENLER VE BİLİŞSEL İŞLEVLERLE İLİŞKİSİ Ahmet Zihni SOYATA Selin AKIŞIK Damla İNHANLI Alp ÜÇOK İ.T.F. Psikiyatri

Detaylı

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ

YASLANMA ve YASAM KALİTESİ YASLANMA ve YASAM KALİTESİ Tufan Çankaya İzmir, 2003 Giriş: Doğal süreç; Doğum, büyüme-gelişme, üreme, ölüm Ölüm, yaşamın hangi döneminde meydana geliyor? Genç ölüm - Geç ölüm Dünya topluluklarına bakıldığında:

Detaylı

KADIKÖY BELEDİYESİ KENTSEL ARAMA KURTARMA TAKIMI YILLIK FAALİYET RAPORU

KADIKÖY BELEDİYESİ KENTSEL ARAMA KURTARMA TAKIMI YILLIK FAALİYET RAPORU KADIKÖY BELEDİYESİ KENTSEL ARAMA KURTARMA TAKIMI YILLIK FAALİYET RAPORU 2011 1. GİRİŞ Kadıköy Belediyesi Kentsel Arama Kurtarma Takımı ( BAK-Kadıköy ) 2005 yılında tamamı belediye çalışanlarından olan

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Zeynep Çatay Çalışkan 2. Doğum Tarihi: 18 Şubat 1975 3. Unvanı: Yardımcı Doçent 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Psikoloji Boğaziçi Üniversitesi 1996 Y. Lisans

Detaylı

1. GİRİŞ. Sosyal Bilimler Dergisi 2006/2

1. GİRİŞ. Sosyal Bilimler Dergisi 2006/2 1999 Marmara Bölgesi Depremlerini Yaşayan Üniversite Öğrencileri Üzerinde Depremin Uzun Dönemli Sonuçları The Long- Termed Outcomes of the Earthquakes on University Students Exposed to 1999 Marmara Region

Detaylı

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi

Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Obsesif KompulsifBozukluk Hastalığının Yetişkin Ayrılma Anksiyetesiile Olan İlişkisi Dr. SiğnemÖZTEKİN, Psikolog Duygu KUZU, Dr. Güneş CAN, Prof. Dr. AyşenESEN DANACI Giriş: Ayrılma anksiyetesi bozukluğu,

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal

TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ. Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal TOPLUM RUH SAĞLIĞI MERKEZLERİ Hazırlayan: Dr. Meryem Merve Ören Danışman: Prof. Dr. A. Emel Önal 1 Dünyada Gelişmeler 2 Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) Yaklaşık otuz yıldır (1984, 1987, 1996), ülkelerin ruh

Detaylı

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU

Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek. Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Suç işlemiş bipolar bozukluklu olgularda klinik ve suç özellikleri: BRSHH den bir örnek Dr. Tuba Hale CAMCIOĞLU Kurum ve kuruluşla ilişki bildirimi Bulunmamaktadır. Şiddet ve Suç Saldırganlık Şiddet Bireyin

Detaylı

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI

ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI ULUSAL PNÖMOKONYOZ ÖNLEME EYLEM PLANI 1. Sorunun öneminin saptanması Pnömokonyoz ülkemizde en sık görülen mesleki akciğer hastalıklarından biri olup, önlenebilir meslek hastalıklarının başında gelmektedir.

Detaylı

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003

Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri. Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul Sağlığına Genel Bir Bakış ve Okul Sağlığında Ruh Sağlığının Yeri Dr Hilal Tıpırdamaz Sipahi 22 Ekim 2003 Okul dönemi 6-19 yaşlar arasını kapsar, iki dönemdir erken okul yaşı ve prepubesans kızlarda

Detaylı

OCAK-MART 2015 3 AYLIK SOMA VE DURSUNBEY PSİKOSOSYAL DESTEK MERKEZLERİ FAALİYET RAPORU

OCAK-MART 2015 3 AYLIK SOMA VE DURSUNBEY PSİKOSOSYAL DESTEK MERKEZLERİ FAALİYET RAPORU APHB AFETLERDE PSİKOSOSYAL HİZMETLER BİRLİĞİ SOMADA PSİKOSOSYAL DESTEK MERKEZLERİ PROJESİ OCAK-MART 2015 3 AYLIK SOMA VE DURSUNBEY PSİKOSOSYAL DESTEK MERKEZLERİ FAALİYET RAPORU YÖNETİCİ ÖZETİ SOMADA projesi

Detaylı

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER EUROSAI AFETLERDE KULLANILAN KAYNAKLARIN DENETİMİ ÇALIŞMA GRUBU 1. TOPLANTISI Arife COŞKUN * Berna ERKAN ** ARKA PLAN Dünyanın farklı coğrafyalarında yer alan birçok

Detaylı

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL.

Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. Dr Ali Bozkurt Clayton P, Desmarais L, Winokur G. A study of normal bereavement. Am J Psychiatry 1968;125:168 78. Clayton PJ, Halikes JA, Maurice WL. The bereavement of the widowed. Dis Nerv Syst 1971;32:597

Detaylı

Kentte Ruh Sağlığımız Doç.Dr.Timuçin Oral

Kentte Ruh Sağlığımız Doç.Dr.Timuçin Oral Kentte Ruh Sağlığımız Doç.Dr.Timuçin Oral 08 Nisan 2011 Cuma Kentleşmenin sonuçları... Giray ın öyküsü Beşevler de başladı 08 Nisan 2011 Cuma Giray ın öyküsü Beşevler de başladı 08 Nisan 2011 Cuma Giray

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü

İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü İnfertil çiftlerde bağlanma ve mizaç özellikleri tedavi başarısını etkiler mi? Stresin aracı rolü Dr. Fatma Fariha Cengiz, Dr. Gülhan Cengiz, Dr. Sermin Kesebir Erenköy RSHEAH, İstanbul 29 Mayıs Hastanesi,

Detaylı

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ

NAZİLLİ DEVLET HASTANESİ RİSK ANALİZİ PROSEDÜRÜ Sayfa 1 / 6 1. AMAÇ 2. KAPSAM Nazilli Devlet Hastanesinde bölüm bazında risk değerlendirmeleri yaparak çalışanların çalıştıkları alanlardan kaynaklı risklerini belirlemek ve gerekli önlemlerin alınmasını

Detaylı

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri

Zeka Gerilikleri Zeka Geriliği nedir? Sıklık Nedenleri Zeka Geriliği nedir? Zeka geriliğinin kişinin yaşına ve konumuna uygun işlevselliği gösterememesiyle belirlidir. Bunun yanı sıra motor gelişimi, dili kullanma yeteneği bozuk, anlama ve kavrama yaşıtlarından

Detaylı

TRAVMA. Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı

TRAVMA. Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı TRAVMA Doç Dr. Onur POLAT Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Acil Tıp Anabilim Dalı HEDEFLER Travmanın tarihçesi Travmanın tanımı Travma çeşitleri (Künt, Penetran, Blast,

Detaylı

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ TÜRKİYE DE GÖÇ BOYUTU, NEDENLERİ ve GÖÇÜN SAĞLIKLA İLİŞKİSİ Sağlıklı Kentler Birliği Eğitim Prgramı Prof. Dr. SABAHAT TEZCAN Haccettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürü Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar

Hastane. Hastane Grupları 19/11/2015. Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Hastane Sağlık Kurumları Yönetiminde Temel Kavramlar Yük.Hem.Müge Bulakbaşı Ekonomik, verimli ve etkili olarak her türlü sağlık hizmetinin kesintisiz üretildiği, Eğitim, araştırma ve toplum sağlığı hizmetlerinin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Mezuniyet Yılı. Lisans Hemşirelik Bölümü Hacettepe Üniversitesi 2004

ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ. Derece Bölüm/Program Üniversite Mezuniyet Yılı. Lisans Hemşirelik Bölümü Hacettepe Üniversitesi 2004 ÖZGEÇMİŞ VE ESERLER LİSTESİ Adı Soyadı: Candan DELİDUMAN Doğum Tarihi: 15.08.1979 E-Posta: candancandan2012@gmail.com Derece Bölüm/Program Üniversite Mezuniyet Yılı Lisans Hemşirelik Bölümü Hacettepe Üniversitesi

Detaylı

(İnt. Dr. Doğukan Danışman)

(İnt. Dr. Doğukan Danışman) (İnt. Dr. Doğukan Danışman) *Amaç: Sigara ve pankreas kanseri arasında doz-yanıt ilişkisini değerlendirmek ve geçici değişkenlerin etkilerini incelemektir. *Yöntem: * 6507 pankreas olgusu ve 12 890 kontrol

Detaylı

Hemşirelerin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtilerini Tanıma Durumları

Hemşirelerin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtilerini Tanıma Durumları ORİJİNAL MAKALE / ORIGINAL ARTICLE 1 Hemşirelerin Travma Sonrası Stres Bozukluğu Belirtilerini Tanıma Durumları Nurses Recognition of Post-Traumatic Stress Disorder Symptoms Fahriye OFLAZ, 1 Celale T.

Detaylı

KANSER İSTATİSTİKLERİ

KANSER İSTATİSTİKLERİ 1 KANSER İSTATİSTİKLERİ Kanser, günümüzün en önemli sağlık sorunlarından biridir. Sık görülmesi ve öldürücülüğünün yüksek olması nedeniyle de bir halk sağlığı sorunudur. Tanı olanaklarının gelişmesi ve

Detaylı

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli

Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Şanlıurfa il merkezinde Suriyeli mülteci kadınların üreme ve ruh sağlığı ihtiyaçları; Suriyeli mültecilerin sağlığını geliştirme modeli Prof.Dr. Zeynep ŞİMŞEK Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı

Detaylı

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h)

Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar. Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Dünyanın En Önemli Sağlık Sorunu: Kronik Hastalıklar Dr. H. Erdal Akalın, FACP, FIDSA, FEFIM (h) Sağlık Sisteminde Karışıklığa Yol Açabilecek Gelişmeler Bekleniyor Sağlık harcamalarında kısıtlama (dünya

Detaylı

AFETLERDE İLK YARDIM

AFETLERDE İLK YARDIM Doç. Dr. Onur POLAT Bu Ünitede; Afet durumlarında karşılaşılan güçlüklerin önlenebilmesi, afet sırasında yapılması gerekenler ile tıbbi organizasyon ve koordinasyonun ne şekilde yapılacağı anlatılacaktır.

Detaylı

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi

Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN. SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU. Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi DİYABET HASTALARININ HASTALIK ALGI DÜZEYLERİNİN BELİRLENMESİ Melek ŞAHİNOĞLU, Ümmühan AKTÜRK, Lezan KESKİN SUNAN: Melek ŞAHİNOĞLU Malatya Devlet Hastanesi Uzman Diyabet Eğitim Hemşiresi Amaç: TURDEP-2

Detaylı

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI

ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞI Bilgisayar ve internet kullanımı teknoloji çağı olarak adlandırabileceğimiz bu dönemde, artık hayatın önemli gereçleri haline gelmiştir. Bilgiye kolay, hızlı, ucuz ve güvenli

Detaylı

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.

Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon. Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu. Yaşam Sonu Kararlarında Hastane Etik Kurulları / Etik Konsültasyon Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Tıp Tarihi ve Etik AD mdemir@hacettepe.edu.tr Tanım Etik danışmanlık (konsültasyon) tıbbi konsültasyonun bir

Detaylı

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti?

HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? HIV/AIDS epidemisinde neler değişti? Dr. Gülşen Mermut Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji ABD EKMUD İzmir Toplantıları - 29.12.2015 Sunum Planı Dünya epidemiyolojisi

Detaylı

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER

TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER TİP 2 DİYABETLİ BİREYLERDE UYKU KALİTESİ, GÜNDÜZ UYKULULUK HALİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLER Doç.Dr. Belgüzar Kara*, Özge KILIÇ** *GATA Hemşirelik Yüksekokulu, **GATA Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları

Detaylı

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD

BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD BİRİNCİ BASAMAKDA PSİKİYATRİ NURAY ATASOY ZKÜ TIP FAKÜLTESİ AD Çalışmalarda birinci basamak sağlık kurumlarına başvuran hastalardaki psikiyatrik hastalık sıklığı, gerek değerlendirme ölçekleri kullanılarak

Detaylı

Sizin varlığınız ve katkılarınızla bu alanda önemli çalışmalar yapacağımıza inancımız sonsuz. Mehmet Onarcan Prof. Dr. Ayfer Karadakovan Aynur Dik

Sizin varlığınız ve katkılarınızla bu alanda önemli çalışmalar yapacağımıza inancımız sonsuz. Mehmet Onarcan Prof. Dr. Ayfer Karadakovan Aynur Dik Sayın İlgili, Evde Bakım Derneği ve Ege Üniversitesi Ödemiş Sağlık Yüksekokulu işbirliği ile 12-14 Nisan 2012 tarihlerinde Kuşadası nda gerçekleştirdiğimiz III. Ulusal Evde Sağlık ve Bakım Kongresi ni

Detaylı

TRSM de Rehabilitasyonun

TRSM de Rehabilitasyonun TRSM de Rehabilitasyonun Yeri Dr. Ayla Yazıcı BRSHH Gündüz Hastanesi ve Rehabilitasyon Merkezi Koordinatörü 7.10.2010 Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım Şizofreni tedavisinde çok boyutlu yaklaşım

Detaylı

ŞUBE MÜDÜRLÜKLERİ GÖREV TANIMLARI

ŞUBE MÜDÜRLÜKLERİ GÖREV TANIMLARI ŞUBE MÜDÜRLÜKLERİ GÖREV TANIMLARI Valilik Makamının 04/11/2015 tarih ve 1260 Sayılı Olur ları kapsamında şube müdürlüklerinin görev tanımları yeniden düzenlenmiştir. Buna göre; I- PLANLAMA VE ZARAR AZALTMA

Detaylı

İstismar olgularında adli uygulamada yaşanan güçlükler. Doç. Dr. Ayten ERDOĞAN Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD

İstismar olgularında adli uygulamada yaşanan güçlükler. Doç. Dr. Ayten ERDOĞAN Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD İstismar olgularında adli uygulamada yaşanan güçlükler Doç. Dr. Ayten ERDOĞAN Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi AD http://video. aol.co.uk/ video-detail/ olacak-o- kadar-adli-

Detaylı

KENTLI, YOĞUN, HIZLA YAŞLANAN BIR NÜFUS

KENTLI, YOĞUN, HIZLA YAŞLANAN BIR NÜFUS YEREL-BÖLGESEL POLITIKALARIN PLANLANMASINDA SÖZ HAKKIMIZ KANAL İSTANBUL PROJESI KENTLI, YOĞUN, HIZLA YAŞLANAN BIR NÜFUS Türkiye nüfusunun yaklaşık beşte biri, yani 14 milyon 160 bin 467 kişi, İstanbul

Detaylı

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER

RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER RUH SAĞLIĞI ALANINDA ÇALIŞAN MESLEKLER Sağlık Dünya Sağlık Örgütü tanımlaması Biyolojik, ruhsal ve sosyal iyilik hali. Tıp Özgül bir kurama ve bu kuramdan biçimlenen yöntemle belirlenen uygulamalarla biyolojik,

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI

DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI 1 DÜNYADA VE TÜRKİYEDE MESLEK HASTALIKLARI Meslek hastalıkları, işyeri ortamında bulunan faktörlerin etkisi ile meydana gelen hastalıkların ortak adıdır. Dünya Sağlık Örgütü ve Uluslararası Çalışma Örgütü

Detaylı

Acil Tıp Çalışanlarında Travmatik Stres: Yaş ve Eğitimin Koruyucu Etkisi 2

Acil Tıp Çalışanlarında Travmatik Stres: Yaş ve Eğitimin Koruyucu Etkisi 2 Türk Psikiyatri Dergisi 2015;26(4):236-41 Acil Tıp Çalışanlarında Travmatik Stres: Yaş ve Eğitimin Koruyucu Etkisi 2 Dr. Cengiz KILIÇ 1, Dr. Figen İNCİ 2 ÖZET Amaç: Acil servis ve ilkyardım çalışanları

Detaylı

Afet Sonrası İyileştirme Planı

Afet Sonrası İyileştirme Planı Afet Sonrası İyileştirme Planı 13 Ocak 2015 Türkiye'nin Afet Risk Yönetimi 17. Yuvarlak Masa Toplantısı ODTÜ hasan.coban@kalkinma.gov.tr 1 2 Rapor Edilen Afetlerin Sayısı Dünyada 1900-2011 yılları arasında

Detaylı

6331 sayılı İş Kanunu kapsamında iş sağlığı ve güvenliği konusunda çalışmalar yaparak, Şifa Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından ;

6331 sayılı İş Kanunu kapsamında iş sağlığı ve güvenliği konusunda çalışmalar yaparak, Şifa Ortak Sağlık Güvenlik Birimi tarafından ; 17.12.2013 İŞ GÜVENLİĞİ KAPSAMINDAKİ HİZMET TEKLİFİ TEKLİF BİLGİLERİ YETKİLİ ANKARA DİŞ HEKİMLERİ ODASI DANIŞMAN ŞİFA ORTAK SAĞLIK VE GÜVENLİK BİRİMİ ADRES: HEPKEBİRLER MAH. NASRULLAH İŞ MERKEZİ KAT:5

Detaylı

Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır.

Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır. Doç. Dr. Onur POLAT Bu Ünitede; Triajın tanımı, ne şekilde ve kimler tarafından yapılacağı ve triaj sınıflaması anlatılacaktır. Ayrıca olağan ve olağan dışı durumlarda hasta ve yaralıların kayıtlarının

Detaylı

AFET YÖNETĠMĠNDE ÖĞRETMENLERĠN KONUMU (Geçmiş Afetlerden Çıkarılan Dersler)

AFET YÖNETĠMĠNDE ÖĞRETMENLERĠN KONUMU (Geçmiş Afetlerden Çıkarılan Dersler) MEB-JICA OKUL TABANLI AFET EĞĠTĠMĠ PROJESĠ FORMATÖR ÖĞRETMEN EĞĠTĠM PROGRAMI AFET YÖNETĠMĠNDE ÖĞRETMENLERĠN KONUMU (Geçmiş Afetlerden Çıkarılan Dersler) Gülgün Tezgider ACĠL DESTEK VAKFI Eylül 2011 Sunum

Detaylı

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde UZM. ECZ. HARUN KIZILAY GENEL SEKRETER TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ 3. Uluslararası İlaç Kullanımını Geliştirme Konferansı,i 14-18 18 Kasım 2011, Antalya Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı