YALVAÇ MÜZESİ BİZANS SİKKELERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YALVAÇ MÜZESİ BİZANS SİKKELERİ"

Transkript

1

2 I

3 II

4 T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü YALVAÇ MÜZESİ BİZANS SİKKELERİ Zeliha Demirel Gökalp Ankara 2009 III

5 T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Ana Yayın No: 3182 Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü Yayınları Yayın No: 135 ISBN: YAYINA HAZIRLAYAN Dr. Adil ÖZME GRAFİK TASARIM Suna HÖKENEK Bu yapıtın tüm hakları saklıdır. Kaynak gösterilmeden kitaptan alıntı yapılamaz. Genel Müdürlüğün yazılı izni olmadan, kısmen veya tamamen basılamaz, başka bir dile çevrilemez. Elektronik, mekanik, fotokopi ya da diğer bir çoğaltma aracılığıyla yayınlanamaz ve kopya edilemez. Kapak Fotoğrafı: II. Constans, Hexagram, No.396 IV

6 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ I- Antik Nümismatik Nümismatik Nedir? Sikkenin Tanımı ve Sikkeden Önceki Para Şekilleri Sikkenin İcadı Sikke Metali ve Sikke Basım Tekniği...5 II- Bizans Döneminde Sikke İmparator Anastasius un Sikke Reformu Sikke Metali ve Birimi Altın Gümüş Bakır Darphaneler Kontrmarklar Tipler İmparator Tipleri Genel Özellikleri İmparator Kostümleri Askeri Kostüm Sivil Kostüm Konsül Kostümü İmparatorluk İşaretleri Taçlar ve Diademler Haçlı Globus (Haçlı Küre) Mapa (Mendil) Akakia (Kese) Scepter (Hükümdarlık Asa sı) Labarum (Sancak) Dini ve Çeşitli Tipler Viktoria V

7 Melek Konstantinopolis Khristogram Haç İsa Meryem Azizler ve Diğer Önemli Kişiler Yazıtlar Harfler ve Rakamlar Monogramlar III- Katalog IV- Bibliografya V- Sözlük VI- Konkordas cetveli Levhalar VI

8 I. Basileios, histamenon. No. 476 VII

9 VIII

10 ÖNSÖZ Bu çalışma 20 Haziran 2007 de Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü nde kabul edilen Yalvaç ve Isparta Arkeoloji Müzelerinde Bulunan Bizans Sikkeleri başlıklı doktora tezinin bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu tez Anadolu Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Komisyonunca kabul edilen nolu proje kapsamında desteklenmiştir. Yalvaç Arkeoloji Müzesi, 1947 yılında yöreden toplanan arkeolojik ve etnografik eserlerin depolanmaya başlaması ile faaliyete geçmiş, 1966 yılında inşası tamamlanan binada müze olarak hizmete girmiştir. Yalvaç Arkeoloji Müzesi sikke koleksiyonunda, 2005 yılı Haziran ayı itibariyle sikke bulunmaktadır. Bu çalışmada, koleksiyonda yer alan 951 adet Bizans sikkesi ele alınarak değerlendirilmiştir. Türkiye müzelerinde ve özel koleksiyonlarda yer alan Bizans sikkeleri ile ilgili çalışmalar ve dolayısıyla da yayınlar oldukça sınırlıdır. Oğuz Tekin in Yapı Kredi Koleksiyonu Bizans Sikkeleri başlıklı eseri ise, bu yayının hazırlanmasında bize kaynak oluşturmuştur. Öncelikle doktora tezimin danışmanı Doç. Dr. Ahmet Tolga Tek e teşekkür ve saygılarımı sunmak istiyorum. Bu çalışmanın konu seçimini aşamasından, sonuna kadar bana her anlamda güvendiği, inandığı, destek olduğu ve deneyimleriyle beni usanmadan yönlendirdiği için kendilerine minnettarım. Bir Sanat Tarihçi olarak meslekte ilerlemem konusunda beni yüreklendiren ve desteklerini esirgemeyen değerli hocalarım Prof. Dr. Ebru Parman a, Prof. Dr. Yıldız Ötüken e, Prof. Dr. B. Yelda Olcay Uçkan a ve meslektaşım, dostum Öğr. Grv. Hasan Yılmazyaşar a çok teşekkür ederim. IX

11 Tezin her sayfasını ayrı bir titizlik ile okuyan Prof. Dr. Oğuz Tekin e düzeltmeleri, değerli önerileri ve Türkiye deki nümismatik çalışmaları ile bize kaynak oluşturduğu için, Yalvaç Arkeoloji Müzesi Müdürü Ali Harmankaya ya ve sikke koleksiyonundan sorumlu Sanat Tarihçi Burcu Karakurt a müzede sağladıkları olumlu çalışma koşulları için, Yalvaç Arkeoloji Müzesi ndeki çalışmalarımda beni yalnız bırakmayan Sanat Tarihçi Cüneyt Bostancı ya, öğrencim Kerim Yanık a ve tezin basım aşamasındaki yardımları için sevgili öğrencim Diren Damla Sarıkaya ya teşekkür ederim. Yaşadığım dünyayı, yeryüzündeki her canlıyı algılayıp sevmem ve duyarlı olmam konusunda beni yönlendiren ve hayata pozitif bakmamı neden olan anne ve babam, bu çalışmanın tüm zorluklarını ve sorunlarını benimle paylaşan, eşsiz sevgisiyle her zaman yanımda olan sevgili eşim Emre iyi ki varsınız. Zeliha Demirel Gökalp X

12 KISALTMALAR Katalogda Yer Alan Teknik Kısaltmalar AE : Bakır AR AV Ay. Env.no. Etüt. ky. Of. Öy. Ref. : Gümüş : Altın : Arka yüz : Müze envanter numarası : Etütlük : Kalıp yönü : Ofis Harfi : Ön yüz : Referans/Bibliografya Bibliografik Kısaltmalar AJA ANSMN AÜDTCFD BASOR DOC : American Journal of Archeology : American Numismatic Society Museum Notes : Ankara Üniversitesi Dil Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi : Bulletin of the American Schools of Oriental Research : Bellinger, A.R. Grierson, P., Catalogue of the Byzantine Coins in the Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection, Vol. 1: Anastasius I to Marice ; vol. II: Phocas to Theodosius III ; vol. III XI

13 Leo III to Nicephorus III ; vol. IV: Alexius I to Michael VIII ; vol. V: Michael VIII to Constantine XI , Washington, 1966, 1968, 1973, MIB ODB : Hahn, Wolfgang, Moneta Imperii Byzantini, vol. I: von Anastasius I bis Justinianus I; vol. II: von Justinus II bis Phocas; vol. III: von Heraclius bis Leo III, Wien, 1973, 1975, : Oxford Dictionary of Byzantium XII

14 I- ANTİK NÜMİSMATİK 1. Nümismatik Nedir? Klasik çağ Grek dünyasında kanun anlamında kullanılan nomos dan türetilmiş olan grekçe nomisma/noummos ve latince nummus sözcükleri sikke anlamını taşımaktadır. Bu kelimelerden türetilmiş bir terim olan nümismatik, sikke bilimi olarak Türkçe ye çevrilebilir. Bu bağlamda kendisine uğraşı alanı olarak nümismatiği seçen ve konuya bilimsel bir bakışla yaklaşıp, malzemeyi (sikkeleri) metotlu bir şekilde inceleyebilen kişilere de nümismat denir 1. Bu kavram, Aristoteles in de belirttiği gibi (Nicomachean Ethisc V, v,10-16), değeri güvence altına alan kanun anlamına gelir. Sikke Nomisma ismini taşır, çünkü doğal değil aksine kanuna ait bir nesnedir. 2 Bugün de taşınılan bozuk paralar birer sikke olduğundan, nümismatiğin uğraşı alanı, icadından bugüne kadar çok geniş bir zaman dilimini kapsamaktadır 3. Nümismatik bilimi, ticari ve kanuni değiş tokuş işlemlerinde ödeme aracı olarak kullanılan, yetkili kamu mercileri tarafından bastırılan ve üzerinde bir betim bulunan darp edilmiş metal parçalarının incelenmesini esas alır. Ayrıca dış görünüşleri itibariyle sikke ve para gibi işlem gören madalyon, jeton, para yerine kullanılan ağırlıklar ve bazı toplumlar tarafından sikkenin yerini doldurma görevindeki çeşitli nesneler de nümismatik bilimi kapsamındadır 4. Sikkenin nerede, ne zaman, nasıl basıldığı, sayısı ve dolaşımı, ekonomik yaşamdaki rolü ve yasaya uygunluğu tartışıldığında nümismatiğin tarih için de önemli yardımcı bir bilim dalı olduğu anlaşılmaktadır 5. Nümismatik, arkeolojinin doğuşuna sıkıca bağlı olup onun gelişimi ile bağdaşmaktadır. Bu olgu sikkeyi estetik ilgi amaçlı ve Antikacının elinde bulundurduğu tek parça eser olmaktan çıkarıp, bilinen metin ve olaylarla ilişkisi kurularak, büyük sikke serilerinin daha geniş bir bakış açısıyla kendi genel durumu içinde yorumlanmasını sağlar 6. Dolayısıyla sikkeler, ticari bir ödeme ya da tasarruf aracı olmalarının yanında birer tarihi belgedir. Bir devletin ya da bir kentin sadece ticari ve ekonomik durumunun aydınlatılmasında değil, aynı zamanda siyasal olaylarının aydınlatılmasında da yardımcı olur 7. Ayrıca sikkeler, kaybolmuş uygarlıkların, 1 Oğuz Tekin, Grek ve Roma Sikkeleri, Yapı Kredi Koleksiyonları-2, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 1994, s Cecile Morrisson, Antik Sikkeler Bilimi Nümismatik Genel Bir Bakış, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2002, s.7; John R. Melville Jones, Testimonia Numeria Greek and Latin Texts Concerning Ancient Greek Coinage, V.I: Texts and Translations, Spink, London, 1993, s Oğuz Tekin, Eskiçağda Para Antik Nümismatiğe Giriş, Eskiçağ Bilimler Enstitüsü Yayınları:1, İstanbul, 1998 s.1. 4 Cecile Morrisson, a.g.e., s Philip Grierson, Byzantine Coinage As Source Material, XIII th International Congress of Byzantine Studies, Oxford 5-10 September 1966 (Ed. J.M Hussey-D. Obolensky-S.Runciman), London, 1967, s Morrisson, a.g.e., s Oğuz Tekin, Eski Yunan, Roma ve Bizans Altın Sikkeleri, Altının İktidarı, İktidarın Altınları: Yapı Kredi Altın Sikke Koleksiyonu (Ed. Şennur Öztürk ve Selahattin Özpalabıyıklar), Yapı Kredi Kültür ve Sanat Yayıncılık, 2004, s.46. 1

15 kentlerin ve yerleşimlerin yerlerinin kesin olarak belirlenmesi, aile ad ve ünvanları, kullanılan madene göre o dönem devletinin ekonomisi hakkında ipuçları, dinsel inançları ve egemenlik sınırları hakkında bilgi verir Sikkenin Tanımı ve Sikkeden Önceki Para Şekilleri Sikke, ticarette ve günlük alış verişlerde ödeme aracı olarak kullanılan, ağırlığı ve içindeki değerli maden miktarı ayarlanmış, üzerinde kendisini basıp piyasaya çıkaran ve istendiğinde, tekrar geri almayı garanti eden devletin arma veya işaretini taşıyan, küçük ve ana maddesi metal olan bir ödeme aracıdır 9. Bilimsel bir nesne olarak sikke genellikle yuvarlak madeni disk olduğundan, iki yüzü vardır. Ön ve arka yüz. Ana yüz, her zaman ön yüzdür; burada sikkenin en önemli karakteristik ifadeleri yer almaktadır. Ön yüzde en azından bir resim bulunur. Bunun yanında veya etrafında bir yazı da (lejand) yer alabilir. Nadiren olsa da ön yüzde diğer işaret ve semboller de görülebilir. Arka yüzde ilk önceleri yalnız bir çukur vardır. Bu çukurun içine resim veya benzeri semboller oyulabiliyordu. Daha sonra çukurun yerini, ön yüzdeki gibi ikinci bir resim almaya başlamıştır. Resim etrafında onu açıklayan bir yazı yer alırdı. Sikkenin tanımında bir ayrıntı daha önemlidir. Genellikle sikkede arka yüzler çapraz konumdadır. Ön yüz saat gibi kabul edilirse, sikke iki parmak arasında tutularak, çevrildikten sonra arka yüzün yönü, ön yüzdeki saat konumuna göre belirlenir 10. Esas olarak alış verişte ya da ticarette kullanılan bir değişim ve ödeme aracı olan paranın bu şekle gelebilmesi uzun bir aşama gerektirmiştir. Sikkenin icadından önce, insanların yiyecek, giyecek, silah ve buna benzer aletleri kendilerinin üretmeleri ve yerleşik düzene geçmedikleri dönemde de paraya ihtiyaç duymamaları sebebiyle, para düşüncesi bilinmiyordu. Yerleşik düzene geçildikten sonra, ilkel toplumlar malın malla değiştirilmesi anlamına gelen barter, yani değiş tokuş (takas) sistemini kullanmışlardır. İnsanlar değiştirmek istediklerini karşılarındakilerde bulamayınca, onun yerine aynı değerde başka bir şey almaya başlamışlar ve sonucunda bazı yararlı nesneler ve hayvanlar kıymet ölçüsü olarak kullanılmıştır. Toplumlar geliştikçe hayvanlar, tahıl ürünleri ve çeşitli araç gereçler para yerine kullanılmıştır 11. Hayvanların para olarak kullanıldığı Drakon un (M.Ö.624) metinlerinden anlaşılmaktadır. 8 İbrahim Artuk, Nümismatik İlmi ve Faydalarına Kısa Bir Bakış, Türk Nümismatik Dergisi, No.9, İstanbul, 1982, s Tekin, 1998, a.g.e., s.2; Sabahat Atlan, Yılları Side Kazıları Sırasında Elde Edilen Sikkeler, Türk Tarih Kurumu Basımevi, Ankara, 1976, s Stefan Karwiese, Antik Nümizmatiğe Giriş, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 1995, s Tekin, 2004, a.g.e., s.39; Tekin, 1998, a.g.e., s.2-3; Atlan, a.g.e., s.1.

16 Bu metinlerde hayvan olarak tespit edilmiş cezalar vardır. Pecunia kelimesi Latincede para demektir ve hayvan anlamına gelen pecus kökünden gelmektedir. Ancak bu ödeme şekilleri Miken Dönemi nden ( ) önce son bulmuştur 12. Aracı olarak kullanılan bu gibi malları korumak ve gerektiğinde kolayca ortaya koymak ve bir yerden başka bir yere taşımak güç olduğundan, zamanla sadece altın ve gümüş gibi değerli madenler para olarak kullanılmaya başlanmıştır 13. Madeni aletler (üç ayaklı kazanlar, baltalar, şişler, kürekler, silahlar, çıpalar) ve süs eşyaları (yüzük, bilezik) para olarak kullanılmış olmalı. Avrupa da, Girit ve Mısır da yapılan kazılarda bir çok çifte baltalar bulunmuştur. Mykenai ve Troia kazılarında ele geçen yüzüklerin de para olarak kullanıldığı düşünülmektedir 14. Yakın Doğu da yapılan arkeolojik kazılarda çok sayıda metal parçalarının bulunması ve bunların belirli ağırlıkta olmaları buluntuların para yerine kullanılmış olduğuna işaret etmektedir 15. Terazinin bulunması ve ağırlık sisteminin doğuşundan sonra, eritilmiş madenler tartıldıktan sonra alınan eşyaya karşılık olarak veriliyordu. Bu para şekli Zincirli Kazısı nda bulunan gümüşler örneğinde M.Ö yüzyılda Akdeniz dünyasında kullanıyordu. Daha sonra tartılarak ödenen madenlere belirli bir şekil verilmiş ve bunların ağırlıkları önceden tespit edilip üzerleri damgalanınca, külçe (ingot) veya çubuk para şekli ortaya çıkmıştır yılında Kaş açıkları Uluburun batığında bulunan yaklaşık on ton ağırlığındaki bronz külçeler de bunu kanıtlamaktadır 16. Altın, gümüş, bakır, kurşun ve elektron olarak kullanılan bu para şekli, Mısır, Ön Asya ve Avrupa da yapılan kazılarda bulunmuştur. Bu çubuk para şekli, sikkenin icadından önceye ait son para şeklidir. Bazen çubukların üzerine çentikler yapılarak koparılır ve küçük ödemelerde kullanılırdı. Çubuk para şekli sikkenin icadından sonra da yüz yıllar boyunca kullanılmıştır. Bugün de devletler arasındaki büyük ödemeler külçe şeklinde yapılmaktadır 17. Aristoteles (Politika A, 1257a.) değiş-tokuştan metal külçe kullanımına doğru bir gelişim olduğunu düşünüyordu. Ticaret hacmindeki büyümeye koşut olarak mal 12 Atlan, a.g.e., s Tekin, 1998, a.g.e., s.3 14 Atlan, a.g.e., s.1; I. Carradice ve M. Price, Hellen Dünyasında Sikke (Çev. Oğuz Tekin), Homer Kitabevi, İstanbul, Tekin, 1998, a.g.e., s Andreas Hauptmann, R.Maddin and M.Prange, On the Structure and Composion of Copper and Tin Ingots Excavated from the Shipwreck of Uluburun, BASOR 328(2002), s Atlan, a.g.e., s.2 3

17 ve hizmetlere ilişkin ödemelerin standartlaştırılmasında daha kolay bir yönteme ihtiyaç duyulduğunda ise sikke icat edilmiştir. Sikkenin üzerindeki tip, sikke metalinin değerini garanti ediyor ve böylece tüccarlara güven vererek onları sikkeyi her bir işlemde tartma külfetinden kurtarıyordu Sikkenin İcadı M.S. 2. yüzyılda Mısır da yaşamış Naukratisli yazar Polluks (IX,83), ilk sikkeler için, M.Ö.6. yüzyılda yaşamış olan Kolophonlu Ksenophanes in sözlerine dayanarak Lydialıların adını vermektedir 19. M.Ö. 5. yüzyılda yaşamış Halikarnassoslu Herodotos da, ilk kez altın ve gümüş sikke basan ve kullananların Lydia lılar olduğunu söylemektedir. Yazılı antik kaynaklar ve arkeolojik buluntular ilk sikkeleri yapanların Lydia lılar olduğunu kanıtladığı iddiası, sikke için en erken tarihlenebilir arkeolojik tabakadaki Lydia sikkelerinin çokluğu ve Lydia nın en eski sikkelerin yapıldığı doğal elektron kaynağına sahip olduğunun düşünülmesi ile ilgilidir 20. Lydialılar tarafından doğal elektrondan üretilen ve standart ağırlığa sahip sikkeler bakla tanesi biçimindedir. Ön yüzleri ilk önceleri düz, sonra çizgili, daha sonra resimlidir. Bu sikkelerin önemli bir kısmının üzerinde Lydia Krallığının arması olan aslan başı vardır. Sikkelere figürler kalıpla basılmıştır. Fakat, elektrum içindeki gümüş miktarının farklı olması bu sikkelerin ticari değerini olumsuz etkilemiştir. Kral Kroisos döneminde (M.Ö ) elektronun arıtılması ile altın ve gümüş sikkelerin üretimi gerçekleşmiştir 21. Sikkenin işlevine ilişkin iki yaygın görüş vardır. Birincisi, sikkenin savaş giderleri (askerlerin ücreti, silah yapımı, vb.) veya kamu çalışanlarının ücretlerinin ödenmesi, kamu harcamaları (yol, köprü, ve bina yapımı vb.) ve vergi ödeme aracı olduğu. İkincisi, sikkenin icadının en basit nedeni, günlük ihtiyaçlar için yapılan ödemelerde standart bir ödeme aracına ihtiyaç duyulmasıdır Otto Morkholm, Erken Hellenistik Çağ Sikkeleri (Çev.Oğuz Tekin), Homer Kitabevi, ;stanbul, 2000,s Tekin, 1998, a.g.e., s.5-6; Jones, a.g.e., s Buna karşılık sikke ile ilgili en eski arkeolojik tabakanın, Lydia Krallığı topraklarında değil de bir Hellen kenti olan Ephesos ta bulunmuş olması önemle üzerinde durulması bir olgudur yıllarında British Museum adına D.G. Hogarth başkanlığında Ephesos taki (Selçuk) Artemis Tapınağı nda yürütülen kazılarda yaklaşık 93 adet ufak elektron sikke ele geçmiştir. Bu sikkeler bir ağırlık ölçüsünde yapılmış şekilsiz eletron parçaları (topak) biçimindedir. Bazılarının üzerinde hiçbir işaret ya da resim bulunmazken, bazılarında ufak çukurlar (punchmarks), bazılarında bir yüzde düz çizikler, öbür yüzde damga çukurlar ve geri kalan diğerlerinin bir yüzünde ise resimler, diğer yüzünde damga çukurlar vardı. Ayrıntılı bilgi için bkz., Robert W. Wallace, The Origin of Electrum Coinage, AJA 91(1987), s ; Christopher Howgego, Sikkelerin Işığında Eskiçağ Tarihi, Homer Kitabevi (Çev. Oğuz Tekin), İstanbul, 1998, s.1,3. 21 A. Emel Geçkinli, Altın, Altının İktidarı, İktidarın Altınları: Yapı Kredi Altın Sikke Koleksiyonu (Ed. Şennur Öztürk ve Selahattin Özpalabıyıklar), Yapı Kredi Kültür ve Sanat Yayıncılık, 2004, s Tekin, 1998, a.g.e., s.6. 4

18 Sikkenin icadı ile malın malla değiştirilmesi kolaylaşmıştır. Mal önce para ile değiştirilerek satış işlemi gerçekleştirilmiş daha sonra da elde edilen para ile de gerekli olan ihtiyaç malzemesi alınmıştır. Bunun ile birlikte malın mal ile değiştirilmesinin belli bazı güçlükleri vardı. Çünkü, değiş-tokuş da gereksinim duyulan malın karşı taraftan alınabilmesi için, karşı tarafından ihtiyacı olan malın sizin elinizde olması gerekirdi Sikke Metali ve Sikke Basım Tekniği M.Ö. 5. yüzyılın sonlarına kadar sikkeler elektron, altın ve gümüşten basılıyordu. M.Ö. 5. yüzyılın ikinci yarısında bronz sikkeler ortaya çıkmış ve asıl M.Ö. 4. yüzyılda yaygınlaşmıştır. Demir, sikke basımı için uygun bir metal olmamasına rağmen, Peloponnesos ta bulunmuş birkaç demir sikke mevcuttur. Yazılı kaynaklarda da M.Ö. 5. yüzyıl sonlarında Byzantion da (İstanbul), M.Ö. 4. yüzyılda da Klazomeniai de (Urla) demir sikke kullanıldığına ilişkin bilgiler vardır. Ancak günümüze gelen örnek yoktur 24. Değerli madenden sikke basan kentlerin karşılaştıkları en büyük sorun hammadde yataklarıdır. Eski Çağ da değerli metal yataklarının işletilmesi sikkenin icadından çok önce başlamıştır. Çünkü altın ve gümüş gibi değerli metal çubuklar ya da külçeler (ingot) ticari alış verişlerde para yerine kullanıyordu. Sikke icat edildikten sonra, değerli metallerden, mücevherlerin yanı sıra, büyük ölçüde sikke üretiminde yararlanılmıştır. Değerli metal yataklarına sahip bazı kentlerde sikke üretimi fazlaydı. Değerli metal kaynaklarına sahip olmayan kentler ise ithal yoluna gitmişlerdir 25. Örneğin gümüş madenin bulunmadığı Aigina, sikke basımı için gerekli metali ithal etmek zorundaydı. Antik Çağ da değerli maden yataklarının tükenmeye başlaması ve giderek kapanması karşısında altın ve gümüş sikke basımı azalmış ve bakır sikke basımı artmıştır 26. Sikke yapım ve yöntemleri hakkında bilgi sahibi olmak, sikke serilerinin dolaylı yoldan tanımlanması, sınıflandırılması ve darp edilen sikke miktarının belirlenmesi bakımından önemlidir. Sikke darbı üç yoldan gerçekleştirilmiştir; a-döküm, b-çekiç ile darp ve 1643 yılından itibaren kullanılan c-mekanik Darp. 23 Oğuz Tekin, Sikkenin Bulunuşundan Önceki Değişim ve Ödeme Araçları, Arkeoloji ve Sanat Dergisi, Sayı.40/41, 1988, s Tekin, 1998, a.g.e., s Tekin, 2005, a.g.e., s Tekin, 1998, a.g.e., s.4. 5

19 a) Döküm: Sikke ve madalyon yapımında ilk olarak kalıp içinde eritme, daha sonra önceden üzerine tasvir kazınmış sikke kalıpları aracılığı ile darp etme yöntemi kullanılmıştır. Bu iki yöntem antik çağlardan günümüze kadar birlikte var olmuştur. İlk Roma paraları da, yerini aldığı büyük boyutlu ve sert alaşımdan dökme yöntemiyle gerçekleştirilen külçeler gibi aynı yöntem ile üretilmiştir. Bunun yanında Çin sikkeleri başlangıcından 1890 a kadar dökme tekniği ile yapılmıştır. M.Ö. IV. yüzyıldan itibaren taştan, pişmiş topraktan ya da bronzdan yapılmış döküm tablaları, ya ana sikke den ya da eyalet atölyelerine dağıtılmış sikke üretiminde kullanılan resmi kalıptan (matris) yapılmıştır. Çin sikkelerinin (sapek) ortasında önceleri yuvarlak daha sonra kare formlu olan delikler üretim şekli ile ilintilidir. Akma kanalları sayesinde istenen şekilde oluşturulan sikkeler bu delikler kullanılarak kare kesitli bir çubuğa geçirilir ve törpülenme işlemi sırasında sikkelerin kolayca döndürülmesini sağlanırdı. Madalyon üretiminde de aynı anda ya da ardı ardına dökme ve basma yöntemleri uygulanmıştır. Rönesans döneminde ilk madalyonlar alçı, balmumu ya da sert tahtadan hazırlanmış modelin üzerindeki kalıptan dökülerek yapılmıştır 27. b) Çekiç ile Darp: Sikkenin basılabilmesi için öncelikle sikke pulunun elde edileceği metalin hazır olması gerekir. Dolayısıyla önce doğal halde bulunan altın bir dizi arındırma-saflaştırma işleminden sonra külçe haline getirilmekte ve darphaneye gönderilerek sikke pulu üretimine hazır hale getirilmektedir. Sikkelerin basıldığı yer olan darphane (argyrokopeion) Eski Çağ da oldukça basit atölye idi. Makineleşme olmadığı için her şey elle yapılıyordu. İlk darp makinesinin kullanıldığı 17. yüzyıla kadar sikke basma tekniğinde çok az değişiklik olmuştur. Eski Çağ da bir darphanenin içinde, üzerinde darp işinin yapıldığı bir örs, sikke pulunu ısıtmaya yarayan bir ocak, bu pulları tartmak için kullanılan bir tartı, kalıp hazırlamada kullanılan aletler (hakkak kalemi vb), kalıplar, ısıtılan pulu örs üzerindeki kalıp üzerine koymak için maşa ve çekiç bulunuyordu. Sikke pulu önceleri çubuk haline getirilmiş madenden kesiliyordu; daha sonra ise ısıtılarak eritilen metal eriğin yuvarlak sığ kalıplara dökülmesi suretiyle daha düzgün sikke pulu elde edilmeye başlanmıştır. Altın gibi değerli metalden basılan sikkelerde, ağılık ön planda olduğundan, sikke pullarının hazırlanması çok dikkat gerektiren bir işti. Bazen daha önce basılmış sikkelerin (ki bunlar tedavülden kalkmış veya başka bir kentin sikkeleri de olabilir) üzerindeki tip silinerek aynı pul üzerine yeni tip basılarak da tedavüle çıkarılıyordu. Bu şekilde basılmış çok sayıda sikke günümüze ulaşmıştır. Sikke basımı, boş sikke pulunun iki kalıp arasına yerleştirilmesi ve sonra üst kalıba bir çekiç ile vurulmasıyla gerçekleşir. Çekiç darbesi sonucu, kalıplar üzerindeki resim ve yazılar 27 Morrisson, a.g.e., s

20 sikke pulunun üzerine çıkıyordu. İlk sikkeler tek tip bir kalıp ile basılmıştır. Bu kalıp örs üzerine ters ve içbükey kazınan ön yüz kalıbıdır. Kalıp, örs üzerine doğrudan kazındığı gibi, ayrıca hazırlanıp örs üzerindeki yuvanın içine de konabiliyordu. Sikke olacak madeni pul ısıtılıp yumuşatılarak örs üzerindeki kalıbın üzerine konduktan sonra ıstampa tam pulun üzerine denk gelecek şekilde tutulur ve üst ucuna bir çekiçle vurularak, örs üzerindeki kalıbın resminin (tipin), örs ile ıstampa arasında sıkışan pula, bu kez düz ve dışbükey olarak geçmesi sağlanırdı. Sikke pulu üstünde tutulan ve üzerine çekiç ile vurulan ıstampanın, pula temas eden alt yüzü önceleri kaba bırakılıyor ya da kazıma çizgiler ile dolduruluyordu. Böylece darp sırasında sikke pulunun kayması önleniyordu. Fakat daha sonraları ıstampanın bu yüzü de (alt) bir kalıp olarak hazırlanmış ve başlangıçtaki geometrik bezemelerin yerini giderek ikinci bir resim (tip) almaya başlamıştır. Böylece tek bir darp sonucu, sikke pulunun her iki yüzüne de resim çıkıyordu. Örs kalıbı ön yüzü, ıstampa kalıbı ise arka yüzü oluşturuyordu. Dolayısıyla alt kalp ön yüz, üst kalp arka yüzdü. İlkel darphanelerde sikke basımını dört kişinin gerçekleştirdiği söylenebilir. Bir kişi ocakta ısıtılmış olan pulu alıp örs üzerindeki ön yüz kalıbının üzerine yerleştirirken, ikinci kişi arka yüz kalıbının bulunduğu ıstampayı pulun üzerinde tutuyor, üçüncü kişi çekiçle ıstampayı vuruyor ve dördüncü kişi de basılı sikkeyi kaldırıyordu. Üzerine çekiçle vurulan üst kalıp (arka yüz) doğal olarak, alt kalıba (ön yüz) göre daha çabuk bozuluyor ve daha sık değiştiriliyordu. Sertleşmiş tunçtan yapılan antik kalıbın dayanıklılığı, günümüz çelik kalıbıyla kıyaslanamamakla birlikte, antik türde bir ön yüz kalıp kullanılarak yapılan denemelerde bir kalıptan on ile otuz bin arasında değişen sikke basımı yapılabildiği görülmüştür 28. c) Mekanik Darp: Mekanik darbın kullanımı 15. yüzyılda yayılmaya başlamıştır. Fransa da 1643den itibaren kullanılırken, İngiltere de 1662 de sadece madalyon üretimde kullanılmıştır. Bu yeni yöntem zor çap ve ağırlık oluşturarak sikkelerin taklit edilmesini zorlaştırmıştır. Hadde ve kesme makinesi, öncelikle düzgün kalınlıkları olan yuvarlak sikke pulu üretilmesine olanak sağlamıştır. 16. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar bir çok farklı mekanikleştirilmiş darp yöntemi kullanılmıştır. Bu yöntemler arasında ilki merdaneli pres makinesi yer alır. Merdanenin üzerinde bir sıra sikke kalıbı bulunur ve altta bulunan metal bir plakaya sikkeleri basar. Bu plakalar daha sonra kesilerek sikkeler plakadan ayrılır. Diğer bir yöntem olan kaldıraçlı pres ise, özellikle İspanya ve German ülkelerinde yaygındır. Bu sikke basma makinesi, kollarını bir çok kişinin hareket ettirdiği, içinde dik vidasıyla, artan bir kuvvet ile basım 28 Tekin, 2005, a.g.e., s

21 işlemini gerçekleştiren dökme çatıya sahiptir. Ancak buhar makinesinin sikke basımında kullanılmasıyla yeni bir çığır açılmıştır. En son elektriğin basımda kullanımı ile sikkeye tek bir darbe ile ön, arka yüz ve kenar betimi basan bir yöntem kazandırılmıştır. 19. yüzyılda teknik gelişmeler sikke üretiminin diğer tüm aşamalarını, özellikle artık tamamen otomatik olarak tartılan sikke pulu ve kalıpların alaşımının elde edilip eritilmesini de etkiler 29. II- BİZANS DÖNEMİNDE SİKKE Farklı disiplinler ve çalışma alanları tarafından Bizans sikkelerinin başlangıcı için, nümismatik alanında tartışmasız olarak 491 yılında imparator olan Anastasius un sikke reformu baz alınmaktadır. Bu reform ile artık iyice bozulmuş Geç Roma nummileri piyasadan kaldırılmış, yerlerine iri ebatlarda ve üzerlerinde birimleri belirtilmiş sikkeler basılmaya başlanmıştır. İmparator Anastasius un 498 de yaptığı sikke reformu ile bakır sikke birimlerinde köklü değişiklik yapılmıştır. Sikke birimleri, nummus değerlerini belirten harfler kullanılmaya başlanmıştır. Sonuçta Bizans sikkeleri, I. Anastasius dan ( ) Konstantinopolis in 1453 teki fethi sırasında tahta olan XI. Konstantinos a ( ) kadar olan dönemi kapsamaktadır. Ayrıca 1204 teki Latin istilasından sonra kurulan Nikaia, Epiros, Thessalonika İmparatorlukları ile Trabzon imparatorluğu sikkeleri de Bizans sikkeleri kapsamında ele alınmaktadır. 1. İmparator Anastasius un Sikke Reformu İmparator Zeno 491 yılında öldüğü zaman, kendisinden sonra tahta geçecek bir varis bırakmamıştı. Geride kardeşi Longinus ve eşi I. Leon un kızı Ariadne kalmıştı. Zeno nun ölümünden sonraki akşam Ariadne hipodromda, eski bir Saray Muhafızı (Silentiarus) olan Anastasius u imparator olarak seçerek, dört ay sonra da onunla evlenmiştir 30. Anastasius tahta çıktıktan sonra askeri, siyasi ve dini bir takım problemler ile karşı karşıya kalmıştır 31. Ancak imparator, uyguladığı ekonomik politika sayesinde, saltanatı süresince baş etmek zorunda kaldığı savaşlara ve devlet hazinesinin sağladığı imtiyazlara rağmen hazinede libra altın biriktirmeyi başarmıştır Morrisson, a.g.e., s T. E. Gregory, Anastasius, ODB, c.1, Oxford Unv. Pres, 1991, s İsauria akınları ve Libya da Mazikes, Pontus da Tzan, Kappadokia da Saberiler ve Tuna nın ötesinde Bulgarlar ile mücadelesi için bkz., Bury, Later Roman Empire I, London, 1889, s Jones, a.g.e., s

22 Anastasius un para reformu, altın ve gümüş sikke birimlerinde fark edilir bir etkiye neden olmamıştır. Ancak bununla birlikte, bu iki maden arasında bazı ayarlamalar olduğu söylenebilir. Uzun zamandır altın sikkenin alt birimleri olan semissis ve tremissisin, solidus a oranla sayısal bir artışa doğru eğilim gösterdiği, yani bu sikkelerin emisyon hacminin solidustan fazla olduğu görülmekteydi. I. Theodosius döneminde 9 siliqualık birimin, 8 siliqualık birime düşürülmesi ve bu birimin gümüş sikke biriminin üçte biri haline getirilmesi, ayrıca 5. yüzyıl başlarında gümüş sikkenin azalması, semissis ve tremissisin artışını kanıtlamaktadır. Bu küçülme sonucu altın ve bakır birimler arasında büyük bir boşluk ortaya çıkarmıştır 33. Anastasius un bakır sikkeler ile ilgili reformu, üç dönem kaynağında şöyle belirtilmektedir: Marcellinus Kroniğinde Romalılar tarafından Terentiani ve Yunanlılar tarafından follares olarak bilinen sikkelerin (nummi) her biri sahip oldukları isimler ile işaretlenmiştir ifadesiyle, Ioannes Malalas da İmparator Anastasius Caiphas olarak adlandırılan Paphlagonialı Ioannes i, Konstantinopolis e comes largitionum olarak atamış ve Ioannes de tedavüldeki bütün küçük sikkeleri follera ya çevirip, onların tüm Roma imparatorluğunda kullanılmasını emretmiştir ile, Suriye kaynaklarında ise, ve imparator (Anastasius) 40, 20, 10, ve 5 nummilik sikke bastı, şeklinde ifade edilmiştir 34. Anastasius un sikke reformu, sikkeler üzerinde 498 ve 512 yıllarında olmak üzere iki ana dönemde izlenmektedir. Birinci dönem sikkelerinin arka yüzünde sikkelerin değerlerini gösteren şu işaretler bulunur: yaklaşık 9 gr M (40 nummi), yaklaşık 4.5 gr. K (20 nummi) ve yaklaşık 2.25 gr. I (10 nummi). İkinci dönem sikkelerinde ise, bu ağırlıklar yaklaşık iki katına çıkarılmış ve ilave olarak yaklaşık 2.25 gr. Ağırlığında Є (5 nummi) eklenmiştir. Açıkça görüldüğü üzere, Marcellinus Anastasius un ilk döneminden bahsetmektedir. Çünkü Terentiani bir libra nın otuz altıda biri kadardır. Suriye kaynaklarının ise, Anastasius un reformunun ikinci dönemine işaret ettiği söylenebilir. Çünkü Antiokheia (Orontes) darphanesi bu dönemde faaliyet vermiş ve 5 nummilik sikkeler de bu döneminde basılmıştır. Bunun yanında Malalas ın Kroniğinde yanlış ya da eksik ifade yer almaktadır. Çünkü metinde yeni sikkelerin önceki döneme ait küçük sikkelerin yerini aldığı ifade edilir. Ancak bu küçük sikkelerin I. Iustinianus un saltanatlık dönemi boyunca da basılmaya devam ettiği bilinmektedir 35. Anastasius reformunun kökeni imparatorluğun kendisine, Vandal ve Ostrogoth sikkelerine dayanmaktadır. Roma Senatosunun 480 li yılların sonlarında tedavüle sürdüğü sikkelerin 33 M. Hendy, Studies in the Byzantine Monetary Economy c , Cambridge, 1985, s Aynı, s Aynı, s

23 arka yüzünde, betimlerin yanı sıra XL (40 nummi) değer işareti yer almaktaydı. Ayrıca bu seri 20 nummilik sikkeleri de içeriyordu. 5. yüzyılda Kartaca da tedavüle sürülen geniş bakır sikkeler üzerinde, LXXXIII ya da XLII değer işaretleri yer almaktaydı. Bu değerler, yeni bakır sikkelerin 250 nummilik yarım siliquaların üçte ve altı da biri olduğunu göstermektedir. Vandal sikkelerinin arka yüzünde ise, çelenk içerisinde NXLII, NXXI ya da NXII değer işaretlerinden birini kullanmışlardır 36. Tedavüle sürülen yeni follislerin solidus karşısındaki kesin değerinin ne olduğu tam olarak belli değildir. Ancak Batı Roma imparatoru Valentinianus un (425-55) 445 yılına tarihlenen bir kanunundan, solidus un nummiye eşit olduğunu ve sarraflardan 7200 nummi karşılığında satın alındığı bilinmektedir. Elbette İmparatorluğun doğu ve batısında bu fiat takdirinin aynı olması beklenemez. Ancak imparatorluğun doğusunun buna ayak uydurmadığını da görülmüyor. Örneğin, Procopius imparator I. Iustinianus eşi Theodora nın 548 yılındaki ölümünden önce, sarraflara 210 follis karşılığında satın aldıkları solidus u (8400) bundan böyle 180 follis (7.200 nummi) karşılığında satın almalarını emrettiğini belirtir. Bu problem 538/9 yıllarında follisin ağırlığının 18 gr. dan yaklaşık 22 gr. a yükseltilmesi, follisin solidus karşısındaki fiatının 201 dan 180 e düşürülmesi ile çözülmüştür. Dolayısıyla, follisin ağırlığının 538/9 yıllarına kadar, Anastasius reformunun ikinci dönemindeki ağırlığı ile aynı kaldığı söylenebilir. Görülmektedir ki Anastasius döneminde 210 follis 1 solidusa denktir. Anastasius reformunun ilk döneminde ise, follisin ağırlığı ikinci dönemin yaklaşık yarısı kadar olduğu için, yılları arasında 1 solidus 420 follise eşittir Sikke Metali ve Birimi Bizans sikkeleri esas olarak üç metalden basılmıştır: altın, gümüş ve bakır. Ancak 11. yüzyıldan itibaren ekonomik kriz dolayısıyla ayarı düşük altın elektron ve ayarı düşük gümüş billon sikkeler de yoğun olarak basılmıştır 38. Bizans ın önemli maden yatakları 7. yüzyıldaki Arap akınları ile kaybedilmiş olduğundan, sikke darbı için gerekli olan madenlerin elde edildiği yataklar hakkında özellikle yüzyıl için oldukça az bilgi vardır. Ancak ya bu maden yataklarının kaybedilmiş olması ya da günlük hayatta sikke darbı, lüks mallar ve silah imali gibi işlerde kullanılan madenler hakkında 36 D. M. Metcalf, The Origins of the Anastasius Currency Reform, Amsterdam, 1969, s Hendy, a.g.e., s ; Ayrıntılı bilgi için bkz., Pınar Bursa Anastasius ve Sikkeleri, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı, İstanbul 2000 (Dan. Prof Dr. Oğuz Tekin). 38 Tekin, 1999, a.g.e., s.37.

24 bahsetmek sıradan bir şey gibi algılandığından olsa gerek bilgiler yetersizdir. Bunun ile birlikte Anadolu da dönemin önemli maden yatakları arasında Suspiritis (İspir) ve Artvin de altın; Paipert (Bayburt), Argyropolis (Gümüşhane), Ardasa (Torul) ve Loulon da (Ulukışla) gümüş; Kastomon (Kastamonu), Amisos (Samsun), Mourgoule (Murgul), Toros dağları ve Sinop civarlarında bakır madenleri sayılabilir. Görüldüğü üzere Bizans topraklarında bulunan madenler, özellikle altın ve gümüş, Bizans ın maden açısından tamamen dışarıya bağlı olmasını engelliyordu. Ancak yine de maden ihtiyacının bir kısmını ithal yolu ile de karşılıyordu Altın Bizans altın sikke birimi yaklaşık 4.40 gr. ağırlığındaki solidus tur. 3. yüzyıldaki ekonomik bunalımın ardından I. Constantinus ( ) döneminde tedavüle giren solidus, yaklaşık 4.40 ağırlığında ve o dönemde tedavülde olan bütün altın paralardan daha ağırdı 40. Solidus Roma librasının 1/72 si ağırlığında ve 24 karat (keration, Lat.siliqua) ayarındadır (1 libra= gr.; 1 karat=0.189 gr.). Karat yalnızca ağırlık hesaplamada kullanılan bir ölçüdür, çok küçük olduğu için sikke olarak basılmamıştır ve 7. yüzyıllarda imparatorluğun doğusunda (Focas, Heraclius, II. Constans ve IV. Konstantinus dönemlerinde) ve batısında (Sicilya da) 20, 22, 23 karat ayarında da altın sikke basılmıştır. Bu sikkeler Hafif Solidus olarak adlandırılır 42. Bu durum sikkenin arka yüzüne konan bir işaretle belirtiliyordu. OBXX ya da BOXX, 20 karatsiliqua; OB+* veya OB*+*, 22 siliqua; ΒΟΓK (bazen ön ve arka yüz boşluğunda yıldız ile), 23 siliqua değerinde demekti 43. Bizans para teorisi, bir altın paranın değerinin külçe olarak içerdiği maden miktarına eşdeğer olduğu varsayımına dayanıyordu. Dolayısıyla nomisma ortaya çıkışından altı yüzyıl sonra bile aynı ağırlık ve saflığa sahipti 44.. Solidus 11. yüzyılın sonlarına kadar aynı ayarda (24) basılmıştır. Solidus un arka yüzünde, kesimde yer alan işaretinin sonunda OB (obryzum, obryziacus, σβρυξου,σβρυξοζ) altın ayarının yüksek olduğunu, saflığı göstermektedir. OB, aynı zamanda Eski Yunan sayı sistemine göre 72 anlamına gelmektedir. Solidus un yarısı semissis ve üçte biri de tremissis dir yüzyıl solidusları 2 cm çapındadır. Ön yüzlerinde 1/3 ya da tam frontal imparator büstü yer alır. İmparatorlar genellikle askeri giysilidir. Arka yüzde Viktoria ya da bir haç tutan baş 39 S. Vryonis, The Question of the Byzantine Mines, Speculum, 37 (1962), s Ayrıntılı bilgi için bkz., R.S. Lopez, The Dolar of the Middle Ages, The Journal of Economic History, Vol.1, No.3, Part 1, 1951, s Tekin, 1999, a.g.e., s DOC 2/1, s Tekin, 1999, a.g.e., s M.F. Hendy, Coinage and Money in the Byzantine Empire , 1969, s Tekin, 1999, a.g.e., s

25 melek tasviri yer alır. Ancak II Iustinus ( ) döneminde Konstantinopolis in oturan figürü tercih edilmiştir. II Tiberius ( ) döneminde ise, arka yüzde basamak üzerinde bir haç tasviri yer alır 46. Solidus un yarısı olan semissis 2.25 gr., üçte biri olan tremissis ise 1.52 gr. ağırlığındadır. Her iki birimin de ön yüzlerinde imparator büstü, daha çok profilden ve arka yüzlerinde Viktoria tasvir edilmiştir. Ancak 9. yüzyılın ikinci yarısından sonra bu iki birimin basılmasına son verilmiştir. 7. Yüzyılda altın solidusların ikonografisinde büyük değişikler göze çarpar. Focas ( ) döneminde portre geleneği, Heraclius ( ) ve sonrasında imparator ve onun yerine geçecek kişinin bir arada tasvir edildiği görülür. Arka yüzde tasvir edilen haç ise daha çok sikkenin birimini vurgulamaktadır. Solidus da basamak üzerinde haç, semissis de globus üzerinde haç ve tremissis de basit bir haç yer alıyordu. II. Iustinianus ile birlikte İsa büstü görülmeye başlamıştır 47. II. Nikephoros a kadar ( ) solidus un ağırlığında, kalitesinde ve büyüklüğünde herhangi bir değişiklik olmamıştır. II. Nikephoros ise solidus tan daha hafif tetarteron (nomisma) olarak adlandırılan sikke tedavüle sokmuştur. Ağırlığı tam olan altın sikke ise histamenon (nomisma) olarak bilinir 48. Tetarteron ve histemenon görünüşte çok farklı değildir. Ancak II. Basileios ( ) döneminde histamenon büyük ve ince; tetarteron ise daha küçük ve kalın basılmıştır 49. Nomisma nın ayarı ve kalitesi IV. Mikhael ( ) ile birlikte bozulmaya başlamıştır deki Malazgirt yenilgisinden sonra ve I. Aleksios ( ) döneminde nomismanın içindeki altın miktarı neredeyse %75 oranında azalmıştır yılında I. Aleksios para reformu yapmak zorunda kalmıştır. Yeni düzenlemede Nomisma nın yerine hyperpyron adıyla yeni bir altın sikke tedavüle sokulmuştur. Ancak bu kez altının ayarı 24 karat yerine 20 ½ karata düşmüştür. Nomisma dan farklı olarak, hyperpyron un bir yüzü çukur, bir yüzü bombeliydi (içbükey-dışbükey). Bu sikkeler nümismatik literatüründe skyphate (çukur) olarak adlandırılır 50. Bunun yanında ilk çukur sikke daha önce, IX. Konstantinos ( ) döneminde çukur histamenon olarak basılmıştır 51. I. Aleksios ( ) döneminde tedavüle sokulan Hyperpyron un üçte biri değerindeki elektron aspyron trakhy ve kırk sekizde biri 46 Grierson, 1999, a.g.e., s Aynı, s Tekin, 1999, a.g.e., s Grierson, 1999, a.g.e., s Tekin, 1999, a.g.e., s Grierson, 1999, a.g.e., s

26 billon trakhy dir (stamenon). Bu birimlerdeki değerli metal oranı hyperpyron için %87 altın, elektron aspyron trakhy için %30-10 altın, billon trakhy için %6-2 gümüştür 52. Latinlerin Konstantinopolis i istilası ( ) sırasında sürgündeki Nikaia imparatorluğunda, III. Ioannes ( ) döneminde, hyperpyron un içindeki altın ayarı karat a düşürülmüştür. Hyperpyron, Konstantinopolis yeniden ele geçirildikten sonra VIII. Mikhael ( ) döneminde 15 karat a, II. Andronikos ( ) döneminde de 12 karat a düşmüştür. Altın hyperpyron son kez 11 karat olarak V. Ioannes ( ) döneminde basılmış ve böylece Bizans altın sikkeleri 1350 lerde sona ermiştir 53. Anlaşılacağı üzere başından itibaren yaklaşık %98-95 saflıkta basılmış olan altın sikkelerin saflığında 11. yüzyılın ortalarından itibaren kayda değer bir düşüş gözlenir 54. Bizans altın sikkeleri Konstantinopolis, Thessalonika, Kartaca (daha sonra Kagliari ye taşınmıştır), Kartagena, Ravenna, Roma, Katania, Ravenna, Napoli ve Syrakusa da basılmıştır Gümüş Bizans gümüş sikkeleri, altın ve bakır sikkelere göre daha az basılmıştır. Bizans parasal sisteminde gümüş paranın rolü 6. yüzyıldan 7. yüzyıla doğru oldukça farklılık gösterir. İtalya ve Kuzey Afrika da Ostrogoth ve Vandal lar hakimiyeti süresince gümüş para çok önemli iken Doğu da 6. yüzyılda gümüş sikke basımı çok sınırlıydı. Seyrek olarak ticari amaç ve tören sikkeleri olarak gümüş karşımıza çıkar. Özellikle İtalya da Iustinianus ve II. Iustinus dönemlerinde bu durum tersine döner. Doğu da 615 yılından 680 yılına kadar çok sayıda ağır gümüş sikke basılmıştır. Batı da ise sadece hafif gümüş sikke vardır. Heraclius dan sonra oldukça ekonomik işlevli küçük birimlerde, üzerinde sembol olmayan gümüş sikke basılmıştır 55. Önceleri, Siliqua ve Miliarenses (Yun. Miliaresion) tedavüldeydi. I. Iustinianus döneminde siliqua, solidus un 1/24 ü; miliarensis ise 1/12 siydi 56. İmparator Heraclius 615 yılında gümüş sikkeyi yeniden canlandırmıştır. Özellikle Pers savaşları sırasında çok sayıda kiliseye ait gümüşleri devlet hazinesine çekip gümüş sikke bastırmıştır. Bu yeni gümüş sikkeler 52 Tekin, 2005, a.g.e., s Tekin, 1999, a.g.e., s Tekin, 2005, a.g.e., s DOC 2/1, s Tekin, 1999, a.g.e., s

27 hexagram olarak bilinir. Hexagram Roma imparatorluğu süresince basılan sikkelerden daha büyük ve 6.84 gr. ağırlığındadır 57. Hexagram 8. yüzyılın başlarında tedavülden kaldırılmıştır. Kısa ömrüne rağmen, siliqua ve miliarensis e göre, çok daha fazla sayıda basılmıştır yılında III. Leon ve oğlu V. Konstantinos ( ) tedavüle yeni ve sürekli Miliaresion u sokmuştur. Miliaresion hexagram a göre daha geniş ve ince olarak basılmıştır. Sasani drachma larına benzeyen miliaresion betimlerinde kesin kurallar yoktur. Sikke üzerinde sadece bir haç ve ortak imparatorların adları ve yazıtları vardır. Piyasaya çıkarıldığı ilk yıllarda tek bir imparator adının geçtiği miliaresion yoktur. Theophilos ( ) dönemine kadar böyle devam etmiştir. I. Mikhael ( ) döneminde miliaresion üzerindeki yazılara Romanion (Romalı) ve basileis (imparator) eklenmiştir 59. Miliaresion I. Aleksios dönemine kadar tedavülde kaldı. 11. yüzyılda miliaresion un alt katları da basıldı. I. Aleksios un 1092 yılı reformundan sonra gümüş sikke eski önemine ve kalitesine ulaşamamıştır. Ancak %7 si gümüş olan çukur sikkeler basılmıştır. Bu gümüş sikke aspron trachy olup, altın hyperpyron sikkenin 1/48 i değerindeydi. I. Manuel ( ) döneminde aspron trachy nin değeri iyice azalmış ve II. Isaakios ( ) dönemine gelindiğinde 1 aspron trachy altın hyperpyron un 1/184 ü olmuştur yılı sonrası II. Andronikos ( ) basilicon adlı Venedik gümüş ducat sına benzeyen geniş fakat çukur olmayan yeni bir gümüş sikke tedavüle soktu. Tedavüle girdiği yıldan yaklaşık 50 yıl sonra ortadan kalkan bu sikke hyperpyron un 1/12 si değerindeydi yüzyılın üçüncü çeyreği içinde, V. Ioannes in ( ) iktidarı döneminde altın sikkenin yerini, hyperpyron adını taşıyan gümüş sikke almıştır. Gümüş hyperpyron, aynı adı taşıyan önceki altın hyperpyron un yarısı değerindeydi. Bu sikke stavraton olarak da bilinmektedir. ½ ve 1/8 değerinde iki adet alt katı da basılmıştır Bakır Anastasius un 498 yılında gerçekleştirmiş olduğu para reformu esas olarak bakır sikkelerde kendini göstermiştir. Yaklaşık 350 yıl süren bu değişiklikte, önceki ufak bakır 57 Grierson, 1999, a.g.e., s Tekin, 1999, a.g.e., s Grierson, 1999, a.g.e., s Tekin, 1999, a.g.e., s Grierson, 1999, a.g.e., s Tekin, 1999, a.g.e., s.40.

28 sikke nummus un yerine tedavüle çıkarılan sikkelerde en büyük birimin adı follis idi. 40 nummia değerindeki bu bakır sikkenin ön yüzünde imparator büstü ve arka yüzünde, değerini gösteren büyük bir M harfi vardı. Daha küçük birimler de yine sikkenin arka yüzüne yerleştirilen harflerle gösteriliyordu. Dolayısıyla yarım follis (K) follis in yarısı, decanummium (I) follis in çeyreği, pentanummium da (Є) follis in sekizde biri değerindeydi. Değer işaretleri her zaman sikkenin arka yüzünde yer alıyordu. İki evreli gerçekleşen Anastasius reformunun ikinci evresinde basılan follis lerin çapı ve ağırlığı ile solidus karşısındaki değerlerini iki katına çıkarmıştır. Örneğin birinci evrede follis in çapı 24 mm., ağırlığı da yaklaşık 8.5 gr. iken, ikinci evrede çap 30 mm. in üstüne, ağırlık da yaklaşık gr.a yükseltilmiştir 63. Follislerin arka yüzünde değer, darphane ve şube (ofis) belirtilirken I. Iustinianus ve ondan sonra bu yüzde, sikkenin basıldığı tarih de yer almaya başlamıştır. Isauria lı imparatorlar ( ) döneminde bakır follisler altın sikkelerde olduğu gibi basitleştirmeye maruz kalmıştır. V. Konstantinos ( ) iktidarının ortalarında neredeyse decanummia ve pentanummia son kez basılıyordu. Bunun yanında VI. Konstantinos ( ) döneminde follisler M işaretinin iki yanında anlamsız XXX/NNN taşır 64. Isauria ve Amorium Hanedanı follislerin çoğunun ön yüzlerinde yazı bulunmamaktadır. Yaklaşık 835 te Theophilos ( ) önceki 175 yılın kötü bakır follislerini toplatıp yeniden darp ettirmiştir. Bu yeni follis, sadece yunan yazısı taşımakta ve 288 tanesi bir altın nomisma ya karşılık gelmekteydi. Ön yüzde tören lorusu ve tacıyla yarım ya da üç çeyrek imparator tasviri betimlenmiştir. Arka yüzde dört veya beş satır halinde imparator ismi yer alırdı. Erken Makedonya Hanedanlığı döneminde ( ) genellikle iki ya da üç imparatorluk figürü tasvir edilmiştir. Theophilos ve II. Nikephoros Phokas ( ) arasındaki dönemde bu follisler çok sayıda basılmıştır 65. Makedonya Hanedanlığı nın (M.S ) sekizinci ferdi olan İmparator I. Ioannes Tzimiskes ( ) döneminde Anonim Follis ler basılmaya başlamıştır. Anonim follisleri önceki yüzyıllarda basılmış olan sikkelerden ayıran iki önemli özelliği vardır. Birincisi, bakır sikkeler üzerinde, şimdiye kadar altın sikkeler için ayrılmış bir özellik olan, İsa nın bir portresinin olması; ikincisi, herhangi bir imparator adına basılmamış olmalarıdır. Anonim follisler araştırmacılar tarafından on beş gruba ayrılmıştır (A-N). Son üç grup dışında tüm grupların piyasaya sürülme sıraları günümüzde bellidir ve sıralama harflere göre yapılmıştır. Bu grup içinde yer alan A2 Grubu sikkeler, üzerindeki süslemelerinin çeşitliliği ile diğer 63 Aynı, s Grierson, 1999, a.g.e., s Kenneth W. Harl, Kazılarda Bulunan Bizans Sikkelerinin Tanımlanması için Rehber Bizans (M.S ), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2002, s

29 Anonim follislerden ayrılır. Ön yüzünde İsa nın halesindeki haçın kollarıyla İncil in kapağındaki süslemeler ve arka yüzünde yukarıdan aşağıya 4 sıra halinde yazısıyla, üsluba ilişkin (biçemsel) farklılıklar denilen, D ve E grubunun sadece birer varyasyonunda görülen bu özellik, geri kalan sınıfların hiçbirinde yoktur. A2 sınıfı dışında diğer tüm sınıflardaki bir sikke, kendi grubu içindeki diğer tüm sikkelerle hemen hemen aynıdır. Fakat A2 grubunun 50 ila 60 varyasyonu bulunmaktadır Bellinger in, Corinth de bulunmuş materyallere dayanarak hazırladığı A2 grubunu listelemesi, temel alınır. Ancak daha sonra Alfred R. Bellinger ve Philip Grierson un editörlüğünü yapmış oldukları Catalogue of The Byzantine Coins in The Dumbarton Oaks Collection and in the Whittemore Collection adlı yayında, Bellinger in listesinden yola çıkılarak düzeltmeler yapılmış ve bir tablo oluşturulmuştur 66 (Levha 1) de I. Aleksios, Anonim follisleri ortadan kaldırarak yerine küçük ve çukur olmayan yayvan sikke tedavüle sokmuştur. Altın tetartera yı hatırlatan bu sikkeler bakır tetarteron ya da bakır tetarteron adı ile anılır. 12. yüzyıl boyunca Konstantinopolis ve Thessalonika da basılan sikkelerin bir yüzünde imparatorların büstü ya da ayakta tasviri diğer bir yüzünde İsa, Meryem, Aziz ya da monogramlar tasvir edilmiştir. 13. yüzyılın sonlarına doğru diğer bakır sikkeler gibi tetarteron da ortadan kalkar. II. Andronikos ve III. Andronikos ( ) dönemlerinde Assaria adı ile bilinen hafif bakır sikke tedavüle girmiştir. İki imparator her yıl assaria üzerindeki modelleri değiştirdiği için sıra dışı, bozuk, korumasız ve yeniden üretilemeyecek numuneler ortaya çıkmıştır yılında imparator V. Ioannes in tedavüle soktuğu gümüş stavrato un yanında iki bakır birim de bulunmaktadır. Fransız dernier tournois in modelinde tornese ve bundan 1 gr. hafif olan follaro tedavüle girmiştir Darphaneler Anastasius döneminin sonunda imparatorluk topraklarında dört darphane mevcuttu: Konstantinopolis, Thessalonika, Nikomedia ve Antiokheia. I. Iustinianus döneminde bu darphanelere Kyzikos, Aleksandreia ve Kherson eklenmiştir. I. Iustinianus un İtalya, Balkanlar, Kuzey Afrika ve İspanya fethi sonucunda Kartaca, Roma, Ravenna ve Karthagena darphaneleri de imparatorluk için faaliyete geçmiştir. Bütün bu darphanelerde bakır sikke basılmaktaydı. Altın Konstantinopolis, Ravenna ve Kartaca da, gümüş ise, Ravenna ve Kartaca da basılıyordu. 7. yüzyılda toprak kaybı nedeniyle darphane sayısı azalmıştır. Önce Antiokheia ardından Nikomedia, Kyzikos ve Thessalonika faaliyetlerine son vermek zorunda 66 DOC 3/2, s ; P.D. Whitting, The Anonymous Byzantine Bronze, Numismatic Chronicle, 1955, s Grierson, 1999, a.g.e., s.22.

30 kalmıştır. 620 dolaylarında Karthagena nın Vizigotların, 646 da da Aleksandreia nın Arapların eline geçmesiyle birlikte 7. yüzyılda imparatorluk topraklarında faaliyet gösteren yalnızca beş darphane bulunuyordu: Konstantinopolis, Kartaca, Syrakusai, Roma ve Ravenna. Kartaca darphanesi yüzyılın sonundaki Arap akınlarından dolayı kapanmıştır. 878 de Araplar Syrakusai alınca bu darphane de kapanmıştır. Dolayısıyla Konstantinopolis Orta Bizans dönemince neredeyse tek başına faaliyet göstermiştir yüzyıl sonlarında Thessalonika yeniden faaliyete başlamış ve 14. yüzyılın sonuna kadar sikke basımını sürdürmüştür. Komnenoslar ve Angeloslar dönemi boyunca Konstantinopolis ve Thessalonika imparatorluğun en önemli iki darphanesi konumundadır teki Latin istilasından sonra Bizans sikkeleri önce Nikaia (İznik) ve sonrasında Magnesia da (Manisa) basılmıştır. Palaiologoslar döneminde emisyon hacmi küçük bazı darphaneler faaliyet göstermiştir. Fakat sikke üretimi esas ve yoğun olarak Konstantinopolis te yapılmıştır 69. Yazıtlar ve dönem kaynakları, darphanelerin günlük rutin ve teknik personelinin organizasyonu hakkında detaylar vermesine rağmen, devletin mali yılı için yeterli sikke sayısı ve ekonomik ihtiyaçları hakkında yeterli açıklamalar getirmemektedir yüzyılda Bizans darphanelerinin organizasyon merkezi hakkında kesin bir şeyler söylemek mümkün görülmemektedir. Geç Roma imparatorluğunda darphaneler Sacred Largesses yani kutsal dağıtımdan sorumlu kont un emri altındadır. Ancak 5. ve 6. yüzyıl süresince bu memuriyet önemini ve gücünü yitirmiş, zamanla bu hakkı kendi kendine ortadan kalkmıştır. Konstantinos Porphyrogennetos un Seremoniler Kitabı na göre, bu kontun bir çok görevi logothete του γενικου (Maliyeden sorumlu imparatorluk şubesinin başı) tarafından alınmıştır 71. İmparatorluğun doğusundaki darphaneler kendi içinde ofislere bölünmüştür ve yüzyıllarca kontrol altında tutulmuştur. En büyük ofis numarası 10 dur. Bu da Konstantinopolis soliduslarında görülür. Bakır sikkeler için ise sayı darphaneye göre değişerek 1 ve 5 arasında olabilir. Ofis harfi gümüş sikkelerde görülmez, fakat nadiren Batı dakilerde karşımıza çıkar 72. Başkent darphanesinde, adi metal birimlerin modelleri bekletilirken değerli metal birimlerininki bekletilmiyordu. Bu kontrol özellikle 12. yüzyılda para reformundan sonra 68 Tekin, 1999, a.g.e., s Aynı, s Kenneth W. Harl, Coinage in the Roman Economy 300 B.C. to A.D. 700, The John Hopkins University Press, Baltimore-London, 1996, s Logothete ler arazi vergilerinin toplanması, su kemerlerinin bakımı, ordu levazımları için devlet atölyelerinin kontrolü gibi görevlerden sorumluydu. Bkz., The Cambridge Medieval History, Cambridge University Press, Vol.4/II, 1967, s DOC 2/1, s.33 17

Tarsus Müzesi Bizans Altın Sikkeleri 1 Byzantine Gold Coins in Tarsus Museum

Tarsus Müzesi Bizans Altın Sikkeleri 1 Byzantine Gold Coins in Tarsus Museum ISSN: 1309 4173 (Online) 1309-4688 (Print),, p. 13-32, March Tarsus Müzesi Bizans Altın Sikkeleri 1 Gold Coins in Tarsus Museum Yrd. Doç. Dr. Hasan BUYRUK Ordu Üniversitesi - Ordu Öz: Bu çalışmada Tarsus

Detaylı

BOLU ARKEOLOJİ MÜZESİ NDEKİ BİZANS ALTIN SİKKELERİ BYZANTINE GOLD COINS IN BOLU ARCHAEOLOGY MUSEUM

BOLU ARKEOLOJİ MÜZESİ NDEKİ BİZANS ALTIN SİKKELERİ BYZANTINE GOLD COINS IN BOLU ARCHAEOLOGY MUSEUM ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cilt/Vol. : 11 - S ayı/no: 2 : 147 156 (2011) BOLU ARKEOLOJİ MÜZESİ NDEKİ BİZANS ALTIN SİKKELERİ Yrd. Doç.

Detaylı

Bizans Anonim Follisleri Üzerinde Görülen İslami Kontrmarklar. Islamic Countermarks on the Obverse of the Byzantine Anonymous Follises

Bizans Anonim Follisleri Üzerinde Görülen İslami Kontrmarklar. Islamic Countermarks on the Obverse of the Byzantine Anonymous Follises DOI: 10.13114/MJH.201428438 Mediterranean Journal of Humanities mjh.akdeniz.edu.tr IV/2, 2014, 179-189 Bizans Anonim Follisleri Üzerinde Görülen İslami Kontrmarklar Islamic Countermarks on the Obverse

Detaylı

2008 YILI KELENDERİS AGORA BAZİLİKASI KAZISINDA BULUNAN GEÇ ANTİK ÇAĞ (M.S.3.- M.S.7.) SİKKELERİ

2008 YILI KELENDERİS AGORA BAZİLİKASI KAZISINDA BULUNAN GEÇ ANTİK ÇAĞ (M.S.3.- M.S.7.) SİKKELERİ T.C. SELÇUK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ARKEOLOJİ ANABİLİM DALI KLASİK ARKEOLOJİ BİLİM DALI 2008 YILI KELENDERİS AGORA BAZİLİKASI KAZISINDA BULUNAN GEÇ ANTİK ÇAĞ (M.S.3.- M.S.7.) SİKKELERİ Kasım

Detaylı

Sikkeler, Devletler, Hükümdarlar: Eskiçağda Anadolu da Paranın Siyasal, Kültürel ve Ekonomik Rolü

Sikkeler, Devletler, Hükümdarlar: Eskiçağda Anadolu da Paranın Siyasal, Kültürel ve Ekonomik Rolü Sikkeler, Devletler, Hükümdarlar: Eskiçağda Anadolu da Paranın Siyasal, Kültürel ve Ekonomik Rolü Oğuz Tekin 22 Kasım 2006 http://www.obarsiv.com/e_voyvoda_0607.html Osmanlı Bankası Arşiv ve Araştırma

Detaylı

HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI

HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI HABERLER ÖZBEKİSTAN-TÜRKİYE ULUSLARARASI ARKEOLOJİK ÇALIŞMALAR PROJESİ: ÖZBEKİSTAN DA YERKURGAN MERKEZ TAPINAĞI 2013 YILI ARKEOLOJİK KAZI ÇALIŞMASI İlk Özbekistan-Türkiye uluslararası arkeolojik çalışmalar

Detaylı

Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir.

Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir. Makedonya Cumhuriyeti ; 1991 yılında Yugoslavya Sosyalist Federatif Cumhuriyeti nin iç savaşlara girdiği dönemde bağımsızlığını ilan etmiştir. Kuzeyde Sırbistan ve Kosova batıda Arnavutluk, güneyde Yunanistan,

Detaylı

ADANA ARKEOLOJİ MÜZESİNDE SERGİLENEN BİR GRUP BAKIR BİZANS SİKKESİ

ADANA ARKEOLOJİ MÜZESİNDE SERGİLENEN BİR GRUP BAKIR BİZANS SİKKESİ Sanat Tarihi Dergisi Cilt/Volume: XXIII, Sayı/Number:1 Nisan /April 2014, 1-27 ADANA ARKEOLOJİ MÜZESİNDE SERGİLENEN BİR GRUP BAKIR BİZANS SİKKESİ Hasan BUYRUK Özet Adana Arkeoloji Müzesi envanterine kayıtlı

Detaylı

Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur.

Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Çekerek ırmağı üzerinde Roma dönemine ait köprüde şehrin bu adı ile ilgili kitabe bulunmaktadır. Tokat ın 68 km güneybatısında yer alan Sulusaray, Sabastopolis antik kenti üzerinde kurulmuştur. Antik Sebastopolis

Detaylı

ALTIN, KIYMETLİ MADEN VE MÜCEVHERAT SEKTÖRÜ

ALTIN, KIYMETLİ MADEN VE MÜCEVHERAT SEKTÖRÜ ALTIN, KIYMETLİ MADEN VE MÜCEVHERAT SEKTÖRÜ T.C. GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI RİSK YÖNETİMİ VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKONOMİK ANALİZ VE DEĞERLENDİRME DAİRESİ 31.12.2013 ANKARA 1 GİRİŞ TANIM Bu bölümde

Detaylı

1999 yılı sonundan itibaren 1/25.000 ölçekli harita üretimi sayısal olarak yapılmaya başlanmıştır.

1999 yılı sonundan itibaren 1/25.000 ölçekli harita üretimi sayısal olarak yapılmaya başlanmıştır. Kartografya Dairesi Başkanlığı Faaliyetleri 1. Fotogrametri Dairesi Başkanlığı tarafından hazırlanan, yurt içi 1/25.000 ölçekli ve yurt dışı 1/50.000 ölçekli sayısal verilerin, kartografik düzenlemeleri

Detaylı

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu

İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu İlkçağ Anadolu Uygarlıklarında Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Yapı Bağlamında Kütüphane/Arşiv Kurumu Prof. Dr. Bülent Yılmaz Hacettepe Üniversitesi Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü E-posta : byilmaz@hacettepe.edu.tr

Detaylı

ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU KAZI DESTEĞİ: POLEMAİOS ONUR ANITININ KAZI, RESTİTÜSYON VE RESTORASYON RAPORU

ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU KAZI DESTEĞİ: POLEMAİOS ONUR ANITININ KAZI, RESTİTÜSYON VE RESTORASYON RAPORU ATATÜRK KÜLTÜR, DİL VE TARİH YÜKSEK KURUMU KAZI DESTEĞİ: POLEMAİOS ONUR ANITININ KAZI, RESTİTÜSYON VE RESTORASYON RAPORU Kutsal alanlardaki Onur Anıtları, kente ya da kentin kutsal alanlarına maddi ve

Detaylı

The Byzantine-Era Daily Use Pottery Found in the Thermal Spring in Allianoi

The Byzantine-Era Daily Use Pottery Found in the Thermal Spring in Allianoi ALLIANOI ANTİK ILICASI NDA ÜRETİLEN ERKEN BİZANS DÖNEMİ GÜNLÜK KULLANIM KAPLARI* **Hande YEŞİLOVA Öz Allianoi antik ılıcası içersinde, Geç Roma Erken Bizans Dönemi yerleşiminde bulunan, seramik fırınlarında

Detaylı

6. 4. Ephesos Darphanesi... 60 6. 5. Magnesia Ad Maendrum Darphanesi... 63 6. 6. Cyzicus Darphanesi... 63 6. 7. Roma Darphanesi... 65 7. SONUÇ...

6. 4. Ephesos Darphanesi... 60 6. 5. Magnesia Ad Maendrum Darphanesi... 63 6. 6. Cyzicus Darphanesi... 63 6. 7. Roma Darphanesi... 65 7. SONUÇ... İÇİNDEKİLER ÖZ. ABSTRACT... I KAYNAKLAR VE KISALTMALAR... II 1. GİRİŞ 1. 1. Tralleis in Tarihi Coğrafyası... 1 1. 2. Araştırma Tarihi... 9 2. ROMA SİKKELERİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ...12 3. TRALLEİS KAZILARINDA

Detaylı

Urla / Klazomenai Kazıları

Urla / Klazomenai Kazıları Urla / Klazomenai Kazıları Oniki İon kenti arasında anılan Klazomenai, Urla-Çeşme yarımadasının kuzey kıyısında, İzmir Körfezi'nin ortalarında yer almaktadır. Klazomenai arazisinin (khora) doğuda Smyrna

Detaylı

ALTIN NEDEN ÇOK DEĞERLĐ?

ALTIN NEDEN ÇOK DEĞERLĐ? ALTIN NEDEN ÇOK DEĞERLĐ? Altın binlerce yıldır değeri yüksek olan bir metaldir. Demir gibi paslanmadığı (oksitlenmediği) ve dünyada az bulunduğu için değerlidir. Çok değerli oluşu nedeniyle de geri dönüşümü

Detaylı

KAPADOKYA. Melih ÖZTEKİN. Eralp ÖZYAĞCI. Mert ÇİL. Başak DEMİRBAŞ

KAPADOKYA. Melih ÖZTEKİN. Eralp ÖZYAĞCI. Mert ÇİL. Başak DEMİRBAŞ KAPADOKYA Hazırlayanlar; Öğretmen;B. Perihan SALMAN Orçun Can CEVİZ ÖZEL EGE LİSESİ Melih ÖZTEKİN Eralp ÖZYAĞCI Mert ÇİL Başak DEMİRBAŞ 1 ÖNSÖZ Kapadokya yöresindeki eski çağlardan kalma bazı medeniyetler

Detaylı

KÂĞIDA İŞLENEN UYGARLIK- Kâğıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, Jonathan M. Bloom (trc. Zülal Kılıç), Kitap Yayınevi, İstanbul 2003, 336 s.

KÂĞIDA İŞLENEN UYGARLIK- Kâğıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, Jonathan M. Bloom (trc. Zülal Kılıç), Kitap Yayınevi, İstanbul 2003, 336 s. sakarya üniversitesi ilahiyat fakültesi dergisi 11 / 2005, s. 251-255 kitap tanıtımı KÂĞIDA İŞLENEN UYGARLIK- Kâğıdın Tarihi ve İslam Dünyasına Etkisi, Jonathan M. Bloom (trc. Zülal Kılıç), Kitap Yayınevi,

Detaylı

Ekonomi II. 19.Para ve Bankacılık. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 19.Para ve Bankacılık. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 19.Para ve Bankacılık Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 19.1.Paranın Tanımı ve Fonksiyonları Para,

Detaylı

MUHSİN ERTUĞRUL MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ TAKI TARİHİ SORULARI 1) Yapılan kazılarda takılarla ilgili ilk bulgular hangi döneme aittir?

MUHSİN ERTUĞRUL MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ TAKI TARİHİ SORULARI 1) Yapılan kazılarda takılarla ilgili ilk bulgular hangi döneme aittir? MUHSİN ERTUĞRUL MESLEKİ EĞİTİM MERKEZİ TAKI TARİHİ SORULARI 1) Yapılan kazılarda takılarla ilgili ilk bulgular hangi döneme aittir? 2) Paleolitik çağda doğal malzemeleri hangi yöntemleri kullanıp şekillendirerek

Detaylı

DANİŞMENDOĞLU MELİK ŞEMSEDDİN İSMAİL DÖNEMİNDE BASILMIŞ BİR BAKIR SİKKE. Ceren Ünal *

DANİŞMENDOĞLU MELİK ŞEMSEDDİN İSMAİL DÖNEMİNDE BASILMIŞ BİR BAKIR SİKKE. Ceren Ünal * Tarih İncelemeleri Dergisi Cilt/Volume XXVI, Sayı/Number 2 Aralık/December 2011, 507-526 DANİŞMENDOĞLU MELİK ŞEMSEDDİN İSMAİL DÖNEMİNDE BASILMIŞ BİR BAKIR SİKKE Ceren Ünal * Özet Balıkesir Kuva-yi Milliye

Detaylı

DİL VE İLETİŞİM. Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY

DİL VE İLETİŞİM. Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY DİL VE İLETİŞİM Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY DİL VE İLETİŞİM Prof. Dr. V. Doğan GÜNAY PAPATYA YAYINCILIK EĞİTİM Bilgisayar Sis. San. ve Tic. A.Ş. Ankara Caddesi, Prof. Fahreddin Kerim Gökay Vakfı İşhanı Girişi,

Detaylı

TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ

TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Hazırlayan: Gündem KONT İzmir Ticaret Odası TÜRKİYE VE İZMİR İN OCAK-MART 2015 İHRACAT RAKAMLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre; ihracat 2015 yılı Mart ayında, 2014

Detaylı

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi.

GİRİŞİMCİLİK. Dr. İbrahim Bozacı. Örnekler ve İş Planı Rehberli. Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi. Dr. İbrahim Bozacı Kırıkkale Üniversitesi, Keskin Meslek Yüksek Okulu Öğretim Üyesi GİRİŞİMCİLİK Örnekler ve İş Planı Rehberli İş Fikri Küçük İşletme Pazarlama Aile İşletmeleri İnsan Kaynakları Hedef Kitle

Detaylı

MMM291 MALZEME BİLİMİ

MMM291 MALZEME BİLİMİ MMM291 MALZEME BİLİMİ Ofis Saatleri: Perġembe 14:00 16:00 ayse.kalemtas@btu.edu.tr, akalemtas@gmail.com Bursa Teknik Üniversitesi, Doğa Bilimleri, Mimarlık ve Mühendislik Fakültesi, Metalurji ve Malzeme

Detaylı

BİÇİMBİRİMLER. Türetim ve İşletim Ardıllarının Sözlü Dildeki Kullanım Sıklığı. İslam YILDIZ Funda Uzdu YILDIZ V. Doğan GÜNAY

BİÇİMBİRİMLER. Türetim ve İşletim Ardıllarının Sözlü Dildeki Kullanım Sıklığı. İslam YILDIZ Funda Uzdu YILDIZ V. Doğan GÜNAY BİÇİMBİRİMLER Türetim ve İşletim Ardıllarının Sözlü Dildeki Kullanım Sıklığı İslam YILDIZ Funda Uzdu YILDIZ V. Doğan GÜNAY BİÇİMBİRİMLER Türetim ve İşletim Ardıllarının Sözlü Dildeki Kullanım Sıklığı

Detaylı

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU

ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU ÖZEL EGE İLKÖĞRETİM OKULU 4.SINIF MATEMATİK DERSİ PROJESİ PROJE KONUSU : GRAFİKLER, KULLANIM ALANLARI VE GRAFİK UYGULAMALARI HAZIRLAYANLAR : Egem ERASLAN F.Sarper TEK Göktürk ERBAYSAL Mert KAHVECİ ÖNSÖZ

Detaylı

ARKEOLOG TANIM A- GÖREVLER

ARKEOLOG TANIM A- GÖREVLER TANIM İnsanın dünya üzerinde görülmesinden ortaçağa kadar geçen süreç içinde insana ilişkin her türlü kalıntı ve buluntuyu, doğal çevre ile insan arasındaki ilişkileri, yüzey, sualtı araştırmaları ve kazılarla

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

GÜZ DÖNEMİ SEÇMELİ DERS LİSTESİ

GÜZ DÖNEMİ SEÇMELİ DERS LİSTESİ V. Bilgi Kitapçığı (Program Katalogu Bilgileri) Program Tanıtımı Programı farklı yönlerden ( misyon, amaçlar, hedefler, programın gücü, mezunlar için fırsatlar vb. açılarından), akademik bir bakış açısıyla

Detaylı

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA)

SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) SORU CEVAP METODUYLA TEKRAR (YÜKSELİŞ-DURAKLAMA VE AVRUPA) Osmanlı devletinde ülke sorunlarının görüşülüp karara bağlandığı bugünkü bakanlar kuruluna benzeyen kurumu: divan-ı hümayun Bugünkü şehir olarak

Detaylı

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI

TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI TR 71 BÖLGESİ 2013 YILI İHRACAT RAPORU AHİLER KALKINMA AJANSI NİSAN 2014 İçindekiler 2013 YILI İHRACAT RAKAMLARI HAKKINDA GENEL DEĞERLENDİRME... 3 2013 YILI TR 71 BÖLGESİ İHRACAT PERFORMANSI... 4 AKSARAY...

Detaylı

Samsun Müzesi nden Athena Büstlü Kantar Ağırlığı. The Scale Weight of Athena Bust from Samsun Museum.

Samsun Müzesi nden Athena Büstlü Kantar Ağırlığı. The Scale Weight of Athena Bust from Samsun Museum. Samsun Müzesi nden Athena Büstlü Kantar Ağırlığı Orhan Alper ŞİRİN 1 Özet Roma İmparatorluk dönemiyle başlayan Athena büstü şeklindeki ağırlıklar M.S. 5. - 7. yüzyıllarda yoğunluğu artarak kullanım görmüştür.

Detaylı

a) Yayınlar açısından gerekli planlamaları yapar. Basılma sırası, baskı adedi ve basılma şekli hakkında karar verir.

a) Yayınlar açısından gerekli planlamaları yapar. Basılma sırası, baskı adedi ve basılma şekli hakkında karar verir. Bingöl Üniversitesi Yayın Komisyonu Yönergesi I. Amaç ve Dayanak Madde 1. Bu yönergenin amacı, 2547 Sayılı Yükseköğretim Kanununa göre düzenlenen "Üniversiteler Yayın Yönetmeliği" çerçevesinde, Bingöl

Detaylı

Muğla Üniversitesi Yayın Komisyonu Çalışma Esasları Yönergesi

Muğla Üniversitesi Yayın Komisyonu Çalışma Esasları Yönergesi Muğla Üniversitesi Yayın Komisyonu Çalışma Esasları Yönergesi Amaç, Kapsam ve Dayanak Madde 1. Bu yönerge, 2547 Sayılı Yükseköğretim Yasasına göre düzenlenen "Üniversiteler Yayın Yönetmeliği" çerçevesinde,

Detaylı

2015-2016 ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ KESİNLEŞMİŞ HAFTALIK DERS PROGRAMI GÜN SAAT

2015-2016 ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ KESİNLEŞMİŞ HAFTALIK DERS PROGRAMI GÜN SAAT CUMA PERŞEMBE ÇARŞAMBA SALI PAZARTESİ 2015-2016 ÖĞRETİM YILI GÜZ DÖNEMİ ARKEOLOJİ BÖLÜMÜ KESİNLEŞMİŞ HAFTALIK DERS PROGRAMI GÜN SAAT 1.SINIF 2.SINIF 3.SINIF 4.SINIF 08.00-09.00 ARK437 Arkeoloji Uygulamaları

Detaylı

MÜZİK ALETLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNE DAYANIR

MÜZİK ALETLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNE DAYANIR MÜZİK ALETLERİ 40 BİN YIL ÖNCESİNE DAYANIR Dünyanın en eski flütü 40 bin yıl önceye uzanıyor. Hititler in flüt, gitar, lir, arp, tef, çalpara, davul ve gayda kullandığını gösteren taş kabartmalar var.

Detaylı

4.1. Grafik Sihirbazını kullanarak grafik oluşturma

4.1. Grafik Sihirbazını kullanarak grafik oluşturma BÖLÜM14 4. EXCEL DE GRAFİK Excel programının en üstün özelliklerinden bir diğeri de grafik çizim özelliğinin mükemmel olmasıdır. Excel grafik işlemleri için kullanıcıya çok geniş seçenekler sunar. Excel

Detaylı

HELEN VE ROMA UYGARLIKLARI

HELEN VE ROMA UYGARLIKLARI HELEN VE ROMA UYGARLIKLARI DERS NOTLARI-ŞİFRE ETKİNLİK TANER ÖZDEMİR DETAY TARİHÇİ TÜRK TELEKOM NURETTİN TOPÇU SOSYAL BİLİMLER LİSESİ TARİH ÖĞRETMENİ HELEN UYGARLIĞI Makedonyalı İskender in doğu ile batı

Detaylı

15. MÜZE ÇALIŞMALARI ve KURTARMA KAZILARI SEMPOZYUMU

15. MÜZE ÇALIŞMALARI ve KURTARMA KAZILARI SEMPOZYUMU T.C. KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü 15. MÜZE ÇALIŞMALARI ve KURTARMA KAZILARI SEMPOZYUMU 24-26 NİSAN 2006 ALANYA T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayın No : 3082

Detaylı

ALTIN MÜCEVHERAT. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi

ALTIN MÜCEVHERAT. Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006. T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ALTIN MÜCEVHERAT Hazırlayan Birsen YILMAZ 2006 T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi ALTIN MÜCEVHERAT Türk altın mücevherat üretim geleneği çok eskilere dayanmaktadır.

Detaylı

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ

Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ I Doç. Dr. Dilek ALTAŞ İSTATİSTİKSEL ANALİZ II Yayın No : 2845 Teknik Dizisi : 158 1. Baskı Şubat 2013 İSTANBUL ISBN 978-605 - 377 868-4 Copyright Bu kitabın bu basısı için Türkiye deki yayın hakları BETA

Detaylı

BATI MÜZİĞİ TARİHİ 1. ÜNİTE İLK ÇAĞ DÖNEMİ MÜZİĞİ

BATI MÜZİĞİ TARİHİ 1. ÜNİTE İLK ÇAĞ DÖNEMİ MÜZİĞİ BATI MÜZİĞİ TARİHİ 1. ÜNİTE İLK ÇAĞ DÖNEMİ MÜZİĞİ İÇERİK Müzikoloji nedir? Müzik tarihinin Müzikoloji içindeki yeri Müzik tarihinin temel kavramları Etimoloji (Müzik kelimesinin kökeni) Kültürel evrim

Detaylı

2006 yılında 79 milyarı ihracat olmak üzere toplam 203.4 milyar dolar dış ticaret hacmi hedefleniyor.

2006 yılında 79 milyarı ihracat olmak üzere toplam 203.4 milyar dolar dış ticaret hacmi hedefleniyor. İzmir, Ege Bölgesi ve Türkiye'nin Dış Ticaret Ürün Kompozisyonu 2005 Ahmet KARAYİĞİT 1. GİRİŞ Dünya Ticaret Örgütünün yayınladığı Dünya Ticaret Raporu 2005 e göre Türkiye, toplam dünya ihracatı içinde

Detaylı

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU ANTRENÖRLÜK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİTİRME TEZİ YÖNERGESİ

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU ANTRENÖRLÜK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİTİRME TEZİ YÖNERGESİ T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BEDEN EĞİTİMİ VE SPOR YÜKSEKOKULU ANTRENÖRLÜK EĞİTİMİ BÖLÜMÜ BİTİRME TEZİ YÖNERGESİ 1.BİTİRME TEZİ GENEL İLKELERİ 1.1. Tez dili Türkçedir ve olabildiğince Türkçe

Detaylı

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat

Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Kültür - Sanat Tarih / Terra Cotta Savaşçıları, Çin Halk Cumhuriyeti Kitap / Türkan Röportaj / Doç. Dr. Okan Gülbahar El Sanatları / Geleneksel

Detaylı

Çöküş ve Toparlanma. Çöküş ve Toparlanma Diocletianus un Reformları. İ.S. 3. yüzyıl kargaşası, 235-285

Çöküş ve Toparlanma. Çöküş ve Toparlanma Diocletianus un Reformları. İ.S. 3. yüzyıl kargaşası, 235-285 Çöküş ve Toparlanma Çöküş ve Toparlanma Diocletianus un Reformları Severus Alexander in öldürülmesinden sonra bir dizi imparator askeri güçle güç kazandılar. Uzun süredir boşlanan sınırlar tehdit eden

Detaylı

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI

MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI TÜRKİYE DOĞAL VE KÜLTÜREL VARLIKLARI ENVANTERİ ENV. NO. 58.01.0.02 ÇİMENYENİCE KÖYÜ, KÖROĞLU TEPELERİ, I39-a4 MAĞARALARI VE YERLEŞİM ALANI İL SİVAS İLÇE HAFİK MAH.-KÖY VE MEVKİİ Çimenyenice Köyü GENEL

Detaylı

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ YAZIM KURALLARI

T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ YAZIM KURALLARI T. C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ YAZIM KURALLARI Tezin yazımında kullanılacak kağıt A4 standardında olmalıdır. Metin yazılırken her sayfanın sol kenarından, sağ kenarından

Detaylı

PARANIN ÖZELLİKLERİ, PARA ÇEŞİTLERİ VE EMİSYON REJİMLERİ

PARANIN ÖZELLİKLERİ, PARA ÇEŞİTLERİ VE EMİSYON REJİMLERİ PARANIN ÖZELLİKLERİ, PARA ÇEŞİTLERİ VE EMİSYON REJİMLERİ 1 1.PARANIN TANIMI VE FONKSİYONLARI A.Paranın Tanımı Para bir ekonomide mal ve hizmetlerin alım satımında kullanılan herkes tarafından kabul gören

Detaylı

ÖZEL EGE LİSESİ KÜTÜPHANESİ VE HİZMETLERİ

ÖZEL EGE LİSESİ KÜTÜPHANESİ VE HİZMETLERİ T.C MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖZEL EGE LİSESİ TÜRKÇE YILLIK PROJE ÇALIŞMASI ÖZEL EGE LİSESİ KÜTÜPHANESİ VE HİZMETLERİ HAZIRLAYANLAR Dilay BİÇER Engin YAZAR Aslı SAĞGÜL Sınıf/ Şube : 4/B Rehber Öğretmen :

Detaylı

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme

DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI. Genel Değerlendirme DÜNYA SERAMİK SAĞLIK GEREÇLERİ İHRACATI Genel Değerlendirme Haziran 2014 2012 yılı dünya seramik sağlık gereçleri ihracat rakamlarına bakıldığında, 2011 yılı rakamlarına nazaran daha az dalgalanma gösterdiği

Detaylı

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU

2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU 2015 OCAK DIŞ TİCARET RAPORU ATSO DIŞ TİCARET SERVİSİ *Tablo ve listeler TİM ve TUİK istatistikleri ihracat ve ithalat verilerine göre ATSO- Dış Ticaret Servisi tarafından derlenmiştir. 2015 OCAK / TÜRKİYE

Detaylı

ANA METAL VE METAL ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ

ANA METAL VE METAL ÜRÜNLERİ SEKTÖRÜ ANA MEAL VE MEAL ÜRÜNLERİ SEKÖRÜ.C. GÜMRÜK VE İCARE BAKANLIĞI RİSK YÖNEİMİ VE KONROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKONOMİK ANALİZ VE DEĞERLENDİRME DAİRESİ 31.12.2013 ANKARA 1 GİRİŞ 24 Ana metal sanayii Bu bölüm elektro

Detaylı

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ

AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ YAYIN LİSTESİ AKADEMİK ÖZGEÇMİŞ VE YAYIN LİSTESİ 1. Adı Soyadı : Muharrem KESİK İletişim Bilgileri Adres : Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Telefon : (0212) 521 81 00 Mail : muharremkesik@gmail.com 2. Doğum -

Detaylı

www.muhendisiz.net İÇİNDEKİLER

www.muhendisiz.net İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER 1-Giriş...2 1.1 Malzeme...2 1.2.1 Östenitli Paslanmaz Çelikler...2 1.3. Derin Çekme...3 1.4. Tencere İmalatı ve Prosesleri...5 1.GİRİŞ Tencere mutfaklarda bulunması gereken gereçlerden biridir.

Detaylı

PROTOHİSTORYA VE ÖNASYA ARKEOLOJİSİ ANABİLİM DALI 2015-2016 LİSANS EĞİTİM PROGRAMI

PROTOHİSTORYA VE ÖNASYA ARKEOLOJİSİ ANABİLİM DALI 2015-2016 LİSANS EĞİTİM PROGRAMI ANADAL EĞİTİM PROGRAMI ZORUNLU DERSLERİ 1. SINIF 1. YARIYIL 1 2 YDİ 101 YDA 101 YDF 101 GUS 101 GUS 103 HYK 101 BED 101 3 ATA 101 Temel Yabancı Dil İngilizce/ Basic English Temel Yabancı Dil Almanca/ Basic

Detaylı

ŞANLIURFA YI GEZELİM

ŞANLIURFA YI GEZELİM ŞANLIURFA YI GEZELİM 3. Gün: URFA NIN KALBİNDEN GÜNEŞİN BATIŞINA GEZİ TÜRKİYE NİN GURURU ATATÜRK BARAJI Türkiye de ki elektrik üretimini artırmak ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi ndeki 9 ili kapsayan tarım

Detaylı

Kalem İşleri 60. Ağaç İşleri 61. Hünkar Kasrı 65. Medrese (Darülhadis Medresesi) 66. Sıbyan Mektebi 67. Sultan I. Ahmet Türbesi 69.

Kalem İşleri 60. Ağaç İşleri 61. Hünkar Kasrı 65. Medrese (Darülhadis Medresesi) 66. Sıbyan Mektebi 67. Sultan I. Ahmet Türbesi 69. İÇİNDEKİLER TARİHÇE 5 SULTANAHMET CAMİ YAPI TOPLULUĞU 8 SULTAN I. AHMET 12 SULTAN I. AHMET İN CAMİYİ YAPTIRMAYA KARAR VERMESİ 15 SEDEFKAR MEHMET AĞA 20 SULTANAHMET CAMİİ NİN YAPILMAYA BAŞLANMASI 24 SULTANAHMET

Detaylı

Bilgiye Erişim Merkezi

Bilgiye Erişim Merkezi Bilgiye Erişim Merkezi 90 BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ Ülkeler ana örgütlenme ve politikaları yanında kurum ve kuruluşlarıyla bir bütündür. Kurum ve kuruluşların hizmet ya da üretim olarak yapıp etmeleri o ülkenin

Detaylı

BOLU ARKEOLOJİ MÜZESİ NDEKİ BİZANS SİKKELERİ

BOLU ARKEOLOJİ MÜZESİ NDEKİ BİZANS SİKKELERİ BOLU ARKEOLOJİ MÜZESİ NDEKİ BİZANS SİKKELERİ Serkan Kılıç Anadolu Üniversitesi Sanat Tarihi Böümü serkankilic@anadolu.edu.tr 2008 yılı Eylül ayında gerçekleştirilen çalışmada, Bolu Arkeoloji Müzesi nde

Detaylı

Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Roma ve Bizans Dönemi Tarihi Eserleri Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Antik Yerleşimler......................... 4 0.2 Roma - Bizans Dönemi Kalıntıları...............

Detaylı

MUGLA LETOON ANTİK KENTİ ÖZDİRENÇ UYGULAMALARI

MUGLA LETOON ANTİK KENTİ ÖZDİRENÇ UYGULAMALARI Özel Bölüm MUGLA LETOON ANTİK KENTİ ÖZDİRENÇ UYGULAMALARI İsmail Ergüder*, Ezel Babayiğit*, Doç. Dr. Sema Atik Korkmaz** * TKİ Kurumu Genel Müdürlüğü 06330, Ankara. ** Başkent Üniversitesi Sosyal Bilimler

Detaylı

Gömülü Sistem Tasarımı. Dr. Deniz TAŞKIN

Gömülü Sistem Tasarımı. Dr. Deniz TAŞKIN Gömülü Sistem Tasarımı Dr. Deniz TAŞKIN PAPATYA YAYINCILIK EĞİTİM Ekim 2012 Bilgisayar Sis. San. ve Tic. A.Ş. Ankara Caddesi, Prof. Fahreddin Kerim Gökay Vakfı İşhanı Girişi, No: 11/3, Cağaloğlu (Fatih)/İstanbul

Detaylı

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 01330 ADANA

ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 01330 ADANA Sayı:B30.2.ÇKO.0.47.00.05/ 488 Tarih:19.06.2009 EMRE TAŞ ve MADENCİLİK A.Ş. TARAFINDAN GETİRİLEN 3114780 ERİŞİM NOLU VE 20068722 RUHSAT NOLU SAHADAN ALINAN BAZALT LEVHALARININ VE KÜP ÖRNEKLERİNİN MİNEROLOJİK,

Detaylı

Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları

Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları Tarihin Faydalandığı Bilim Dalları Coğrafya Her tarihi olay belli bir coğrafi mekanda meydana gelir.tarihi olayların oluşumu esnasında iklim,yeryüzü şekiller,ekonomik faaliyetler konum vb. coğrafi faktörler

Detaylı

T.C. MARDĠN ARTUKLU ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ SEMĠNER YAZIM KILAVUZU

T.C. MARDĠN ARTUKLU ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ SEMĠNER YAZIM KILAVUZU 1 T.C. MARDĠN ARTUKLU ÜNĠVERSĠTESĠ SOSYAL BĠLĠMLER ENSTĠTÜSÜ SEMĠNER YAZIM KILAVUZU 1. GENEL BĠÇĠM 1.1. Yazım Dili Seminer/Dönem projesinin yazım dili Türkçe olmalıdır. Kolay anlaşılır ve sade bir Türkçe

Detaylı

KONURALP TEKNİK GEZİ RAPORU

KONURALP TEKNİK GEZİ RAPORU KONURALP TEKNİK GEZİ RAPORU Mimarlık Fakültesi Mimarlık Bölümü lisans programında yer alan Arch 471 - Analysis of Historic Buildings dersi kapsamında Düzce nin Konuralp Belediyesi ne 8-14 Ekim 2012 tarihleri

Detaylı

Stratejik Düşünce Enstitüsü Ekonomi Koordinatörlüğü

Stratejik Düşünce Enstitüsü Ekonomi Koordinatörlüğü Stratejik Düşünce Enstitüsü Ekonomi Koordinatörlüğü www.sde.org.tr ANALİZ 2014/2 2013 YILI ALTIN ANALİZİ Dr. M. Levent YILMAZ Ekonomistlerin çoğu zaman yanıldığı ve nedenini tahmin etmekte zorlandığı bir

Detaylı

TÜRKĠYE ve DÜNYA BAĞCILIĞI. Dr. Selçuk KARABAT 1

TÜRKĠYE ve DÜNYA BAĞCILIĞI. Dr. Selçuk KARABAT 1 TÜRKĠYE ve DÜNYA BAĞCILIĞI Dr. Selçuk KARABAT 1 Bağcılığın Tarihi Dünya da çok geniş bir alanda yapılmakta olan bağcılıkta asma veya omca (Vitis sp.) denilen bitki yetiştirilmektedir. Milyonlarca yıl öncesine

Detaylı

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010

Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Çimento, Cam, Seramik ve Toprak Ürünleri Sektör Raporu 2010 Avrupa kıtasından Amerika kıtasına, Orta Doğu Ülkelerinden Afrika ülkelerine kadar geniş yelpazeyi kapsayan 200 ülkeye ihracat gerçekleştiren

Detaylı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı

Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı Türklerin Anayurdu ve Göçler Video Ders Anlatımı III. ÜNİTE TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI VE İLK TÜRK DEVLETLERİ ( BAŞLANGIÇTAN X. YÜZYILA KADAR ) A- TÜRKLERİN TARİH SAHNESİNE ÇIKIŞI I-Türk Adının Anlamı

Detaylı

AT, ATA ve A HARFİ. NOT: Bu yazı Türk Dünyası Tarih dergisinin Aralık 2011, sayı 300 ve sayfa 54 te yayınlanmıştır.

AT, ATA ve A HARFİ. NOT: Bu yazı Türk Dünyası Tarih dergisinin Aralık 2011, sayı 300 ve sayfa 54 te yayınlanmıştır. AT, ATA ve A HARFİ NOT: Bu yazı Türk Dünyası Tarih dergisinin Aralık 2011, sayı 300 ve sayfa 54 te yayınlanmıştır. Doç. Dr. Haluk Berkmen Tarih bilincini yeniden ele almak ve unutulmuş geçmişi kanıtlarıyla

Detaylı

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere,

AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, COĞRAFİ KEŞİFLER 1)YENİ ÇAĞ AVRUPASI AVRUPA DA MEYDANA GELEN TEKNİK GELİŞMELER : 1)BARUTUN ATEŞLİ SİLAHLARDA KULLANILMASI: Çinliler tarafından icat edilen barut, Çinlilerden Türklere, Türklerden Müslüman

Detaylı

TARİH BOYUNCA ANADOLU

TARİH BOYUNCA ANADOLU TARİH BOYUNCA ANADOLU Anadolu, Asya yı Avrupa ya bağlayan bir köprü konumundadır. Üç tarafı denizlerle çevrili verimli topraklara sahiptir. Dört mevsimi yaşayan iklimi, akarsuları, ormanları, madenleriyle

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM BİLGİSAYARDA BELGE AÇMAK VE TEMEL İŞLEMLER YAPMAK

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM BİLGİSAYARDA BELGE AÇMAK VE TEMEL İŞLEMLER YAPMAK İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM BİLGİSAYARDA BELGE AÇMAK VE TEMEL İŞLEMLER YAPMAK 1. BELGE İŞLEMLERİ... 1 1.1. Arayüz ve Görünüm Ayarları... 1 1.1.1. Genel Görünüm... 1 1.1.2. Belge Görünümleri... 2 1.1.3. Yakınlaştırma...

Detaylı

TEZ VE RAPOR YAZIM YÖNERGESİ *

TEZ VE RAPOR YAZIM YÖNERGESİ * HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TEZ VE RAPOR YAZIM YÖNERGESİ * Amaç ve Kapsam Bu yönergenin amacı, Hacettepe Üniversitesi Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Sınav Yönetmeliği uyarınca Hacettepe

Detaylı

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır.

2004 yılında 929 milyon Dolar olan değerli maden ve mücevherat ihracatımız, %62 artışla 2008 yılı sonunda 1.5 milyar Dolara ulaşmıştır. AFRİKA ÜLKELERİNDE MÜCEVHER SEKTÖRÜ İstikrarlı ve sürekli gelişimiyle büyümeye devam eden Türk Mücevherat Sektörü, son yıllarda gösterdiği ivmeyle altın ve mücevher sektörünün dünya genelinde önde gelen

Detaylı

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI

ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI ÇELİK YAPILARDA BİRLEŞİM ARAÇLARI Çelik yapılarda kullanılan birleşim araçları; 1. Bulon ( cıvata) 2. Kaynak 3. Perçin Öğr. Gör. Mustafa EFİLOĞLU 1 KAYNAKLAR Aynı yada benzer alaşımlı metallerin yüksek

Detaylı

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI

KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ KAMU YÖNETİMİ PROGRAMI SİYASAL DÜŞÜNCELER TARİHİ YARD. DOÇ. DR. MUSTAFA GÖRKEM DOĞAN 7. ERKEN MODEN DÖNEMDE SİYASAL DÜŞÜNCE 7 ERKEN MODEN DÖNEMDE

Detaylı

Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Tarihi - Bizans Döneminde Edirne Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Hadrianopolis ten Edrine ye : Bizans Dönemi.......... 4 0.2 Hadrianopolis Önce Edrine

Detaylı

Roma Öncesi İtalya da Etrüskler ve Yunanlar, İ.Ö. 8.- 5. yüzyıllar

Roma Öncesi İtalya da Etrüskler ve Yunanlar, İ.Ö. 8.- 5. yüzyıllar Roma Öncesi İtalya da Etrüskler ve Yunanlar, İ.Ö. 8.- 5. yüzyıllar İtalya, Akdeniz de gelişen uygarlıklar bağlamında göreceli olarak sonradan ortaya çıktı, fakat kolonizasyon açısından göçmenlere oldukça

Detaylı

ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL

ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL ONUNCU YILINDA TÜRK GERİATRİ DERGİSİ 1998-2007 Dilek ASLAN, Orhan YILMAZ, Mahir ÖZMEN, Berna ARDA, Canan AKKOÇ, Yeşim GÖKÇE KUTSAL Sağlık bilimlerinde süreli yayınlar bilimsel iletişim ortamlarının yaratılmasında

Detaylı

Kurumsal Politikamız. Hakkımızda

Kurumsal Politikamız. Hakkımızda 2014 Katalog 1 Hakkımızda Yükseller Metal, Türkiye ve uluslararası alüminyum pazarında üretim, ticaret ve satış alanlarında faaliyet göstermektedir. Firmamız ISO 9001 sertifikalı olup, alüminyum alanında

Detaylı

ULAŞTIRMA. Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN

ULAŞTIRMA. Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN ULAŞTIRMA Yrd. Doç. Dr. Sercan SERİN 2 1-GİRİŞ Ulaştırma 3 Yol Nedir? Türk Dil Kurumu Sözlüğüne göre Yol: 1. Karada, havada, suda bir yerden bir yere gitmek için aşılan uzaklık 2. Karada insanların ve

Detaylı

tepav Ocak2013 N201301 POLİTİKANOTU Fiyat ve Geri Ödeme Politikalarının İlaç Sanayii Üzerine Etkisi Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Ocak2013 N201301 POLİTİKANOTU Fiyat ve Geri Ödeme Politikalarının İlaç Sanayii Üzerine Etkisi Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Ocak2013 N201301 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Selin ARSLANHAN MEMİŞ 1 Analist, TEPAV Yaşam Bilimleri ve Sağlık Politikaları Enstitüsü Fiyat ve Geri Ödeme Politikalarının

Detaylı

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1

3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI. 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 3.KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI 05.05.2015 Dr.Salim ASLANLAR 1 KABARTILI DİRENÇ KAYNAĞI Kabartılı direnç kaynağı, seri imalat için ekonomik bir birleştirme yöntemidir. Uygulamadan yararlanılarak, çoğunlukla

Detaylı

M.Ö. 1200' LERDEN GÜNÜMÜZE ANADOLU UYGARLIKLARI

M.Ö. 1200' LERDEN GÜNÜMÜZE ANADOLU UYGARLIKLARI M.Ö.. 1200' LERDEN GÜNÜMÜZE G ANADOLU UYGARLIKLARI M.Ö.. II. binin sonlarında, nda, boğazlar üzerinden Anadolu'ya olan Deniz Kavimleri GöçG öçleri köklk klü değişikliklere ikliklere neden olur. Anadolu'nun

Detaylı

6.SINIF MATEMATİK DERSİ PROJE GÖREVİ

6.SINIF MATEMATİK DERSİ PROJE GÖREVİ 6.SINIF MATEMATİK DERSİ PROJE GÖREVİ PROJE KONUSU:SINIF İSTATİSTİKLERİ/Okulumuz 6-7-8.sınıf öğrencilerinin öncelikle kız-erkek sayılarının daha sonra tuttuğu takım,en sevdiği ders ve hangi mesleği seçmek

Detaylı

Edirne Köprüleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı

Edirne Köprüleri. Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Edirne Köprüleri Ahmet Usal - Edirne Vergi Dairesi Başkanlığı Aralık 25, 2006 2 İçindekiler 0.1 Edirne Köprüleri......................... 4 0.1.1 Gazimihal Köprüsü.................... 4 0.1.2 Beyazid Köprüsü.....................

Detaylı

Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak bulunurdu. Yönetim binası, resmî yapılar ve pazar meydanları tapınağın etrafında yer alırdı.

Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak bulunurdu. Yönetim binası, resmî yapılar ve pazar meydanları tapınağın etrafında yer alırdı. M.Ö 2000 den itibaren Eski Yunan da ve Ege de polis adı verilen şehir devletleri ortaya çıkmıştır. Bunlardan en önemlileri Atina,Sparta,Korint,Larissa ve Megara dır. Şehir devletlerinin merkezlerinde tapınak

Detaylı

Başlangıç Meridyeni ve Greenwıch - İstanbul

Başlangıç Meridyeni ve Greenwıch - İstanbul Mustafa ŞAHİN 29 Eylül 2015 Başlangıç Meridyeni ve Greenwıch - İstanbul Geçtiğimiz hafta İngiltere de Londra nın güneydoğusunda şirin bir kasaba ve üniversite şehri olan Greenwich teydik. Kasabadan adını

Detaylı

Roma. Ostrogot. Konstantinopolis. a. Angllar, Saksonlar. b. Franklar c. Gotlar d. Vizigotlar e. Ostrogotlar f. Hunlar g. Vandallar. Piktler.

Roma. Ostrogot. Konstantinopolis. a. Angllar, Saksonlar. b. Franklar c. Gotlar d. Vizigotlar e. Ostrogotlar f. Hunlar g. Vandallar. Piktler. ETKİNLİK 1 KAVİMLER GÖÇÜ AVRUPA YI NASIL ETKİLEDİ? Kaynak 1: Kaynak 2: Kavimler Göçü, MS 100-500 Batı İmparatorluğu Angllar Franklar Katalon 451 (Katalon Savaşı) Kaynak 3: Hunlar Kartaca Gotlar Vizigotlar

Detaylı

TÜRKİYE NİN DEPREM GERÇEĞİ. Deprem Bölgeleri Haritaları ve Deprem Yönetmeliklerinin Tarihsel Gelişimi

TÜRKİYE NİN DEPREM GERÇEĞİ. Deprem Bölgeleri Haritaları ve Deprem Yönetmeliklerinin Tarihsel Gelişimi TÜRKİYE NİN DEPREM GERÇEĞİ Deprem Bölgeleri Haritaları ve Deprem Yönetmeliklerinin Tarihsel Gelişimi Bu çalışmanın bütün hakları saklıdır. Bu kitap, yazarların izni olmaksızın; elektronik, mekanik, fotokopi

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Nuray Çalışkan Dedeoğlu İlköğretim Matematik Eğitimi ndedeoglu@sakarya.edu.tr. MATEMATİK TARİHİ Aritmetik işlemler

Yrd. Doç. Dr. Nuray Çalışkan Dedeoğlu İlköğretim Matematik Eğitimi ndedeoglu@sakarya.edu.tr. MATEMATİK TARİHİ Aritmetik işlemler İlköğretim Matematik Eğitimi ndedeoglu@sakarya.edu.tr MATEMATİK TARİHİ Aritmetik işlemler Mısır sayı sisteminde toplama/çıkarma işlemi Toplama çıkarma işlemleri elde ve onluk bozma işlemlerimize benzer

Detaylı

Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı ve Çevresi Yüzey Araştırması 2013 Yılı Çalışmaları

Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı ve Çevresi Yüzey Araştırması 2013 Yılı Çalışmaları Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı ve Çevresi Yüzey Araştırması 2013 Yılı Çalışmaları Yrd. Doç. Dr. Yiğit H. Erbil, Hacettepe Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Konya İli Beyşehir İlçesi Fasıllar Anıtı

Detaylı

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 00321 CEVHER HAZIRLAMA LABORATUVARI l ELEK ANALİZİ DENEYİ

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ. 00321 CEVHER HAZIRLAMA LABORATUVARI l ELEK ANALİZİ DENEYİ İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ 00321 CEVHER HAZIRLAMA LABORATUVARI l ELEK ANALİZİ DENEYİ ARAŞTIRMA-TARTIŞMA SORULARI a) Mineral mühendisliği bakımından tane ve tane boyutu ne demektir? Araştırınız.

Detaylı