MAKİNA VE TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Doç. Dr. Kemal ÇOMAKLI HEDEFLER YAKITLAR VE YANMA

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "MAKİNA VE TEÇHİZAT İÇİNDEKİLER. Doç. Dr. Kemal ÇOMAKLI HEDEFLER YAKITLAR VE YANMA"

Transkript

1 YAKITLAR VE YANMA İÇİNDEKİLER Giriş Yakıtlar Katı yakıtlar Sıvı yakıtlar Gaz yakıtlar Yanma Yanma çeşitleri Yanma için gerekli olan hava miktarı HFK ve adyabatik alev sıcaklığı MAKİNA VE TEÇHİZAT Doç. Dr. Kemal ÇOMAKLI HEDEFLER Bu üniteyi çalıştıktan sonra; Yakıtlar hakkında bilgi edinebilecek, Yanma olayını çözümleyebilecek Yakıtlar ile ilgili riskleri anlayabilecek, Yanmadan kaynaklanan kirleticileri ayırt edilebilecek, Yanma sistemleri için gerekli hava miktarını öğrenebileceksiniz. ÜNİTE 8

2 GİRİŞ Enerji birçok ülke için günümüzün en önemli sorunlarının başında gelmektedir. Özellikle ülkemiz için en önemli sorun enerji teminidir. Enerji deyince aklımıza yakıtlar ve yanma gelmektedir. Çünkü kullandığımız enerjinin yaklaşık %70 ini yakıtları yakarak temin etmekteyiz. Ancak yakıtların kullanılması birtakım sorunları beraberinde getirmektedir. Özellikle yanma sonucu açığa çıkan zararlı gazlar gerek çevreye gerekse tüm canlılara zarar vermektedir. Ayrıca yanma sonucu çeşitli yangınlar ve afetler ortaya çıkmaktadır. Bu zararların aza indirilmesi için yakıtlar ve yanma konusunda yeterince bilgi sahibi olunmalıdır. Bu ünitede yakıtlar ve yanma konusu kısaca incelenmiştir. YAKITLAR Güneş enerjisini bünyelerinde depolayan ve havada bulunan oksijen ile yakıldığında enerji veren maddelere yakıt adı verilir. Güneş enerjisi yakıtlar içinde fosil ve nükleer şekilde depolanmıştır. Yakıtlar tepkime yoluyla ısı üretirler. Yakıtlar genel olarak hidrokarbon bileşiklerinden oluşurlar. Hidrokarbonlar; 0 ve 1. yüzyılda dünya çapındaki teknolojik gelişmelerle, fosil yakıtlardan elde edilen enerjiye olan ihtiyaç artmaktadır. Elde edilme yöntemlerine göre; o Doğal o Yapay Fiziksel durumlarına göre o Katı o Sıvı o Gaz şeklinde sınıflandırılırlar. Bu yakıtları yakmak için değişik tip yakıcılar kullanılmaktadır. Günlük hayatımızda yakıtlar, taşıtlarda, konutlarda, sanayide, enerji üretiminde kullanılırlar. Fosil yakıtlar kömür, petrol ve doğal gaz olmak üzere üç ana başlık altında toplanabilir. Bütün fosil yakıtlar tabiatta bitkilerin fosilleşmesi sonucunda oluşurlar. Fosil yakıtlar, bitkiler öldüğü zaman bünyesindeki karbonhidratlar oksijen yokluğunda ısı ve basıncın etkisi altında hidrokarbon bileşenlerine dönüşmesiyle oluşmuştur. Hidrokarbonların genel formülü ise C n H m şeklindedir. Katı Yakıtlar Katı yakıtlar için biokütle (odun) ve kömür örnek verilebilir. Katı yakıtların başında kömür gelir. Kömür Kömür, kok, odun, tarımsal ve endüstriyel katı atıklar katı yakıtlara örnek olarak verilebilir. Kömür, katı yakıtlar içerisinde enerji üretiminde en çok kullanılan ve doğada bol miktarda bulunan en önemli yakıtlardan birisidir. Büyük ağaç ve bitki örtüsünün oksijensiz ortamda milyonlarca yıl beklemesiyle oluşurlar. Bitki örtüsü oksijensiz ortamda basıncın ve sıcaklığın etkisiyle sırasıyla turbaya, Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi

3 kahverengi kömüre, linyite, yarı-bitümlü (yağlı) kömüre, bitümlü kömüre ve en sonunda antrasite dönüşür. Yaşlanma prosesi ilerledikçe kömür daha sertleşir, hidrojen ve oksijen kesirleri azalır, nem içeriği azalır ve karbon kesri artar. Kömürlerin Sınıflandırılması Kömür madenlerinde dikkat edilmesi gereken en önemli husus grizu patlamasıdır. Antrasit: Sert kömür olarak da bilinirler, %8 den daha az uçucu maddeye sahiptir. Dumansız bir yakıttır. Ateş alması yavaştır ve kısa mavimsi bir alevle yanar. Ev ihtiyaçları için genellikle kullanılır. Rezervleri azdır. Sert, parlak, siyah renkte ve tabaka izleri taşımayan homojen yapıda kömürdür. Uçucu madde oranı az olduğundan çok yavaş yanar. Bitümlü (yağlı) kömürler: En geniş grubu oluştururlar, bileşimleri sabit karbon ve bitümdür. Bitüm; ısıtıldığı zaman gazlara, yağlara ve zifte ayrışan bir hidrokarbonlar karışımıdır. Uçucu madde miktarları fazladır. Bu nedenle kolay yanarlar ve yüksek ısıl değere sahiptirler. En iyi katı yakıt olarak isimlendirilirler. Buhar üretimi, endüstriyel amaçlar ve metalurjik kok ve kömür gazı üretimi için kullanılırlar. Çıkarıldığında %5-40 uçucu madde ihtiva eden (yüksek) kömürlerdir. Uzun sarı bir alevle yanarlar. Uçucu gazları yakabilecek uygun boyutlu ocakta yakılmazlarsa zararlı duman gazları çıkarırlar. Yarı bitümlü kömürler: Genellikle parlak siyah renktedirler. Çıkarıldıklarında gevşeyip dağılırlar. Yani havaya karşı dayanıksızdırlar ve rutubet oranları yüksektir. Bu nedenle fazla çıkartılmazlar. Uçucu maddesi az olduğundan nispeten dumansızdır. Rutubet ve kül oranları düşüktür. Isıl değerleri diğer bitümlü kömürlere göre daha yüksektir. Tercih edilen kömürlerdir. Grizu patlaması, belli oranlardaki metan gazıyla havanın karışarak oluşturduğu patlamadır. Patlamanın gerçekleşebilmesi için asgari %1 oranında oksijen gerekmektedir. Havada %5-6 oranında bulunan metan gazı ancak bir sıcaklık etkisiyle yanarken, metan oranının %5-16 olması durumunda patlayıcı özellik kazanır. En kolay patlama metan oranının %8, en şiddetli patlama ise %9,5 olduğu durumda gerçekleşir. Linyit: Ağaç veya kile benzer bir dokuya sahiptir. Çıkarıldığındaki rutubet yüzdesi %30-45 arasındadır. Kuruduğu zaman küçük pullara ayrılır. Yüksek nemden dolayı, çıkarıldığında ısıl değeri düşüktür. Bu nedenle çıkarıldıktan sonra uzak mesafelere taşınması uygun değildir. Bunların büyük termoelektrik santrallerinde kullanılması tercih edilir. Türkiye de linyit çoktur, bütün linyit yatakları iki gruba ayrılır. Bol ve iyi cins olanları Batı Linyitleri dir. Kalın tabakalar hâlinde bulunurlar, külleri az, ısıl enerjileri yüksektir. Doğu Linyitleri ince tabaka hâlinde bulunurlar, külleri çoktur kükürtleri yüksektir. İçlerinde iyi olanları da vardır. Batı ve doğu linyitleri Kızılırmak ile ayrılmıştır. Turba: Endüstriyel açıdan önemli değildir. Yapısı heterojen, rengi esmerimsi olan yakacaktır. Su derinliklerinde birikmiş organik maddelerin zamanla oluşturduğu kömürdür. Turbanın görünüşü, kömür tabakalarının durumuna göre değişmektedir. Dış tabakalar sarı veya gridir. Yapısı lifli ve yosun gibi hafiftir. Turba ilk çıktığında yüksek miktarda nem içerebilir C de alev verir. Odundan daha kısa alevle yanar. Kokulu bir duman verir. Isıl enerjisi kcal/kg arasındadır (nemsiz). Kok: Kömürün havasız bir ortamda 1100 o C ye kadar ısıtılmasıyla elde edilen gözenekli sağlam kütleli kömürdür. Üretimi sırasında kömür gazı ve benzol da Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 3

4 üretilir. Kok, metalurji sanayinin temel yakıtıdır. Dumansız olduğundan ev yakıtı olarak da kullanılmaktadır. Briketler: Yüksek kaliteli toz kömürün (ince kömür) uygun bağlayıcı ve karıştırılmasından sonra yumurta büyüklüğünde preslenmesiyle elde edilir. Kırılmaya karşı dayanıklıdırlar ve ev yakıtı olarak kullanılırlar. Kömürle ilgili analizler Kömürün kendiliğinden yanması nedeniyle ortaya çıkan gazlar gerek zehirleyici gerekse patlayıcı konsantrasyonlar oluşturarak maden kazalarına, dolayısıyla da birçok can kayıplarına neden olmuştur. Kömürlerin niteliklerini belirlemek için bazı analizler yapılır. Kömürü meydana getiren bileşenler iki farklı analiz yöntemine göre belirlenirler. Bunlar çabuk analiz ve elementsel analiz olarak adlandırılır. Her iki yöntem farklı şekilde rapor edilseler de sonuçta kömürdeki bileşenlerin kütlesel kesirlerini verirler. Herhangi bir kömür damarında damar boyunca önemli derecelerde değişebilecek iki kömür bileşeni vardır. Bunlar nem ve kül miktarıdır. Kül organik bitkilerin sıkışması safhasında biriken inorganik maddelerden meydana geldiği için damar boyunca değişir. Öte yandan nem içeriği ise kömür çıkarılmadan önce yer altı sularının damara yakınlığı ile değiştiği gibi çıkarıldıktan sonra hava ile teması neticesinde de değişir. Nem ve kül oranlarının çok değişmesi nedeniyle her iki analiz sonuçları nem ve kül miktarları düşüldükten sonra rapor edilmelidirler. Nem ve kül dâhil toplam yakacağa brüt yakacak adı verilir. Nem ve kül dışındaki yakacağın yanabilen kısımlarına ise net yakacak adı verilir. Analiz sonuçları net yakacağa göre verilir. Çabuk Analiz: En basit kömür analizidir ve sabit karbon, uçucu madde, kül ve nemin kömür içerisindeki kütlesel oranlarını verir. Toz hâline getirilmiş az miktardaki kömür numunesi önce hassas bir şekilde tartılır, sonra 110 o C sıcaklıkta yaklaşık 0 dakika ısıtılır. Numune tekrar tartılır ve kütle kaybı orijinal kütleye bölünerek nem kesri hesaplanır. Kalan numune kapalı bir kap içerisinde 954 o C sıcaklıkta yaklaşık 7 dakika ısıtılır. Numune tekrar tartılır ve bu ısıtma işlemi neticesinde meydana gelen kütle kaybı orijinal kütleye bölünerek numune içindeki uçucu madde miktarı bulunur. Sonra açık bir potada 73 o C sıcaklıkta numune tamamen yakılır. Yanma sonunda kalan kül tartılır ve orijinal kütleye bölünerek kül oranı bulunur. Elementsel Analiz: Kömürün yapısındaki nem, karbon, hidrojen, kükürt, azot, oksijen ve kül miktarları ve üst ısıl değeri tespit edilir. Her iki analiz sonuçları kuru, külsüz bazda verilirler, yani net yakacak esas alınarak verilirler. Kömürlerin özellikleri Belli bir uygulama için kömür seçerken göz önüne alınması gereken birçok kömür özellikleri mevcuttur. Bunlardan en önemlileri aşağıda açıklanmıştır: Kükürt oranı: Kömür seçerken dikkate alınması gereken en önemli parametre, kömürün kükürt içeriğidir. Kömür içerisindeki kükürt yanıcı bileşenlerden biridir ve yandığında belli bir enerji açığa çıkar fakat yanma sonucu ortaya çıkan birincil yanma ürünü SO dir ve bu da hava kirliliği yaratan en önemli emisyonlardan biridir. SO havadaki su buharı ile etkileşerek asit yağmurlarına (sülfürik asit) Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 4

5 neden olur. Gerek yakmadan önce kömürden ve gerekse yandıktan sonra yanma ürünlerinden kükürdü uzaklaştırmak pahalı ve zor bir iştir. Sonuç olarak sülfür oranı düşük kömür seçmek en doğru yaklaşımdır. Serbest genleşme indisi: Kömürün kapalı bir kapta, belirli şartlarda ısıtıldığı zaman hacmindeki genleşmeyi ifade eder. Bu indeks kömürün serbest yanma veya herhangi mekanik acitasyona gerek kalmadan sabit bir ocak içerisinde serbestçe yanabilme kabiliyetini gösterir. Dolayısı ile eğer kömürün yakılacağı sistem sabit ocaklı bir sistem ise serbest genleşme indisi büyük olan kömür tercih edilmelidir. Serbest yanma özelliği iyi olan bir kömür yanarken parçalanarak yanar, dolayısıyla yanmamış kısımlar hava ile iyi temas edeceği için kömürün tamamı yanar. Türkiye deki kömürlerin birçoğunun ısıl değerleri düşük kükürt oranlarının yüksek olmasından dolayı özellikle ısıtmada kullanılmasına sınırlamalar getirilmektedir. Kül yumuşama sıcaklığı: Isıtıldığında külün yumuşamaya başladığı sıcaklıktır. Kül ısıtılırsa önce yumuşar, sonra yapışkan hâle gelir ve sıcaklık artırılmaya devam edilirse ergir. Bu değerler standart miktarda külden yapılan koni ve piramitlerin ısıtılarak gözlenmesi ile belirlenir. Kömür külünün ısı transfer yüzeylerinde yapışıp kalması sorun yaratabilir. Bu yüzden bazı sistemlerde kül yumuşama sıcaklığı yüksek olan kömürler tercih edilir. Kömürün reaktivitesi: Tutuşma sıcaklığı üzerinde, oksijenle birleşme hızı olarak tanımlanır. Bu, kömürün yanma hızı ile eşdeğerdir. Kömür cinsi, tane büyüklüğü, gözenekliliği ile ilgilidir. Ayrıca kömür içerisindeki O miktarı arttıkça kömürün reaktivitesi de artar. Kömürün öğütülebilirliği: Kömürün tozlaşabilme kolaylığının ölçüsüdür. (TS 3536 bu ölçüyü verir) Kömür ne kadar sert ise bu değer 100 den itibaren giderek küçülür. Özellikle pulverize (toz) kömür yakan sistemler (akışkan yataklı kazanlar) için önemli bir parametredir. Kömürün ısıl değeri: Kömürün enerji içeriği veya ısıl değeri çok önemli bir parametredir. Isıl değer birim kütle-kömürün sahip olduğu kimyasal enerji miktarının bir ölçüsüdür ve kj/kg birimindedir. Isıl değer, yanma sonu ürünleri içindeki H O nun bulunduğu faza bağlıdır. İki tip ısıl değer vardır; Üst-ısıl değer (ÜID); yanma sonu ürünleri içindeki H O sıvı fazda Alt-ısıl değer (AID); yanma sonu ürünleri içindeki H O buhar fazında Bu iki değer arasındaki fark kuru hava ile yakılan yakıtın yanma sonucunda oluşan yanma ürünleri arasında var olan su buharı gizli ısısından kaynaklanır. Burada söz konusu olan su buharı kömürün neminden ve yanma sonucu hidrojenin oksijenle reaksiyonundan kaynaklanır. Yani yanma havasının nemini içermez. Yanma ürünleri içerisindeki su buharı kısmi basıncı yaklaşık olarak 7 kpa kabul edilirse söz konusu su buharının buharlaşma gizli ısısı 400 kj/kg olarak alınabilir. Buna göre bütün yakıtlar için alt-ısıl değer ile üst-ısıl değer arasında aşağıdaki bağıntı geçerli olacaktır; ( M 9H ) ÜID - AID = kj/kg(1.1) Burada M ve H yakıtın nem ve hidrojen kesridir (kütlesel). (9 çarpanının sırrı: H atomu 1 oksijen (O) atomunu bağlayarak 1 H O su molekülü oluşturur, bu Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 5

6 durumda 1kmol H O (18 kg/kmol-h O) için kmol H ( kg/kmol-h) gerekir, yani yakıttaki her 1 kg H, 9 kg su buharı üretir, dolayısıyla yakıtın kütlesel hidrojen kesri H ise, 9H kadar su buharı çıkar) Kömürdeki nem oranı rezerve göre değişeceği için tablolarda genellikle üst-ısıl değer verilir. Üst ısıl değer ise eğer deneysel bir veri yoksa aşağıdaki formülden yaklaşık olarak hesaplanabilir: Kömür kapalı yerlerde stok yapılacaksa depolama kurallarına uyulmalıdır. Aksi taktirde yangın riski oluşur. O ÜID [MJ/kg] = C H S (1.) 8 Bu eşitlikteki bütün oranlar kütlesel bazdadır. Burada C,H,O ve S kömürdeki karbon, hidrojen, oksijen ve kükürdün kütlesel oranlarıdır. O/8 terimi, yakıt içerisindeki oksijenin hidrojenle H O olarak bileşik hâlde bulunduğu kabulünden gelir. Yakıtın kendi oksijeni ile bağlı bulunan bu hidrojeni miktarı, yakıtın toplam hidrojen içeriğinden çıkarılarak reaksiyona girebilecek serbest hidrojen miktarı bulunur. Tablo 8.1. Kömürlerin yaklaşık ısıl değerleri ve bileşimleri CİNSİ ÜID kcal/k g AID kcal/k g Kül % H O % C % H % N % S % O % Antrasit 7670 Yarıantrasit(Kok ) 700 Yağlı taşkömürü ,5 5 1,57 1,05 3,83 Yağsız taşkömürü ,8 4 1,41 0,91,5 Gazlı taşkömürü ,0 4,7 1,4 1, 9,8 Alevli taşkömürü ,9 4,7 1,4 1, 9,8 Ham linyit ,4 5,9 56,5 5,5 3,5 0,1 34,4 Linyit , 5,1 1,5 7,1 13,1 Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 6

7 Tablo 8.. Türkiye'de linyit rezervlerinin bölgesel dağılımı ve ortalama kimyasal özellikleri ISIL BÖLGELER REZERV (10 9 Ton) NEM (%) KÜKÜRT (%) KÜL (%) DEĞER (kcal/kg ) KUZEY- ATI ANADOLU BÖLGESİ (Kütahya-Balıkesir-Bursa-Manisa- Çanakkale) GÜNEY- ORTA ANADOLU BÖLGESİ (Adana-K.Maraş) İÇ ANADOLU BÖLGESİ (Ankara-Konya-Çankırı-Çorum- Yozgat-Sivas) GÜNEY BATI ANADOLU BÖLGESİ (Aydın-Muğla-Denizli-Isparta- Burdur- Afyon) TRAKYA BÖLGESİ (Tekirdağ-Edirne-Kırklareli- İstanbul) DOĞU ANADOLU BÖLGESİ (Bingöl-Erzincan-Erzurum-Van) 1,8 0 1, ,7 50, ,4 30 3, ,9 30, , , ,15 0 1, TOPLAM 8,3 Türkiye olarak kullandığımız petrolün yaklaşık %94 ünü ithal etmekteyiz. Sıvı Yakıtlar Ham Petrol: Kömür bitkisel örtünün fosilleşmesi sonucunda oluşurken petrol, deniz canlılarının çürümesiyle oluşur. Pek çok organik bileşenden oluşmasına karşın ham petrolün elementsel analizi genelde sabittir. Örneğin karbonun kütlesel oranı % 84-87, hidrojenin kütlesel oranı %11-16, oksijen ve nitrojenin kütlesel oranları toplamı % 0-7, ve sülfürün kütlesel oranı ise % 0-4 aralığında değişir. Görüldüğü gibi bileşenlerin kaynaktan kaynağa değişim aralıkları gayet sınırlıdır. Ham petrol ilk kez 1859 yılında Colonet Drake tarafından Pensilvanya da burgu ile yerden çıkarılmıştır. Petrol yüksek kalorifik değere sahip, verimli, taşıma, depolama ve yakma kolaylığı olan bir yakıttır. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 7

8 Ham petrol çok sayıda değişik hidrokarbon bileşiklerinden meydana gelir. Örneğin, bir ham petrol numunesinde 5000 farklı HC bileşeni tespit edilmiştir. Bileşenler, propan (C 3 H 8 ), bütan (C 4 H 10 ) gibi küçük moleküllerden, ağır yağlar, asfalt gibi çok büyük moleküllere kadar değişebilir. Ayrıca parafinik, naftenik ve aromatik yapıların karışımından oluşur. Ham petrol damıtma işlemine tabi tutularak bu bileşenlerine ayrıştırılır, sonra kimyasal işlemlere tabi tutularak yakıtlar ve diğer petrol türevi ürünler elde edilir. Bileşenlerine ayırma işlemine damıtma (distilasyon) denir. Damıtma işlemi şematik olarak Şekli-8.1 de görülmektedir. LPG 0 o C Benzin Gaz Yağı Ham Petrol Dizel Fuel-Oil Kazan Şekil-1.6 Damıtma sıcaklıkları Yağlama yağları Parafin Asfalt Şekil 8.1. Petrol rafinerisinin şematik gösterimi Ham petrolün damıtılması işlemi aslında basit olarak bir ısıtma işlemidir. Ham petrol ısıtıldığında önce buharlaşma sıcaklığı düşük olan küçük moleküllü bileşenler buharlaşmaya başlar. Böylece ısıtma ilerledikçe belli sıcaklık aralıklarında buharlaşan kısımlar tekrar yoğuşturularak benzin, gaz yağı, fuel-oil, makine yağları gibi ürün grupları elde edilir. Ancak belli sıcaklık aralığında ayrılan moleküllerden oluşan bu ürün gruplarını da, örneğin benzini, kendi içinde damıtarak daha uçucu olan hafif benzin (kış benzini) veya standart benzin elde etmek mümkündür. Ham petrolün damıtılması sonucunda genel olarak % 30 benzin, % 0-40 dizel yakıtı, % 0 ağır yakıtlar, % 10-0 ağır yağlar elde edilmektedir. Ham petrolden elde edilen yakıtların damıtma aralıkları Tablo 1.5'de verilmiştir. Tablo 8.3. Petrol ürünlerinin damıtılma sıcaklıkları Yakıt Damıtma sıcaklıkları ( C ) Petrol gazları 0-35 Uçak benzini Taşıt benzini 35-5 Gaz yağı - kerozen Dizel yakıt (standart) Ağır yakıtlar, makine yağları Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 8

9 Kraking (Parçalama) Yöntemi: Kraking işleminde büyük moleküllü hidrokarbonların yüksek sıcaklık ve basınç altında daha küçük moleküllere dönüştürülmesidir. Ayrıca parafinik yapıdaki ham petrol bileşenleri kraking sonucu olefinik yapıya dönüşürler ki, bu da benzinin vuruntuya direncini artırır. Kraking işlemi iki şekilde yapılır. Termal kraking: Basıncın MPa, sıcaklığın C civarında tutulması suretiyle gerçekleştirilen parçalama işlemidir. Bu işlemde katalizör kullanılmaz. Katalitik kraking: Katalizör (alüminyum oksit vb. metal oksitler ) kullanılan parçalama işlemine denilmektedir. Burada basınç ve sıcaklıklar termal kraking işleminden daha düşük tutulabilir. Bu şekilde vuruntu direnci yüksek olan, çatallı parafinler ve aromatları içeren benzin elde edilir. Ancak bu şekilde elde edilen benzinin maliyeti daha yüksektir. Sıvı yakıtlar istasyonlara tankerler ile taşınmaktadır. Doldurma ve boşaltma işlemlerinde dikkat edilmelidir. Polimerizasyon Yöntemi: Polimerizasyon yönteminde kraking işlemi sırasında oluşan olefmik yapıdaki gazlar (etilen, propilen, butilen ) katalizörler ve ısı yardımıyla normal sıcaklıkta sıvı durumda olan daha büyük moleküllere dönüştürülür. Bu sıvı bileşenler, normal benzine katılarak yüksek oktanlı benzin elde edilir. İzomerizasyon Yöntemi: İzomerizasyon yönteminde ise, normal parafinler katalizörler aracılığı ile izo-parafinlere çevrilirler. Benzin 1900 lü yılların başından beri araçlarda yaygın olarak kullanılan yakıttır. Damıtma esnasındaki hafif hidrokarbonlardan meydana gelir ve bünyesinde parafin, olefin, naften ve aromatik bileşenler bulunur. Benzinin hidrojen/karbon oranı arasındadır. Benzini karakterize eden tipik formül C 8 H 15 (molekül ağırlığı 111) veya C 7 H 17 dir. Benzin yakıtında aranan en önemli özellik oktan sayısıdır. Oktan sayısı, benzinin vuruntu direncinin göstergesidir. Vuruntu, yakıt hava karışımının kendi kendine tutuşması sonucunda ortaya çıkan istenmeyen bir olaydır. Benzin yakıtında oktan sayısının yüksek olması istenir. Boş yakıt deposu dolu depoya göre daha tehlikelidir!!! İzo-oktan C 8 H 18 (,,4-trimetilpentan), vuruntuya dayanıklı bir yakıttır ve oktan sayısı 100 kabul edilir. Diğer yandan n-heptan (C 7 H 16 ) ise vuruntuya meyillidir ve oktan sayısı 0 kabul edilir. Bir yakıtın oktan sayısı CFR motorları kullanılarak tespit edilir. Ölçülen yakıtın oktan sayısı, CFR motorunda aynı vuruntuyu veren izo-oktan ve n-heptan karışımının hacimsel olarak izo-oktan yüzdesine eşittir. Normal benzinlerin oktan sayısı 85 ila 95 arasında değişir. Bazı özel benzinlerin oktan sayısı 100 den büyük olabilmektedir. Ana yakıta hafif hidrokarbon, alkol veya Tetraetil gibi çeşitli kakı maddeleri ilave edilerek 100 den büyük oktan sayısı elde edilebilir. Bu tip yakıtlar özellikle havacılıkta kullanılırlar. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 9

10 Dizel Yakıt Damıtma esnasında benzinden daha yüksek sıcaklıkta buharlaşan hafif hidrokarbonlardır. Dizel yakıtı temsil eden formül C 1 H 6. Dizel yakıtın içinde çok sayıda izomer bulunur. Dizel yakıt da benzin gibi parafin, olefin, naften ve aromatik bileşenler ihtiva eder fakat izafi oranları farklıdır. Dizel yakıtın molekül ağırlığı arasında değişir. Alt ısıl değeri 4.5 MJ/kg veya MJ/lt. Dizel yakıt hacimsel olarak benzine kıyasla %8 daha fazla enerji ihtiva eder. Setan sayısı: Yüksek sıcaklık ve basınçlı hava üzerine püskürtülen yakıtın yanmaya başlayıncaya kadar geçen süreye tutuşma gecikmesi denir. Tutuşma gecikmesi uzadıkça silindire daha fazla yakıt girer ve biriken yakıtın hepsi birden tutuşarak ani bir basınç artışı oluşturur ve bu durum dizel vuruntusu olarak tanımlanır. Dizel yakıtlarda en önemli özellik tutuşma meylidir. Dizel motorunda buji ateşlemesi olmadığından, dizel yakıtların tutuşma meylinin benzinin aksine yüksek olması istenir. Dizel yakıtın tutuşma meyli setan sayısı ile ölçülür. n- hexadecane (setan) C 16 H 34, tutuşma meyli (setan sayısı) 100 kabul edilir, alfametilnaften (C 10 H 7 CH 3 ) tutuşma meyli (setan sayısı) ise 0 kabul edilir. Bu durumda ölçülen yakıtın setan sayısı, CFR motorunda aynı vuruntuyu veren n- hexadecane ve alfametilnaften karışımının hacimsel olarak setan yüzdesine eşittir. Dizel yakıtlar için setan sayısı yüksek hızlı motorlarda 50-65, düşük hızlı motorlarda 5-45 aralığında değişir. Dizel yakıtlar ASTM D975 standardı ile derecelendirilmiştir; (1-D(eurodizel), -D(normal dizel), 4-D). Fuel-Oil Genellikle ısıtma amaçlı kullanılırlar. Isıtma amaçlı kullanılan Fuel-oiller hafif yağlar (damıtılmış) ve ağır yağlar (kalıntı) olarak iki genel sınıfa ayrılırlar. ASTM D396 standardı fuel-oilleri özelliklerine göre derecelendirmiştir. Bu derecelendirmede yakıcı (brülör) özellikleri önemli rol oynar. Numara Fuel-oil: Buharlaşmalı tip brülörlerde kullanılmak üzere damıtılmış (hafif) ve vizkozitesi en düşük fuel-oildir, gaz yağına çok benzer ve yüksek dereceden uçucu maddeye sahiptir. Numara Fuel-oi: Damıtılmış (hafif) fuel-oil, basınçlı atomize brülörlerde kullanılır. Evsel ve ticari endüstriyel amaçlı kullanılır. Numara Fuel-oil : Hafif fuel-oil, hafif kalıntı veya ağır olarak damıtılmış fuel-oil dir. Atomize yakıt yakan brülöler için uygundur. Orta dereceli sıcaklıklarda ısıtmadan pompalanabilir. Numara ağır Fuel-oil: Ağır fuel-oil, soğuk iklimlerde yakılabilmesi için genellikle ön ısıtma gereklidir. Numara fuel-oil: Ağır, vizkozitesi yüksek fuel-oildir, bazen bunker karbon olarak isimlendirilmektedir. Genellikle ticari ve endüstriyel tesislerde yakıt olarak kullanılır. Taşınması ve yakılması için ön ısıtma zorunludur. Özel Kalorifer Yakıtı: Gerçekte No 4 fuel-oil e karşı gelmektedir. Ancak kükürt oranı hava kirliliğinin azaltılması amacıyla % 1 in altına düşürülmüştür. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 10

11 Gaz Yakıtlar Gaz yakıtların çoğu ya fosil yakıttır ya da fosil yakıtların yan ürünüdür. Gaz yakıtların ısıl değerleri genelde birim hacim cinsinden ifade edilir (kj/l, kj/nm3, Btu/ft3). Fakat bu değer gaz yoğunluğu ile doğru orantılıdır gaz yoğunluğu ise mutlak basınçla doğru orantılı iken sıcaklıkla ters orantılıdır. Isıl değer birim kütle cinsinden de ifade edilebilir (kj/kg) ve bu durumda gaz basıncı ve sıcaklığından bağımsız olur. LPG sanayide, mutfaklarda ve son yıllarda temiz ve ekonomik olduğundan araçlarda kullanılmaktadır. Volumetrik ısıl değer, gaz bileşenlerinin her birinin hacmi ya da molar kesri ile bileşenin volumetrik ısıl değerlerinin çarpımlarının toplamına eşittir. Eğer gaz bileşenlerinin referans basınç ve sıcaklıklardaki volumetrik ısıl değerleri biliniyorsa gaz karışımının volumetrik ısıl değeri aşağıdaki eşitlikten bulunabilir. Bir genel ilke olarak, mükemmel gaz karışımlarının özellikleri, karışanların özelliklerinin toplamına eşittir. Sıvılaştırılmış Petrol Gazı (LPG) Esas olarak propan ve bütan içerir. Genellikle petrol rafinerilerinin prosesleri sırasında veya doğal gazın temizlenmesi işlemleri sırasında elde edilir. Normal koşullarda gaz hâlinde bulunan bütan ve propan basınç altında sıvılaştırılarak genellikle ev yakıtı olarak kullanılır. Son zamanlarda benzinli motorlarda yakıt olarak da kullanılmaktadır. Türkiye de kullanılan LPG nin bileşimi: % 30 Propan, % 70 Bütan dan oluşmaktadır. Propan ve Bütan ın özellikleri; Propan (C 3 H 8 ) : ρ =.38 kg/m 3 Hu = kcal/m 3 Oktan sayısı = 85 Bütan (C 4 H 10 ) : ρ = 1.81 kg/m 3 Hu = kcal/m 3 Oktan sayısı = 85 Doğal Gaz Türkiye olarak kullandığımız doğalgazın yaklaşık %98 ini ithal etmekteyiz. Doğal gaz fosil kaynaklı bir gaz yakıttır. Doğal gaz kompozisyonunda büyük miktarda metan ve az miktarda da diğer gazlar mevcuttur. Doğal gazın bileşimi kaynağa göre değişir. Fakat tipik değerler şöyle verilmektedir; metan, CH 4 (%90-95); etan C H 6 (%1-4); propan C 3 H 8 (%1-) ve azot N (%0-4). Isıl değeri MJ/Nm 3 aralığında değişir. Tasarım için tipik değer 850 kcal/nm 3 (34.54 MJ/Nm 3 ) alınabilir. Doğal gazın C/H oranı diğer yakıtlara kıyasla düşük olduğu için sera gazı salınımı düşüktür, örneğin benzinle karşılaştırıldığında %0-5 daha azdır. Doğal gaz sıkıştırılmış halde depolanarak (CNG) taşıtlarda kullanılmaktadır. Taşıtlardaki depolama basıncı yaklaşık 0 MPa civarındadır. Doğal gazın oktan sayısı 17 dir, dolayısıyla benzine göre daha yüksek sıkıştırma oranıyla (11:1) kullanılabilir. Doğalgaz renksiz, kokusuz, zehirsiz bir gazdır. Teneffüs edilmesi durumunda öldürücü etkisi yoktur. Sadece bir ortamda biriktiği zaman oksijen noksanlığı nedeniyle boğma etkisi vardır. Kokusu olmadığından kullanılmadan önce koku verici maddeler ilave edilir. Yakıtsal Özellikleri: Kuru bir gazdır, içerisinde H O bulunmaz. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 11

12 Doğal gaz; Havaya % 5 ile % 15 arasındaki oranlarda karışırsa patlayıcıdır. Havadan hafiftir. Kapalı ortamlarda üst kısımlarda toplanır, havalandırma bacaları tavana yakın veya tavanda yapılır. İçerisinde kükürtlü bileşikler bulunmadığından temiz bir gazdır. Kükürtlü bileşikler çıkışta boru hatlarına verilmeden önce doğalgazdan ayrılır. Bu nedenle kazan borularının ömrü uzar. Yakıtın yanması sonucu uçucu kül ve partikül oluşmaz. Kazan borularında kurum birikmediğinden ısı transferi mükemmeldir, borular daha uzun ömürlüdür. Yanması tam ve temizdir. Hava fazlalık katsayısı uygun tutulursa CO oluşmaz, yanmanın kontrolü gaz yakıt olduğundan daha kolaydır. Ancak doğal gaz kazanlarında ocak sıcaklığı yüksek olduğundan NO x oluşabilir. Bu nedenle alev sıcaklığını düşürmek için ocak içerisine alev soğutucu çubuklar yerleştirilir. Yakma için ön hazırlama ve depolama gerekmez. Yakmada gaz yakıt olduğundan otomatik kontrolü kolaydır. Yatırım ve işletme maliyetleri düşüktür (depolama gereksiz, otomatik kontrol kolaylığı nedeniyle daha az personele ihtiyaç olması nedeniyle). Doğalgazın ısıl değeri yüksektir, kazan dönüşümleri sırasında kazan kapasite artırımı gerekmez. Ocak yükü fazla, ocak hacmi küçüktür. Alev boyu fuel-oile göre kısadır. Yanmayı tamamlamak için saniye gibi zaman yeterlidir. Bu nedenle doğalgaz kazanlarının ocak hacmi küçüktür. Ocak sıcaklığı yüksektir, 1500 o C ye kadar çıkabilir. Kazan konstrüksiyonunda özel önlemler almak gerekir. Bu nedenle yukarıda da belirtildiği gibi doğalgaz kazanlarında soğutma çubukları kullanılır. Doğalgaz yakan sistemlerde baca gazları içerisindeki su buharı miktarı oldukça fazladır. Bacalarda yoğuşma olayına karşı önlemler alınmalıdır. Yanma olayında gerekli hava miktarı diğer yakıtlara göre oldukça azdır. Yanma işlemlerinin teorik çözümlemesinde kuru hava kullanılır. Kuru hava %1 oksijen ve %79 azottan oluştuğu kabul edilir. Bireysel Etkinlik Katı sıvı ve gaz yakıtların kullanılmasında iş güvenliği anlamında nelere dikkat edilmesi gerektiğini düşününüz. YANMA Bir yakıtın büyük miktarda enerji vererek oksijenle tepkimeye girmesine yanma denir. Yanma bir kimyasal işlemdir. Amaç kimyasal enerjinin ısı enerjisine dönüştürülmesidir. Bu işlem genel olarak; yakıt + oksijen yanma ürünleri + ısı denklemi ile belirlenir. Yanma işlemi için oksijen havadan temin edilir. Saf oksijen sadece kesme ve kaynak işlemlerinde kullanılır. Kuru hava hacimce %0,9 oksijen %78,1 azot %0,9 Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 1

13 ve az miktarda karbondioksit, helyum, neon ve hidrojenden oluşur. Ancak normal havada ayrıca nem vardır. Yanma işlemi sırasında reaksiyondan önce var olan maddelere yanma işlemine girenler, yanmadan sonra çıkan ürünlere ise yanma sonu ürünleri denir. Genel anlamda yanma işlemi; Yavaş yanma Hızlı yanma Patlamalı yanma Kendiliğinden yanma olarak dörde ayrılabilir. Demir gibi paslanma yavaş yanmaya örnek verilebilir. Yakıtların yanması ise hızlı yanmadır. Gaz yakıtların kontrolsüz yanması patlama şeklinde olur. Kendiliğinden yanmaya ise en güzel örnek kömür ocaklarında veya depolarında kömür kendiliğinden yanmasıdır. Yanma işleminin iyi anlaşılabilmesi için yanmada kullanılan bazı ifadelerin iyi bilinmesi gerekir. Bunlar aşağıda sıralanmıştır: Yanma odasına giren her mol oksijen için 0,79/0,1=3,76 mol azot bulunur. Hava yakıt oranı (H/Y): Yanmanın gerçekleşmesi için yanma odasına alınan hava ile yakıtın hacimsel ya da kütlesel miktarlarının oranına denir. Genellikle kütlesel oran olarak alınır. H/Y ile gösterilir. H Y = m hava m yakıt kgh/kgy Teorik veya Stokiyometrik Hava/Yakıt Oranı: Bu oran yakıtın tamamen yanması için gerekli olan minimum hava miktarını verir. Buna göre kuruhava için teorik kütlesel hava yakıt oranı aşağıdaki gibi hesaplanır; (H/Y) = (O min) = 1 kg yakıtı yakmak için gereken an az O kütlesi 0,3 0,3 kgo /kghava Hava fazlalık katsayısının tersine (1/λ) ekivalans oranı denir ve φ ile gösterilir. (φ=1/λ) Burada O min birim kg yakıtın yanması için gerekli minimum oksijen (O ) miktarıdır ve 0.3 faktörü ise hava içindeki oksijenin (O ) kütlesel kesridir. Yani 1kg kuru havada 0.3 kg oksijen bulunur. Hava Fazlalık Katsayısı: (HFK), Birim miktardaki yakıt için kullanılacak gerçek hava miktarının, Teorik tam yanma için gerekli minimum hava miktarına oranıdır. λ ile gösterilir. Boyutsuz olduğu için kütle ve molar olabilir. HFK = λ = (H/Y) gerçek (H/Y) teorik Fazla Hava Yüzdesi: Teorik tam yanma için gerekli minimum hava miktarına göre gerçek hava miktarının fazlalığı veya azlığı % olarak verilebilir. Bu tip verilişler genellikle mol esasına göredir (%150-1,5 misli gibi). Fazla Hava Yüzdesi = 100 (λ 1) Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 13

14 Yanma Türleri Yanma reaksiyona tamamlanıp tamamlanmamasına göre yanma dört grup altında toplanır: Eksik yanma ürünü olan CO (karbonmonoksit) zehirleyici bir gazdır. Kokusuzdur. Havadan ağır olduğundan zeminde toplanır. Teorik Tam Yanma (TTY) Reaksiyona giren yakıt moleküllerinin tamamının yandığı yanma gazları içerisinde sadece CO, H O, SO ve N nin bulunduğu ve yanmada minimum miktarda O nin kullanıldığı yanma şeklidir. Yanmış gazlar içerisinde yanıcı bileşen bulunmamaktadır. Hava fazlalık katsayısı (HFK)=λ= 1. Tam Yanma (TY) Yakıtın yanması için gerekli hava miktarı TTY da kullanılan hava miktarından fazladır ve yanma gazları içerisinde CO, H O, N, SO den başka hava fazlalığı nedeniyle O de bulunur. HFK=λ > 1 dir. Eksik Yanma (EY) Yetersiz hava kullanılması nedeniyle yanma ürünleri içerisinde CO, H, CO, H O, SO, N nin yanı sıra noksan yanma ürünleri olarak bilinen CO, C n H m (yanmamış hidrokarbon) gibi bileşikler de bulunur. Özellikle içten yanmalı motorlarda, zengin karışım sebebiyle bazen zorunlu olarak karşılaşılır. HFK= λ< 1 dir. Kısmi Eksik Yanma (KEY) Yanma odasındaki hava yakıt karışımının yetersiz olması, sıcaklık değişiklikleri (tutuşma noktası sıcaklığına çıkmayan bölgelerin olması) ve yakıtın yanma hacmi içerisinde kalış süresindeki yetersizlikler gibi nedenlerden HFK= λ> 1 olmasına rağmen yanma gazları içerisinde CO, H O, N, SO den başka O ve CO, H C (hidrojen ve karbon genellikle yanmamış hidrokarbon şeklindedir) gibi eksik yanma ürünleri görülen yanma şeklidir. Bu sadece lokal olarak yakıt/hava oranının düzgün dağılmayışından kaynaklanmamaktadır. Yüksek sıcaklıkta CO, H O molekülleri ısıl ayrışma (dissociation) ile CO ve H gibi EY ürünlerini oluşturmaktadır. Bu moleküllerin hızla düşük sıcaklığa getirilmeleri yeniden birleşme reaksiyonları için yeterli zaman bırakmamaktadır. Bireysel Etkinlik Soba, kombi ve şohben zehirlenmelerinin nedenlerini düşününüz. Yanma Denklemleri İyi bir yanma için aşağıdaki beş şartın sağlanmış olması gerekir. Bunlar; Uygun hava-yakıt karışımı Yeterli miktarda hava Tutuşma sıcaklığının üzerinde bir sıcaklık Reaksiyonun oluşması için yeterli süre Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 14

15 Alevin ilerleyebilmesi için uygun reaktant yoğunluğu Mükemmel bir karışım hiçbir zaman sağlanamayacağı için iyi bir yanma ancak prosese fazla hava sağlamakla elde edilebilir. Fazla hava miktarının minimum hava miktarına oranı çok dikkatle belirlenmelidir. Çünkü fazla hava miktarındaki gereksiz artış yanma verimini düşürürken NO x emisyonlarını da arttırır. Karışımın iyilik derecesi ve hava fazlalık miktarına bağlı olarak, ekzost gazları hem tam yanma ürünlerini ( CO, H O, SO ) hem de eksik yanma ürünlerini (yanmamış yakıt, CO, hidroksil ve NO x artık O, vs.) içerir. Bir yanma prosesi için sağlanması gerekli gerçek hava miktarının belirlenmesinde Hava Fazlalık Katsayısı veya Yüzde Hava Miktarı veya ekivalans Oranı gibi parametreler kullanılır. Yanma denklemleri kütlenin korunum prensibine göre denkleştirerek çözülür. Dolayısı ile reaksiyona giren her bir elementin toplam kütlesi sabit kalır. Örnek CH 4 +O CO +H O 1+4+*3 = 1+3+ *18 80 = 80 Tablo 8.4. Bazı element ve yakıtlar için stokiyometrik (teorik) yanma denklemleri Yakıt Mol.Kü t. kg/kmo l Reaksiyon Reaksiyon Isısı kj/kg kj/nm 3 Karbon 1 C+O CO Hidrojen H +0,5O H O Kükürt 3 S+O SO Metan 16 CH 4 +O CO +H O Etan 30 C H 6 +3SO CO +3H O Propan 44 C 3 H 8 +5O 3CO +4H O Bütan 58 C 4 H 10 +6,5O 4CO +5H CO 8 CO+0,5O CO Yanma ürünlerinin hesaplanması Yakıtın hava ile teorik tam yanması reaksiyonu sonucunda meydana gelen yanma ürünleri aşağıda gösterilmiştir: C H O N S + a(o + 3,76N ) xco + yh O + zn + do + eso m n b c f Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 15

16 Teorik hava miktarı oksijen denkliğinden hesaplanır. Denklemdeki x,y,z,d,e harfleri ürünlerin mol sayılarını (n) göstermektedir. m n a = x + e + y b Yakıtın hava ile tam yanması sonucunda ise; C H O N S + aλ(o + 3,76N ) xco + yh O + zn + do + eso b c f Karbon denkliği; C m = x Çiğ noktası sıcaklığı bacada su buharının yoğuşmaması için önemlidir. Eğer su buharı yoğuşur ise içerisinde bulunan asitler kazan ve baca elemanlarına zarar verir. Hidrojen denkliği; Azot denkliği; N z = H y = n c Kükürt denkliği; S e = f Oksijen denkliği; + 3,76 a λ O d = b a x y + λ e kurularak baca gazı mol miktarları kmol cinsinden bulunur. Toplam baca gazı miktarı ise V GD = x + y + z + d+ e şeklinde kmol cinsinden hesaplanır. Baca gazlarını oluşturan bileşenlerin her birinin mol oranları ise Karbondioksit oranı : x = CO x V GD Su buharı oranı : x = H O Azot oranı : x = N y V z V GD GD Adyabatik alev sıcaklığı ise yanma odasında kullanılan malzemelerin erime sıcaklıkları için önemlidir. Oksijen oranı : x = O d V GD e Kükürt dioksit oranı : x SO = V şeklinde hesaplanır. Yanma işlemlerinde kullanılan iki önemli sıcaklık vardır. Çiğ noktası sıcaklığı ve adyabatik alev sıcaklığı. Çiğ noktası sıcaklığı: yanma ürünleri sabit basınç altında soğutulurken ürünler içerisindeki su buharının yoğuşmaya başladığı sıcaklıktır. Su baharının kısmi GD Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 16

17 basıncına karşılık gelen sıcaklıktır. Suyun kısmi basıncı P su,kısmi ve mol sayısı n su, ürünlerin toplam basıncı P toplam ve mol sayısı n toplam ise P su,kısmi = ( n su n top )P top şeklinde hesaplanır. Termodinamik tablolar kullanılarak bu basınca karşılık gelen sıcaklık bulunur. Bu sıcaklık çiğ noktası sıcaklığıdır. Adyabatik alev sıcaklığı: yanma işleminde ulaşılabilecek maksimum sıcaklığa adyabatik alev sıcaklığı denir. Örnek Bir motorda bütan (C 4 H 10 ) % 110 teorik hava ile yakılmaktadır. a-) Kütlesel hava yakıt oranını b-) Yanma ürünlerinin hacimsel yüzdelerini bulunuz. Çözüm:C 4 H *O min (O +3.76N ) 4CO + 5H O + ao + bn Omin=c + h/4 = /4 = 6.5 O denkliğinden a = / = 0.65 N denkliğinden b = 7.15*3.76 = 6.88 ise yanma denklemi: C 4 H (O +3.76N ) 4CO + 5H O O N olur. a-) H/Y = (7.15*4.76*8.88)/(1*4+1*10) = kgh/kgy b-) n T = = kmol y CO = n CO / n T = 4/36.53 = % y HO = n HO / n T = 5/36.53 = % y O = n O / n T = 0.65/36.53 = % 1.78 y N = n N / n T = 6.88/36.53 = % Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 17

18 Özet Yandığında enerji veren maddelere yakıt denir. Yakıtlar genel olarak katı, sıvı ve gaz yakıtlar olarak üçe ayrılır. Yaygın olarak kullanılan katı yakıt kömürdür. Sıvı yakıtlar ise benzin, mazot, gaz yağı, fuel-oildir. Gaz yakıtlar ise doğal gaz ve LPG'dir. Yanma yakıtların hava ile reaksiyona girerek yüksek miktarda enerji açığa çıktığı olaydır. Yanma işleminde oksitleyici olarak havadaki oksijen kullanılır. Bundan dolayı kuru havanın %79'u azot ve %1'i oksijen olarak kabul edilir. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 18

19 DEĞERLENDİRME SORULARI Değerlendirme sorularını sistemde ilgili ünite başlığı altında yer alan bölüm sonu testi bölümünde etkileşimli olarak cevaplayabilirsiniz. 1. Aşağıdakilerden hangisi sıvı yakıtlardan değildir? a) Benzin b) Mazot c) Gaz yağı d) Fuel-oil e) Linyit. Aşağıdaki yakıtların hangisinde patlama riski vardır? a) Kömür b) Benzin c) Doğal gaz d) Odun e) Fuel-oil 3. Aşağıdakilerden hangisi yanma için gerekli değildir? a) Karbondioksit b) Yakıt c) Hava d) Sıcaklık e) Uygun hava yakıt oranı 4. I. Eksik yanma II. Kısmi eksik yanma III. Tam yanma Yukarıda yanma durumlarının hangisi veya hangilerinde hava fazlalık katsayısı 1 (HFK>1) den büyük olur? a) Yalnız I b) Yalnız II c) Yalnız III d) I ve II e) II ve III 5. Doğalgaz için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? a) Yakıtın yanması sonucu uçucu kül ve partikül oluşmaz. b) Yanması için hava ile %5-%15 arasında karışması gerekir. c) Kükürt içerdiğinden bacada filtre kullanılmalıdır. d) Otomatik kontrolü kolaydır. e) Baca gazı içerisindeki su buharı yüksektir. Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 19

20 6. Yanma kimyasal bir işlemdir. Amaç enerjinin. enerjisine dönüştürülmesidir. Cümlesinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? a) mekanik ısı b) ısı-kimyasal c) kimyasal-mekanik d) kimyasal-ısı e) ısı-mekanik 7. Aşağıdaki yakıtlardan hangisi ham petrolden elde edilmez? a) Benzin b) Doğal gaz c) LPG d) Dizel e) Fuel-oil 8. Kömürün özelliklerinden hangisi enerji içeriği ile ilgilidir? a) Isıl değeri b) Kükürt oranı c) Nem oranı d) Kül oranı e) Serbest genleşme indeksi 9. Aşağıdakilerden hangisi tam yanma ürünü değildir? a) CO, b) CO c) H O, d) N, e) O Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 0

21 10. I.Uygun hava-yakıt karışımı II. Yeterli miktarda hava III. Tutuşma sıcaklığının üzerinde bir sıcaklık Yukarıdakilerden hangisi veya hangileri iyi bir yanma için gerekli şartlardandır? a) Yalnız I b) Yalnız II c) Yalnız III d) II ve III e) I, II ve III Cevap Anahtarı 1.E,.C, 3.A, 4.E, 5.C, 6.D, 7.B, 8.A, 9.B, 10.E Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi 1

22 YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER KAYNAKLAR Acaroğlu M., Ünaldı M., Aydoğan H. (010). Yakıtlar ve Yanma. Nobel yayıncılık Çengel Y.A., Boles M.A. (008). Mühendislik yaklaşımıyla Termodinamik. Güven yayıncılık Kara Y.A. (008) Yakıtlar ve Yanma ders notları. Atatürk Ün. Müh. Fak. (Yayınlanmamış) Telli K.(1984). Yakıtlar ve Yanma. Akdeniz Ü. Isparta Müh. Fak. Yayınları Atatürk Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

1. Doğalgaz nedir? 2. Doğalgaz nasıl oluşur?

1. Doğalgaz nedir? 2. Doğalgaz nasıl oluşur? 1. Doğalgaz nedir? Başta Metan (CH 4 ) ve Etan (C2H6) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğalgaz renksiz, kokusuz havadan daha hafif bir gazdır. 2. Doğalgaz nasıl

Detaylı

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA

MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA MAKİNE VE MOTOR DERS NOTLARI 4.HAFTA Hazırlayan: Öğr. Gör. Tuğberk ÖNAL MALATYA 2016 1.TEORİK OTTO ÇEVRİMİ Gerçek motor çalışmasında yanma işlemi motor silindirinde gerçekleşir. Yanma sonu açığa çıkan

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DENEY FÖYÜ DENEY ADI AKIŞKAN YATAKLI ISI TRANSFER DENEYİ DERSİN ÖĞRETİM ÜYESİ DENEY SORUMLUSU DENEY GRUBU: DENEY TARİHİ

Detaylı

Biyogaz Temel Eğitimi

Biyogaz Temel Eğitimi Biyogaz Temel Eğitimi Sunanlar: Dursun AYDÖNER Proje Müdürü Rasim ÜNER Is Gelistime ve Pazarlama Müdürü Biyogaz Temel Eğitimi 1.Biyogaz Nedir? 2.Biyogaz Nasıl Oluşur? 3.Biyogaz Tesisi - Biyogaz Tesis Çeşitleri

Detaylı

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ KAZANLARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ BİRSEN BAKIR ELEKTRİK MÜH. ENERJİ YÖNETİCİSİ EVD ENERJİ YÖNETİMİ -1- Kazanlar Yakıtın kimyasal enerjisini yanma yoluyla ısı enerjisine dönüştüren ve bu ısı enerjisini taşıyıcı

Detaylı

ÜNİTE YANMA VE YANGIN İÇİNDEKİLER HEDEFLER YANMA VE YANGIN KAVRAMLARI. Doç. Dr. Kemal ÇOMAKLI

ÜNİTE YANMA VE YANGIN İÇİNDEKİLER HEDEFLER YANMA VE YANGIN KAVRAMLARI. Doç. Dr. Kemal ÇOMAKLI YANMA VE YANGIN KAVRAMLARI İÇİNDEKİLER Giriş Yanma Yanma Koşulları Yanma Türleri Gaz Yakıtlar Yakıtlar Yangınla İlgili Kavramlar YANMA VE YANGIN Doç. Dr. Kemal ÇOMAKLI HEDEFLER Bu üniteyi çalıştıktan sonra;

Detaylı

KÖMÜR SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR

KÖMÜR SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR KÖMÜR SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR Prof. Dr Mustafa ÖZTÜRK Müsteşar Yardımcısı Çevre ve Orman Bakanlığı Yaşadığımız şehrin havası temiz olsun, Kükürdü, külü ve nemi düşük, kalorisi yüksek kaliteli

Detaylı

AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00

AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 AKM-F-193 / 10.04.2014 / Rev:00 YANMA NEDİR? Maddenin ısı ( sıcaklık ) ve oksijenle birleşmesi sonucu oluşan kimyasal bir olaydır. Bir yangının başlayabilmesi için gerekenler : 1- OKSİJEN ( HAVA ) 2- SICAKLIK

Detaylı

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ

T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ T.C. PODGORİCA BÜYÜKELÇİLİĞİ TİCARET MÜŞAVİRLİĞİ 2005-2011 YILLARI ARASINDAKİ ENERJİ DENGESİ İSTATİSTİKLERİ PODGORİCA-AĞUSTOS 2012 İÇİNDEKİLER SAYFA NO BÖLÜM 1 1 1 GİRİŞ 2 2 Metodolojik açıklamalar 3 2.1

Detaylı

KOK PROSESİ EGZOSTERLERDE PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI HAZIRLANMASI

KOK PROSESİ EGZOSTERLERDE PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI HAZIRLANMASI III. TEHLİKELİ KİMYASALLARIN YÖNETİMİ SEMPOZYUMU VE SERGİSİ KOK PROSESİ EGZOSTERLERDE PATLAMADAN KORUNMA DÖKÜMANI HAZIRLANMASI Erdem ÖZDEMİR Kimya Mühendisi İş Güvenliği Bilim Uzmanı KOK PROSESİ EGZOSTERLERDE

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI

ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI ÇALIŞMA YAPRAĞI KONU ANLATIMI HATUN ÖZTÜRK 20338647 Küresel Isınma Küresel ısınma, dünya atmosferi ve okyanuslarının ortalama sıcaklıklarında belirlenen artış için kullanılan bir terimdir. Fosil yakıtların

Detaylı

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI

ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI ÇEV416 ENDÜSTRİYEL ATIKSULARIN ARITILMASI 3. Endüstriyel Kirlenme Problemleri Yrd. Doç. Dr. Kadir GEDİK 3.1. Endüstriyel Atık Kaynak ve Türleri Endüstriyel faaliyetlerin asıl amacı; üretim yapmak Endüstriyel

Detaylı

STOKĐYOMETRĐ. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK

STOKĐYOMETRĐ. Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK STOKĐYOMETRĐ Yrd.Doç.Dr. İbrahim İsmet ÖZTÜRK 3. Stokiyometri 3.1. Atom Kütlesi 3.1.1.Ortalama Atom Kütlesi 3.2. Avagadro Sayısı ve Elementlerin Mol Kütleleri 3.3. Molekül Kütlesi 3.4. Kütle Spektrometresi

Detaylı

MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ

MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ MOTORLAR-5 HAFTA GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ Yrd.Doç.Dr. Alp Tekin ERGENÇ GERÇEK MOTOR ÇEVRİMİ Gerçek motor çevrimi standart hava (teorik) çevriminden farklı olarak emme, sıkıştırma,tutuşma ve yanma, genişleme

Detaylı

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk

Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk Çalışma hayatında en çok karşılaşılan soru işyerinden patlama tehlikesi olup olmadığı yönündedir. Bu sorunun cevabı, yapılacak risk değerlendirmesiyle birlikte aşağıdaki sorularla birlikte basitçe değerlendirilebilir.

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir.

TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. AKTİF KARBON NEDİR? TANIMI Aktif karbon çok gelişmiş bir gözenek yapısına ve çok büyük iç yüzey alanına sahip karbonlaşmış bir malzemedir. Bu nitelikler aktif karbona çok güçlü adsorpsiyon özellikleri

Detaylı

!" #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.*

! #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.* 2. BÖLÜM SAF MADDELERİN ERMODİNAMİK ÖZELLİKLERİ Saf madde Saf madde, her noktasında aynı e değişmeyen bir kimyasal bileşime sahip olan maddeye denir. Saf maddenin sadece bir tek kimyasal element eya bileşimden

Detaylı

Isıtma tesisatında yıllık yakıt miktarı hesaplanarak, yakıt deposu tesisin en az 20 günlük yakıt gereksinimini karşılayacak büyüklükte olmalıdır.

Isıtma tesisatında yıllık yakıt miktarı hesaplanarak, yakıt deposu tesisin en az 20 günlük yakıt gereksinimini karşılayacak büyüklükte olmalıdır. 7. YILLIK YAKIT MĐKTARI HESABI VE YAKIT DEPOLARI Isıtma tesisatında yıllık yakıt miktarı hesaplanarak, yakıt deposu tesisin en az 20 günlük yakıt gereksinimini karşılayacak büyüklükte olmalıdır. 7.1 Yıllık

Detaylı

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ

ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ ÖMRÜNÜ TAMAMLAMIŞ LASTİKLERİN GERİ KAZANIMINDA PİROLİZ YÖNTEMİ Onursal Yakaboylu Aslı İşler Filiz Karaosmanoğlu 1 Onursal Yakaboylu - Atık Sempozyumu / Antalya 19/04/2011 İÇERİK Lastik Atık lastik Atık

Detaylı

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I

Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I Dokuz Eylül Üniversitesi İnşaat Mühendisliği Bölümü YAPI MALZEMESİ -I 16. Bitüml Bitüm hidrokarbon ham petrolün distilasyonu taşkömürünün karbonizasyonu Petrol kökenli olanları asfalt, Kömür kökenli olanları

Detaylı

KATI ATIKLARDAN ENERJİ ELDE EDİLMESİ

KATI ATIKLARDAN ENERJİ ELDE EDİLMESİ KATI ATIKLARDAN ENERJİ ELDE EDİLMESİ Atıktan enerji elde edilmesi, atıkların fazla oksijen varlığında yüksek sıcaklıkta yakılması prosesidir. Yanma ürünleri, ısı enerjisi, inert gaz ve kül şeklinde sayılabilir.

Detaylı

ELEMENT VE BİLEŞİKLER

ELEMENT VE BİLEŞİKLER ELEMENT VE BİLEŞİKLER 1- Elementler ve Elementlerin Özellikleri: a) Elementler: Aynı cins atomlardan oluşan, fiziksel ya da kimyasal yollarla kendinden daha basit ve farklı maddelere ayrılamayan saf maddelere

Detaylı

KÖMÜR BİTÜMLÜ ALT BİTÜMLÜ. Termal Buhar Kömürü Elektrik enerjisi üretimi, çimento sanayi, vs

KÖMÜR BİTÜMLÜ ALT BİTÜMLÜ. Termal Buhar Kömürü Elektrik enerjisi üretimi, çimento sanayi, vs ENDÜSTRİDE VE CANLILARDA ENERJİ A- FOSİL YAKITLAR 1) KÖMÜR Halk arasında kara elmas olarak bilinir. İlk defa Çinliler tarafından kullanılmıştır. Büyük kısmı elektrik üretiminde ve evlerde yakıt olarak

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri

7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞĐMĐ 7. Sınıf Fen ve Teknoloji Dersi 4. Ünite: Madde ve Yapısı Konu: Elementler ve Sembolleri Çalışma Yaprağı Konu Anlatımı-Değerlendirme çalışma Yaprağı- Çözümlü

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler

1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1) Biyokütleye Uygulanan Fiziksel Prosesler 1. Su giderme 2. Kurutma 3. Boyut küçültme 4. Yoğunlaştırma 5. Ayırma Su giderme işleminde nem, sıvı fazda gideriliyor. Kurutma işleminde nem, buhar fazda gideriliyor.

Detaylı

YÖNETMELİK. Çevre ve Orman Bakanlığından: ISINMADAN KAYNAKLANAN HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

YÖNETMELİK. Çevre ve Orman Bakanlığından: ISINMADAN KAYNAKLANAN HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK 7 Şubat 2009 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 27134 YÖNETMELİK Çevre ve Orman Bakanlığından: ISINMADAN KAYNAKLANAN HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK MADDE 1

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

BİYOKÜTLE OLARAK PİRİNANIN ENERJİ ÜRETİMİNDE KULLANILMASI

BİYOKÜTLE OLARAK PİRİNANIN ENERJİ ÜRETİMİNDE KULLANILMASI BİYOKÜTLE OLARAK PİRİNANIN ENERJİ ÜRETİMİNDE KULLANILMASI Sebahat Akın Balıkesir Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Kimya Bölümü Balıkesir sakin@balikesir.edu.tr ÖZET Dünyada fosil yakıtların tükenmekte

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

DOĞALGAZ DÖNÜŞÜMLERĐNDE BACA

DOĞALGAZ DÖNÜŞÜMLERĐNDE BACA DOĞALGAZ DÖNÜŞÜMLERĐNDE BACA Doç. Dr. Hikmet KARAKOÇ 1959 Eskişehir doğumludur. 1980 yılında Anadolu Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü'nden mezun oldu ve ayın yıl

Detaylı

BENZİN MOTORLARI. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri)

BENZİN MOTORLARI. (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) BENZİN MOTORLARI (Ref. e_makaleleri, Rafineri Prosesleri) Bir benzin (veya dizel) motorunun görevi yakıtı hareket haline dönüştürmektir. Bunun en kolay yolu yakıtı motor içinde yakmaktır; yanma motorun

Detaylı

TKĐ SINIRLI SORUMLU EGE LĐNYĐTLERĐ ĐŞLETMESĐ MÜESSESE MÜDÜRLÜĞÜ LABORATUVAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ

TKĐ SINIRLI SORUMLU EGE LĐNYĐTLERĐ ĐŞLETMESĐ MÜESSESE MÜDÜRLÜĞÜ LABORATUVAR ŞUBE MÜDÜRLÜĞÜ Laboratuvar Şube Müdürlüğü bünyesindeki cihazlar, numune hazırlama ve analiz cihazları olarak iki ana gruba ayrılır. 1. NUMUNE HAZIRLAMA 1.1.KIRICILAR : Çekiçli Kırıcı - Çeneli Kırıcı : PRS Makine RETSCH/BB200

Detaylı

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2

Detaylı

YANMA. Derlenmiş Notlar. Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009

YANMA. Derlenmiş Notlar. Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 YANMA Derlenmiş Notlar Mustafa Eyriboyun ZKÜ - 2009 FAZ DENGESĐ Denge çözümlerinde, yanma sonrası ürün konsantrasyonlarının hesaplanmasında üç farklı yöntem kullanılabilir (Pratt and Wormeck, 1976): Bunlar,

Detaylı

ÖLÇÜ BİRİMİ. 2705.00.00.00.00 Havagazı, sugazı, fakir gaz ve benzeri gazlar (petrol gazı ve diğer gazlı hidrokarbonlar hariç) 1 000 m 3 15

ÖLÇÜ BİRİMİ. 2705.00.00.00.00 Havagazı, sugazı, fakir gaz ve benzeri gazlar (petrol gazı ve diğer gazlı hidrokarbonlar hariç) 1 000 m 3 15 27.01 Taşkömürü; taşkömüründen elde edilen briketler,topak ve benzeri katı yakıtlar: - Taşkömürü (toz haline getirilmiş olsun olmasın fakat aglomere edilmemiş): 2701.11.00.00.00 - - Antrasit - 60 2701.12

Detaylı

YÖNETMELİK. Çevre ve Orman Bakanlığından: ISINMADAN KAYNAKLANAN HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

YÖNETMELİK. Çevre ve Orman Bakanlığından: ISINMADAN KAYNAKLANAN HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK 7 Şubat 2009 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 27134 YÖNETMELİK Çevre ve Orman Bakanlığından: ISINMADAN KAYNAKLANAN HAVA KİRLİLİĞİNİN KONTROLÜ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK MADDE 1

Detaylı

Belediye Çöp Gazı (LFG) nedir?

Belediye Çöp Gazı (LFG) nedir? Belediye Çöp Gazı (LFG) nedir? Belediye çöp gazı (LFG) belediye katı atıklarının (MSW) çözünmesinin yan ürünüdür. LFG: ~ 50% metan gazı (CH 4 ) ~ 50% karbondioksit (CO 2 )

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Otomotivde Isıtma, Havalandırma ve Amaç; - Tüm yolcular için gerekli konforun sağlanması,

Detaylı

YANGININ TANIMI ve KAVRAMLAR

YANGININ TANIMI ve KAVRAMLAR YANGIN YANGININ TANIMI ve KAVRAMLAR Yangın (Fire): Katı, sıvı veya gaz halindeki yanıcı maddelerin kontrol dışı yanma olayıdır. Yanma: Yanıcı maddenin tutuşma sıcaklığına ısıtıldığında oksijenle verdiği

Detaylı

İçten Yanmalı Motorların Doğalgazla Çalışır Hale Getirilmeleri ve Dönüştürülmüş Motorların Performans Parametrelerinin Analizi

İçten Yanmalı Motorların Doğalgazla Çalışır Hale Getirilmeleri ve Dönüştürülmüş Motorların Performans Parametrelerinin Analizi İçten Yanmalı Motorların Doğalgazla Çalışır Hale Getirilmeleri ve Dönüştürülmüş Motorların Performans Parametrelerinin Analizi (Conversion of Internal Combustion Engines to Usage of Natural Gas and Performance

Detaylı

Enerji Kaynağı Olarak Kömür

Enerji Kaynağı Olarak Kömür SOMA'DAN SONRA: TÜRKİYE'DE ENERJİ KAYNAKLARI, ÜRETİM VE TÜKETİMİ, ALTERNATİF ENERJİLER, ENERJİ POLİTİKALARI PANELİ Enerji Kaynağı Olarak Kömür Prof. Dr. Ahmet Arısoy Giriş. Enerji kaynağı olarak kömürün

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ 2013 - S A M S U N DAMITMA (DİSTİLASYON) Distilasyon, bir sıvının ısıtılması ve buharlaştırılmasından oluşmaktadır ve buhar bir distilat ürünü oluşturmak için

Detaylı

Binaların Isı Merkezlerinde Bulunan Kalorifer Kazanlarının Yanma Havası ve Hava Fazlalık Katsayılarına Göre Yanma Gazlarının Özelliklerindeki Değişim

Binaların Isı Merkezlerinde Bulunan Kalorifer Kazanlarının Yanma Havası ve Hava Fazlalık Katsayılarına Göre Yanma Gazlarının Özelliklerindeki Değişim Binaların Isı Merkezlerinde Bulunan Kalorifer Kazanlarının Yanma Havası ve Hava Fazlalık Katsayılarına Göre Yanma Gazlarının Özelliklerindeki Değişim Okan KON 1*, Bedri YÜKSEL 1 1 Balıkesir Üniversitesi

Detaylı

DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ

DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ DÜZCE DE HAVA KİRLİLİĞİ Hasan GÜVEN Çevre Yüksek Mühendisi Çevre ve Şehircilik İl Müdürü DÜZCE ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ Hava: Dünya atmosferini meydana getiren gaz karışımı. Ancak, atmosferin halk

Detaylı

1 / 5. (*) Birlik Yönetim Kurulu nun 07.12.2012 tarih ve 123 sayılı kararı ile kabul edilmiştir.

1 / 5. (*) Birlik Yönetim Kurulu nun 07.12.2012 tarih ve 123 sayılı kararı ile kabul edilmiştir. 9. Aerosol Ürünler Kriteri (*) Tanımlar: Aerosol: Bir itici gazla bir aerosol kabından dağıtılabilen ürünlerdir. Aerosoller, küçük katı ya da sıvı partiküllerin gaz veya sıvı içinde dağılmasıyla oluşan

Detaylı

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir?

SORULAR. 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? SORULAR 1- Termik enerji nedir? 2- Termik santrallerden kaynaklanan atıklar nelerdir? 3- Gaz atıklar nelerdir? 4- Zehirli gazların insanlar üzerindeki etkileri oranlara göre nasıl değişir? 5- Bir termik

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/7) Deney Laboratuvarı Adresi : Gebze Organize Sanayi Bölgesi İhsan Dede Caddesi No:105/B Gebze 41480 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel : 0 262 751 04 51 Faks : 0 262 751 38 34

Detaylı

MOTOR YAKITLARI. Benzin

MOTOR YAKITLARI. Benzin MOTOR YAKITLARI Benzin Benzin ham petrolün damıtılması sırasında, damıtma kulesinde, petrol gazlarının altından ve 35-200 o C sıcaklık arasında elde edilir. Benzin buji ile ateşlemeli motorların temel

Detaylı

Otto ve Dizel Çevrimlerinin Termodinamik Analizi. Bölüm 9: Gaz Akışkanlı Güç Çevrimleri

Otto ve Dizel Çevrimlerinin Termodinamik Analizi. Bölüm 9: Gaz Akışkanlı Güç Çevrimleri Otto ve Dizel Çevrimlerinin Termodinamik Analizi 1 GÜÇ ÇEVRİMLERİNİN ÇÖZÜMLEMESİNE İLİŞKİN TEMEL KAVRAMLAR Güç üreten makinelerin büyük çoğunluğu bir termodinamik çevrime göre çalışır. Ideal Çevrim: Gerçek

Detaylı

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI

KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI KONU MOTORLARIN ÇEVREYE OLUMSUZ ETKĠLERĠ VE BU ETKĠLERĠN AZALTILMASI HAVA Etrafımızı saran gaz karışımıdır ( Atmosfer). Kuru Temiz hava içerisinde yaklaģık olarak ; - %78 Azot - %21 Oksijen - %0,03 Karbondioksit

Detaylı

TEMEL KĐMYA YASALARI A. KÜTLENĐN KORUNUMU YASASI (LAVOISIER YASASI)

TEMEL KĐMYA YASALARI A. KÜTLENĐN KORUNUMU YASASI (LAVOISIER YASASI) TEMEL KĐMYA YASALARI A. KÜTLENĐN KORUNUMU YASASI (LAVOISIER YASASI) Kimyasal olaylara giren maddelerin kütleleri toplamı oluşan ürünlerin toplamına eşittir. Buna göre: X + Y Z + T tepkimesinde X ve Y girenler

Detaylı

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ

KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ KANALİZASYONLARDA HİDROJEN SÜLFÜR GAZI OLUŞUMU SAĞLIK ÜZERİNE ETKİLERİ Bu Çalışma Çevre Orman Bakanlığı Müsteşar Yardımcısı Sayın Prof. Dr. Mustafa Öztürk tarafından 2006 yılında yapılmıştır. Orijinal

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/10) Deney Laboratuvarı Adresi : Altınova Mahallesi Atatürk Bulvarı No:186 Hacılar Kasabası 71480 KIRIKKALE / TÜRKİYE Tel : 0 318 261 20 00 Faks : 0 318 261 20 71 E-Posta

Detaylı

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ

KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ Ek 2 ULUSAL ÖĞRENCİ TASARIM YARIŞMASI PROBLEM TANIMI KÖMÜRÜN GAZLAŞTIRILMASI YOLUYLA ELDE EDİLEN SENTEZ GAZINDAN METANOL ÜRETİMİ 1. Giriş Türk kömür rezervlerinden metanol üretimi Kömürden metanol üretimi,

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 5. Soğutma Şekline Göre Hava soğutmalı motortar: Bu motorlarda, silindir yüzeylerindeki ince metal kanatçıklar vasıtasıyla ısı transferi yüzey alanı artırılır. Motor krank milinden hareket alan bir fan

Detaylı

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER

BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER GRUP: 3529 BAŞKA YERDE SINIFLANDIRILMAMIŞ KİMYASAL ÜRÜNLER 9- AEROSOL ÜRÜNLER KRİTERİ 2012/123 (NACE GRUP: 20.41 Sabun ve deterjan ile temizlik ve parlatıcı maddeler imalatı) Onay Tarihi: Birlik Yönetim

Detaylı

Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı!

Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı! Avrupanıın en hızlı satan gazifikasyon kazanı! Yeni nesil Ventum gazifikasyon kazanları çok sessiz, verimli ve ekonomik bir sistem olarak tasarlanmıştır. Geniş yanma odası 7 saate kadar ısıtmaya yetecek

Detaylı

BACALAR, BACA YANGINLARI, SEBEPLERİ VE ÖNLENMESİ. Mak. Müh. Doğan ÖZDEMİR

BACALAR, BACA YANGINLARI, SEBEPLERİ VE ÖNLENMESİ. Mak. Müh. Doğan ÖZDEMİR BACALAR, BACA YANGINLARI, SEBEPLERİ VE ÖNLENMESİ Mak. Müh. Doğan ÖZDEMİR RESTORAN VE ENDÜSTRİYEL MUTFAK HAVALANDIRMASI Genel olarak bir mutfak havalandırma sisteminde davlumbaz, kanallar, egzoz fanı, baca

Detaylı

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI

ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI ALKENLER; ÇALIŞMA SORULARI SORU 1.) 1 büten ve 2 büten için cis ve trans izomeri yazmak mümkün müdür? SORU 2.) Aşağıda verilen bileşikleri IUPAC metoduna göre adlandırınız. A) CH2 = C = CH CH3 B) CH3 CH

Detaylı

Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi

Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi Toz Patlaması ve Tozdan Kaynaklanan Güvenlik Risklerinin Yönetimi Serdar GÜLTEK Makine Müh., FPE, M.Sc. İş Güvenliği Uzmanı (A) Serkan KÜÇÜK Kimya Müh., M.Sc. İş Güvenliği Uzmanı (A) Toz Patlaması Parametreleri

Detaylı

Tehlikeli Atık Bertaraf Yöntemleri ve İZAYDAŞ Yakma Tesisi İZMİT ATIK VE ARTIKLARI ARITMA YAKMA VE DEĞERLENDİRME A.Ş.

Tehlikeli Atık Bertaraf Yöntemleri ve İZAYDAŞ Yakma Tesisi İZMİT ATIK VE ARTIKLARI ARITMA YAKMA VE DEĞERLENDİRME A.Ş. Tehlikeli Atık Bertaraf Yöntemleri ve İZAYDAŞ Yakma Tesisi İZMİT ATIK VE ARTIKLARI ARITMA YAKMA VE DEĞERLENDİRME A.Ş. TEHLİKELİ ATIK Tehlikeli atıklar; patlayıcı, parlayıcı, kendiliğinden yanmaya müsait,

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) nın Adres : Barbaros Mahallesi, Petrol Caddesi - Körfez 41780 KOCAELİ / TÜRKİYE Tel Faks E-Posta Website : 0 262 316 30 30 : 0 262 316 37 24 : izmit.info@tupras.com.tr

Detaylı

HAVA KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ. Yrd. Doç. Dr. Serpil SAVCI

HAVA KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ. Yrd. Doç. Dr. Serpil SAVCI HAVA KİRLİLİĞİ VE KONTROLÜ Yrd. Doç. Dr. Serpil SAVCI YAKITLAR YAKIT ÇEŞİTLERİ Yakıt ve Çeşitleri Fiziksel ve kimyasal yapısında bir değişim meydana geldiğinde enerji (ısı) açığa çıkartan her türlü malzemeye

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Sıcaklık, bir gaz molekülünün kütle merkezi hareketinin ortalama kinetic enerjisinin bir ölçüsüdür. Sıcaklık,

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKSEK LİSANSI (İÖ)

T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKSEK LİSANSI (İÖ) T.C. KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÜKSEK LİSANSI (İÖ) CEREN ŞAHİN 145148006 İŞSAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNDE GÜNCEL UYGULAMALAR YANGIN ÇEŞİTLERİ VE KULLANILMASI GEREKEN

Detaylı

BUHAR KAZANLARI. 1. Kazan Çeşitleri. 1.1. Doğal Dolaşımlı Kazanlar

BUHAR KAZANLARI. 1. Kazan Çeşitleri. 1.1. Doğal Dolaşımlı Kazanlar BUHAR KAZANLARI Buhar üretmekte yararlanılan; kömür, yağyakıt, motorin, doğalgaz ve fosil yakıtları, bazı tesislerde ise artık yakıtın yakılmasıyla ortaya çıkan, ısıyı içindeki suyu ısıtmak için kullanan

Detaylı

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Metalurji Mühendisliğine Giriş. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Metalurji Mühendisliğine Giriş Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Esasını makromoleküllü organik maddelerin oluşturduğu yapay veya doğal maddelerin kimyasal yoldan dönüştürülmesiyle elde edilirler. Organik

Detaylı

EK YAKIT OLARAK ÇİMENTO FABRİKALARINDA KULLANILABİLECEK ATIKLAR

EK YAKIT OLARAK ÇİMENTO FABRİKALARINDA KULLANILABİLECEK ATIKLAR EK YAKIT OLARAK ÇİMENTO FABRİKALARINDA KULLANILABİLECEK ATIKLAR 1) Kullanılmış lastikler 2) I ve II nci kategori atık yağlar 3) Boya çamurları 4) Solventler 5) Plastik atıklar 6) Çevre ve Orman Bakanlığı

Detaylı

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ

GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ GIDALARIN BAZI FİZİKSEL ÖZELLİKLERİ Gıdalara uygulanan çeşitli işlemlere ilişkin bazı hesaplamalar için, gıdaların bazı fiziksel özelliklerini yansıtan sayısal değerlere gereksinim bulunmaktadır. Gıdaların

Detaylı

LÜLEBURGAZDAKİ BİNA DIŞ DUVARLARI İÇİN OPTİMUM YALITIM KALINLIĞININ BELİRLENMESİ VE MALİYET ANALİZİ

LÜLEBURGAZDAKİ BİNA DIŞ DUVARLARI İÇİN OPTİMUM YALITIM KALINLIĞININ BELİRLENMESİ VE MALİYET ANALİZİ LÜLEBURGAZDAKİ BİNA DIŞ DUVARLARI İÇİN OPTİMUM YALITIM KALINLIĞININ BELİRLENMESİ VE MALİYET ANALİZİ Mak. Yük. Müh. Emre DERELİ Makina Mühendisleri Odası Edirne Şube Teknik Görevlisi 1. GİRİŞ Ülkelerin

Detaylı

MOTORLARDA KULLANILAN ALTERNATİF YAKITLAR

MOTORLARDA KULLANILAN ALTERNATİF YAKITLAR MOTORLARDA KULLANILAN ALTERNATİF YAKITLAR Hidrojenin Otto ve Dizel Motorlarında Kullanımı Hidrojen enerjisi yeni bir kavram değildir. Hidrojenin üretimi, depolanması, taşınması ve kullanılması günümüzde

Detaylı

Bacharach Skalasında, bir (1) ile on (10) alan içinde beyaz ile siyah arasındaki gri değerler bulunur. Gri renk oranı bu alanlardaşöyledir:

Bacharach Skalasında, bir (1) ile on (10) alan içinde beyaz ile siyah arasındaki gri değerler bulunur. Gri renk oranı bu alanlardaşöyledir: (Değişik:RG-7/2/2009-27134) EK-1 İslilik Derecesi (BacharachSkalası) Bacharach Skalasında, bir (1) ile on (10) alan içinde beyaz ile siyah arasındaki gri değerler bulunur. Gri renk oranı bu alanlardaşöyledir:

Detaylı

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri

ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri ÖĞRENME ALANI: Canlılar ve Hayat 6.ÜNİTE: Canlılar ve Enerji ilişkileri Ayrıca bitkilerin yapraklarına yeşil rengi de klorofil adı verilen bu yapılar verir. Besin Zinciri: - Aynı ekosistemde yaşayan canlıların

Detaylı

MSDS (Malzeme Güvenlik Bilgi Formu)

MSDS (Malzeme Güvenlik Bilgi Formu) 1. KİMYASAL ÜRÜN & ŞİRKET TANIMI Ürün Adı: SPT-1657 Ürün tanımı: Tek komponentli Poliüretan yapıştırıcı Fabrika:. SAMHO CHEMICAL CO. LTD. Adres: 241-2, Chongwon-ri, Mado-myun, Hwasung-City Kyunggi-do,

Detaylı

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve güvenliği için Eğitim Seti

Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve güvenliği için Eğitim Seti Kaynak: Forum Media Yayıncılık; İş Sağlığı ve güvenliği için Eğitim Seti Kimyasallar; herkesin yaşamının bir parçasıdır. Dünyada 5 7 milyon değişik türde kimyasal madde bulunmaktadır. Kimyasal maddeler

Detaylı

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1

www.kimyahocam.com HİDROKARBONLAR I ÖRNEK 1 İDROKARBONLAR Yalnızca karbon (C) ve hidrojen () elementlerinden oluşan bileşiklere hidrokarbon denir. Karbon elementinin atom numarası 6 dır. Elektron dizilişi, 1s 2 2s 2 2p 2 olup değerlik elektron say

Detaylı

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ

CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ CANLILAR VE ENERJİ İLŞKİLERİ Besin Zincirindeki Enerji Akışı Madde Döngüleri Enerji Kaynakları ve Geri Dönüşüm Hazırlayan; Arif Özgür ÜLGER Besin Zincirindeki Enerji Akışı Bütün canlılar yaşamlarını devam

Detaylı

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014

Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru. Enes KELEŞ Kasım / 2014 Katı Atık Yönetiminde Arıtma Çamuru Enes KELEŞ Kasım / 2014 İÇİNDEKİLER Arıtma Çamuru Nedir? Arıtma Çamuru Nerede Oluşur? Arıtma Çamuru Çeşitleri Arıtma Çamuru Nerelerde Değerlendirilebilir? 1. Açık Alanda

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/9) Deney Laboratuvarı Adresi : İnönü Üniversitesi Merkez Kampüsü 44280 MALATYA / TÜRKİYE Tel : 0 422 377 49 81 Faks : E-Posta : inonu-pal@inonu.edu.tr Website : iys.inonu.edu.tr/index.php?web=ino

Detaylı

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot

Paslanmaz Çelik Gövde. Yalıtım Sargısı. Katalizör Yüzey Tabakası. Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Paslanmaz Çelik Gövde Yalıtım Sargısı Egzoz Emisyonları: Su Karbondioksit Azot Katalizör Yüzey Tabakası Egzoz Gazları: Hidrokarbonlar Karbon Monoksit Azot Oksitleri Bu bölüme kadar, açıkça ifade edilmese

Detaylı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı

Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Akreditasyon Kapsamı Akreditasyon Sertifikası Eki (Sayfa 1/6) Deney Laboratuvarı Adresi : ODTÜ- Üniversiteler Mahallesi, Dumluıpınar Bulvarı No:1 - Çankaya 06800 ANKARA / TÜRKİYE Tel : 0 312 210 28 97 Faks : 0 312 210 56 68

Detaylı

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ

KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ KARBON ve CANLILARDAKİ MOLEKÜL ÇEŞİTLİLİĞİ Karbonun önemi Hücrenin % 70-95ʼ i sudan ibaret olup, geri kalan kısmın çoğu karbon içeren bileşiklerdir. Canlılığı oluşturan organik bileşiklerde karbon atomuna

Detaylı

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi

Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ. Bölüm 5: Kontrol Hacimleri için Kütle ve Enerji Çözümlemesi Bölüm 5 KONTROL HACİMLERİ İÇİN KÜTLE VE ENERJİ ÇÖZÜMLEMESİ 1 Amaçlar Kütlenin korunumu ilkesi geliştirilecektir. Kütlenin korunumu ilkesi sürekli ve sürekli olmayan akış sistemlerini içeren çeşitli sistemlere

Detaylı

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ

ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ENDÜSTRİYEL SÜREÇLER MEVCUT VERİLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ Erhan ÜNAL 10.03.2010 1 4. ENDÜSTRİYEL PROSESLER 4.1. Genel Çimento Üretimi Kireç Üretimi Kireçtaşı ve Dolomit Kullanımı Soda Külü Üretimi ve Kullanımı

Detaylı

Araçlarda Doğal Gaz Kullanımı. Makina Müh. Serkan DUVARCI

Araçlarda Doğal Gaz Kullanımı. Makina Müh. Serkan DUVARCI Araçlarda Doğal Gaz Kullanımı Makina Müh. Serkan DUVARCI 1 Doğal gaz yeryüzünün alt katmanlarında bulunan ağırlıklı Metan (CH 4 ) olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır.

Detaylı

Hareket halinde olan cisimler arasında temelde iki tür sürtünme vardır. Bunlar, Cisim. Şekil 1. Kayma sürtünmesine ait serbest cisim diyagramı

Hareket halinde olan cisimler arasında temelde iki tür sürtünme vardır. Bunlar, Cisim. Şekil 1. Kayma sürtünmesine ait serbest cisim diyagramı YAĞ LAR VE YAKITLAR Yağlar Yağlamanın amacı birbiri üzerinde hareket eden parçalar arasındaki sürtünme kuvvetini azaltmaktır. Böylece iş için gerekli olan enerjinin kayıpları azaltılmış olur. Hareket halinde

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

EMİSYON ÖN İZNİ VE EMİSYON İZNİ ALMAYA ESAS TEŞKİL EDECEK DÖKÜMANLARLA İLGİLİ YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Genel İlkeler

EMİSYON ÖN İZNİ VE EMİSYON İZNİ ALMAYA ESAS TEŞKİL EDECEK DÖKÜMANLARLA İLGİLİ YÖNERGE. BİRİNCİ BÖLÜM Genel İlkeler EMİSYON ÖN İZNİ VE EMİSYON İZNİ ALMAYA ESAS TEŞKİL EDECEK DÖKÜMANLARLA İLGİLİ YÖNERGE BİRİNCİ BÖLÜM Genel İlkeler Madde 1- Bu yönergenin amacı, 07.10.2004 tarih ve 25606 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan

Detaylı