T60 TELESKOBU: ROBOTİK ÇALIŞMA PRENSİPLERİ VE MODERNİZASYONU MURAT PARMAKSIZOĞLU BAŞUZMANLIK TEZİ TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "T60 TELESKOBU: ROBOTİK ÇALIŞMA PRENSİPLERİ VE MODERNİZASYONU MURAT PARMAKSIZOĞLU BAŞUZMANLIK TEZİ TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU"
  • Su Onut
  • 1 yıl önce
  • İzleme sayısı:

Transkript

1 T60 TELESKOBU: ROBOTİK ÇALIŞMA PRENSİPLERİ VE MODERNİZASYONU MURAT PARMAKSIZOĞLU BAŞUZMANLIK TEZİ TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU TÜBİTAK ULUSAL GÖZLEMEVİ Şubat 2014 ANTALYA

2 TÜBİTAK BAŞKANLIĞINA TÜBİTAK Uzman Murat PARMAKSIZOĞLU'nun, "T60 TELESKOBU: ROBOTİK ÇALIŞMA PRENSİPLERİ VE MODERNİZASYONU" konulu TÜBİTAK Başuzmanlık Tezi Değerlendirmesi ve Sözlü Savunma sonucu aşağıda belirtilmiştir. TEZ JÜRİSİ ADI VE SOYADI GÖREVİ İMZA JÜRİ BAŞKANI : Prof. Dr. Halil KIRBIYIK TUG Müdürü ÜYE/DANIŞMAN : Doç. Dr. Hasan H. ESEENOĞLU Başuzman Araştırmacı (TUG) ÜYE : Prof. Dr Zeki EKER Öğretim Üyesi (Akdeniz Üni.) ÜYE : Doç. Dr. Selçuk HELHEL Başuzman Araştırmacı (TUG Md. Yrd.V.) ÜYE : Dr. Tuncay ÖZIŞIK Başuzman Araştırmacı (TUG) Bu çalışma, jürimiz tarafından 20/02/2014 tarihinde BAŞUZMANLIK tezi olarak kabul edilmiştir.

3 T60 TELESKOBU: ROBOTİK ÇALIŞMA PRENSİPLERİ VE MODERNİZASYONU MURAT PARMAKSIZOĞLU BAŞUZMANLIK TEZİ TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU TÜBİTAK ULUSAL GÖZLEMEVİ Şubat 2014 ANTALYA iii

4 ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR Çalışma süresince katkı ve desteğinden dolayı Danışman Doç. Dr. Hasan ESENOĞLU, Dr. Tuncay ÖZIŞIK, İsmail BAŞLAR, Ali TAT, Kadir ULUÇ, Ekrem KANDEMİR, Davut YILDIZ, Hakkı YILDIZ, Lokman ATALAY, Hasan SULUK, Mustafa EKİNCİ, Nazım AKSAKER ve ayrıca yazılımla ilgili desteklerinden dolayı Murat DİNDAR'a teşekkürlerimi sunarım. Bu çalışmada katkı ve desteklerinden dolayı eşim Dr.Betül PARMAKSIZOĞLU'na ve aileme teşekkür ederim. Ayrıca çalışma arkadaşlarıma ve TUG yönetimine göstermiş olduğu anlayıştan dolayı teşekkürü borç bilirim. i

5 T60 Teleskobu: Robotik Çalışma Prensipleri ve Modernizasyonu (Başuzmanlık Tezi) MURAT PARMAKSIZOĞLU ÖZET Bu çalışmada 2008 yılında TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi nde kurulan T60 teleskobunun robotik çalışması için yazılım ve donanım geliştirilmiştir. Teleskobun kişilerden bağımsız olarak gözleme başlaması, nesne tabanlı gözlem yapılması amaçlanmıştır. Tam otomatik gözlem yapılabilmesi için kapak sistemleri otomasyonu geliştirilmiştir. Sistem, gözlem koşulları sağlanıyorsa gecelik gözlem programını otomatik olarak tamamlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Robotik teleskop, Talon, arşiv, kubbe kapağı, teleskop gözlem programlayıcısı ii

6 T60 Telescope: Principles of Robotic Operation and Modernization (Expertise Thesis) MURAT PARMAKSIZOĞLU ABSTRACT In this work, software and hardware have been developed for the operation of robotic T60 telescope which was installed in the TUBITAK National Observatory site in It is aimed that telescope should be able to start observations automatically by itself and observations should be done on the object oriented base. To do fully automatic observations, mirror cover of the telescope has also been automated. If enviromental conditions are good for observation, the system completes the nightly observational programme is automatically. Keywords: Robotic telescope, Talon, archive, dome shutter, telescope scheduler iii

7 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR... ii ÖZET... ii ABSTRACT... iii İÇİNDEKİLER... iv SİMGE VE KISALTMALAR... vi ŞEKİL LİSTESİ... xii EKLER LİSTESİ... xiv 1. GİRİŞ T60 TELESKOBUNUN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ Gerekli Yazılımlar İşletim Sisteminin Kurulumu TUG AR-GE İLE DONANIM YENİLİKLERİ Kubbe Kapak Motorunun Elektrik Bağlantı Yapısının Geliştirilmesi Kubbe Alt Kapak Otomasyonu Ayna Kapağı Otomasyonu Ayna Kapağının Mekanik Çizimleri Ayna Kapağı Elemanlarının Üretilmesi Ayna Kapağı Kontrol Kartının Üretilmesi ve Çalıştırılması TALON da Ayna Kapağı Otomasyonu Meteoroloji İstasyonuna Yağmur Algılayıcısının Eklenmesi Kubbe Pozisyon Donanımında İyileştirme Kubbe İçi Sıcaklığın Belirlenmesi GÖZLEM PROJELERİNİN OTOMASYONU Gözlem Programının Hazırlanması Nesne Gözlem Dosyalarının (sch) Oluşturulması...19 iv

8 Gecelik Gözlem Programının Hazırlanması (Telsched) Fırsat Gözlemleri Gözlem Programının Uygulanması ve Kontrol Veri Arşivi T60 TELESKOBUNDA DONANIM GÜÇ KONTROLÜ TARTIŞMA VE SONUÇLAR...34 KAYNAKÇA...35 EKLER...36 ÖZGEÇMİŞ...46 v

9 SİMGE VE KISALTMALAR Simge ve Kısaltma Açıklama AC (Alternating Current) ADC (Analog Digital Converter) Alternatif Akım. Analog Dijital Dönüştürücü (A/D Converter), voltajı sayıya dönüştürme işlemi için kullanılan donanım. Batch Mode Toplu iş dosyasının çalıştırıldığı mod. (Bactch File: Toplu iş dosyası) Binning Buffle Katlandırıcı anlamında olup CCD hücreleri birleştirilerek okuma süresini kısaltma amaçlı kullanılır. 1, 2, 3,4.ve benzeri katlarında yapılabilir. İkinci aynadan gelip birinci aynanın ortasındaki delikten geçen ışığın saçılmasını engellemek üzere siyah renkteki silindirik boru. camera.cfg Crontab CSIMC (Clear Sky Ins. Motion Control) csimc.cfg Daemon CCD kamera yapılandırma dosyası. Unix ve unix benzeri işletim sistemlerinde tekrarlanması gereken işlemleri barındıran dosya. Clear Sky Enstitüsü tarafından geliştirilen bir motor hareket kontrol kartı. TALON da motor hareket kontrol kartlarının yapılandırma dosyası. Arka planda çalışan program süreci. vi

10 Declination (DEC) Dik açıklık: Yıldızın ekvatordan olan açısal uzaklığı (Yay derecesi, dakikası, saniyesi). dome.cfg TALON da kubbe kontrolü yapılandırma dosyası. DRD11A (Rain Detector) Yağmur algılayıcısı (http://www.vaisala.com). fifo (First in first out) İlk giren ilk çıkar. filter.cfg TALON da süzgeç kontrol yapılandırma dosyası. focus.cfg TALON da ikincil ayna odak motoru yapılandırma dosyası. ftp İnternet üzerinde bir dosya taşıma protokolü. GAIA 19 Aralık 2013 te fırlatılan ve Samanyolu nda yüksek hassasiyetli astrometrik ve fotometrik gözlem yapacak uydu. GNU/C Linux/unix için C programlama dili geliştirme platformu. GPS (Global Positioning System) Küresel Konumlandırma Sistemi. HA (Hour Angle) Saat açısı: Gökcisminin meridyenden uzaklaşma açısı (zaman saati, zaman dakikası, zaman saniyesi). vii

11 I/O (Input/Output) Giriş/Çıkış JPEG (Joined Photographic Experts Group) Yüksek sıkıştırma oranı elde edilebilen sayısal bir görüntü formatı. Kapalı çevrim kontrolü (Closed loop control) Hareket kontrol kartı ile pozisyon belirleyicileri arasındaki çevrimin kontrolü. Linux Açık kaynak kodlu işletim sistemi. M1, M2 Doğu ve batı yönlerindeki motorlar. Metin içinde 1 ve 2 rakamları açma veya kapama hareketleri şeklinde kullanılmıştır. Mikro denetleyici (MCU Micro Controller Unit) Giriş çıkışları kristal zamanlayıcılar ile programlanabilir elektronik kartlar. Mksch TALON da gözlenecek nesneyi hazırlayan program. Node T60 ta her bir donanımın kontrolü için kullanılan elektronik kart noktası. OCAAS (Observatory Control and Astronomical Analysis System) Gözlemevi Kontrol ve Astronomik Analiz Sistemi. WCS (World Coordinat System) Astrometrik referans sistemi. Optokuplör (Optocoupler) Işık ile aç-kapat anahtarlama devresi..o Object uzantılı dosya. Perl Metin ve görüntü işlemede kullanılan bir programlama dili. viii

12 PIC 12F675 (Peripheral Interface Controller) C dilinde programlanabilen mikrodenetleyici kart. PS (Power Supply) Güç kaynağı PTS TUG Proje Takip Sistemi RA (Right ascension) Sağ Açıklık: Gama noktasından itibaren ekvator üzerinde ölçülen, kutup noktası ve yıldızdan geçen büyük dairenin ekvatoru kestiği noktaya olan uzaklık ( zaman saati, zaman dakikası, zaman saniyesi). Redüktör (Reductor) Devir değiştirici. Redüktörlü motor Orijinal devri değiştirilmiş motor. Röle (RL, Relay) Elektromanyetik devre açıp-kapayıcısı. RS 232 (Recommended Standart) Veri taşıma protokolü. script Belirli bir işi yapmak üzere yazılmış küçük program. Servo motor Güç aralığı geniş olan ve dönüş hassiyetini kendi kendine denetleyebilen motor çeşidi. Özellikle robot uygulamalarında kullanılır. Servo sürücü Servo motoru kontrol eden elektronik kart. starttel TALON yazılımını başlatan komut. Subimage (Subframe) Kesilmiş görüntü alanı. ix

13 S (S1, S2, S3, S4; Limit Switch) T40 Doğu ve batı yönlerindeki anahtar. Metin içinde 1, 2, 3 ve 4 rakamları açma veya kapama şeklinde kullanılmıştır. Hollanda Uthrech Üniversitesinden gelen Bakırlıtepe deki ilk teleskop. Ayna çapı 40 cm dir ve yılları arasında T60 teleskop binasında kullanılmıştır. T60 OMI (ABD) firmasından satın alınan 60 cm ayna çaplı teleskop. TALON (Observatory Control Software) Robotik teleskop kontrolü için hazırlanmış gözlemevi yazılımı. telescoped.cfg TALON da arka planda çalışan teleskop yapılandırma dosyası. Telrun T60 ın robotik çalışma modu. telsched.cfg Arka planda çalışan gözlem programını yapılandırma dosyası. trunk TALON kurulumu için gerekli olan sıkıştırılmış dosya. TUG TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi. TUY Teleskop Uzmanı Yetiştirme Projesi. Unix Alt seviye yazılım geliştirme özellikli ve çok kullanıcılı açık kaynak kodlu işletim sistemi. USB (Universal Serial Bus) Yüksek hızlı bir veri iletişim standardı x

14 UTC (Universal Time Coordinated) Eşgüdümlü Evrensel Zaman. Tüm dünyadaki saatlerin ayarlanabilmesi için zaman standardı. VOEvent (Virtual Observatory Event) Fırsat gözlemlerini rapor etmek için kullanılan standart bir dil. wxd.cfg TALON da meteoroloji verilerinin kontrol edildiği dosya. xobs (Xobservatory) TALON yazılımının grafik arayüzü. YT40 T40 teleskobunun yerine yılları arasında çalışan 40 cm ayna çaplı teleskop (Meade LX200GPS). xi

15 ŞEKİL LİSTESİ Şekil 2.1. TALON yazılım mimarisi... 5 Şekil 3.1. T60 teleskobunun donanım mimarisi... 7 Şekil 3.2. Sol taraftaki T40 görüntüsünde kubbenin elektriği askıdaki elektrik kablosunun operatör tarafından prize takılması ile sağlanıyordu. Ortada ve sağdaki resimlerde, kubbe üzerinde yapılan iyileştirme sonucu, kubbeye bağımsız elektrik sağlayan bakır raylar görülmektedir Şekil 3.3. T60 kubbe alt kapağının ilk hali sol tarafta, otomasyon yapıldıktan sonraki hali sağ tarafta verilmiştir. Görüleceği üzere üst kapak ve alt kapak bağımsız olarak tamamen açılabilmektedir Şekil 3.4. T60 ayna kapağı mekanik tasarımı Şekil 3.5. T60 ayna kapağı elektronik kontrol kartının şeması Şekil 3.6. T60 teleskobunun ana ayna kapakları ve bağlantı parçaları görülmektedir. Şekilde S ile anahtarlar ve M ile motorlar belirtilmiştir Şekil 3.7. T60 teleskobunun ana ayna bölgesinin orijinal görüntüsü Şekil 3.8. TALON ayna kapağı kontrolünün Xobservatory arayüzündeki ekran görüntüsü. 1. Ayna kapağı kontrol butonu, 2. Ayna kapağı durum göstergesi, 3. Kapak bilgi penceresi, 4. TALON arayüzünün kontrol butonu eklenmeden önceki orijinal hali Şekil 3.9. Yağmur algılayıcısı (solda) ve kontrol kartı (sağda) Şekil T60 kubbesinin yeni pozisyon belirleyicisi (encoder). Soldaki görüntüde eski fiber-optik pozisyon belirleyicisi görülmektedir Şekil T60 ın kubbe içi sıcaklığı için meteoroloji istasyonu konsolu (üstte solda) ve T60 meteoroloji istasyonu internet sayfası Şekil 4.1. TALON da mksch ekranı Şekil 4.2. TALON da gecelik gözlem programı hazırlama penceresi (Telsched) Şekil 4.3. Tarih seçim penceresi Şekil 4.4. Nesne seçim penceresi Şekil 4.5. Nesne seçim ve düzenleme penceresi Şekil 4.6. XEphem ile katalog veri tabanı oluşturulması Şekil 4.7. Telsched programında "Options" menüsü Şekil 4.8. XObservatory arayüzü TUG sürüm Şekil 4.9. FocusTemp.dat dosyasının hazırlanmasında kullanılan Auto Focus ekranı.27 Şekil T60 teleskobuna ait gecelik performans, anlık durum ve arşiv için kullanılan web sayfası (http://t40pc3.tug.tubitak.gov.tr/~talon/) xii

16 Şekil T60 teleskobunun gecelik performans istatisliği ve grafikler. Bu sayfaya T60 OBSERVATION STATUS başlıklı (Şekil-4.10) web sayfasındaki Nightly Performance bağlantısından ulaşılabilir Şekil T60 teleskobunun gecelik yönlenme listesi Şekil T60 kubbe içi kamera izleme ekranı Şekil Arşiv sorgulama ekranı Şekil Gecelik görüntü listesi ve görüntüler. Soldaki görüntü orijinal görüntünün küçültülmüş örneği, sağdaki görüntü ise orijinal görüntünün merkez kısmından alınmış ve odak kalitesini gösterir küçük bir alanın görüntüsüdür Şekil 5.1. PDU ile donanım güç kontrol ekranı xiii

17 EKLER LİSTESİ EK-1. TALON kurulumunun oku beni satırları EK-2. T60 ın FLI CCD kamerasının yapılandırma dosyası (camera.cfg) aşağıda verilmiştir (Ayrıca Bkz. Şekil 2.1). Bu yapılandırma dosyasında 5 er adet elektronik gürültü (bias), kara akım ve düz alan kullanılması istenilmiştir EK-3. T60 görüntülerine otomatik olarak astrometri ve fotometri indirgemelerinin uygulanabilmesi için gerekli görüntü işlem dosyası ( IP.cfg, Image Processing) aşağıda verilmiştir EK-4. Küresel Konumlama Sistemi (GPS) yapılandırma dosyası (gpsd.cfg). Cihaz TALON bilgisayar ile "/dev/serusb42" üzerinden haberleşmektedir EK-5. T60 ın varsayılan pozisyonunu belirleyen yapılandırma dosyası (home.cfg) EK-6. Meteoroloji istasyonu, CCD kamera, GPS gibi donanımları arka planda başlatan yapılandırma dosyası (boot.cfg). Bu yapılandırma dosyası startel komutundan sonra okunmaktadır EK-7. Odak motorunun çalışma parametreleri ve otomatik odak için yapılandırma dosyası (focus.cfg) EK-8. Kötü hava alarmlarının ve teleskobun çalışma şartlarının belirlendiği yapılandırma dosyası (wx.cfg). Bu dosya içeriğinden görüleceği gibi, kötü hava şartlarında sistemi kapatan parametreler ile sistemin meteorolojik çalışma şartlarının en düşük ve en yüksek değerleri belirtilmiştir EK-9. Teleskop ve donanımındaki hareketli parçaların pozisyonlarını sayısal değere çeviren elektronik kartların yapılandırıldığı dosya (csimc.cfg). Bu dosyanın içeriğinden görüleceği gibi, beş adet elektronik kartın kontrol ettiği motorlar (INIT0,1,2,3,4) belirtilmiştir. Buradaki INIT0, T60 ın saat açısını veren motor kontrolüdür. Benzer şekilde INIT1, 2, 3 ve 4 sırasıyla dik açıklık, odak, süzgeç ve kubbe motorlarını kontrol etmektedir EK-10. T60 teleskobunda robotik gözlem koşullarının ve gecelik gözlem programının (schedule) yürütülmesi için bazı parametrelerin belirlendiği yapılandırma dosyası (telsched.cfg). Bu dosyanın, komut açıklama bilgilerinden görüleceği gibi, kamera, teleskop yönelim sınırları, kubbe kapaklarının açık-kapalı durumu, hava koşulları, süzgeçler, yerleşke koordinatları gibi teleskop ve donanımına ait değerler yer almaktadır EK-11. Otomasyona kavuşturulan T60 kubbesinin yapılandırma dosyası (dome.cfg). Bu dosyadan görüleceği gibi, kubbe kapaklarının açılış ve kapanışı için 260 saniye zaman ayrılmıştır. Bu sürede geri bildirim alınmadığı takdirde sistemden akım kesilmektedir EK-12. T60 teleskobuna takılı süzgeçlerin yapılandırıldığı dosya (filter.cfg). Bu dosyanın içeriğinden görüleceği gibi, bir adet süzgeç tekerleğinde 12 adet süzgeç listelenmiştir. Listede büyük harfli olanlar Bessel süzgeçleridir. Ayrıca C ile süzgeçsiz yuva, xiv

18 u,g,r,i,z ile SDSS süzgeçleri ve H-alpha ile hidrojen alfa süzgeci belirtilmiştir. Dosyada ayrıca her süzgeç için düz alan parametreleri ve doğru odak pozisyonları da yer almaktadır EK-13. FocusTemp.dat isimli en güncel odak pozisyonları listesi...45 xv

19 1. GİRİŞ TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (TUG) Bakırlıtepe Yerleşkesinde bulunan ana ayna çapı 60 cm olan teleskop (T60), Kalkınma Bakanlığı (ilk hali ile Devlet Planlama Teşkilatı - DPT) projesinden sağlanan kaynak ile ABD'deki OMI (Optical Mechanics, Inc) firmasına yaptırılmıştır. Yaklaşık iki buçuk yılda üretimi tamamlanan T60 teleskobu, 2008 yılının Eylül ayında TUG'un 40 cm ayna çaplı teleskoplarının (T40 ve YT40) çalıştığı binaya yerleştirilmiştir. T60 da ilk ışık 5 Eylül 2008 gecesi alınmıştır. İlk ışıkla birlikte yaklaşık yirmi ay boyunca teleskobun mekanik bağlantıları, elektronik kartlarının haberleşmesi, teleskop takibi için gökyüzü modellemesi ve gözlem programının hazırlanması konusunda karşılaşılan problemler üzerinde çalışılmıştır. T60 teleskobu bütün bir gözlemevi yazılımı olan ve Linux üzerinde çalışan TALON (Observatory Control Software) isimli beraberinde gelen bir yazılım ile kontrol edilmektedir. Bu teleskop robotik "nesne tabanlı" çalışmaktadır. T60 teleskobu robotik özelliklere sahip olduğundan nesne tabanlı gözlem yapmaktadır, dolayısıyla TUG daki diğer teleskopların aksine, proje yürütücüsünün teleskop başında çalışmasını gerektirmeyecek şekilde gözlem projelerini sürdürmektedir. T60 teleskopu gözlem projelerine açılmadan önce 2010 yılının Nisan, Mayıs ve Haziran ayları son deneme gözlemlerine ayrılmıştır. Daha sonra Şubat ayında başlayacak şekilde yıl içinde herbiri üç ay süren; A,B,C ve D şeklinde yılda dört dönemlik gözlem projesi başvurularına açılmıştır. Başlangıçta, T60 ın TALON yazılımı içinde gözlenecek nesnelerin sıralanmasını içeren bir programın hazırlanmasındaki zorluklardan dolayı gecelik gözlem programı MS excel'de dönemlik hazırlanan bir makro ile oluşturulup linux formatına çevrildikten sonra gözlem bilgisayarına aktarılmıştır. Bu işlemlerin her gece bir kullanıcı tarafından yapılması gerekmiştir. Bu Başuzmanlık Tez çalışması ile TALON yazılımında TUG-T60 projelerine uygun düzenlemeler yapılarak günlük ve gecenin tüm zamanını kullanabilen bir gözlem programının hazırlanması sağlanmıştır. Bu sayede kişilerden bağımsız olarak nesneler uzun dönemli ve en iyi hava kütlesinde gözlenmektedir. Bu çalışmada, TUG AR-GE si olarak T60 ın TALON yazılımına ani gelişen fırsat gözlemi nesnesinin eklenmesi de başarılmıştır. Bu yolla 10 ile 40 saniye aralığında teleskobun hedef yıldıza yönlendirilmesi sağlanmıştır. Bölüm 4.1 deki Gözlem Programının Hazırlanması başlığı altında ve alt başlıklarda T60 daki bu ve benzeri yazılım geliştirmeleri verilmiştir. Çalışmada ayrıca, yukarıdaki yazılım iyileştirmesinden başka, teleskop ve çevre donanımların modernizasyonu için de çalışılmıştır. Toplam altı adet iyileştirme gerçekleştirilmiştir. Bunlar sırasıyla; kubbe kapak motorunun elektrik beslemesinin kesintisiz sağlanması, kubbe alt kapağının tek parça olarak açılıp-kapanmasının 1

20 sağlanması, teleskobun ana aynasına otomatik açılıp-kapanabilen kapak geliştirilmesi, yağmur algılayıcısının meteoroloji istasyonuna entegrasyonu, kubbe pozisyon belirleyicisinin değiştirilmesi ve kubbe içi sıcaklık değerinin ölçülmeye başlanması. Robotik teleskop için yapılan bu iyileştirmeleri tarih sırasına göre aşağıda kısaca veriyoruz. Bunların ayrıntıları Bölüm 3 te ayrıca verilmiştir. T60 kubbesinin kapaklarını açan motorun elektrik kablosu duvardaki prize takılı olduğundan, kubbe kapağı akşam ve sabah teknisyensiz açılıp kapanamıyordu. Söz konusu elektrik kablosu duvar prizine sürekli takılı kalsa bu sefer elektrik kablosunu koparacağından kubbe 360 döndürülememekteydi. Bu yüzden sabit elektrik kablosu yerine kubbeye raylar döşenerek kapak motoruna kesintisiz elektrik verilmesi sağlanmıştır. T60 teleskobunun iki parçadan oluşan kubbe kapağının alt parçası açılmamaktaydı. Bu yüzden ufka yakın nesneler gözlenemiyordu. Kubbe alt kapağı üzerinde yapılan mekanik çalışmalar ile devir değiştirici (redüktörlü) bir motor, çelik halatlar ve iki piston kol eklenerek alt kapağın açılıp-kapanması sağlanmıştır. Bu mekanik düzenleme ve kontrolü için TALON yazılımına modüller eklenmiştir. T60 ın ana ayna kapağı gözlem başlayınca el ile alınmaktaydı ve gözlem bitiminde tekrar kapatılması pratik olmadığından genelde ayna açık kalmaktaydı. Aynanın zarar görmesini, tozlanmasını ve kirlenmesini önlemek için, otomatik çalışabilen motorlu bir kapak üretilmiştir. Ayrıca kapağın açma-kapama kontrol yazılımı da TALON yazılımına gömülmüştür. Söz konusu kubbe alt kapağı ve T60 ana ayna kapağı iyileştirmeleri AR-GE çalışması ile başarılmıştır. Bu iki mekanik geliştirmede parçaların üretimi TUG teknisyenleri, yazılımı TUG-TUY projesindeki elektronik mühendisleri ve elektronik bileşenleri de TUG teknikerleri tarafından gerçekleştirilmiştir. T60 teleskobu robotik çalıştığı halde, meteoroloji istasyonu maalesef anlık yağışı ölçememekteydi ve teleskop ve donanımı birkaç kez anlık ve aniden bastıran yağmura maruz kalmıştı. Bu olumsuzluğu gidermek için, T60 ın mevcut meteoroloji istasyonuna bir yağmur algılayıcısı eklenmiştir. TUG AR-GE si ile bu yağmur algılayıcısı için bir elektronik kart üretilerek TALON yazılımı ile haberleşmesi sağlanmıştır. T60 kubbesi ilk hali ile sadece operatör kontrolünde 360 dönme özelliği ile sınırlıydı. Teleskobu izleme özelliği bulunmuyordu. Oysa robotik T60 teleskobunun insansız çalıştırılması bu haliyle mümkün değildir. Bu yüzden T60 kubbesi, TUG AR-GE si ile teleskobun hareketini otomatik izleyebilen bir duruma geliştirilmiştir. Yeni nesil teleskopların robotik yanlarından birisi de odak ayarlarını ortam sıcaklığından yararlanarak yapabilmeleridir. T60 ın da bu özelliği bulunmaktadır. Bununla birlikte, T60 kubbe içinin ortam sıcaklığının ölçümü yapılmamaktaydı. Bu Tez çalışması ile kubbe içi sıcaklık ölçümleri sağlanmıştır. Böylelikle otomatik odak 2

21 ayarı yapılmaya başlanabilmiştir. Ayrıca, T60 meteoroloji verileri TUG internet sayfasından yayına da verilmiştir. Bu Başuzmanlık tezi kapsamında, T60 ın tanımlanan görevlerini başarıyla sürdürmesi sağlanmıştır. T60 teleskobunu yöneten TALON sisteminin ayrıntıları, eksik yada yetersiz yönleri öğrenilmiştir. Mekanik iyileştirmeler yazılımla buluşturulmuştur. Bölüm 2 de T60 ın çalışma prensipleri, Bölüm 3 de T60 teleskobu için yapılan donanım yenilikleri, Bölüm 4 ve 5 de Gözlem projelerinin yürütülmesinin otomasyonu ve kontrolü verilmiştir. Tez de geçen çok sayıdaki Bilişim Teknolojisi terimleri simge ve kısaltmalar bölümünde ayrıntılı listelenmiştir. Ayrıntılı açıklama gerektiren bilgiler de Tez in sonundaki Ek ler bölümünde belirtilmiştir. 3

22 2. T60 TELESKOBUNUN ÇALIŞMA PRENSİPLERİ T60 teleskobunun tüm eylemleri, bir gözlemevi yazılımı olan OCAAS (Gözlemevi Kontrol ve Astronomik Analiz Sistemi) yazılımı ile kontrol edilmektedir. OCAAS içindeki T60 teleskobunun kontrolü ise TALON isimli bir arayüz ile yapılmaktadır. TALON arayüzü, GNU/C programlama diliyle yazılmıştır. Şekil 2.1 de gösterildiği gibi, TALON yazılımı unix mimarisinin tüm imkanlarına sahiptir. TALON, teleskobu hem gerçek zamanlı kullanıcı ile ve hem de robotik olarak kontrol edebilme imkanı sunar. T60 teleskop kontrolü yazılım mimarisinde TALON, teleskobun ve kubbenin tüm kontrollerinden sorumludur. TALON, kendi yazılım mimarisi içinde tasarlanan tüm işlemleri eş zamanlı olarak "daemon" (arka planda çalışan program) adı verilen süreçlerle yerine getirir. T60 ın gelişmiş yapısı; CCD kamera, süzgeç tekerleği, odaklayıcı, meteoroloji istasyonu, güç kaynağı, GPS alıcısı, internet bağlantısı, kubbe ve kapak donanımını tüm yönleriyle gerçek zamanlı olarak kontrol eder. TALON yazılımı başlı başına bir kütüphane olup, T60 ın robotik çalıştırılması ve Başuzmanlık tezi için hedeflenen eylemler TALON üzerinde yapılmıştır. TALON ile birlikte T60 ın çalışacağı uygun yazılım ve donanım gereklilikleri aşağıda verilmiştir Gerekli Yazılımlar T60 ın TALON yazılımında her işlem tanımlanmıştır. T60 ın çalıştırılmasındaki işlemler, unix mimarisinde sıklıkla kullanılan paylaşımlı hafıza yapısı üzerinden gerçekleştirilir. Şekil 2.1 den de görüleceği gibi, yapılandırma dosyaları ( cfg uzantılı olanlar), arka planda çalışan programlar (telescoped, camerad, gpsd, wxd) telrun ile birlikte gerçek zamanlı olarak veya programlanmış gözlem (batch Mode) şeklinde yapılır. Kısaltmalar bölümünde de verildiği gibi, buradaki telescoped adlı arka plan programı teleskobun sağaçıklık, dikaçıklık, süzgeçler, ikincil ayna odak motoru, kubbe kapağı açma-kapama ve kubbe hareketlerini sağlayan komutları üretir. Bu süreçte elektronik kartlar (CSIMC-Clear Sky Ins. Motion Control), sürücüler ve hareket motorları kullanılır. Diğer camerad arka plan programı CCD kamera için, gpsd arka plan programı küresel konum ve zaman eşleşmesi için ve wxd arka plan programı da meteorolojik veriler için kullanılır. TALON bu arka plan programlarını kullanarak alt katmandaki hareket kontrol kartları (CSIMC) üzerinde çalışan küçük program parçalarını (script) kontrol eder. Bundan sonra 4

23 yapılandırma dosyalarını, arka plan programları, teleskop çalıştırıcı programları (telrun sürecini), astronomik hesaplamaları (XEphem) ve dinamik elektronik veri bağlantısı gibi belli başlı alt programları TALON un yazılımları olarak gözönüne alacağız. Şekil 2.1 de TALON yazılım mimarisinin genel yapısı gösterilmiştir. Şekil 2.1. TALON yazılım mimarisi 2.2. İşletim Sisteminin Kurulumu T60 teleskobunu çalıştıracak işletim sistemi kurulumu için Intel 2 çekirdekli işlemci ve 1GB bellekli donanıma sahip bir kişisel bilgisayar (PC) kullanılmıştır. İşletim sistemi olarak e15 çekirdeğe sahip CentOS 6.3 linux kurulmuştur. TALON yazılımı, T60 teleskobu ile birlikte PC içinde kurulu gelmiştir. Bununla birlikte, yıldırım sonucu zarar görmesi nedeniyle sistem yeniden kurulmuştur. Bu kurulum basit olarak aşağıdaki adımlarla yapılabilir. 5

24 trunk.tar.gz sıkıştırılmış TALON kurulum dosyası tar vxzf trunk.gz komutu ile açılır. adduser talon komutu ile kullanıcı eklenir ( passwd talon ile kullanıcı şifresi verilir). make install ile kurulum başlatılır. bin/mkdirs ve bin/postinstall komutları ile kataloglar hazırlanır. Bu işlemler ile TALON için gerekli kütüphaneler eklenmiş, kurulum tamamlanmış ve kataloglar indirilmiş olacaktır. Trunk dosyasının içerisinde "Kurulum Notları" şeklinde bir yardımcı dosya vardır. Bu dosya Ek-1 de verilmiştir. Komut satırında "starttel" yazılmasından sonra sistem Xobs kontrolünde başlar, tüm donanım ile problemsiz olarak haberleşme sağlandıysa teleskop kontrol arayüzü XObservatory açılır. 6

25 3. TUG AR-GE İLE DONANIM YENİLİKLERİ Akdeniz üniversitesi Yerleşkesindeki TUG yönetim binasında, bir kişisel bilgisayara T60 sisteminin bir benzeri kurgulanmıştır. Uzaktan erişim ile kullanılabilen bu bilgisayarda, Bakırlıtepe Gözlemevindeki T60 bilgisayarının kontrol kartı (Node), motor sürücü kartı, ana ayna kapağı, kubbe kapakları gibi bire-bir denemeleri yapılmıştır. Öğrenilmesi çok uzun zaman alan, TALON daki gece gözlem programı uygulamaları için bu bilgisayardan yararlanılmıştır. T60 donanım yapısı içerisinde eksenler (RA ve Dec.), süzgeç tekerleği ve odak ayarı servo motorlar ile kontrol edilmektedir. Kubbe kontrolü ise tek sargılı AC motor ile yapılmaktadır. Servo motorlar, servo sürücüleri ile hareket kontrol kartları (CSIMC) üzerinden "Kapalı Çevrim Kontrolü" ile kontrol edilmektedir. Her kart birbirinden bağımsız olarak ayrı görevler için programlanmıştır. Şekil 3.1 deki 5 adet pozisyon belirleyiciden (encoder) gelen bilgileri 5 elektronik kart (CSIMC) sayısal değere dönüştürür. Toplam 10 adet hassas elektronik eleman için gerekli enerji de 2 adet güç kaynağı (PS) ile sağlanmıştır. Diğer gereksinimler Şekil 3.1 de belirtilmiştir. Aşağıda altı adet donanım ayrıntılı verilmiştir. Şekil 3.1. T60 teleskobunun donanım mimarisi. 7

26 3.1. Kubbe Kapak Motorunun Elektrik Bağlantı Yapısının Geliştirilmesi T60 kubbesi 1997 yılında TUG a kurulan ilk kubbedir. Kubbenin kapağının açılabilmesi için Şekil 3.2 de görüldüğü gibi elektrik kablolarının duvardaki prizlere takılması gerekmekteydi. Doğal olarak T60 teleskobunun robotik çalışabilmesi için kubbe kapaklarının da kişilerden bağımsız hareket etmesi gerekmektedir. Oysa ki kubbe kapaklarının açılması, ancak kubbe kapağı motoruna elektrik veren fiş sabit prize takılarak sağlanmaktaydı. Bu el ile müdahaleyi kaldırmak ve yerine hareketli kubbede kapak için sürekli elektrik sağlayabilecek bir sistem TUG AR-GE ekibince geliştirilmiştir. Söz konusu sistemde kubbe taban çevresine beş ayrı bakır elektrik iletim hatları döşenmiştir. Faz, nötr ve topraklama bakır hatlar üzerinden sağlanacak şekilde tasarlanmıştır. Tasarımdaki ham elemanların işlenişleri TUG teknik imkanları ile gerçekleştirilmiştir. Borular halindeki bakır iletim hatları silindir ile ezilerek elektriği sürekli ve sorunsuz iletmesi için en uygun yüzeyler haline getirilmiştir. Bu yüzeylerin dış yalıtım ve güvenlik bağlantıları plastik koruyucu malzeme ile sağlanmıştır. Bakır rayların üzerinde yaylı teması sağlayan pabuçlar Şekil 3.2 de büyütülerek gösterilmiştir. Bu iyileştirme ile nihayet duvardaki prizlerden elektrik sağlama olmaksızın kubbe kapakları açılıp kapanmaktadır. Elektrik kablosunu kopartma riski ortadan kalktığından da kubbenin artık 360 dönmesi sağlanmıştır. Böylelikle T60 robotik teleskop yerleştirilmeden önce 2008 yılında, kubbe kapağı elektrik beslemesi robotik çalışma düzenine uyarlanmıştır. Bundan sonra artık kubbe alt kapak iyileştirmesine geçilmiştir.. Şekil 3.2. Sol taraftaki T40 görüntüsünde kubbenin elektriği askıdaki elektrik kablosunun operatör tarafından prize takılması ile sağlanıyordu. Ortada ve sağdaki resimlerde, kubbe üzerinde yapılan iyileştirme sonucu, kubbeye bağımsız elektrik sağlayan bakır raylar görülmektedir. 8

27 3.2. Kubbe Alt Kapak Otomasyonu T60 teleskobu gelmeden önce YT40 teleskop binası elden geçirilmiştir. T60 teleskobu YT40 a göre daha kütleli ve hacimlidir. Bu yüzden YT40 ın oturduğu pilye, T60 a uyarlanmıştır Eylül ayında gelen T60 teleskobu bu güçlendirilmiş pilye üzerine oturtulmuştur. T60 ın test gözlemleri boyunca, teleskop pozisyonuna göre bazen sadece üst kapağın açılması ile yetinilmiştir. Ancak, ufka yakın nesnelerin gözlemlerinde alt kapağın açılması için önce yukarıya çıkartılmış üst kapak aşağıya kadar indirilerek alt kapağa kilitlenmekte ve sonra tekrar yukarıya çekilerek daha uzun bir yarık sağlanmaktaydı. Doğaldır ki bu işlem teleskobun gözlem zamanını her açıp-kapamada 10 dakika kadar kısaltmıştır. T60 teleskobunun gecelik gözlem programlarında, nesneleri yerleştirirken 10 dakika zaman kaybı olmasına izin verilmemiştir. Bu sebeple ufuktan 25 kadar alçakta yer alan nesneler gözlem listesinden çıkartılmıştır. Sonraki gözlem gecelerinde bu durumun tersi uygulanmıştır; yani alt kapak açık tutularak ufka yakın nesneler gözlenecek şekilde gecelik programında sık aralıklarla değişiklik yapılmaya gidilmiştir. T60'ın daha etkin kullanımı için alt kapağın çalışmasında bir TUG AR-GE mühendislik çalışması yapılmıştır. Alt kapağın açılıp-kapanmasındaki bu iyileştirmede farklı torkları karşılayabilen bir redüktörlü motor, motorun çektiği çelik halatlar ve halatlara destek veren çift piston kol kullanılmıştır. Bu mekanik düzenleme ve kontrolü ayrıca bir yazılım ile TALON a eklenmiştir. Nihayet T60 kubbesi alt kapak otomasyonu 29 Ekim 2011 tarihinde testleri yapılarak gözlemlerde kullanılmaya başlanmıştır. Bu sayede ufka yakın nesneler bile kapak değişimini gerektirmeyecek şekilde gözlemlerin kesintisiz sürdürülmesi sağlanmıştır (Şekil 3.3). Şekil 3.3. T60 kubbe alt kapağının ilk hali sol tarafta, otomasyon yapıldıktan sonraki hali sağ tarafta verilmiştir. Görüleceği üzere üst kapak ve alt kapak bağımsız olarak tamamen açılabilmektedir. 9

28 3.3. Ayna Kapağı Otomasyonu T60 teleskobunun ana ayna kapağı son derece basit bir yapıda olup ilk günlerden itibaren gözlem başladığında görevli teknisyen tarafından yerinden çıkartılarak ayna açılmaktaydı. Tekrar takılması ve yeniden çıkartılmasında ise sistematik olunamamıştır. Bu sebeple ana ayna çoğu zaman açık kalmıştır. Açıkta kalan aynanın zarar görme riski, toz toplaması ve kısa sürede kirlenmesi, beraberinde ayna yansıtıcılığını olumsuz yönde etkilemiştir. Bu yüzden T60, TUG gözlemevi bünyesindeki en yeni teleskop olmasına rağmen aynası sıklıkla yıkanmak zorunda kalınmıştır. Böylelikle robotik çalışan bir teleskobun otomatik açılıp kapanan bir ana ayna kapağı olması ihtiyacı doğmuştur. T60 ın ana aynasına kapak girişimi TUY (Teleskop Uzmanı Yetiştirme Projesi) mühendislerinin TUG'da işe başlama dönemi ile eş zamanlı olmuştur. T60 ana ayna kapağının otomasyonu için tasarlanan teknik çizimler, yazılım ve parçaların imalatı TUG bünyesinde üretilmiştir. Ayna kapağı, çalışmakta olan teleskop üzerine konuşlandırıldığından bu çalışma T60 ta yapılan ikinci önemli çalışma olmuştur ve T60 ın kubbe alt kapak otomasyonundan daha kapsamlıdır. Bu yüzden, ayna kapağının otomasyon süreci, aşağıda mekanik çizimleri, makina elemanlarının ve elektronik kartının üretimi ile yazılımı şeklinde dört aşamada ayrıntılı olarak ele alınmıştır Ayna Kapağının Mekanik Çizimleri TUG AR-GE takımı çalışması olarak, teleskop gövdesindeki hassas ölçümler üzerinden T60 ana ayna kapağının üç boyutlu teknik çizimleri üretilmiştir (Şekil 3.4). Kapak 1 motoru M1 Anahtar (S1, S4) Ana ayna 1. kapağı Ana ayna 2. kapağı Kapak 2 motoru M2 Anahtar (S2, S3) Ana Ayna Şekil 3.4. T60 ayna kapağı mekanik tasarımı. 10

29 Hareketli parçaların çalışması bilgisayardaki bu üç boyutlu model üzerinden kontrol edilmiştir. Kapağın ışık yoluna engel olup olmadığının kontrolü de yapılmıştır. Kullanılacak malzemenin seçiminde teleskobun orijinal gövde malzemesine uygunluğu dikkate alınmıştır. Nihayet Şekil 3.4 teki T60 ana ayna kapağı tasarımının TUG atölyesinde imalatına geçilmiştir Ayna Kapağı Elemanlarının Üretilmesi T60 ana ayna kapağı için gerekli olan 14 adet parçanın üretilmesi için 1x2 m. boyutlarında ve 2 mm kalınlığında tabaka halinde alüminyum malzeme ile tornada işlenmek üzere mm kalınlığında, işlemeye uygun 1000 serisi (yumuşak ve dirençli) alüminyum kütük satın alınmıştır. Şekil 3.4 de gösterildiği gibi, ayna kapakları iki ayrı yarım daire olarak tasarlanmıştır. Ortasında dairesel ışık siperi (buffle) için boşluk bulunmaktadır. İki kapak ana aynayı örttüğünde düz olmakta ancak kapak kenarları ana ayna çerçevesinin üzerine binmektedir. Üretilen kapağın ana aynayı sıfırlayacak şekilde kapatması da düşünülmüştür. Ancak, aynaya toz geçme riski olduğundan bundan vazgeçilmiştir. 4 adet elektronik anahtar yardımıyla iki adet motor ve 4 adet bağlantı parçası üzerinden önce biri sonra diğeri olmak üzere ana ayna kapaklarının açılıp kapanması sağlanmıştır. Batı yönündeki birinci kapak hareketleri motor (M1) ve iki anahtar (S1, S4), aynı şekilde Doğu yönündeki ikinci kapak, motor (M2) ve iki anahtar (S2, S3) tarafından kontrol edilmektedir. Kurguya uygun hassas bir işçilik ile üretilen parçaların montajı ve çalıştırılması da aynı hassasiyetle sürdürülmüştür. Nihayet kapak otomasyonu için elektronik kartın TUG da üretimine geçilmiştir Ayna Kapağı Kontrol Kartının Üretilmesi ve Çalıştırılması Mekaniği üretilen T60 ana ayna kapağının otomasyonunu sağlayacak elektronik kontrol kartı, TUG un elektronik mühendisleri tarafından tasarlanmıştır (Şekil 3.5). Ana ayna kapağında mevcut iki motorun ayrı ayrı elektronik kartları yerine, tek elektronik kart olarak üretilmiştir. Şekil 3.5 den görüleceği gibi, T60 teleskobu gözleme başlamadan önce ana ayna kapaklarının açılma sırası şöyledir; TALON Node 0 kartı üzerinden (Bkz. Şekil 3.1), ayna kapağı elektronik kontrol kartına AÇ komutu gönderilir. Böylece U1 optokuplörü iletime geçerek RL1 rölesi tetiklenir, M1 (Batı yönündeki kapak motoru) harekete geçer ve batı yönündeki ayna kapağı açılmaya başlar. Batı yönündeki kapağının açılması tamamlandığında, S1 anahtarı M2 yi (Doğu yönündeki kapak motorunu) harekete geçirir ve Doğu yönündeki ayna kapağı açılmaya başlar. Doğu yönündeki ayna kapağının açılması tamamlandığında S3 anahtarı Node 0 kartı üzerinden TALON a AÇILDI bilgisini gönderir. Böylece ana ayna kapaklarının açılması tamamlanmış olur. Şimdi de aynı işlemlerin tersini yani kapanmasını verelim. Gözlem sonunda, acil durumlarda ve kötü hava şartlarında açık bulunan ana ayna kapaklarını kapatma şöyledir; TALON Node 0 kartı üzerinden (Bkz. Şekil 3.1), ayna kapağı elektronik kontrol kartına KAPAT komutu 11

30 gönderilir. Böylece U2 optokuplörü iletime geçerek RL2 rölesi tetiklenir. M2 ters yönde harekete geçer, Doğu yönündeki ayna kapağı kapanmaya başlar. Doğu yönündeki ayna kapağı kapanmasını tamamladığında, S2 anahtarı M1 i harekete geçirir ve Batı yönündeki ayna kapağı kapanmaya başlar. Batı yönündeki ayna kapağı kapanmasını tamamladığında S4 anahtarı Node 0 kartı üzerinden TALON a KAPANDI komutunu gönderir. Böylece açılmış ayna kapaklarının kapanış işlemi de tamamlanmış olur. Görüldüğü gibi açılışta önce üst (Batı) sonra alt (Doğu) kapak açılırken, kapanışta bunun tersi olmakta yani önce alt sonra üst kapak kapanmaktadır. Şekil 3.5. T60 ayna kapağı elektronik kontrol kartının şeması. 12

31 TUG'da üretilen ayna kapağının elektronik kontrol kartı üzerinde bilgi verici şekilde her bir elektronik eleman etiketlenmiştir. Ayrıca bu elektronik devre bir metal kutu içine yerleştirilmiştir. Yer olarak da T60 pilyesinin üzerine sabitlenmiştir. Şekil 3.6 da ayna kapağının ve elektronik kartın, T60 üzerindeki son hali verilmiştir. Bazı parçaların bilgileri de şekil üzerinde gösterilmiştir. Şekil 3.7 de T60 teleskobunun ayna kapağı montaj edilmeden önceki orijinal hali olup karşılaştırmak üzere verilmiştir. Tüm bunlardan sonra artık T60 ayna kapağı elektronik kartı üzerinden hazırladığımız yazılımın TALON ile haberleşmesi aşamasına geçilmiştir. Şekil 3.6. T60 teleskobunun ana ayna kapakları ve bağlantı parçaları görülmektedir. Şekilde S ile anahtarlar ve M ile motorlar belirtilmiştir. 13

32 Şekil 3.7. T60 teleskobunun ana ayna bölgesinin orijinal görüntüsü TALON da Ayna Kapağı Otomasyonu T60 ın kubbe alt kapağı otomasyonuna benzer şekilde, kapak otomasyonu da TALON yazılımına dahil edilmiştir. TALON kontrol arayüzüne de ayna kapağının açılıp kapanmasını sağlayacak bir buton eklenmiştir (Şekil 3.8). Kubbe alt kapak ve ayna kapakları otomasyonu için hazırlanan uzun ve karmaşık kodlar bu çalışmada verilmemiştir. Bununla birlikte, her iki otomasyonun sonuçları verilmiştir. Bu çerçevede, ana ayna kapak otomasyonunun yeni özellikleri şöyle sıralanabilir. Gerektiğinde TALON arayüzündeki butondan ayna kapağı açılıp kapatılabilir. TALON arayüzündeki yeşil/kırmızı göstergeden ayna kapağının açık-kapalı durumu öğrenilebilir. Ayna kapağı 10 saniyede açılmasını, 12 saniyede de kapanmasını tamamlar. Sistem, belirlenen zamanlarda anahtarlardan (S1-S4) istenen bilgiyi alamaz ise zaman aşımından dolayı elektrik akımını keser. Böylece motorlardan gelecek akım ile mekanik kol bağlantılarının zarar görmesi engellenir. Gözlem sırasında yağış başlarsa, ana aynayı ve teleskobu korumak için önce ayna kapakları kapanır, ardından kubbenin alt ve üst kapakları kapanır. TALON kullanıcı arayüzü bilgilendirme penceresinde ayna kapağı ile ilgili işlemler takip edilebilir. 14

33 TALON yazılımında ayna kapak kontrolleri sorunu yaşanırsa veya acil durumlarda kapakların kontrolü şöyle yapılır; elektronik kartın bulunduğu kontrol kutusunda açma anahtarına basılı tutularak kapaklar açılır, kapatma anahtarına basılı tutularak kapaklar kapatılır. UYARI: Kapaklar açıldıktan sonra tekrar açma düğmesine basılmamalıdır. Şekil 3.8. TALON ayna kapağı kontrolünün XObservatory arayüzündeki görüntüsü. 1. Ayna kapağı kontrol butonu, 2. Ayna kapağı durum göstergesi, 3. Kapak bilgi penceresi, 4. TALON arayüzünün kontrol butonu eklenmeden önceki orijinal hali. 15

34 3.4. Meteoroloji İstasyonuna Yağmur Algılayıcısının Eklenmesi T60 teleskobu robotik çalıştığından, istisnasız tüm meteorolijik veriler dikkate alınmalıdır. Öyle ki, uygun gözlem koşullarının haricinde meteoroloji istasyonunca belirlenen yüksek nem ve yüksek rüzgar hızının tehlikeli olduğu durumlar dışında, beklenmedik ani yağmur yağışı oluştuğunda hemen ayna kapakları ve kubbe kapağı kapatılmalıdır. T60 ın mevcut meteoroloji istasyonu yağmur yağışının sadece şiddetini vermekte ancak anlık yağış uyarısını verememekteydi. Bu yüzden meteoroloji istasyonu yanına anlık yağışı verecek bir yağmur algılayıcısı (Vaisala DRD11A) takılmıştır. Çalışma kapsamında yağmur algılayıcısını kontrol edecek kart üretilmiştir (Şekil 3.9). Buna göre; meteoroloji istasyonunda yağmur ölçme haznelerinin hareketini algılayan manyetik devre açıpkapayıcıya paralel bağlanmak üzere kare dalga üreten ADC devresi tasarlanmıştır. Bu devre yağmur algılayıcısından gelen analog voltaj bilgisini mikrodenetleyici (PIC12F675) aracılığı ile sayısal voltaja dönüştürmektedir. Devre, algılayıcıdan gelen voltaj bilgisine göre; çok hafif, hafif, normal ve şiddetli yağmur olmak üzere dört farklı kademede çalıştırılabilmektedir. Yağmur seviyesi devrenin üzerinde yer alan mini anahtarlar ile seçilmektedir. Yağmur seviyesi belli bir düzeyi geçtikten sonra ADC devresi otomatik olarak devre dışı kalmakta ve meteoroloji istasyonu yağmur seviyesi ölçüm algılayıcısı devreye girmektedir. Yağmur seviyesini belirten voltaj değerleri aşağıda verilmiştir. Şekil 3.9 da yağmur algılayıcısı ve kontrol kartı görülmektedir. 2.6 V çok hafif yağış 2.1 V hafif yağış 1.6 V normal yağış 1.1 V şiddetli yağış Şekil 3.9. Yağmur algılayıcısı (solda) ve kontrol kartı (sağda). 16

35 3.5. Kubbe Pozisyon Donanımında İyileştirme Teleskop kubbesinin sadece dönüyor olması yeterli değildir, aynı zamanda teleskobun konumunu da sürekli takip etmelidir. T60 kubbesinin ilk halinde kubbe, teleskobun durumuna göre gözlemci tarafından gerek duyuldukça döndürülmüştür. Sonradan yapılan kubbe otomasyon çalışmasında da zaman zaman fiber algılama ve pozisyon belirleyici sorunları çıkmaktaydı. Bu çalışma çercevesinde mevcut kubbe otomasyonu, teleskobu otomatik izleyen modern bir yapıya dönüştürülmüştür. Gelişmiş teknoloji de kullanılarak iki aşamalı iyileştirme süreci şöyle gerçekleşmiştir: Önce okuma hataları veren fiber optik pozisyon belirleyici sökülerek yerine yeni nesil bir pozisyon belirleyici takılmıştır (Şekil 3.10). TALON yazılımındaki yapılandırma dosyalarında yeni adım sayıları girilerek güncelleme yapılmıştır. Bu son iyileştirmenin yapıldığı Kasım 2013 tarihinden bu yana T60 kubbe takibi başarıyla çalışmaktadır. Şekil T60 kubbesinin yeni pozisyon belirleyicisi (encoder). Soldaki görüntüde eski fiber-optik pozisyon belirleyicisi görülmektedir Kubbe İçi Sıcaklığın Belirlenmesi Teleskopların meteoroloji istasyonlarında kubbe içi ve kubbe dışı sıcaklık bilgileri sürekli kaydedilmektedir. Sıcaklıkların öğrenilmesindeki amaç, yeni nesil teleskopların odak ayarlamalarının otomatik olarak bu sıcaklık bilgileri ile yapılmasıdır. T60 teleskobunun kurulmasını takip eden aylarda meteoroloji istasyonu teleskop binasının bilgi işlem kısmına yerleştirilmişti. T60 ın uzunca süren test gözlemleri sırasında odak problemi ortaya çıkmıştır; öyle ki uzun süre bir türlü sıcaklığa dayalı odak ayarı başarılamamıştır. Nihayet, T60 görüntülerindeki odak hatalarının teleskobun bulunduğu ortamdaki sıcaklığın bilinmemesinden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Şöyle ki meteoroloji istasyonunun iç alan sıcaklığını ölçen parçasının T60 binasının giriş katındaki bilgi işlem katında olmasından dolayı kubbe katına ait sıcaklık bilgileri alınamamaktaydı. Bu sebepten dolayı meteoroloji 17

36 istasyonunun iç alan sıcaklığını ölçen parçası T60 kubbe katına çıkartılmış ve arşiv amacı ile kullanılan linux bir sunucuya bağlanarak aynı zamanda meteoroloji verilerinin TUG internet sayfasında da yayına verilmesi sağlanmıştır (Şekil 3.11). Şekil T60 ın kubbe içi sıcaklığı için meteoroloji istasyonu internet sayfası. meteoroloji istasyonu konsolu (üstte solda) ve T60 18

37 4. GÖZLEM PROJELERİNİN OTOMASYONU Bu bölümde, proje gözlemlerinin otomasyonu için nesne tabanlı T60 teleskobunda nasıl bir süreç izlendiği ayrıntılı verilmiştir. TUG Akademik Kurulu tarafından kabul edilen, Yönetim Kurulu'nun onayladığı gözlem projelerinin gözleme hazırlanması OCAAS ta belirtilen kurallara göre yapılır. OCAAS ta programlı çalıştırma prensipleri bütün ayrıntıları ile planlanmıştır. Buna göre, Şekil 2.1 den de takip edilebileceği üzere, programlı çalıştırmanın özet adımları aşağıda verilmiştir. Her bir nesneye ait başlık, kaynak adı, sağ açıklık, dik açıklık, süzgeç, poz süresi ve tekrar sayısı gibi parametreler.sch dosyasında tanımlanır (Bkz. Şekil 4.1). Projelere ait nesnelerin gecelik olarak toplanması ve sıralanması için telsched programı kullanılır (Bkz. Şekil 4.2). Telsched programı çalıştırıldıktan sonra gecelik gözlem programlarını içeren telrun.sls dosyası oluşturulur Gözlem Programının Hazırlanması T60 gecelik gözlem programının sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi için Şekil 2. de mimarisi görülen CCD Kamera, internet bağlantısı, GPS, odak vb. 11 adet yapılandırma dosyasının doğru bir şekilde düzenlenmesi önemlidir. TALON tarafından kullanılan bu yapılandırma dosyaları, T60 ın hava karardıktan sonra kubbe kapaklarının ve ana ayna kapağının açılmasından, sabah kapanmasına kadar süren gözlem programının yürütülmesi öngörülerek planlanmıştır. Söz konusu yapılandırma dosyaları /usr/local/telescope/arcihive/config dizinindedir ve Ek-2 den Ek-12 ye kadar olan bölümlerde verilmiştir Nesne Gözlem Dosyalarının (sch) Oluşturulması Burada bütün bir gecenin gözlem istekleri oluşturulur. Bu iş için terminal üzerinde mksch komutu ile çalıştırılan bir program kullanılır (Şekil 4.1). Nesnelere ait her bir.sch dosyası normalde burada oluşturulur. Mksch penceresi 4 alana ayrılmıştır. İlk bölüm projeye ayrılmıştır; başlık "Title" bölümünde Proje Takip Sisteminde (PTS) otomatik olarak verilen proje numarası ile nesnenin adı alt çizgi ile ayrılmıştır. Örneğin: "996_AZ_Cas" gibi. Gözlemci "Observer: TUG" bütün projelerde standart kullanılmaktadır. Proje numarası, PTS sisteminin atadığı proje numarası ile oluşturulur. Nesne ile ilgili gerekli bilgiler açıklama (comments) alanına girilmektedir. İkinci bölüm kaynağa ayrılmıştır; nesne adı ve koordinatları girilir. 19

38 Üçüncü bölüm CCD kamerasına ayrılmıştır; süzgeçler, poz süreleri, katlama (binning) ölçüsü ve görüntü alanı (subimage) girilir. Dördüncü bölüm de kontrole ayrılmıştır. Burada, oluşturulan gözlem programının (.sch) ve alınan görüntülerin nereye kaydedileceği, tolerans aralığı, alınmış görüntünün sıkıştırılması, gözlem başlangıcında saat açısı ve yıldız zamanı, öncelik sırası, tekrar sayısı (N Sets), UT olarak en son ne zaman alınacağı (N Blocks) ve kaç saatte bir tekrar yapılacağı (Block Gap) projede belirtildiği gibi girilir. Fakat bu iş bir kişinin tek tek ilgili alanlara projelerin başlıklarını, gözlemciyi, proje numarasını, nesne isimlerini ve koordinatlarını (2000 yılına göre), süzgeçleri, poz sürelerini ve tekrar sayısını girmesini gerektirmektedir. Bu işi otomatik hale getirip kişisel hatalardan kurtarmak için çalışma kapsamında mksch yazılımına alternatif web tabanlı bir java programı hazırlanmıştır. Burada.sch uzanımlı nesne dosyaları, PTS den otomatik olarak alınan nesne bilgileriyle ve yeni proje başvuru numaraları ile oluşturulmaktadır. Bu yeni sistemde devam eden projeler 1 ve yeni projeler 2 ile belirtilerek oluşturulmaktadır. Şekil 4.1. TALON da mksch ekranı. 20

39 Gecelik Gözlem Programının Hazırlanması (Telsched) Burada, oluşturulan.sch uzanımlı nesne dosyaları kullanılarak, telsched programı ile gecelik gözlem programı oluşturulur. Bu interaktif program, birçok bireysel gözlem isteği dosyasını (sch) okur, gece için nesnelerin genel sıralamasını yapar, nesnelerin gözlenebilirliğini gösterir, bir gecede gözlenecek nesnelerin zaman grafiğini çizer, yeni istekler eklenebilir, silenebilir ve düzenlenebilir. Telsched in oluşturduğu gecelik gözlem programı telrun.sls olarak kaydedilir. Bu işlemlerin özet adımları aşağıda verilmiştir. Set new date ile gözlem gecesi tarihi girilir. Read Schedule file ile.sch uzanımlı nesne dosyaları eklenir..sch nesne dosyaları sağ açıklığa, yıldız zamanına ve önceliğe göre sıralanır. telrun.sls adıyla kaydedilir. Örnek bir telsched ekranı Şekil-4.2 de verilmiştir. Burada 79_EL_Eri ile başlayan satırlar.sch uzanımlı nesne dosyalarıdır. Bu bölümde her nesne uygun gözlem zamanlarına göre konumlandırılır. Nesnelerin ekvator ve ufuk koordinatları, gözlem zamanları, süzgeç bilgileri ile nesnelerin UT olarak doğma - meridyen geçişi - batma bilgileri görüntülenir. Bu bölümün başlangıcındaki iki sütundan off olanı bulunduğu satırdaki nesneyi gözlem listesinden devre dışı bırakarak gözlenmemesini sağlar. Diğer Edit olanı da bulunduğu satırdaki nesnenin içeriğinin değiştirilmesine izin verir. Bir de bu bölümün son sütununda nesnelerin gözlem sırasının uygun olup olmadığı görüntülenir; sıralama uygun olduğunda yeşil değilse kırmızı çıkar. Eğer.sch uzanımlı nesne dosyalarının tüm satırları tamamen silinmek istenirse de bu sefer Loaded File Deletion penceresi kullanılır (Bkz. Şekil 4.2). Gözlem gecesinin tarihi Options menüsündeki Set new date seçeneği ile belirlenir (Şekil 4.3). Birden fazla tarih için de ayrı ayrı gözlem dosyaları oluşturulabilir. Scan Timetable adlı 24 saatlik zaman dağılım penceresinde gözlem yapılabilecek saatler ve mavi karelerle de gözlem yapılmayan tan ve gündüz saatleri gösterilmektedir. Ayrıca,.sch uzanımlı nesne dosyalarının mksch penceresinden telsched penceresine aktarımın yapıldığı Read Schedule file komutu da Telsched penceresinde File menüsündedir ve Şekil 4.4 ve 4.5 de verilmiştir. Şekil 4.5 de,.sch uzanımlı nesne dosyalarının içeriklerinin düzenlendiği pencere görülmektedir. Şu ana kadar yapılanlar, yıldız benzeri nesnelerin gecelik gözlem programlarının oluşturulmasıdır. Asteroit, kuyruklu yıldız, uydu gibi Güneş sistemi nesnelerinin gecelik gözlem programlarının oluşturulması için $TELHOME/archive/catalogs adresindeki kataloglar kullanılır. Bu kataloglarda Messier nesneleri yanında, asteroid ve kuyruklu yıldızların güncel bilgileri yer almaktadır. Bu iş için XEphem Pre isimli program kullanılır. Bu programın çıktı dosyaları telsched ile uyumludur. Söz konusu katalog oluşturma programı Şekil 4.6 de verilmiştir. Programın bazı özelliklerinden bazıları ayrıca Şekil-4.6 da gösterilmiştir. 21

40 Şekil 4.2. TALON da gecelik gözlem programı hazırlama penceresi (Telsched). Şekil 4.3. Tarih seçim penceresi. 22

41 Şekil 4.4. Nesne seçim penceresi. Şekil 4.5. Nesne seçim ve düzenleme penceresi. 23

42 Şekil 4.6. XEphem ile katalog veri tabanı oluşturulması. Şekil 4.7. Telsched programında "Options" menüsü. Nesnelerin sağaçıklığa ve önceliğe göre sıralanması için Options menüsündeki Sort Scans seçeneği kullanılır. Fakat burada yazılım gece yarısından sonraki nesneleride akşamın başlangıç nesneleri olarak sıralamaktadır. Bu problemi gidermek için geçici bir çözüm olarak, her gece için iki adet ayrı ayrı gecenin ilk ve ikinci yarısına ait gözlem programları yapılmaktaydı. Yine bu çalışma kapsamında bu sorunun çözümü, TALON içindeki yazılım koduna UTC > 12 ise +1 müdahalesi ile başarılmıştır. Bu iyileştirme 24

43 sayesinde gecelik iki gözlem programı yerine, artık akşamdan sabaha süren sadece bir adet gözlem programı yapılmaktadır. Proje nesneleri için hazırladığımız gözlem programlarına, fotometrik standart yıldızların eklenmesi, için yine Options menüsündeki Add Photometric scans seçeneği (Şekil-4.7) kullanılır. Bu iş için Landolt un fotometrik standart yıldızları kullanılır. Standart yıldızların seçiminde hava kütlesi ile beraber süzgeçlere göre poz süreleri de dikkate alınır Fırsat Gözlemleri Fırsat Gözlemi yazılımı belki TUG yazılım AR-GE çalışmaları içerisinde en önemli sayılabilecek olanıdır. En son gerçekleştirilen bu çalışmada, T60 ın gecelik sürdürdüğü gözlem programı yanında, anlık gözlemlerin kısa süreli programı oluşturulabilmiştir. Bu son yapılan çalışma için deneme gözlemleri de sonuçlandırılmıştır. Fırsat gözleminin yapılandırılmasında VOEvent: International Virtual Observatory sanal gözlemevi prensipleri kullanılmıştır. Ayrıca, T60 ın internet bağlantısı da gama ışın patlaması (GRB) alarmlarını almak için NASA nın ilgili servisine (NASA nın IP sinin 8099 portu) ayarlanmıştır. Bu iki özelliği içeren perl programlama dilinde alert.xml isimli bir program yazılmıştır. Hazırlanan bu fırsat gözlemi programı, gerektiğinde normal projelerin gözlem programını keserek, fırsat gözlemini yapmak ve bitiminde tekrar normal proje gözlemini devam ettirecek şekilde çalışır. Fırsat gözlemine ayrılan zaman hariç, normalfırsat-normal proje gözlemlerine geçiş süresi de teleskop donanımların hazır olmasına bağlı olarak saniye sürebilmektedir. GRB alarmları için teknik bilgiler NASA nın gcn.gsfc.nasa.gov/tech_describe.html#tc17 sayfasında verilmiştir Gözlem Programının Uygulanması ve Kontrol Normal projeler ve fırsat projelerinin nesneleri için hazırlanan gecelik gözlem programı hazır olduktan sonra robotik gözlem başlayabilir. Gözlemin takip edilmesi ve gerektiğinde müdahale edilebilmesi içinde XObservatory arayüzü kulanılır (Şekil-4.8). Bu arayüz üzerinden, gözleme başlanılmadan önce teleskop ve donanımın pozisyonları belirlenir. Bu işlem için de Şekil 4.8 de görülen Find Homes butonu kullanılır. Buradan sırasıyla teleskobun saat açısı, azimut (yön), dik açıklık, yükseklik, odak kontrol motoru, süzgeç tekerleği ve kubbenin başlangıç konumları belirlenir ve yapılan işlemler Messages kısmında homing komutlu satırlardan okunabilir. Şekil 4.8 de her bir teleskop ve donanım elemanının gözlemden önce, gözlem sırasında ve gözlem bitiminden sonra açık/kapalı veya olumlu/olumsuz bilgilerini belirtmek üzere renkli kutucuklar konmuştur. Yeşil: açık veya olumlu, kırmızı: olumsuz, sarı: aktif ve renksiz: pasif anlamında kullanılmıştır. Hazırlanan gecelik gözlem programının çalıştırılması için, teleskobun başlangıç pozisyon işlemleri yapıldıktan sonra Filter, Focus, Roof Auto ve Weather 25

44 seçeneklerinin yeşil olması yeterlidir. Elbette ana ayna kapağı ile kubbe yarığının açık olması gibi genel uygulamalar da yerine getirilmelidir. Gözlem için kullanılan XObservatory arayüzünde toplam 9 Alan ile 26 adet buton görülmektedir. Butonların içlerinde de çok sayıda seçenek bulunmaktadır. Bu kadar karmaşık görünen XObservatory arayüzüne bu çalışmalar çercevesinde yeni özellikler de (örneğin ayna kapağı kontrolü, kalibrasyon lamba kontrolü gibi) eklenmiştir ve Şekil 4.8 de bu değişiklikleri içeren 1.29 sürümü verilmiştir. Şekil 4.8. XObservatory arayüzü TUG sürüm T60 ı gecelik robotik çalışmasına başlatmak için arayüzdeki Batch Mode seçeneği kullanılır. Meteorolojik şartlar uygunsa T60 bundan sonra robotik gözleme başlar. Gözlem sırasında en önemli işlem olan odak ayarı için gözlem süresince değişen ortam sıcaklığı kullanılır. Bunun için ortam sıcaklığı ile önceden hazırlanmış en iyi odak değerleri listesi kullanılır. Odak düzeltmeleri ikincil aynanın ileri-geri hareketleri ile yapılır. İyi odak listesi FocusTemp.dat dosyasında ve /usr/local/telescope/archive/config adresinde yer alır (Ek-13). Bu dosyanın oluşturulması için Xobservatory arayüzündeki (Şekil 4.9) Control bölümünde yer alan Auto Focus butonu kullanılır. Teleskoptaki her 26

TÜBİTAK ULUSAL GÖZLEMEVİNDE GELİŞTİRİLEN ROBOTİK TELESKOP: RT40

TÜBİTAK ULUSAL GÖZLEMEVİNDE GELİŞTİRİLEN ROBOTİK TELESKOP: RT40 TÜBİTAK ULUSAL GÖZLEMEVİNDE GELİŞTİRİLEN ROBOTİK TELESKOP: RT40 Tuncay ÖZIŞIK TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi, Akdeniz Üniversitesi Yerleşkesi, 07058, ANTALYA (e-posta: tuncay.ozisik@tubitak.gov.tr) Özet: TÜBİTAK

Detaylı

SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V 2.0

SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V 2.0 SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V 2.0 EKİM, 2010 KONTAL ELEKTRONİK :: SEESAW BARİYER KONTROL KARTI KULLANIM KİTABI V2.0 0 SEESAW 24V DC BARİYER KONTROL KARTI KARTI VE KULLANIMI Seesaw

Detaylı

Dersin Konusu ve Amaçları: Ders P lanı: Bölüm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar

Dersin Konusu ve Amaçları: Ders P lanı: Bölüm 1: Bilgi Teknolojilerinde Temel Kavramlar Bilgi Teknolojileri ve Uygulamalarına Giriş Dersin Konusu ve Amaçları: Bu dersin amacı daha önce bilgisayar ve bilgi teknolojileri alanında herhangi bir bilgi ve/veya deneyime sahip olmayan öğrenciye bilgi

Detaylı

Hareketli. Sistem. Sistemleri. Hareketli. Sistemi

Hareketli. Sistem. Sistemleri. Hareketli. Sistemi Sistemi tartım sistemleri birçok yapının birbirine entegre edilmesiyle oluşur. kalite kriteri sistemleri direkt olarak etkilemektedir. Bu parçaların çoğunun direkt üretimini gerçekleştirebiirnek kurulacak

Detaylı

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1:

EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: Yayın Tarihi: 26/12/2012 Rev. :01 EKLER EK 12UY0106-5/A4-1: nin Kazandırılması için Tavsiye Edilen Eğitime İlişkin Bilgiler Bu birimin kazandırılması için aşağıda tanımlanan içeriğe sahip bir eğitim programının

Detaylı

Lineer Pivot Sulama ve Center Pivot Sulama Sistemlerinde Uzaktan RF Kontrol & İzleme & Pozisyon Kontrol Sistemleri

Lineer Pivot Sulama ve Center Pivot Sulama Sistemlerinde Uzaktan RF Kontrol & İzleme & Pozisyon Kontrol Sistemleri Lineer Pivot Sulama ve Center Pivot Sulama Sistemlerinde Uzaktan RF Kontrol & İzleme & Pozisyon Kontrol Sistemleri 1 -Makineların sulama oranı 2-Nem oranı 3-PIVOT Çalış / Dur 4- Pivot Enerjisini Aç / Kapat

Detaylı

Mıknatıslı Portatif GPS Takip Cihazı

Mıknatıslı Portatif GPS Takip Cihazı Genel Açıklama MTK7 BOYUTU KÜÇÜK, TAŞINABİLİR GPS İZLEME/ TAKİP CİHAZIDIR. ÖZEL NEODMİUM MIKNATISLARI İLE HER TÜRLÜ METAL AKSAMIN ÜSTÜNE KOLAYCA VE SANİYELER İÇİNDE MONTAJ YAPILABİLİR. ÜSTÜN GPS MODÜLÜ

Detaylı

LMS PC aracı ACS420. LMS parametre ayarlarının yapılması için PC yazılımı. Kurlum ve çalıştırma talimatları

LMS PC aracı ACS420. LMS parametre ayarlarının yapılması için PC yazılımı. Kurlum ve çalıştırma talimatları LMS PC aracı ACS420 LMS parametre ayarlarının yapılması için PC yazılımı Kurlum ve çalıştırma talimatları 1 İçindekiler 1. ACS420 programının kurulumu.. 3 2. OCI430 ara yüzün sürücü kurulumu.. 7 OCI430

Detaylı

IP Sistem Özellikleri ve Kablo Türleri

IP Sistem Özellikleri ve Kablo Türleri IP AKS Sistemi IP Sistem Özellikleri ve Kablo Türleri Özellikleri: Sınırsız kapasite Daireler arası görüşme Çevre birimi olarak sadece switch kullanılır Bloklar birbiriyle switchler üzerinden bağlanır

Detaylı

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ

PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ PLC (Programlanabilir Kontrol Cihazı) TABANLI SİSTEMLERİN İNTERNET ÜZERİNDEN İZLENMESİ Derya Birant, Alp Kut Dokuz Eylül Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Bölümü İÇERİK Giriş PLC nedir? PLC lerin Uygulama

Detaylı

SSM - 4 ORANSAL SERVOMOTOR SSM 4 TANITIM BİLGİLERİ :

SSM - 4 ORANSAL SERVOMOTOR SSM 4 TANITIM BİLGİLERİ : SSM - 4 ORANSAL SERVOMOTOR SSM 4 TANITIM BİLGİLERİ : SSM Serisi servo motorlar Era Ltd.Şti. ticari ürünüdür. Saha da çalışması için basit ve sorunsuz bir yapıya sahiptir. 4 Pinli bağlantı soketi ile, kolay

Detaylı

MapCodeX MapLand Kullanım Kılavuzu

MapCodeX MapLand Kullanım Kılavuzu MapCodeX MapLand Kullanım Kılavuzu Versiyon Numarası: 1.0 ------------------------------- Kullanım Kılavuzu 2015 info@ www. MapCodeX MapLand İşlem Araçları Çalışma Dosyası Aç Haritanın ve son çalışma dosyasının

Detaylı

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ

PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ PEY-D810 SĠNYALĠZASYON SĠSTEMĠ AÇIKLAMALAR-KULLANIM-BAĞLANTILAR Sayfa 1 ĠÇĠNDEKĠLER SAYFA 1-) Sistemin Genel Tanıtımı 3 2-) Sistemin ÇalıĢma ġekli.4 3-) Sistem Yazılımı 5 4-) Sistemin Elektrik ve Bağlantı

Detaylı

5.27. ŞİFRELİ OTOMATİK KAPI KONTROL PROJESİ

5.27. ŞİFRELİ OTOMATİK KAPI KONTROL PROJESİ 5.27. ŞİFRELİ OTOMATİK KAPI KONTROL PROJESİ Prof. Dr. Asaf Varol avarol@firat.edu.tr Yoğun bir insan trafiğine maruz kalan havaalanı, uluslararası ve şehirlerarası otogar veya garlarda, giriş çıkışı sağlayan

Detaylı

UltraView IP XP3 Gündüz/Gece Sabit Kamera Hızlı Başlangıç Kılavuzu

UltraView IP XP3 Gündüz/Gece Sabit Kamera Hızlı Başlangıç Kılavuzu UltraView IP XP3 Gündüz/Gece Sabit Kamera Hızlı Başlangıç Kılavuzu P/N 1070300-TR REV B ISS 17NOV10 Telif Hakkı 2010 UTC Fire & Security. Tüm hakları saklıdır. Ticari markalar ve patentler UltraView adı

Detaylı

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu

Unidrive M200, M201 (Boy 1-4) Hızlı Başlangıç Kılavuzu Bu kılavuzun amacı bir motoru çalıştırmak üzere bir sürücünün kurulması için gerekli temel bilgileri sunmaktır. Lütfen www.controltechniques.com/userguides veya www.leroy-somer.com/manuals adresinden indirebileceğiniz

Detaylı

Programın Tanıtımı 2-4- 1-3- 8-9- 10-11- 12- 13-

Programın Tanıtımı 2-4- 1-3- 8-9- 10-11- 12- 13- ISIS VERİ YÖNETİMİ Programın Tanıtımı 1-3- 2-4- 6-7- 5-8- 9-10- 11-12- 13-1- Bu bölüme aranacak sorgu için 2 tarih arası bilgi gün / ay / yıl / saat / dakika cinsinden girilir. 2- Arama kriterlerinden

Detaylı

SPEEDSENSE KONFİGÜRASYON ARACI KULLANIM KILAVUZU

SPEEDSENSE KONFİGÜRASYON ARACI KULLANIM KILAVUZU SPEEDSENSE KONFİGÜRASYON ARACI KULLANIM KILAVUZU Doküman Kodu Yayın Tarihi Versiyon Numarası E1101_KK_TR_v1.0 04.01.11 1.0 Görev Kişi Pozisyon Tarih İmza Hazırlayan Aydoğan Ersöz ARGE Yönetici Yardımcısı

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

Upper. Otomatik Bariyerler

Upper. Otomatik Bariyerler otomatik bariyerler: Yetki kontrolü için en iyi çözüm Özel alanlar, ticari veya sanayi kuruluşları, genellikle yetkisiz kişilerin araç park alanlarına girmelerini engellemek için yetki kontrolüne gerek

Detaylı

Online-Offline Kayak Geçiş Sistemi

Online-Offline Kayak Geçiş Sistemi Online-Offline Kayak Geçiş Sistemi Kolay ve hızlı kullanım. YAZILIM GENEL ÖZELLİKLERİ Hızlı, esnek ve detaylı raporlama motoru. Personel kart, VIP kart, Günlük kart, Otel Müşterisi Kartı gibi kartları

Detaylı

MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu

MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu MCR02-AE Ethernet Temassız Kart Okuyucu Teknik Özellikleri Ethernet 10BaseT Dahili TCP/IP Stack TCP/IP Client-Server Bağlantı Özelliği Dahili DNS İstemcisi DHCP veya Statik IP ile çalışabilme UDP, TCP,ARP,ICMP(ping)

Detaylı

robotsan idea Kontrol Kartı (idea Board) Kurulum

robotsan idea Kontrol Kartı (idea Board) Kurulum robotsan idea Kontrol Kartı (idea Board) 1 Genel Bakış Bu dokümanda, robotsan tarafından geliştirilmiş olan idea Kontrol Kartları nın programlanabilmesi için işletim sistemine tanıtılması sırasında yapılması

Detaylı

GÖRÜNTÜ TABANLI ALGILAMA İLE QUADROTORUN HAREKETLİ BİR CİSMİ TAKİBİ

GÖRÜNTÜ TABANLI ALGILAMA İLE QUADROTORUN HAREKETLİ BİR CİSMİ TAKİBİ GÖRÜNTÜ TABANLI ALGILAMA İLE QUADROTORUN HAREKETLİ BİR CİSMİ TAKİBİ 1 PROJENİN TANIMI Bu projede bir quadrotora, görüntü tabanlı algılama ile hareketli bir nesneyi otonom olarak takip etme özelliği kazandırılmıştır.

Detaylı

PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU

PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU PERSONEL BANKA IBAN BİLGİSİ DEĞİŞİKLİĞİ UYGULAMA KILAVUZU ŞUBAT - 2014 PERSONEL ÖDEMELERİ UYGULAMA GELİŞTİRME VE DESTEK ŞUBESİ 1 İçindekiler GİRİŞ......3 1. HARCAMA BİRİMLERİNCE YAPILACAK İŞLEMLER..3 1.1.

Detaylı

HT 300 SET LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri

HT 300 SET LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri HT 300 SET LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri HT 300 SET kablosuz oda termostatıdır. Kullanıcı oda termostatını ihtiyacı doğrultusunda ayarlayıp daha konforlu ve ekonomik bir ısınma sağlar. Dokunmatik

Detaylı

Thermomed Kabin V1.1 Yazılımı Ekran Görüntüleri ve Açıklamaları

Thermomed Kabin V1.1 Yazılımı Ekran Görüntüleri ve Açıklamaları Thermomed Kabin V1.1 Yazılımı Ekran Görüntüleri ve Açıklamaları İçindekiler 1. Genel Açıklama... 2 2. Thermomed Kabin... 2 2.1. Ana Ekran... 2 2.2. Kalibrasyon... 3 2.3. Ayarlar... 4 3. Thermomed Kabin

Detaylı

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu

Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr. Gölhisar Meslek Yüksekokulu Öğr.Gör. Gökhan TURAN www.gokhanturan.com.tr Gölhisar Meslek Yüksekokulu Bilgisayarın Yapısı Donanım (Hardware): Bir bilgisayara genel olarak bakıldığında; Kasa, Ekran, Klavye, Fare, Yazıcı, Hoparlör,

Detaylı

Mobil Takip Sistemleri

Mobil Takip Sistemleri Mobil Takip Sistemleri Trio Filo Yöne,m Sistemi Yazılım Fonksiyonları Üstün teknolojik altyapısı ile rakiplerinden ayrılan bir araç takip yazılımıdır. Tüm internet tarayıcılarında ek kurulum gerektirmeden

Detaylı

EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ. 1 - Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma:

EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ. 1 - Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma: EKOM WEB DESIGNER PROGRMI KULLANMA KILAVUZ 1 Web Sayfası Tasarımı Oluşturma / Var Olan Tasarımı Açma 2 Web Sayfasına Yeni Element Ekleme Ve Özelliklerini Belirleme Değişiklik Yapma 3 Web Sayfası Tasarımını

Detaylı

Ekrana gelen diyalog penceresinden Typical radyo düğmesi seçilir ve Next düğmesine basılır.

Ekrana gelen diyalog penceresinden Typical radyo düğmesi seçilir ve Next düğmesine basılır. Windows 2012 Server Windows Server 2012 Programını VmWare Altına Kurma Microsoft firmasının ürettiği en son Server İşletim Sistemi 2012 dir. Bu işletim sistemi sürümleri 64 bit olarak yazılmış 32 bit sürümü

Detaylı

ENDÜSTRİYEL GÖRÜNTÜ İŞLEME. atel sistem

ENDÜSTRİYEL GÖRÜNTÜ İŞLEME. atel sistem endüstriyel görüntü işleme ölçüm ve kontrol leri, tecrübe ve bilgi birikimiyle işletmelerin ihtiyaçlarını en kapsamlı şekilde analiz ederek, en ekonomik ve uygun çözümü sunar. Son yılların vazgeçilmez

Detaylı

5.41. UYDU ANTENİ YÖNLENDİRME OTOMASYON PROJESİ

5.41. UYDU ANTENİ YÖNLENDİRME OTOMASYON PROJESİ 5.41. UYDU ANTENİ YÖNLİRME OTOMASYON PROJESİ Prof. Dr. Asaf VAROL avarol@firat.edu.tr GİRİŞ 1960 lı yıllardan sonra ABD ve Rusya arasında yaşanan aya adım atma yarışı uzay teknolojisinin süratle gelişmesine

Detaylı

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir.

Bir bölgede başka bir bölgeye karşılıklı olarak, veri veya haberin gönderilmesini sağlayan.sistemlerdir. 1.1.3. Scada Yazılımından Beklenenler Hızlı ve kolay uygulama tasarımı Dinamik grafik çizim araçları Çizim kütüphaneleri Alarm yönetimi Tarih bilgilerinin toplanması Rapor üretimi 1.1.4. Scada Sistemleri

Detaylı

MT4 Platformu u Kullanıcı Kılavuzu ARALIK 2011

MT4 Platformu u Kullanıcı Kılavuzu ARALIK 2011 MT4 Platformu u Kullanıcı Kılavuzu ARALIK 2011 Platformun Başlat latılması Program indirme linki: http://www.gedik.com/liveupdate liveupdate/gedikforex4setup. /gedikforex4setup.zip Program çift tıklayarak

Detaylı

HT 250 SET. LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri. Kullanım

HT 250 SET. LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri. Kullanım HT 250 SET LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri HT 250 SET kablosuz oda termostatıdır. Kullanıcı oda termostatını ihtiyacı doğrultusunda ayarlayıp daha konforlu ve ekonomik bir ısınma sağlar. - Hassas

Detaylı

SUPERVISOR (YETKİLİ KULLANICI) KAMPANYA YÖNETİMİ EĞİTİM DOKÜMANI

SUPERVISOR (YETKİLİ KULLANICI) KAMPANYA YÖNETİMİ EĞİTİM DOKÜMANI SUPERVISOR (YETKİLİ KULLANICI) KAMPANYA YÖNETİMİ EĞİTİM DOKÜMANI Sürüm 1.3.5 Ağustos 2013 TegsoftCC Supervisor (Yetkili Kullanıcı) Kampanya Yönetimi Eğitim Dokümanı Sayfa 2 / 14 İÇİNDEKİLER A. SES KAMPANYASI

Detaylı

NGC 225 KÜMESİNİN CCD UBVRI FOTOMETRİK GÖZLEMLERİ

NGC 225 KÜMESİNİN CCD UBVRI FOTOMETRİK GÖZLEMLERİ NGC 225 KÜMESİNİN CCD UBVRI FOTOMETRİK GÖZLEMLERİ Z. Funda BOSTANCI 1, Tansel AK 2, Tolga GÜVER 1, Selçuk BİLİR 2, Serap AK 2, Talar YONTAN 2, Zeki EKER 3 1 Sabancı Üniversitesi, Mühendislik ve Doğa Bilimleri

Detaylı

PROGRAMLANABİLİR TRİSTÖR KONTROLLÜ KUTUP DEĞİŞTİRİCİLİ YAĞ SOĞUTMALI REDRESÖR KULLANIM KILAVUZU

PROGRAMLANABİLİR TRİSTÖR KONTROLLÜ KUTUP DEĞİŞTİRİCİLİ YAĞ SOĞUTMALI REDRESÖR KULLANIM KILAVUZU PROGRAMLANABİLİR TRİSTÖR KONTROLLÜ KUTUP DEĞİŞTİRİCİLİ YAĞ SOĞUTMALI REDRESÖR KULLANIM KILAVUZU Cihazı devreye almadan önce kullanma talimatını mutlaka okuyun. CİHAZIN İLK KURULUMU Cihazınızı koyacağınız

Detaylı

MT4 Platformu Kullanıcı Kılavuzu

MT4 Platformu Kullanıcı Kılavuzu MT4 Platformu Kullanıcı Kılavuzu OCAK 2012 PLATFORMUN BAŞLATILMASI Program indirme linki: http://www.gedik.com/liveupdate/gedikforex4setup.zip Program çift tıklayarak başlatılır. Açılan pencere İleri butonu

Detaylı

ASTRONOMİK ZAMAN RÖLESİ AR-02D-NFC (2 x 10A)

ASTRONOMİK ZAMAN RÖLESİ AR-02D-NFC (2 x 10A) ASTRONOMİK ZAMAN RÖLESİ AR-02D-NFC (2 x 10A) ATEL TEKNOLOJİ ve SAVUNMA SANAYİ A.Ş. Hilal Mah. 677. Cad. No: 9 06550 Çankaya ANKARA / TÜRKİYE T : +90 312 441 42 20 F : +90 312 441 42 18 www.astronomikrole.com

Detaylı

SPEED DOME KAMERA KULLANIM KILAVUZU

SPEED DOME KAMERA KULLANIM KILAVUZU SPEED DOME KAMERA KULLANIM KILAVUZU Teknik Veriler Kablo Renkleri Fonksiyon Açıklaması Data Kırmızı Kamera Güç DC +12V Siyah Kamera Güç DC -12V Sarı/Yeşil Toprak Kablosu Toprak Hattına Yeşil RS485 A (

Detaylı

HAL KAYIT SİSTEMİ HAL HAKEM HEYETİ İŞLEMLERİ KULLANICI KILAVUZU

HAL KAYIT SİSTEMİ HAL HAKEM HEYETİ İŞLEMLERİ KULLANICI KILAVUZU HAL KAYIT SİSTEMİ HAL HAKEM HEYETİ İŞLEMLERİ KULLANICI KILAVUZU Ekim 2015 İçindekiler 1. HAL KAYIT SİSTEMİ NE GİRİŞ... 2 2. HAL HAKEM HEYETİ BAŞVURU OLUŞTURMA SÜRECİ... 2 2.1. BAŞVURU İÇİN GEREKLİ BİLGİLERİN

Detaylı

ARAÇ KAMERASI, HD Kullanma Kılavuzu

ARAÇ KAMERASI, HD Kullanma Kılavuzu ARAÇ KAMERASI, HD Kullanma Kılavuzu 87231 Araç kamerasının tüm fonksiyonlarının daha iyi kullanımı için cihazı kullanmadan önce lütfen bu kılavuzu dikkatli şekilde okuyun. Dikkat 1. Lütfen hafıza kartını

Detaylı

Program ile birlikte 4 adet örnek Excel dosyası ve bu dosyaları transfer etmekte kullanılan örnek dizaynlar verilmektedir.

Program ile birlikte 4 adet örnek Excel dosyası ve bu dosyaları transfer etmekte kullanılan örnek dizaynlar verilmektedir. 27 Mayıs 2013 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : Veri Aktarma, Muhasebe MUHASEBE FİŞİNE EXCEL DEN FATURA TRANSFERİ Excel de bulunan fatura verilerinin muhasebe fişine toplu olarak

Detaylı

(RELAY CONTROL) KRAMER KAPI KONTROL KARTI

(RELAY CONTROL) KRAMER KAPI KONTROL KARTI SNS-155T (RELAY CONTROL) KRAMER KAPI KONTROL KARTI ( Encoder Girişli ) KULLANIM KILAVUZU 8 BİT CORE DEVİCE SWİTCH MOD POWER 16 A. RELAY OUT 12 Khz. PWM 1 CHANNEL ENCODER FEEDBACK Üretici Firma: SENSE Elektrik

Detaylı

SIRMA Bilgisayar Eğitim Danışmanlık San. ve Tic. Ltd. Şti Plaka Tanıma - Plaka Okuma Sistemi

SIRMA Bilgisayar Eğitim Danışmanlık San. ve Tic. Ltd. Şti Plaka Tanıma - Plaka Okuma Sistemi Plaka Tanıma - Plaka Okuma Sistemi * PTS (Plaka Tanıma Sistemi) Araçları, plakaları vasıtasıyla tanımaya yarayan bir görüntü işleme teknolojisidir. * Bu teknoloji; yetkili giriş-çıkış sistemleri, güvenlik

Detaylı

Archive Player Divar Series. Kullanım kılavuzu

Archive Player Divar Series. Kullanım kılavuzu Archive Player Divar Series tr Kullanım kılavuzu Archive Player İçindekiler tr 3 İçindekiler 1 Giriş 4 2 Çalışma 5 2.1 Programın başlatılması 5 2.2 Ana pencere tanıtımı 6 2.3 Açma düğmesi 6 2.4 Kamera

Detaylı

TestLAB KONSOLİDASYON TEST YAZILIMI KULLANIM KLAVUZU

TestLAB KONSOLİDASYON TEST YAZILIMI KULLANIM KLAVUZU TestLAB KONSOLİDASYON TEST YAZILIMI KULLANIM KLAVUZU Yazan: Eren AKGÜN Düzenleyen: - Tarih: 04.05.2010 Sürüm: 1.01 Dosya: TestLABKonsolidasyon v1.01 İçindekiler 1. GENEL GÖRÜNÜM VE GİRİŞ... 3 2. DENEYE

Detaylı

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ

DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ DENEY 3 HAVALI KONUM KONTROL SİSTEMİ DENEY FÖYÜ 1. Deneyin Amacı Bu deneyde, bir fiziksel sistem verildiğinde, bu sistemi kontrol etmek için temelde hangi adımların izlenmesi gerektiğinin kavranması amaçlanmaktadır.

Detaylı

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa.

KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU. Kaynak : www.veppa. KOCAELİ TEKNİK LİSESİ ELEKTRİK ELEKTRONİK BÖLÜMÜ OTOMASYON ATÖLYESİ EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü ) DERS NOTU Kaynak : www.veppa.com Hakkında EKTS (Elektrik Kumanda Teknikleri Simülatörü

Detaylı

TEKNİK ÖZELLİKLER. Giriş Beslemesi. Giriş besleme voltajı. Motor Çıkışı. Motor gerilimi. Aşırı yük ve kısa devre korumalı.

TEKNİK ÖZELLİKLER. Giriş Beslemesi. Giriş besleme voltajı. Motor Çıkışı. Motor gerilimi. Aşırı yük ve kısa devre korumalı. 1 TEKNİK ÖZELLİKLER Giriş besleme voltajı Maks. güç harcaması Besleme koruması Motor gerilimi Motor çıkış akımı Motor kontrol şekli Motor koruması Encoder tipi Encoder çözünürlüğü Encoder voltajı Kumanda

Detaylı

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu

İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu İŞLETİM SİSTEMİ KATMANLARI (Çekirdek, kabuk ve diğer temel kavramlar) Bir işletim sisteminin yazılım tasarımında ele alınması gereken iki önemli konu bulunmaktadır; 1. Performans: İşletim sistemi, makine

Detaylı

WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12. WiFi RS232 Converter. Teknik Döküman

WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12. WiFi RS232 Converter. Teknik Döküman WiFi RS232 Converter Sayfa 1 / 12 WiFi RS232 Converter Teknik Döküman WiFi RS232 Converter Sayfa 2 / 12 1. ÖZELLĐKLER 60.20mm x 40.0mm devre boyutları (5-15)VDC giriş gerilimi Giriş ve çalışma gerilimini

Detaylı

MATRİKS E-BROKER ELEKTRONİK İŞLEM PLATFORMU MATRİKS TRADER VE JAVA MATRİKS ENTEGRASYONLARI

MATRİKS E-BROKER ELEKTRONİK İŞLEM PLATFORMU MATRİKS TRADER VE JAVA MATRİKS ENTEGRASYONLARI MATRİKS E-BROKER ELEKTRONİK İŞLEM PLATFORMU MATRİKS TRADER VE JAVA MATRİKS ENTEGRASYONLARI İMKB ve VOB Emir İletim ve Yönetim Platformu MATRİKS E-BROKER ELEKTRONİK İŞLEM PLATFORMU NEDİR? E-Broker programı,

Detaylı

DY-45 OSĐLOSKOP KĐTĐ. Kullanma Kılavuzu

DY-45 OSĐLOSKOP KĐTĐ. Kullanma Kılavuzu DY-45 OSĐLOSKOP KĐTĐ Kullanma Kılavuzu 01 Kasım 2010 Amatör elektronikle uğraşanlar için osiloskop pahalı bir test cihazıdır. Bu kitte amatör elektronikçilere hitap edecek basit ama kullanışlı bir yazılım

Detaylı

MIC400 Sualtı PTZ Kamera

MIC400 Sualtı PTZ Kamera Kapalı Devre TV MIC400 Sualtı PTZ Kamera MIC400 Sualtı PTZ Kamera 25 metreye kadar tamamen suya batırılabilir Fırçasız motor teknolojisi Birçok montaj ve görüntüleme seçeneği Çoklu protokol çalıştırma

Detaylı

MODEL 1500 Tek Kanallı Askıda Katı Madde Ölçüm Sistemi

MODEL 1500 Tek Kanallı Askıda Katı Madde Ölçüm Sistemi MODEL 1500 Tek Kanallı Askıda Katı Madde Ölçüm Sistemi Optik ve Dijital Sıfıra Yakın Sensör Sapması Sarf Malzeme Yok Hareketli Parça Yok MLSS (Aktif Çamur), RAS (Geri Devir), WAS (Atık Aktif Çamur) Ölçümleri

Detaylı

Dokunmatik Ekran Kontrollü Hidrolik Basınç Presi. (Instant-Servo Teknolojili)

Dokunmatik Ekran Kontrollü Hidrolik Basınç Presi. (Instant-Servo Teknolojili) Dokunmatik Ekran Kontrollü Hidrolik Basınç Presi (Instant-Servo Teknolojili) Basınç Kapasitesi: Gövde Tipi: Kontrolör: Yük Ölçüm Aralığı: 1000 kn dan 5000 kn a kadar (diğer kapasiteler için bize ulaşın.)

Detaylı

FP52 PROXIMITY KART OKUYUCUSU KULLANIM KILAVUZU

FP52 PROXIMITY KART OKUYUCUSU KULLANIM KILAVUZU FP52 PROXIMITY KART OKUYUCUSU KULLANIM KILAVUZU FP52 kart okuyucusunu; Mody serisi dış kapı buton modülleri ile birlikte kullanılır. Fp52 ile iki farklı röle çıkışı vardır.500 kullanıcıya kadar tanımlanabilir.

Detaylı

WiFi Relay Sayfa 1 / 11. WiFi Relay. Teknik Döküman

WiFi Relay Sayfa 1 / 11. WiFi Relay. Teknik Döküman WiFi Relay Sayfa 1 / 11 WiFi Relay Teknik Döküman WiFi Relay Sayfa 2 / 11 1. ÖZELLĐKLER 100.0mm x 80.0mm devre boyutları 12/24 VDC giriş gerilimi Giriş ve çalışma gerilimini gösteren LED ler 4 adet, 12/24V,

Detaylı

1511 ÖNCELİKLİ ALANLAR ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI MAKİNA İMALAT ROBOTİK VE MEKATRONİK ÇAĞRI DUYURUSU

1511 ÖNCELİKLİ ALANLAR ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI MAKİNA İMALAT ROBOTİK VE MEKATRONİK ÇAĞRI DUYURUSU 1511 ÖNCELİKLİ ALANLAR ARAŞTIRMA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YENİLİK PROJELERİ DESTEKLEME PROGRAMI 1. Çağrı Kodu MAKİNA İMALAT ROBOTİK VE MEKATRONİK ÇAĞRI DUYURUSU 1511-MAK-ROME-2016-1 2. Çağrı Başlığı CNC

Detaylı

İş Akış Yönetimi LOGO Kasım 2014

İş Akış Yönetimi LOGO Kasım 2014 İş Akış Yönetimi LOGO Kasım 2014 İçindekiler İş Akış Yönetimi... 3 Görevler... 4 Görev Bilgileri... 5 Mesajlar... 7 Zaman Ayarlayıcı İşlemler... 8 Zamanlanmış Görevler... 10 Zamanlanmış Görev Bilgileri...

Detaylı

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No

REVİZYON DURUMU. Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No REVİZYON DURUMU Revizyon Tarihi Açıklama Revizyon No Hazırlayan: Onaylayan: Onaylayan: Mustafa Arnavut Adem Aköl Kalite Konseyi Başkanı Sinan Özyavaş Kalite Koordinatörü 1/12 1. AMAÇ Bu talimatın amacı

Detaylı

Kullanım Uygulamaları Ön Görünüş. Dijital Ekran Mode Butonu Programlama Tuşu Sıcaklık Değiştirme tuşu ( - ) Sıcaklık Değiştirme tuşu ( +)

Kullanım Uygulamaları Ön Görünüş. Dijital Ekran Mode Butonu Programlama Tuşu Sıcaklık Değiştirme tuşu ( - ) Sıcaklık Değiştirme tuşu ( +) Kullanım Uygulamaları Ön Görünüş Dijital Ekran Mode Butonu Programlama Tuşu Sıcaklık Değiştirme tuşu ( - ) Sıcaklık Değiştirme tuşu ( +) Dijital Ekran Üzerindeki Bilgiler 1.Manuel Çalışma 2.Çalışma Fonksiyonları

Detaylı

1_ Dingil Sayım Sistemi l

1_ Dingil Sayım Sistemi l 1_ Dingil Sayım Sistemi l Manyetik algılama prensibine dayalı dingil sayımı ile hat üzerinde herhangi bir izolasyon ve kesme işlemi gerektirmeden algılama gerçekleştirilir. Böylelikle, raylar üzerinden

Detaylı

INVT IVC1. -Kompakt Tip PLC. Marketing 2014 HM

INVT IVC1. -Kompakt Tip PLC. Marketing 2014 HM INVT IVC1 -Kompakt Tip PLC Marketing 2014 HM Özelikler IVC1 Özelikleri Genişleme 128 IO 7 modül genişleme Haberleşme Arayüzü 2 seri port: 1xRS232, 1xRS232/485 Temel komut işlem Hızı 0.3μs Pulse Girişi

Detaylı

Hızlı montaj le tasarruf sağlayın. Hızlı kurulum Kolay ve hatasız montaj. www.entes.com.tr

Hızlı montaj le tasarruf sağlayın. Hızlı kurulum Kolay ve hatasız montaj. www.entes.com.tr Hızlı montaj le tasarruf sağlayın Hızlı kurulum Kolay ve hatasız montaj www.entes.com.tr MPR- 3 fazlı akım trafosu ın Avantajları Kolay Pano Kurulumu Tek kablo ile tornavida kullanmadan kolay bağlantı

Detaylı

Centronic MemoControl MC42

Centronic MemoControl MC42 Centronic MemoControl MC42 tr Montaj ve İşletme Talimatı Bellek Tuşları Aşağıdaki kişilere yönelik önemli bilgiler: Montaj elemanı / Elektrik teknisyeni / Kullanıcı Lütfen ilgili kişilere iletiniz! Bu

Detaylı

Alarm Sistemleri Teknik Eğitim

Alarm Sistemleri Teknik Eğitim Alarm Sistemleri Teknik Eğitim İçerik Teknik Eğitim Sensör yapısı ve kurulumu Kablolama Panel diyagramı PC üzerinden programlama Tuş takımı üzerinden programlama 2 Teknik Eğitim Etkinleştirme Modları Gece

Detaylı

5.2. OTOMATİK ARABA YIKAMA PROJESİ

5.2. OTOMATİK ARABA YIKAMA PROJESİ 5.2. OTOMATİK ARABA YIKAMA PROJESİ Prof. Dr. Asaf Varol avarol@firat.edu.tr Günümüz insanlarının en büyük problemi zamanı iyi bir biçimde kullanamamalarıdır. Modern teknolojiler kullanılarak, alışılagelmiş

Detaylı

GSM Kartı. Programlama Butonu

GSM Kartı. Programlama Butonu Teknik Özellikler GSM DIALER KULLANMA KILAVUZU Besleme Gerilimi : 12 Volt Sukunet Akımı : 35 ma. Arama Esnasında Çekilen Akım : 100 ma. Tetikleme Türü : Negatif (-) Tetikleme Bağlantı Şekli GSM Kartı SIM

Detaylı

VW2W100 KABLOSUZ SİSTEM ALICI / VERİCİ KULLANIM VE MONTAJ KILAVUZU

VW2W100 KABLOSUZ SİSTEM ALICI / VERİCİ KULLANIM VE MONTAJ KILAVUZU VW2W100 KABLOSUZ SİSTEM ALICI / VERİCİ KULLANIM VE MONTAJ KILAVUZU GENEL AÇIKLAMA Finder kablosuz ürünler; kablolamanın mümkün olmadığı, yüksek mimari hassasiyetin önemli olduğu özel alanlar için uygundur.

Detaylı

VIERO ARAÇ SAYIM SİSTEMİ

VIERO ARAÇ SAYIM SİSTEMİ VIERO ARAÇ SAYIM SİSTEMİ VIERO, görüntü tabanlı analiz sayesinde, ortalama araç hızı bilgisi üretmekte ve araç yoğunluğunu da ölçmektedir. Viero Araç Sayım Sistemi Viero Araç Sayım Sistemi, görüntü tabanlı

Detaylı

DY-45 OSİLOSKOP V2.0 KİTİ

DY-45 OSİLOSKOP V2.0 KİTİ DY-45 OSİLOSKOP V2.0 KİTİ Kullanma Kılavuzu 12 Ocak 2012 Amatör elektronikle uğraşanlar için osiloskop pahalı bir test cihazıdır. Bu kitte amatör elektronikçilere hitap edecek basit ama kullanışlı bir

Detaylı

Fatura Dosyalarını Yükleme ile ilgili Detaylar. 14 Temmuz 2014

Fatura Dosyalarını Yükleme ile ilgili Detaylar. 14 Temmuz 2014 14 Temmuz 2014 İlgili Versiyon/lar : ETA:SQL, ETA:V.8-SQL İlgili Modül/ler : E-Fatura Gelen e-fatura Dosyalarının Transferi Firmalara tedarikçilerinden veya hizmet aldıkları firmalardan gelen e-faturalar,

Detaylı

Karşılaştırma Yazılımı Kullanıcı Kılavuzu

Karşılaştırma Yazılımı Kullanıcı Kılavuzu Karşılaştırma Yazılımı Kullanıcı Kılavuzu 1. Cihaz Kurulumu: Ölçümlerde kullanılacak diz üstü bilgisayar ygerilim kullanıcı adı ile açılmaktadır. Şifre alanına da ygerilim yazarak bilgisayarı kullanıma

Detaylı

PM 2 KARTLI VE ġġfrelġ GEÇĠġ KONTROL TERMĠNALĠ KURULUM VE KULLANIM KILAVUZU

PM 2 KARTLI VE ġġfrelġ GEÇĠġ KONTROL TERMĠNALĠ KURULUM VE KULLANIM KILAVUZU PM 2 KARTLI VE ġġfrelġ GEÇĠġ KONTROL TERMĠNALĠ KURULUM VE KULLANIM KILAVUZU 1.Malzeme Listesi TuĢtakımı 1 Kullanım kılavuzu 1 Tornavida 1 20mmx60mm özel tuştakımı Lastik tıpa 2 6mmx30mm,sıkmak için kullanılır

Detaylı

BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI ÖZET ABSTRACT

BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI ÖZET ABSTRACT BİLGİSAYARLI TASARIM VE İMALAT YÖNTEMLERİ KULLANILARAK KRANK MİLİ İMALATI Ömer PEKDUR 1, Can CANDAN 2, Davut AKDAŞ 3, Yaşar AKMAN 4, Sabri BIÇAKÇI 5 1 opekdur@gmail.com 6 ncı Ana Bakım Merkezi Komutanlığı,

Detaylı

Dell Storage MD1400 ve MD1420 Kasalari Başlangıç Kılavuzu

Dell Storage MD1400 ve MD1420 Kasalari Başlangıç Kılavuzu Dell Storage MD1400 ve MD1420 Kasalari Başlangıç Kılavuzu Resmi Model: E03J Series and E04J Series Resmi Tip: E03J001 and E04J001 Notlar, Dikkat Edilecek Noktalar ve Uyarılar NOT: NOT, bilgisayarınızı

Detaylı

Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma Teleskobu (ATA50) Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG)

Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma Teleskobu (ATA50) Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) Atatürk Üniversitesi Astrofizik Araştırma Teleskobu (ATA50) Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) ATA50 ve DAG proje ekipleri adına Cahit Yeşilyaprak Sinan Kaan Yerli Türkiye deki Teleskoplarla Bilim Sempozyumu

Detaylı

KURULUM ve KULLANIM KILAVUZU

KURULUM ve KULLANIM KILAVUZU ISITMA/SOĞUTMA OTOMASYON SİSTEMLERİ KURULUM ve KULLANIM KILAVUZU MODEL NO.: TH1149 TH1149SA TH1149SB TH1149RF TH1149MSA TH1149MSB DİKKAT : Cihazı kullanmadan önce bu kılavuzu okuyun ve daha sonra gerekli

Detaylı

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA

ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 ARIZA TESPİT CİHAZI VE PC OSİLOSKOP 7 FONKSİYON 1 CİHAZDA ARTOS7F1 Arıza Tespit Cihazı ve PC Osiloskop her tür elektronik kartın arızasını bulmada çok etkili bir sistemdir. Asıl tasarım amacı

Detaylı

TÜRKİYEDE İLK YAKIN KIRMIZIÖTE GÖZLEMLER

TÜRKİYEDE İLK YAKIN KIRMIZIÖTE GÖZLEMLER TÜRKİYEDE İLK YAKIN KIRMIZIÖTE GÖZLEMLER Sacit ÖZDEMİR, Ceren YILDIRIM, H. Gökhan GÖKAY Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü, Tandoğan, Ankara (e-posta: sozdemir@ankara.edu.tr)

Detaylı

TECO N3 SERĐSĐ HIZ KONTROL CĐHAZI HIZLI BAŞLAT DÖKÜMANI. ADIM 1: Sürücü beslemesini ve motor uçlarını bağlama

TECO N3 SERĐSĐ HIZ KONTROL CĐHAZI HIZLI BAŞLAT DÖKÜMANI. ADIM 1: Sürücü beslemesini ve motor uçlarını bağlama 1/6 TECO N3 SERĐSĐ HIZLI BAŞLAT DÖKÜMANI ADIM 1 Sürücü beslemesini ve motor uçlarını bağlama Monofaze N3 serisinde 220 volt beslemesi L1 (L) ve L3 (N) girişlerine bağlanarak cihaza enerji verilir. Aşağıdaki

Detaylı

5.55. SERAMİKLERE SIR ATMA VE KURUTMA OTOMASYONU

5.55. SERAMİKLERE SIR ATMA VE KURUTMA OTOMASYONU 5.55. SERAMİKLERE SIR ATMA VE KURUTMA OTOMASYONU Prof. Dr. Asaf Varol avarol@firat.edu.tr Abdulkadir Şengür ksengur@firat.edu.tr Engin Avcı enginavci@firat.edu.tr Özet Bu benzetim projesinde seramiklere

Detaylı

ENDÜSTRİYEL OTOMASYON UYGULAMALARI

ENDÜSTRİYEL OTOMASYON UYGULAMALARI Can SARIGÜL ENDÜSTRİYEL OTOMASYON UYGULAMALARI Plastik Poşet Üretim Uygulaması Yorgan Üzeri Dikiş Uygulaması Yatak Üzeri Dikiş Uygulaması https://www.youtube.com/watch?v=t4xqgxaze8&feature=youtu.be

Detaylı

1 Barkomatik Barkod Otomasyon Sistemi 2009-2013

1 Barkomatik Barkod Otomasyon Sistemi 2009-2013 1 Barkomatik Barkod Otomasyon Sistemi 2009-2013 BarkomatikPOS Barkomatik Mucizesi olarak bilinen bilgisayarsız sistemlerimizin kolay ve hızlı kullanım özeliği olan yazılımlarına paralel olarak hazırlanan

Detaylı

Ata Foreks Trader. Kullanım Kılavuzu

Ata Foreks Trader. Kullanım Kılavuzu Ata Foreks Trader Kullanım Kılavuzu 1 İçindekiler 1. Program Kurulumu 2. Hesabınızın Tanımlanması 3. Meta Trader 4 Ekran Kullanım Özellikleri 4. Emir Gönderilmesi 2 1. Programın Bilgisayarımıza Kurulumu

Detaylı

NETFORM Mühendislik Makina Metal. Firma Sunumu

NETFORM Mühendislik Makina Metal. Firma Sunumu Firma Sunumu 1 NETFORM Faliyet alanı: Metal şekillendirme ve optik ölçüm sistemleri Kuruluş yılı: 2010 Yer: İzmir 2 ÜRÜNLER YAZILIMLAR HİZMETLER EĞİTİMLER 3 Ürünler Soğuk Dövülmüş Alüminyum Parçalar Soğuk

Detaylı

1. Medisoft ile ETS arasındaki bütünle ik yapı : hatasız ve hızlı ETS hastane otomasyonu için neden çok önemlidir :

1. Medisoft ile ETS arasındaki bütünle ik yapı : hatasız ve hızlı ETS hastane otomasyonu için neden çok önemlidir : ETS hastaneler için geliştirilmiş kullanımı kolay ve Medisoft ile bütünleşik çalışan bir kurumsal kaynak planlama sistemidir. Amacımız; Medisoft ile sağlanan eksiksiz hastane otomasyonunu tam entegre bir

Detaylı

B2 KANTAR İNDİKATÖRÜ KULLANIM KILAVUZU

B2 KANTAR İNDİKATÖRÜ KULLANIM KILAVUZU Sürüm 1.0 ERTE Endüstriyel Elektronik Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi Adres Sakarya Cad. 142/A Balçova İZMİR TÜRKİYE Telefon +90 232 259 7400 Faks +90 232 259 3960 E-posta Web sitesi bilgi@erte.com.tr

Detaylı

IV. Ünite A. BAŞLANGIÇ B. TEMEL İŞLEMLER C. FORMÜLLER VE FONKSİYONLAR D. BİÇİMLEME E. İLERİ ÖZELLİKLER ELEKTRONİK TABLOLAMA

IV. Ünite A. BAŞLANGIÇ B. TEMEL İŞLEMLER C. FORMÜLLER VE FONKSİYONLAR D. BİÇİMLEME E. İLERİ ÖZELLİKLER ELEKTRONİK TABLOLAMA IV. ELEKTRONİK TABLOLAMA Ünite A. BAŞLANGIÇ B. TEMEL İŞLEMLER C. FORMÜLLER VE FONKSİYONLAR D. BİÇİMLEME E. İLERİ ÖZELLİKLER 99 A BAŞLANGIÇ Konuya Hazırlık 1. Excel le Word ün farklılıkları neler olabilir?

Detaylı

(PLAKA TANIMA TAŞIT TANIMA) OTOYOL İHLAL VE OTOPARK SİSTEMLERİ

(PLAKA TANIMA TAŞIT TANIMA) OTOYOL İHLAL VE OTOPARK SİSTEMLERİ (PLAKA TANIMA TAŞIT TANIMA) OTOYOL İHLAL VE OTOPARK SİSTEMLERİ HDH Plaka Tanıma Sistemi HDH Plaka Tanıma Sistemi, kameralardan alınan araç görüntülerinin üzerindeki plaka bölgesinin ayrıştırılarak, plaka

Detaylı

SGK BİOMETRİK VERİ DOĞRULAMA SİSTEMİ

SGK BİOMETRİK VERİ DOĞRULAMA SİSTEMİ 1 SGK BİOMETRİK VERİ DOĞRULAMA SİSTEMİ 1 Eylül 2013 tarihi itibari ile yürürlüğe girmiş bulunan Sosyal Güvenlik Kurumu Biometrik Kimlik Doğrulama Projesi, vatandaşların parmak damar okuma ve biometrik

Detaylı

Lisanslama Sistemi ve Set Yükleme İşlemleri

Lisanslama Sistemi ve Set Yükleme İşlemleri Lisanslama Sistemi ve Set Yükleme İşlemleri Yeni lisanslama sistemine geçiş sonrasında karşılaşılan aksaklıkları gidermek amacı ile yükleme işlemlerinde bazı değişiklikler yapılmasına karar verildi. Yapılan

Detaylı

SAĞLIK BAKANLIĞI ALÇAK GERİLİM ELEKTRİK PANO ve TABLOLARI

SAĞLIK BAKANLIĞI ALÇAK GERİLİM ELEKTRİK PANO ve TABLOLARI SAĞLIK BAKANLIĞI ALÇAK GERİLİM ELEKTRİK PANO ve TABLOLARI KONU VE KAPSAM: Alçak gerilim dağıtım panoları, bina içinde kullanılan, zemine montajlı, serbest dikili tip olarak prefabrik standart fonksiyonel

Detaylı