ATLAS. atlas.ch. ATLAS işbirliği. Veri Toplama ve Hesaplama. Teknik Zorluklar. atlas.ch de çevrimiçi

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ATLAS. atlas.ch. ATLAS işbirliği. Veri Toplama ve Hesaplama. Teknik Zorluklar. atlas.ch de çevrimiçi"

Transkript

1 side_2-202-t.pdf 6:27 P İşbirliği Veri Toplama ve Hesaplama saniyede yaklaşık bir milyar proton-proton çarpışmasını yine saniyede 60 milyon megabayt'tan daha fazla bir bütünleşik veri hacmi kullanarak gözlemlemek üzere tasarlanmıştır. Ancak, bu olaylardan yalnızca birkaçı yeni buluşlara yol açabilecek ilginç özellikler içerir., veri girişini işlenebilir seviyelere indirmek için, çok seviyeli özel bir hesaplama yöntemi kullanır. Bu tetikleme yöntemi fizik çözümlemelerinde ilgi çekici olan olayları bazı ayırt edici özelliklerini kullanarak seçer. Hesaplama tetikleme düzeneği üç aşamalı seçim süreci uygular. Seviye- tetiklemesi her 25 ns demet geçişi aralığındaki bir ham veri alt kümesini işleyen özelleştirilmiş elektronik devrelerden oluşan büyük ölçüde paralel bir düzenektir. Bir olayın verisinin saklanmasına olay meydana geldikten sonraki iki mikrosaniyeden daha kısa bir sürede karar verilir ve saklanacak olay ardışık düzenli depolardan geri alınır. Saniyedeki 40 milyon bohça çakışmasından 'den daha azı Seviye-'i geçer. 'ta veri depolanması ve çözümlenmesi yazılım teknolojisinde, veri işleme ve depolanmasında çok büyük zorluklar sunmaktadır. Her yıl birkaç petabayt (petabayt = milyon gigabayt) veri kaydedilir ve dünya genelindeki fizikçiler tarafından paylaşılarak çözümlenir. Gerekli bilgi işlem kaynakları yeni genel veri ÖRGÜ düzeneğiyle iletişimde bulunan dünya genelinde yaklaşık tek çekirdekli işlemciye karşılık gelir. deneyi dünyada genelindeki kurumlarda bulunan bilim insanlarının deneyin çalıştırılmasının ve bakımının sorumluluğunu paylaştıkları bir işbirliğiyle kurulmuştur. 'taki işin büyük kısmı bilim insanlarının kendi kurumlarındaki küçük çalışma takımları ile yapılır. Algıç bileşenleri ERN'e getirilmeden önce işbirliği yapan kurumlarda geliştirilip, üretilmiş ve denetlenmiştir. ERN'e gelen parçalar önce büyük algıç düzenekleri olarak birleştirilip denenmiş ve daha sonra yeraltındaki mağaraya kurulmuştur. Benzer şekilde, verileri tüm işbirliği üyelerine açıktır ve dünyadaki fizikçileri farklı fizik konularında çözümlemeler yaparlar. deneyi projesinde çalışan yaklaşık 000 öğrenci için mükemmel bir ortam sağlar. Lisans üstü öğrenciler 'ın işletilmesinde ve fizik çözümlemelerinde önemli bir rol oynarlar, ve bir çoğu mezun olduktan sonra yeteneklerini bilim, tıp, sanayi, yönetim, finans ve gazetecilik gibi birçok çeşitli alanda uygulamaya devam ederler. ERN'deki deneyinde işbirliği işbirliği aloriölçer elektronikleri aloriölçer okuma altdüzeneklerinin kurulumu Seviye-2 tetiklemesi herbir olay için Seviye-'de tespit edilen belirli ilgi bölgelerini daha ayrıntılı bir şekilde çözümleyen büyük bir özel işlemciler dizisidir. Bu arada tüm olayın verisi depolarda toplanır. Saniyede birkaç bin olay Seviye-2'den geçer ve verilerini Seviye-3'e aktarır. Seviye-3 tetiklemesi tüm verinin ayrıntılı olarak çözümlemesini yapan büyük bir işlemci çiftliğidir. Saniyede yaklaşık 200 olay Seviye-3 çözümlemesinden sonra geriye kalır ve bunlar çevrimdışı çözümleme için veri depolama düzeneklerine aktarılır. Tetikleme bileşenleri üzerinde çalışma Birleştirme ve urulum İşletim her biri mağaraya indirilmek zorunda olan ve doğru bir dizide kurulması gereken binlerce gelişmiş algıç kısımlarıyla kocaman (yedi katlı) üç boyutlu bir yapboz gibidir. Ayrıca mağarası tüm algıç düzeneğinin güvenli bir şekilde çalıştırılmasına izin veren gaz ve soğutma düzeneklerinin yanı sıra tüm yerel kontrol ve okuma elektroniğini barındırır. 4 TeV'e varabilecek enerjilerde protonların kafa kafaya çarpışmalarının ürünlerini gözlemlemekte ve kaydetmektedir. En az 5 yıl çalışacak olan bu büyük deney programının maddenin temel parçacıkları ve bunları bir arada tutan kuvvetlerle ilgili birçok cevaplanmamış soruya ışık tutması beklenmektedir. uazzam büyüklükteki verisi işbirliğindeki tüm bilim insanları arasında paylaştırılmakta, dünya genelindeki üniversite ve deneyevlerinde çözümlenmektedir. 2003'te başlayarak, 24 saat çalışan yüzlerde insan bu yapbozu, onu çevreleyen alt yapısını ve kontrol düzeneklerini bir araya getirmişlerdir. Bu deney, binlerce hassas kurulum ve yerleştirme işlemi gerektiren binlerce kilometre kablo, fiber ve destek düzeneklerine bağlı boruları içermektedir. Algıç kısımları kuruldukça bunlar bağlanmış, ilk deneyevi ölçümleriyle karşılaştırılarak verimlerinin düşmediğinden emin olmak için denenmiş ve çalıştırılmıştır. Fıçı kriyostatın mağaraya indirilmesi 'ın ana bileşenleri 'ın Ana ontrol Odası Zorluk Devam Ediyor... aloriölçeri üon İzgeölçeri Sarmal ve Simitsel ıknatıslar Veri Toplama ve Hesaplama deneyinin bu uzun yaşam süresi boyunca muhakkak yeni, beklenmeyen sorular ortaya çıkacak ve bunları cevaplamak için deneyinin düzenek yükseltmeleri ile daha da geliştirilmesine ihtiyaç duyulacaktır. bilim insanları parçacıkların dünyasının gizemlerini araştırmak için imkanlarımızı genişletmek ve ilerletmek amacıyla yeni gelişmelerden yararlanarak sürekli olarak teknolojideki yenilikleri takip etmektedirler. Deneyi ERN, H-2 enevre 23 E-posta: Fax: atlas.ch de çevrimiçi bilim insanları, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda doğanın temel süreçlerini araştırmak için daha önce eşi benzeri görülmemiş boyutta ve karmaşıklıkta bir algıç tasarlamak zorunda kaldılar. üksek hızda veri toplamak için daha az enerji tüketen, ışımaya dayanıklı elektronik devreleri geliştirmek, ve hafif ancak güçlü destek yapıları üretmek için yeni teknolojilerin bulunması gerekti. 46 m uzunluğundaki ve 25 m yüksekliğindeki algıcı, parçacık fiziği deneyleri için şimdiye kadar tasarlanan en büyük ve en ayrıntılı algıçtır., ERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda veri almanın olağanüstü zorluklarına çözüm bulmak için sanayiyle yakın işbirliği içinde çalışan dünya genelindeki 38 ülkeden 74 üniversite ve deneyevinden 3000 bilim insanının çabasının ürünüdür. Deneyi 202 ERN Aug 202 Teknik Zorluklar atlas.ch

2 side_-202-t.pdf 6:7 P aloriölçerler her 25 nanosaniyede bir algıcın ortasında meydana gelen proton-proton çarpışmalarında üretilen yüzlerce yüklü parçacığın izini ölçebilir. Çarpışma noktasına en yakın olanların en yüksek hassaslıkta olduğu eş merkezli izleme algıçları katmanlarından oluşur. Çarpışan demetler saniyede milimetrekare başına parçacığa ulaşan akı değerleriyle yoğun düzeyde ışınım üretir; bu durum da algıç ve okuma elektroniği için ışınıma dayanıklılığı ilk öncelik yapar. Bununla birlikte parçacıkların izlerini bozmamak için 'daki malzeme miktarının en aza indirgenmesi gerekir. bilim insanları, 0. mm'den daha az bir hata payıyla üretilmiş çok hafif karbon fiber destek ve soğutucu yapının yanı sıra ışınıma dayanıklı elektronik algıç bileşenleri geliştirmek amacıyla dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları ve sanayicilerle kapsamlı bir iş birliği yapmışlardır. Nokta ve Silikon Şerit Algıçlar Geçiş Işınımı İz Sürücüsü - GIİS Çarpışma noktasından daha ötede, her birinin merkezinde yüksek gerilimde tutulan bir tel olan yüz binlerce gaz dolu kamış tan oluşan Geçiş Işınımı İz Sürücüsü bulunur. amıştan geçen yüklü parçacıklar gazı iyonlaştırarak elektriksel atmalar üretir. Atmanın zamanlaması, parçacık izi ve tel arasındaki uzaklığın 0.7 mm hassasiyetinde ölçülmesine izin verir. amış tüpler arasındaki özel malzemeler elektronların buradan geçerken X ışını üretmesine neden olur. Bu ışınlar da Nokta algıcın dışında bulunan arıiletken İz 'ın elektronları diğer parçacıklardan Sürücü, silikon minişerit duyarga ayırmasına yardımcı olan bir özelliktir. katmanları ile yüklü parçacıkları hassas bir şekilde (20 mikron) izlemeye devam eder. Silikon 60m2 lik bir alan kaplar ve üzerindeki 6 milyondan fazla okuma şeridi, özel yapım ışınıma dayanıklı ASI'lere bağlıdır. Algıçta 30 kw'a kadar ulaşan güç yayınımı buharlaşmalı soğutma sistemi tarafından silikon sıcaklığını -7 de tutacak şekilde emilir. Herbir çarpışmada üretilen yüzlerce parçacık izini tek tek ayrıştırabilmek için çarpışma bölgesi yakınlarında yüksek hassasiyet ve verimlilikte yarıiletken algıç birimlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Çarpışma noktasına en yakın algıç katmanı, 4 mikrondan daha hassas bir şekilde parçacık konumlarını çözebilen 80 milyon minik dikdörtgen nokta içerir. Nokta algıçlar ışınıma yüksek dayanıklılık sağlayan gelişmiş silikon teknolojisi kullanırlar. GIİS fıçının denetlemeden geçişi erkezsel Sarmal erkezsel Sarmal, İç Algıcın dışında bulunmaktadır. Sıvı helyum ile soğutulan 9 kilometre uzunluğunda üstüniletken kablolardan yapılmış 5 tonluk sarım, 8000 Amperlik elektrik akımı sayesinde 2 Teslalık manyetik alan üretir. Güçlü manyetik alan yüklü parçacıkların gezingelerinin bükülmesine neden olur. Bu parçacıkların izlerin oluşturduğu yay, herbir parçacığın momentumunun ve elektrik yükünün belirlenmesi için önemli bilgiler sağlar. üon İzgeölçeri İç algıcı çevreleyen aloriölçerler, çarpışmalarda üretilen yüklü ve yüksüz parçacıkların çoğunun enerjisini soğurur ve ölçer. aloriölçerde bırakılan enerji algılanır ve veri toplama elektronik devreleri tarafından okunan elektrik sinyallerine dönüştürülür. kaloriölçerleri gelen parçacıkları soğuran ve enerjilerini daha düşük enerjili büyük parçacık çağlayanlarına (sağanaklarına) dönüştüren birçok yoğun levha katmanından oluşur. Soğurucu levhalar arasında, parçacık çağlayanlarını kaydeden ve enerjiyle orantılı sinyal üreten, parçacıklara duyarlı ince algıç katmanları bulunmaktadır. çarpışmalarda üretilen parçacıklardan öncelikli olarak elektron ve fotonların enerjilerini soğurur ve ölçer. Örnekleme malzemesi olarak, sıvı argon ve kurşun kullanılan ve sık aralıklarda yerleştirilmiş soğurucu katmanlar kullanılmıştır. Sıvı argondaki parçacık sağanaklarının ürettiği iyonlar apton kıvıluçlar tarafından elektrik sinyalleri şeklinde okunurlar. Elektromanyetik aloriölçer tarafından durdurulmayan parçacıkların enerjilerini ölçer. Soğurucu katmanlar çeliktendir ve yüklü parçacıklar içinden geçtiğinde ışık yayan plastik levhalar parçacık çağlayanlarını örneklendirir. Optik fiberlerin ilettiği ışık atmaları foto çoğaltıcı tüpler tarafından elektronik sinyallere dönüştürülürler. 'nin soğurucu levhaları kapsamının tüm açısında aynı tepkiyi sağlayan özgün bir akordiyon şeklinde sahiptir. aloriölçerdeki 'den fazla kanalı okumak için kanal başına watt'ın onda birinden dah az güç tüketen ışınıma dayanıklı okuma düzenekleri tasarlanmıştır. Hadronik aloriölçerin yenilikçi geometrisi demete radyal yönde yerleştirilmiş parıldayan levhalar sayesinde kaloriölçer birimlerinin tasarımını ve okuma fiberlerinin yerleştirilmesini basitleştirir. Bu da algıcın tek tip tepki vermesini ve kaloriölçer okumasının daha uygun bölümlendirilmesini sağlar. Foto çoğaltıcı tüpleri ve algıç elektroniklerini tutan çekmece düzeneği bakımı kolaylaştırmak için, takoz şekilli birimin dışına kaydırılabilir. 256 çekmecenin her biri yalnızca 3 optik fiber tarafından kontrol edilir ve okunur. Uç apak ve Ön aloriölçerler Proton demetlerinin yakınındaki yüksek ışınım seviyeli bölgede hadronik enerji ölçümleri için bakır ve tungsten soğurucularla Argon kaloriölçerler kullanılır. Bu ışınıma dayanıklı algıçlar kaloriölçerin kabul alanını, çarpışma noktası etrafındaki katı açının neredeyse tamamına kadar genişletir. in Fıçı apağı üon İzgeölçeri müonların elektrik yüklerini ve momentumlarını ölçmek için tasarlanmıştır. üonlar elektronlara çok benzer ama onlardan 200 kat daha kütleli parçacıklardır. aloriölçerden soğurulmadan geçebilirler. üonların gezingelerinin ikinci bir güçlü mıknatıs takımı (sarmal mıknatıstan sonra) tarafından bükülmesi sayesinde, yükleri ve momentumları hesaplanabilmektedir. İzlenen Sürüklenme Boruları (İSB) atot Şerit Odacıkları (ŞO) Fıçı ve Uç apak Simitselleri İSBler eksenleri boyunca çekilmiş ve yüksek gerilimde tutulan anot tellerin olduğu 3 cm'lik gaz dolu tüp dizilerinden yapılmıştır. İyonlaşma sonucu oluşan elektronların tellere doğru sürüklenme sürelerinin ölçümü sayesinde, müonların konumları 80 µm hassasiyetle belirlenebilir. İSBler fıçıda üç silindirik kabuk şeklinde kurulmuştur. Uç apak'ta ise, eksenine dik üç tekerlek şeklini alır. Işınım ardalanının çok yüksek olduğu müon düzeneğinin iç tabakasında, müon gezingelerini ölçmek için ŞOlar kullanılır. Dar metal katot şeritler arasına yerleştirilmiş sık aralıklı paralel anot tellerden oluşan ince dizilerdir. Odacığı geçen müonların oluşturduğu iyonlaşmış gazların şeritlerde ürettikleri elektrik sinyalleri 60µm hassasiyetle konum ölçümü yapılmasını sağlar. üonların gezingelerini eğmek amacıyla güçlü bir manyetik alan üretmek için algıcı kaloriölçer hacminin dışında son derece büyük bir hava özlü simitsel mıknatıs düzeneği kullanır. Büyük hacimli manyetik alanın geniş bir açısal kapsama alanı vardır ve şiddeti 4,7 Tesla'ya kadar çıkar. Az Aralıklı Odacıklar (AAO) Dirençli Tabaka Odacıkları (DTO) Uç apakta, dirençli tabakalar arasındaki ince bir boşluğa sık aralıklarla yerleştirilen tellerin bulunduğu dört odacık katmanı vardır. Tellerden ve dış şeritlerden gelen iyonlaşma sinyalleri tetikleme birimlerine gönderilir. Farklı tetikleme istasyonlardan gelen bu veriler tetikleme birimlerde BHÇ demetlerinin bohça çakışma süresi olan her 25 ns de bir, enerjik müonların oluşup oluşmadıklarının belirlenmesinde kullanılır. AAOlar aynı zamanda eğici manyetik alan olmayan yönde konum bilgisi de verir. Fıçıda tetikleme küçük aralıklı odacıklar tarafından oluşturulur. Bu odacıklarda müonun geçerken yol açtığı iyonlaşma, güçlü bir elektrik alanda yükseltilerek dış şeritlerde sinyal üretir. İz geçişinin konumu birkaç ns'lik zaman çözünürlüğü ile ölçülür. Üç DTO düzeneği fıçının İSB odacıkları ile birlikte yerleştirilmiştir. DTOlar aynı zamanda ikinci konum ölçümünü de sağlar. Sarmal mıknatıs 'deki fiber optik kabloların bağlanması Geçiş Işınımı İz Sürücüsü Uç apak İzgeölçerinin AAO-I ve İSB Büyük Diskleri Levhalı Ön aloriölçerler üon Fıçı Simitselinin Bobinleri ( montajının ilk evresi boyunca) Simitsel bobinlerinin yakınlarında kurulan Fıçı'nın İSB/DTO istasyonları atot Şerit Odacığı Atlas algıcında merkezlenmiş Simitsel düzenek 82 km üstüniletken tel içerir ve tasarım akımı amperdir. Sıvı Argon aloriölçer üon Algıçları Nokta algıcın uç kapak kısmı arıiletken İz Sürücü Fıçı Silikon Şerit Algıçlar Nokta algıçlar Uç apak aloriölçerleri Simitsel mıknatıslar Sarmal ıknatıs

3 side_-202-t.pdf 6:7 P aloriölçerler her 25 nanosaniyede bir algıcın ortasında meydana gelen proton-proton çarpışmalarında üretilen yüzlerce yüklü parçacığın izini ölçebilir. Çarpışma noktasına en yakın olanların en yüksek hassaslıkta olduğu eş merkezli izleme algıçları katmanlarından oluşur. Çarpışan demetler saniyede milimetrekare başına parçacığa ulaşan akı değerleriyle yoğun düzeyde ışınım üretir; bu durum da algıç ve okuma elektroniği için ışınıma dayanıklılığı ilk öncelik yapar. Bununla birlikte parçacıkların izlerini bozmamak için 'daki malzeme miktarının en aza indirgenmesi gerekir. bilim insanları, 0. mm'den daha az bir hata payıyla üretilmiş çok hafif karbon fiber destek ve soğutucu yapının yanı sıra ışınıma dayanıklı elektronik algıç bileşenleri geliştirmek amacıyla dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları ve sanayicilerle kapsamlı bir iş birliği yapmışlardır. Nokta ve Silikon Şerit Algıçlar Geçiş Işınımı İz Sürücüsü - GIİS Çarpışma noktasından daha ötede, her birinin merkezinde yüksek gerilimde tutulan bir tel olan yüz binlerce gaz dolu kamış tan oluşan Geçiş Işınımı İz Sürücüsü bulunur. amıştan geçen yüklü parçacıklar gazı iyonlaştırarak elektriksel atmalar üretir. Atmanın zamanlaması, parçacık izi ve tel arasındaki uzaklığın 0.7 mm hassasiyetinde ölçülmesine izin verir. amış tüpler arasındaki özel malzemeler elektronların buradan geçerken X ışını üretmesine neden olur. Bu ışınlar da Nokta algıcın dışında bulunan arıiletken İz 'ın elektronları diğer parçacıklardan Sürücü, silikon minişerit duyarga ayırmasına yardımcı olan bir özelliktir. katmanları ile yüklü parçacıkları hassas bir şekilde (20 mikron) izlemeye devam eder. Silikon 60m2 lik bir alan kaplar ve üzerindeki 6 milyondan fazla okuma şeridi, özel yapım ışınıma dayanıklı ASI'lere bağlıdır. Algıçta 30 kw'a kadar ulaşan güç yayınımı buharlaşmalı soğutma sistemi tarafından silikon sıcaklığını -7 de tutacak şekilde emilir. Herbir çarpışmada üretilen yüzlerce parçacık izini tek tek ayrıştırabilmek için çarpışma bölgesi yakınlarında yüksek hassasiyet ve verimlilikte yarıiletken algıç birimlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Çarpışma noktasına en yakın algıç katmanı, 4 mikrondan daha hassas bir şekilde parçacık konumlarını çözebilen 80 milyon minik dikdörtgen nokta içerir. Nokta algıçlar ışınıma yüksek dayanıklılık sağlayan gelişmiş silikon teknolojisi kullanırlar. GIİS fıçının denetlemeden geçişi erkezsel Sarmal erkezsel Sarmal, İç Algıcın dışında bulunmaktadır. Sıvı helyum ile soğutulan 9 kilometre uzunluğunda üstüniletken kablolardan yapılmış 5 tonluk sarım, 8000 Amperlik elektrik akımı sayesinde 2 Teslalık manyetik alan üretir. Güçlü manyetik alan yüklü parçacıkların gezingelerinin bükülmesine neden olur. Bu parçacıkların izlerin oluşturduğu yay, herbir parçacığın momentumunun ve elektrik yükünün belirlenmesi için önemli bilgiler sağlar. üon İzgeölçeri İç algıcı çevreleyen aloriölçerler, çarpışmalarda üretilen yüklü ve yüksüz parçacıkların çoğunun enerjisini soğurur ve ölçer. aloriölçerde bırakılan enerji algılanır ve veri toplama elektronik devreleri tarafından okunan elektrik sinyallerine dönüştürülür. kaloriölçerleri gelen parçacıkları soğuran ve enerjilerini daha düşük enerjili büyük parçacık çağlayanlarına (sağanaklarına) dönüştüren birçok yoğun levha katmanından oluşur. Soğurucu levhalar arasında, parçacık çağlayanlarını kaydeden ve enerjiyle orantılı sinyal üreten, parçacıklara duyarlı ince algıç katmanları bulunmaktadır. çarpışmalarda üretilen parçacıklardan öncelikli olarak elektron ve fotonların enerjilerini soğurur ve ölçer. Örnekleme malzemesi olarak, sıvı argon ve kurşun kullanılan ve sık aralıklarda yerleştirilmiş soğurucu katmanlar kullanılmıştır. Sıvı argondaki parçacık sağanaklarının ürettiği iyonlar apton kıvıluçlar tarafından elektrik sinyalleri şeklinde okunurlar. Elektromanyetik aloriölçer tarafından durdurulmayan parçacıkların enerjilerini ölçer. Soğurucu katmanlar çeliktendir ve yüklü parçacıklar içinden geçtiğinde ışık yayan plastik levhalar parçacık çağlayanlarını örneklendirir. Optik fiberlerin ilettiği ışık atmaları foto çoğaltıcı tüpler tarafından elektronik sinyallere dönüştürülürler. 'nin soğurucu levhaları kapsamının tüm açısında aynı tepkiyi sağlayan özgün bir akordiyon şeklinde sahiptir. aloriölçerdeki 'den fazla kanalı okumak için kanal başına watt'ın onda birinden dah az güç tüketen ışınıma dayanıklı okuma düzenekleri tasarlanmıştır. Hadronik aloriölçerin yenilikçi geometrisi demete radyal yönde yerleştirilmiş parıldayan levhalar sayesinde kaloriölçer birimlerinin tasarımını ve okuma fiberlerinin yerleştirilmesini basitleştirir. Bu da algıcın tek tip tepki vermesini ve kaloriölçer okumasının daha uygun bölümlendirilmesini sağlar. Foto çoğaltıcı tüpleri ve algıç elektroniklerini tutan çekmece düzeneği bakımı kolaylaştırmak için, takoz şekilli birimin dışına kaydırılabilir. 256 çekmecenin her biri yalnızca 3 optik fiber tarafından kontrol edilir ve okunur. Uç apak ve Ön aloriölçerler Proton demetlerinin yakınındaki yüksek ışınım seviyeli bölgede hadronik enerji ölçümleri için bakır ve tungsten soğurucularla Argon kaloriölçerler kullanılır. Bu ışınıma dayanıklı algıçlar kaloriölçerin kabul alanını, çarpışma noktası etrafındaki katı açının neredeyse tamamına kadar genişletir. in Fıçı apağı üon İzgeölçeri müonların elektrik yüklerini ve momentumlarını ölçmek için tasarlanmıştır. üonlar elektronlara çok benzer ama onlardan 200 kat daha kütleli parçacıklardır. aloriölçerden soğurulmadan geçebilirler. üonların gezingelerinin ikinci bir güçlü mıknatıs takımı (sarmal mıknatıstan sonra) tarafından bükülmesi sayesinde, yükleri ve momentumları hesaplanabilmektedir. İzlenen Sürüklenme Boruları (İSB) atot Şerit Odacıkları (ŞO) Fıçı ve Uç apak Simitselleri İSBler eksenleri boyunca çekilmiş ve yüksek gerilimde tutulan anot tellerin olduğu 3 cm'lik gaz dolu tüp dizilerinden yapılmıştır. İyonlaşma sonucu oluşan elektronların tellere doğru sürüklenme sürelerinin ölçümü sayesinde, müonların konumları 80 µm hassasiyetle belirlenebilir. İSBler fıçıda üç silindirik kabuk şeklinde kurulmuştur. Uç apak'ta ise, eksenine dik üç tekerlek şeklini alır. Işınım ardalanının çok yüksek olduğu müon düzeneğinin iç tabakasında, müon gezingelerini ölçmek için ŞOlar kullanılır. Dar metal katot şeritler arasına yerleştirilmiş sık aralıklı paralel anot tellerden oluşan ince dizilerdir. Odacığı geçen müonların oluşturduğu iyonlaşmış gazların şeritlerde ürettikleri elektrik sinyalleri 60µm hassasiyetle konum ölçümü yapılmasını sağlar. üonların gezingelerini eğmek amacıyla güçlü bir manyetik alan üretmek için algıcı kaloriölçer hacminin dışında son derece büyük bir hava özlü simitsel mıknatıs düzeneği kullanır. Büyük hacimli manyetik alanın geniş bir açısal kapsama alanı vardır ve şiddeti 4,7 Tesla'ya kadar çıkar. Az Aralıklı Odacıklar (AAO) Dirençli Tabaka Odacıkları (DTO) Uç apakta, dirençli tabakalar arasındaki ince bir boşluğa sık aralıklarla yerleştirilen tellerin bulunduğu dört odacık katmanı vardır. Tellerden ve dış şeritlerden gelen iyonlaşma sinyalleri tetikleme birimlerine gönderilir. Farklı tetikleme istasyonlardan gelen bu veriler tetikleme birimlerde BHÇ demetlerinin bohça çakışma süresi olan her 25 ns de bir, enerjik müonların oluşup oluşmadıklarının belirlenmesinde kullanılır. AAOlar aynı zamanda eğici manyetik alan olmayan yönde konum bilgisi de verir. Fıçıda tetikleme küçük aralıklı odacıklar tarafından oluşturulur. Bu odacıklarda müonun geçerken yol açtığı iyonlaşma, güçlü bir elektrik alanda yükseltilerek dış şeritlerde sinyal üretir. İz geçişinin konumu birkaç ns'lik zaman çözünürlüğü ile ölçülür. Üç DTO düzeneği fıçının İSB odacıkları ile birlikte yerleştirilmiştir. DTOlar aynı zamanda ikinci konum ölçümünü de sağlar. Sarmal mıknatıs 'deki fiber optik kabloların bağlanması Geçiş Işınımı İz Sürücüsü Uç apak İzgeölçerinin AAO-I ve İSB Büyük Diskleri Levhalı Ön aloriölçerler üon Fıçı Simitselinin Bobinleri ( montajının ilk evresi boyunca) Simitsel bobinlerinin yakınlarında kurulan Fıçı'nın İSB/DTO istasyonları atot Şerit Odacığı Atlas algıcında merkezlenmiş Simitsel düzenek 82 km üstüniletken tel içerir ve tasarım akımı amperdir. Sıvı Argon aloriölçer üon Algıçları Nokta algıcın uç kapak kısmı arıiletken İz Sürücü Fıçı Silikon Şerit Algıçlar Nokta algıçlar Uç apak aloriölçerleri Simitsel mıknatıslar Sarmal ıknatıs

4 side_-202-t.pdf 6:7 P aloriölçerler her 25 nanosaniyede bir algıcın ortasında meydana gelen proton-proton çarpışmalarında üretilen yüzlerce yüklü parçacığın izini ölçebilir. Çarpışma noktasına en yakın olanların en yüksek hassaslıkta olduğu eş merkezli izleme algıçları katmanlarından oluşur. Çarpışan demetler saniyede milimetrekare başına parçacığa ulaşan akı değerleriyle yoğun düzeyde ışınım üretir; bu durum da algıç ve okuma elektroniği için ışınıma dayanıklılığı ilk öncelik yapar. Bununla birlikte parçacıkların izlerini bozmamak için 'daki malzeme miktarının en aza indirgenmesi gerekir. bilim insanları, 0. mm'den daha az bir hata payıyla üretilmiş çok hafif karbon fiber destek ve soğutucu yapının yanı sıra ışınıma dayanıklı elektronik algıç bileşenleri geliştirmek amacıyla dünyanın dört bir yanındaki bilim insanları ve sanayicilerle kapsamlı bir iş birliği yapmışlardır. Nokta ve Silikon Şerit Algıçlar Geçiş Işınımı İz Sürücüsü - GIİS Çarpışma noktasından daha ötede, her birinin merkezinde yüksek gerilimde tutulan bir tel olan yüz binlerce gaz dolu kamış tan oluşan Geçiş Işınımı İz Sürücüsü bulunur. amıştan geçen yüklü parçacıklar gazı iyonlaştırarak elektriksel atmalar üretir. Atmanın zamanlaması, parçacık izi ve tel arasındaki uzaklığın 0.7 mm hassasiyetinde ölçülmesine izin verir. amış tüpler arasındaki özel malzemeler elektronların buradan geçerken X ışını üretmesine neden olur. Bu ışınlar da Nokta algıcın dışında bulunan arıiletken İz 'ın elektronları diğer parçacıklardan Sürücü, silikon minişerit duyarga ayırmasına yardımcı olan bir özelliktir. katmanları ile yüklü parçacıkları hassas bir şekilde (20 mikron) izlemeye devam eder. Silikon 60m2 lik bir alan kaplar ve üzerindeki 6 milyondan fazla okuma şeridi, özel yapım ışınıma dayanıklı ASI'lere bağlıdır. Algıçta 30 kw'a kadar ulaşan güç yayınımı buharlaşmalı soğutma sistemi tarafından silikon sıcaklığını -7 de tutacak şekilde emilir. Herbir çarpışmada üretilen yüzlerce parçacık izini tek tek ayrıştırabilmek için çarpışma bölgesi yakınlarında yüksek hassasiyet ve verimlilikte yarıiletken algıç birimlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Çarpışma noktasına en yakın algıç katmanı, 4 mikrondan daha hassas bir şekilde parçacık konumlarını çözebilen 80 milyon minik dikdörtgen nokta içerir. Nokta algıçlar ışınıma yüksek dayanıklılık sağlayan gelişmiş silikon teknolojisi kullanırlar. GIİS fıçının denetlemeden geçişi erkezsel Sarmal erkezsel Sarmal, İç Algıcın dışında bulunmaktadır. Sıvı helyum ile soğutulan 9 kilometre uzunluğunda üstüniletken kablolardan yapılmış 5 tonluk sarım, 8000 Amperlik elektrik akımı sayesinde 2 Teslalık manyetik alan üretir. Güçlü manyetik alan yüklü parçacıkların gezingelerinin bükülmesine neden olur. Bu parçacıkların izlerin oluşturduğu yay, herbir parçacığın momentumunun ve elektrik yükünün belirlenmesi için önemli bilgiler sağlar. üon İzgeölçeri İç algıcı çevreleyen aloriölçerler, çarpışmalarda üretilen yüklü ve yüksüz parçacıkların çoğunun enerjisini soğurur ve ölçer. aloriölçerde bırakılan enerji algılanır ve veri toplama elektronik devreleri tarafından okunan elektrik sinyallerine dönüştürülür. kaloriölçerleri gelen parçacıkları soğuran ve enerjilerini daha düşük enerjili büyük parçacık çağlayanlarına (sağanaklarına) dönüştüren birçok yoğun levha katmanından oluşur. Soğurucu levhalar arasında, parçacık çağlayanlarını kaydeden ve enerjiyle orantılı sinyal üreten, parçacıklara duyarlı ince algıç katmanları bulunmaktadır. çarpışmalarda üretilen parçacıklardan öncelikli olarak elektron ve fotonların enerjilerini soğurur ve ölçer. Örnekleme malzemesi olarak, sıvı argon ve kurşun kullanılan ve sık aralıklarda yerleştirilmiş soğurucu katmanlar kullanılmıştır. Sıvı argondaki parçacık sağanaklarının ürettiği iyonlar apton kıvıluçlar tarafından elektrik sinyalleri şeklinde okunurlar. Elektromanyetik aloriölçer tarafından durdurulmayan parçacıkların enerjilerini ölçer. Soğurucu katmanlar çeliktendir ve yüklü parçacıklar içinden geçtiğinde ışık yayan plastik levhalar parçacık çağlayanlarını örneklendirir. Optik fiberlerin ilettiği ışık atmaları foto çoğaltıcı tüpler tarafından elektronik sinyallere dönüştürülürler. 'nin soğurucu levhaları kapsamının tüm açısında aynı tepkiyi sağlayan özgün bir akordiyon şeklinde sahiptir. aloriölçerdeki 'den fazla kanalı okumak için kanal başına watt'ın onda birinden dah az güç tüketen ışınıma dayanıklı okuma düzenekleri tasarlanmıştır. Hadronik aloriölçerin yenilikçi geometrisi demete radyal yönde yerleştirilmiş parıldayan levhalar sayesinde kaloriölçer birimlerinin tasarımını ve okuma fiberlerinin yerleştirilmesini basitleştirir. Bu da algıcın tek tip tepki vermesini ve kaloriölçer okumasının daha uygun bölümlendirilmesini sağlar. Foto çoğaltıcı tüpleri ve algıç elektroniklerini tutan çekmece düzeneği bakımı kolaylaştırmak için, takoz şekilli birimin dışına kaydırılabilir. 256 çekmecenin her biri yalnızca 3 optik fiber tarafından kontrol edilir ve okunur. Uç apak ve Ön aloriölçerler Proton demetlerinin yakınındaki yüksek ışınım seviyeli bölgede hadronik enerji ölçümleri için bakır ve tungsten soğurucularla Argon kaloriölçerler kullanılır. Bu ışınıma dayanıklı algıçlar kaloriölçerin kabul alanını, çarpışma noktası etrafındaki katı açının neredeyse tamamına kadar genişletir. in Fıçı apağı üon İzgeölçeri müonların elektrik yüklerini ve momentumlarını ölçmek için tasarlanmıştır. üonlar elektronlara çok benzer ama onlardan 200 kat daha kütleli parçacıklardır. aloriölçerden soğurulmadan geçebilirler. üonların gezingelerinin ikinci bir güçlü mıknatıs takımı (sarmal mıknatıstan sonra) tarafından bükülmesi sayesinde, yükleri ve momentumları hesaplanabilmektedir. İzlenen Sürüklenme Boruları (İSB) atot Şerit Odacıkları (ŞO) Fıçı ve Uç apak Simitselleri İSBler eksenleri boyunca çekilmiş ve yüksek gerilimde tutulan anot tellerin olduğu 3 cm'lik gaz dolu tüp dizilerinden yapılmıştır. İyonlaşma sonucu oluşan elektronların tellere doğru sürüklenme sürelerinin ölçümü sayesinde, müonların konumları 80 µm hassasiyetle belirlenebilir. İSBler fıçıda üç silindirik kabuk şeklinde kurulmuştur. Uç apak'ta ise, eksenine dik üç tekerlek şeklini alır. Işınım ardalanının çok yüksek olduğu müon düzeneğinin iç tabakasında, müon gezingelerini ölçmek için ŞOlar kullanılır. Dar metal katot şeritler arasına yerleştirilmiş sık aralıklı paralel anot tellerden oluşan ince dizilerdir. Odacığı geçen müonların oluşturduğu iyonlaşmış gazların şeritlerde ürettikleri elektrik sinyalleri 60µm hassasiyetle konum ölçümü yapılmasını sağlar. üonların gezingelerini eğmek amacıyla güçlü bir manyetik alan üretmek için algıcı kaloriölçer hacminin dışında son derece büyük bir hava özlü simitsel mıknatıs düzeneği kullanır. Büyük hacimli manyetik alanın geniş bir açısal kapsama alanı vardır ve şiddeti 4,7 Tesla'ya kadar çıkar. Az Aralıklı Odacıklar (AAO) Dirençli Tabaka Odacıkları (DTO) Uç apakta, dirençli tabakalar arasındaki ince bir boşluğa sık aralıklarla yerleştirilen tellerin bulunduğu dört odacık katmanı vardır. Tellerden ve dış şeritlerden gelen iyonlaşma sinyalleri tetikleme birimlerine gönderilir. Farklı tetikleme istasyonlardan gelen bu veriler tetikleme birimlerde BHÇ demetlerinin bohça çakışma süresi olan her 25 ns de bir, enerjik müonların oluşup oluşmadıklarının belirlenmesinde kullanılır. AAOlar aynı zamanda eğici manyetik alan olmayan yönde konum bilgisi de verir. Fıçıda tetikleme küçük aralıklı odacıklar tarafından oluşturulur. Bu odacıklarda müonun geçerken yol açtığı iyonlaşma, güçlü bir elektrik alanda yükseltilerek dış şeritlerde sinyal üretir. İz geçişinin konumu birkaç ns'lik zaman çözünürlüğü ile ölçülür. Üç DTO düzeneği fıçının İSB odacıkları ile birlikte yerleştirilmiştir. DTOlar aynı zamanda ikinci konum ölçümünü de sağlar. Sarmal mıknatıs 'deki fiber optik kabloların bağlanması Geçiş Işınımı İz Sürücüsü Uç apak İzgeölçerinin AAO-I ve İSB Büyük Diskleri Levhalı Ön aloriölçerler üon Fıçı Simitselinin Bobinleri ( montajının ilk evresi boyunca) Simitsel bobinlerinin yakınlarında kurulan Fıçı'nın İSB/DTO istasyonları atot Şerit Odacığı Atlas algıcında merkezlenmiş Simitsel düzenek 82 km üstüniletken tel içerir ve tasarım akımı amperdir. Sıvı Argon aloriölçer üon Algıçları Nokta algıcın uç kapak kısmı arıiletken İz Sürücü Fıçı Silikon Şerit Algıçlar Nokta algıçlar Uç apak aloriölçerleri Simitsel mıknatıslar Sarmal ıknatıs

5 side_2-202-t.pdf 6:27 P İşbirliği Veri Toplama ve Hesaplama saniyede yaklaşık bir milyar proton-proton çarpışmasını yine saniyede 60 milyon megabayt'tan daha fazla bir bütünleşik veri hacmi kullanarak gözlemlemek üzere tasarlanmıştır. Ancak, bu olaylardan yalnızca birkaçı yeni buluşlara yol açabilecek ilginç özellikler içerir., veri girişini işlenebilir seviyelere indirmek için, çok seviyeli özel bir hesaplama yöntemi kullanır. Bu tetikleme yöntemi fizik çözümlemelerinde ilgi çekici olan olayları bazı ayırt edici özelliklerini kullanarak seçer. Hesaplama tetikleme düzeneği üç aşamalı seçim süreci uygular. Seviye- tetiklemesi her 25 ns demet geçişi aralığındaki bir ham veri alt kümesini işleyen özelleştirilmiş elektronik devrelerden oluşan büyük ölçüde paralel bir düzenektir. Bir olayın verisinin saklanmasına olay meydana geldikten sonraki iki mikrosaniyeden daha kısa bir sürede karar verilir ve saklanacak olay ardışık düzenli depolardan geri alınır. Saniyedeki 40 milyon bohça çakışmasından 'den daha azı Seviye-'i geçer. 'ta veri depolanması ve çözümlenmesi yazılım teknolojisinde, veri işleme ve depolanmasında çok büyük zorluklar sunmaktadır. Her yıl birkaç petabayt (petabayt = milyon gigabayt) veri kaydedilir ve dünya genelindeki fizikçiler tarafından paylaşılarak çözümlenir. Gerekli bilgi işlem kaynakları yeni genel veri ÖRGÜ düzeneğiyle iletişimde bulunan dünya genelinde yaklaşık tek çekirdekli işlemciye karşılık gelir. deneyi dünyada genelindeki kurumlarda bulunan bilim insanlarının deneyin çalıştırılmasının ve bakımının sorumluluğunu paylaştıkları bir işbirliğiyle kurulmuştur. 'taki işin büyük kısmı bilim insanlarının kendi kurumlarındaki küçük çalışma takımları ile yapılır. Algıç bileşenleri ERN'e getirilmeden önce işbirliği yapan kurumlarda geliştirilip, üretilmiş ve denetlenmiştir. ERN'e gelen parçalar önce büyük algıç düzenekleri olarak birleştirilip denenmiş ve daha sonra yeraltındaki mağaraya kurulmuştur. Benzer şekilde, verileri tüm işbirliği üyelerine açıktır ve dünyadaki fizikçileri farklı fizik konularında çözümlemeler yaparlar. deneyi projesinde çalışan yaklaşık 000 öğrenci için mükemmel bir ortam sağlar. Lisans üstü öğrenciler 'ın işletilmesinde ve fizik çözümlemelerinde önemli bir rol oynarlar, ve bir çoğu mezun olduktan sonra yeteneklerini bilim, tıp, sanayi, yönetim, finans ve gazetecilik gibi birçok çeşitli alanda uygulamaya devam ederler. ERN'deki deneyinde işbirliği işbirliği aloriölçer elektronikleri aloriölçer okuma altdüzeneklerinin kurulumu Seviye-2 tetiklemesi herbir olay için Seviye-'de tespit edilen belirli ilgi bölgelerini daha ayrıntılı bir şekilde çözümleyen büyük bir özel işlemciler dizisidir. Bu arada tüm olayın verisi depolarda toplanır. Saniyede birkaç bin olay Seviye-2'den geçer ve verilerini Seviye-3'e aktarır. Seviye-3 tetiklemesi tüm verinin ayrıntılı olarak çözümlemesini yapan büyük bir işlemci çiftliğidir. Saniyede yaklaşık 200 olay Seviye-3 çözümlemesinden sonra geriye kalır ve bunlar çevrimdışı çözümleme için veri depolama düzeneklerine aktarılır. Tetikleme bileşenleri üzerinde çalışma Birleştirme ve urulum İşletim her biri mağaraya indirilmek zorunda olan ve doğru bir dizide kurulması gereken binlerce gelişmiş algıç kısımlarıyla kocaman (yedi katlı) üç boyutlu bir yapboz gibidir. Ayrıca mağarası tüm algıç düzeneğinin güvenli bir şekilde çalıştırılmasına izin veren gaz ve soğutma düzeneklerinin yanı sıra tüm yerel kontrol ve okuma elektroniğini barındırır. 4 TeV'e varabilecek enerjilerde protonların kafa kafaya çarpışmalarının ürünlerini gözlemlemekte ve kaydetmektedir. En az 5 yıl çalışacak olan bu büyük deney programının maddenin temel parçacıkları ve bunları bir arada tutan kuvvetlerle ilgili birçok cevaplanmamış soruya ışık tutması beklenmektedir. uazzam büyüklükteki verisi işbirliğindeki tüm bilim insanları arasında paylaştırılmakta, dünya genelindeki üniversite ve deneyevlerinde çözümlenmektedir. 2003'te başlayarak, 24 saat çalışan yüzlerde insan bu yapbozu, onu çevreleyen alt yapısını ve kontrol düzeneklerini bir araya getirmişlerdir. Bu deney, binlerce hassas kurulum ve yerleştirme işlemi gerektiren binlerce kilometre kablo, fiber ve destek düzeneklerine bağlı boruları içermektedir. Algıç kısımları kuruldukça bunlar bağlanmış, ilk deneyevi ölçümleriyle karşılaştırılarak verimlerinin düşmediğinden emin olmak için denenmiş ve çalıştırılmıştır. Fıçı kriyostatın mağaraya indirilmesi 'ın ana bileşenleri 'ın Ana ontrol Odası Zorluk Devam Ediyor... aloriölçeri üon İzgeölçeri Sarmal ve Simitsel ıknatıslar Veri Toplama ve Hesaplama deneyinin bu uzun yaşam süresi boyunca muhakkak yeni, beklenmeyen sorular ortaya çıkacak ve bunları cevaplamak için deneyinin düzenek yükseltmeleri ile daha da geliştirilmesine ihtiyaç duyulacaktır. bilim insanları parçacıkların dünyasının gizemlerini araştırmak için imkanlarımızı genişletmek ve ilerletmek amacıyla yeni gelişmelerden yararlanarak sürekli olarak teknolojideki yenilikleri takip etmektedirler. Deneyi ERN, H-2 enevre 23 E-posta: Fax: atlas.ch de çevrimiçi bilim insanları, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda doğanın temel süreçlerini araştırmak için daha önce eşi benzeri görülmemiş boyutta ve karmaşıklıkta bir algıç tasarlamak zorunda kaldılar. üksek hızda veri toplamak için daha az enerji tüketen, ışımaya dayanıklı elektronik devreleri geliştirmek, ve hafif ancak güçlü destek yapıları üretmek için yeni teknolojilerin bulunması gerekti. 46 m uzunluğundaki ve 25 m yüksekliğindeki algıcı, parçacık fiziği deneyleri için şimdiye kadar tasarlanan en büyük ve en ayrıntılı algıçtır., ERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda veri almanın olağanüstü zorluklarına çözüm bulmak için sanayiyle yakın işbirliği içinde çalışan dünya genelindeki 38 ülkeden 74 üniversite ve deneyevinden 3000 bilim insanının çabasının ürünüdür. Deneyi 202 ERN Aug 202 Teknik Zorluklar atlas.ch

6 side_2-202-t.pdf 6:27 P İşbirliği Veri Toplama ve Hesaplama saniyede yaklaşık bir milyar proton-proton çarpışmasını yine saniyede 60 milyon megabayt'tan daha fazla bir bütünleşik veri hacmi kullanarak gözlemlemek üzere tasarlanmıştır. Ancak, bu olaylardan yalnızca birkaçı yeni buluşlara yol açabilecek ilginç özellikler içerir., veri girişini işlenebilir seviyelere indirmek için, çok seviyeli özel bir hesaplama yöntemi kullanır. Bu tetikleme yöntemi fizik çözümlemelerinde ilgi çekici olan olayları bazı ayırt edici özelliklerini kullanarak seçer. Hesaplama tetikleme düzeneği üç aşamalı seçim süreci uygular. Seviye- tetiklemesi her 25 ns demet geçişi aralığındaki bir ham veri alt kümesini işleyen özelleştirilmiş elektronik devrelerden oluşan büyük ölçüde paralel bir düzenektir. Bir olayın verisinin saklanmasına olay meydana geldikten sonraki iki mikrosaniyeden daha kısa bir sürede karar verilir ve saklanacak olay ardışık düzenli depolardan geri alınır. Saniyedeki 40 milyon bohça çakışmasından 'den daha azı Seviye-'i geçer. 'ta veri depolanması ve çözümlenmesi yazılım teknolojisinde, veri işleme ve depolanmasında çok büyük zorluklar sunmaktadır. Her yıl birkaç petabayt (petabayt = milyon gigabayt) veri kaydedilir ve dünya genelindeki fizikçiler tarafından paylaşılarak çözümlenir. Gerekli bilgi işlem kaynakları yeni genel veri ÖRGÜ düzeneğiyle iletişimde bulunan dünya genelinde yaklaşık tek çekirdekli işlemciye karşılık gelir. deneyi dünyada genelindeki kurumlarda bulunan bilim insanlarının deneyin çalıştırılmasının ve bakımının sorumluluğunu paylaştıkları bir işbirliğiyle kurulmuştur. 'taki işin büyük kısmı bilim insanlarının kendi kurumlarındaki küçük çalışma takımları ile yapılır. Algıç bileşenleri ERN'e getirilmeden önce işbirliği yapan kurumlarda geliştirilip, üretilmiş ve denetlenmiştir. ERN'e gelen parçalar önce büyük algıç düzenekleri olarak birleştirilip denenmiş ve daha sonra yeraltındaki mağaraya kurulmuştur. Benzer şekilde, verileri tüm işbirliği üyelerine açıktır ve dünyadaki fizikçileri farklı fizik konularında çözümlemeler yaparlar. deneyi projesinde çalışan yaklaşık 000 öğrenci için mükemmel bir ortam sağlar. Lisans üstü öğrenciler 'ın işletilmesinde ve fizik çözümlemelerinde önemli bir rol oynarlar, ve bir çoğu mezun olduktan sonra yeteneklerini bilim, tıp, sanayi, yönetim, finans ve gazetecilik gibi birçok çeşitli alanda uygulamaya devam ederler. ERN'deki deneyinde işbirliği işbirliği aloriölçer elektronikleri aloriölçer okuma altdüzeneklerinin kurulumu Seviye-2 tetiklemesi herbir olay için Seviye-'de tespit edilen belirli ilgi bölgelerini daha ayrıntılı bir şekilde çözümleyen büyük bir özel işlemciler dizisidir. Bu arada tüm olayın verisi depolarda toplanır. Saniyede birkaç bin olay Seviye-2'den geçer ve verilerini Seviye-3'e aktarır. Seviye-3 tetiklemesi tüm verinin ayrıntılı olarak çözümlemesini yapan büyük bir işlemci çiftliğidir. Saniyede yaklaşık 200 olay Seviye-3 çözümlemesinden sonra geriye kalır ve bunlar çevrimdışı çözümleme için veri depolama düzeneklerine aktarılır. Tetikleme bileşenleri üzerinde çalışma Birleştirme ve urulum İşletim her biri mağaraya indirilmek zorunda olan ve doğru bir dizide kurulması gereken binlerce gelişmiş algıç kısımlarıyla kocaman (yedi katlı) üç boyutlu bir yapboz gibidir. Ayrıca mağarası tüm algıç düzeneğinin güvenli bir şekilde çalıştırılmasına izin veren gaz ve soğutma düzeneklerinin yanı sıra tüm yerel kontrol ve okuma elektroniğini barındırır. 4 TeV'e varabilecek enerjilerde protonların kafa kafaya çarpışmalarının ürünlerini gözlemlemekte ve kaydetmektedir. En az 5 yıl çalışacak olan bu büyük deney programının maddenin temel parçacıkları ve bunları bir arada tutan kuvvetlerle ilgili birçok cevaplanmamış soruya ışık tutması beklenmektedir. uazzam büyüklükteki verisi işbirliğindeki tüm bilim insanları arasında paylaştırılmakta, dünya genelindeki üniversite ve deneyevlerinde çözümlenmektedir. 2003'te başlayarak, 24 saat çalışan yüzlerde insan bu yapbozu, onu çevreleyen alt yapısını ve kontrol düzeneklerini bir araya getirmişlerdir. Bu deney, binlerce hassas kurulum ve yerleştirme işlemi gerektiren binlerce kilometre kablo, fiber ve destek düzeneklerine bağlı boruları içermektedir. Algıç kısımları kuruldukça bunlar bağlanmış, ilk deneyevi ölçümleriyle karşılaştırılarak verimlerinin düşmediğinden emin olmak için denenmiş ve çalıştırılmıştır. Fıçı kriyostatın mağaraya indirilmesi 'ın ana bileşenleri 'ın Ana ontrol Odası Zorluk Devam Ediyor... aloriölçeri üon İzgeölçeri Sarmal ve Simitsel ıknatıslar Veri Toplama ve Hesaplama deneyinin bu uzun yaşam süresi boyunca muhakkak yeni, beklenmeyen sorular ortaya çıkacak ve bunları cevaplamak için deneyinin düzenek yükseltmeleri ile daha da geliştirilmesine ihtiyaç duyulacaktır. bilim insanları parçacıkların dünyasının gizemlerini araştırmak için imkanlarımızı genişletmek ve ilerletmek amacıyla yeni gelişmelerden yararlanarak sürekli olarak teknolojideki yenilikleri takip etmektedirler. Deneyi ERN, H-2 enevre 23 E-posta: Fax: atlas.ch de çevrimiçi bilim insanları, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda doğanın temel süreçlerini araştırmak için daha önce eşi benzeri görülmemiş boyutta ve karmaşıklıkta bir algıç tasarlamak zorunda kaldılar. üksek hızda veri toplamak için daha az enerji tüketen, ışımaya dayanıklı elektronik devreleri geliştirmek, ve hafif ancak güçlü destek yapıları üretmek için yeni teknolojilerin bulunması gerekti. 46 m uzunluğundaki ve 25 m yüksekliğindeki algıcı, parçacık fiziği deneyleri için şimdiye kadar tasarlanan en büyük ve en ayrıntılı algıçtır., ERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'nda veri almanın olağanüstü zorluklarına çözüm bulmak için sanayiyle yakın işbirliği içinde çalışan dünya genelindeki 38 ülkeden 74 üniversite ve deneyevinden 3000 bilim insanının çabasının ürünüdür. Deneyi 202 ERN Aug 202 Teknik Zorluklar atlas.ch

Boğaziçi Üniversitesi. 21 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4

Boğaziçi Üniversitesi. 21 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4 - Algıç Fiziği 2 --Saime Gürbüz Boğaziçi Üniversitesi 21 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4 2 1 2 3 Cevaplar için tesekkürler Dalida! 4 3 4 Parıldak Sayacı Plastik Plastik veya veya Kristal Kristal

Detaylı

Theory Tajik (Tajikistan)

Theory Tajik (Tajikistan) Q3-1 Büyük Hadron Çarpıştırıcısı Bu probleme başlamadan önce ayrı bir zarfta verilen genel talimatları lütfen okuyunuz. Bu görevde, CERN de bulunan parçacık hızlandırıcısının LHC ( Büyük Hadron Çarpıştırıcısı)

Detaylı

Müon Spektrometresi. Müonlar elektronlara benzerler fakat kütleleri elektronun kütlesinden yaklaşık 200 kat fazladır. Müon spektrometresi P T

Müon Spektrometresi. Müonlar elektronlara benzerler fakat kütleleri elektronun kütlesinden yaklaşık 200 kat fazladır. Müon spektrometresi P T ATLAS BIS MDT Kadri ÖZDEMİR Müon Spektrometresi Müonlar elektronlara benzerler fakat kütleleri elektronun kütlesinden yaklaşık 200 kat fazladır. Müon spektrometresi P T > 300 GeV/c durumları için ΔP T

Detaylı

ATLAS Dünyası. Standart Model. ATLAS ağ sayfası Karşımadde

ATLAS Dünyası. Standart Model. ATLAS ağ sayfası  Karşımadde Fizikçiler dünyanın ne olduğunu ve onu neyin bir arada tuttuğunu açıklayan isimli bir kuram geliştirmişlerdir. yüzlerce parçacığı ve karmaşık etkileşmeleri yalnızca aşağıdakilerle açıklayabilen bir kuramdır:

Detaylı

Boğaziçi Üniversitesi. 20 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4

Boğaziçi Üniversitesi. 20 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4 - Algıç Fiziği --Saime Gürbüz Boğaziçi Üniversitesi 20 Temmuz 2015 - CERN Türk Öğretmen Çalıştayı 4 2 3 4 Algıç Nedir? Algılamak görmek midir? Görmek gerekli ve yeterli midir? Doğa(fizik) olaylarını algılamamızı

Detaylı

ATLAS Higgs Araştırmalarında En Yeni Sonuçlar

ATLAS Higgs Araştırmalarında En Yeni Sonuçlar ATLAS Higgs Araştırmalarında En Yeni Sonuçlar Resim 1: ATLAS ın 2012 de kaydettiği, Higgs in dört elektrona bozunma adayı. 4 Temmuz 2012 de, ATLAS deneyi, Higgs Bozonu araştırmalarındaki güncellenmiş sonuçlarının

Detaylı

20.03.2012. İlk elektronik mikroskobu Almanya da 1931 yılında Max Knoll ve Ernst Ruska tarafından icat edilmiştir.

20.03.2012. İlk elektronik mikroskobu Almanya da 1931 yılında Max Knoll ve Ernst Ruska tarafından icat edilmiştir. SERKAN TURHAN 06102040 ABDURRAHMAN ÖZCAN 06102038 1878 Abbe Işık şiddetinin sınırını buldu. 1923 De Broglie elektronların dalga davranışına sahip olduğunu gösterdi. 1926 Busch elektronların magnetik alanda

Detaylı

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004

GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞ ENERJİSİ VE FOTOVOLTAİK PİLLER SAADET ALTINDİREK 2011282004 GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ VE GÜNEŞ ENERJİSİ GÜNEŞİN ÖZELLİKLERİ Güneşin merkezinde, temelde hidrojen çekirdeklerinin kaynaşmasıyla füzyon reaksiyonu

Detaylı

X-Işınları. 4. Ders: X-ışını sayaçları. Numan Akdoğan.

X-Işınları. 4. Ders: X-ışını sayaçları. Numan Akdoğan. X-Işınları 4. Ders: X-ışını sayaçları Numan Akdoğan akdogan@gyte.edu.tr Gebze Yüksek Teknoloji Enstitüsü Fizik Bölümü Nanomanyetizma ve Spintronik Araştırma Merkezi (NASAM) X-ışını sayaç çeşitleri 1. Fotoğraf

Detaylı

Yıldızların: Farklı renkleri vardır. Bu, onların farklı sıcaklıklarda olduklarını gösterir. Daha sıcak yıldızlar, ömürlerini daha hızlı tüketirler.

Yıldızların: Farklı renkleri vardır. Bu, onların farklı sıcaklıklarda olduklarını gösterir. Daha sıcak yıldızlar, ömürlerini daha hızlı tüketirler. Yıldızların Hayatı Yıldızların: Farklı renkleri vardır Bu, onların farklı sıcaklıklarda olduklarını gösterir Daha sıcak yıldızlar, ömürlerini daha hızlı tüketirler. Yıldız Oluşum Bölgeleri Evren, yıldız

Detaylı

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri

Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu. Test 1 in Çözümleri 7 Büyük Patlama ve Evrenin Oluşumu 225 Test 1 in Çözümleri 1. Elektrikçe yüksüz parçacıklar olan fotonların kütleleri yoktur. Işık hızıyla hareket ettikleri için atom içerisinde bulunamazlar. Fotonlar

Detaylı

ALGIÇ FİZİĞİ CERN TTP 5 PROGRAMI ŞUBAT 2016

ALGIÇ FİZİĞİ CERN TTP 5 PROGRAMI ŞUBAT 2016 ALGIÇ FİZİĞİ CERN TTP 5 PROGRAMI ŞUBAT 2016 Algı, psikoloji ve bilişsel bilimlerde duyusal bilginin alınması, yorumlanması, seçilmesi ve düzenlenmesi anlamına gelir. Algılamak sadece görmek midir? Algılamak

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : FĐZĐKSEL OLAYLAR ÜNĐTE 3 : YAŞAMIMIZDAKĐ ELEKTRĐK (MEB)

ÖĞRENME ALANI : FĐZĐKSEL OLAYLAR ÜNĐTE 3 : YAŞAMIMIZDAKĐ ELEKTRĐK (MEB) ÖĞENME ALANI : FZKSEL OLAYLA ÜNTE 3 : YAŞAMIMIZDAK ELEKTK (MEB) B ELEKTK AKIMI (5 SAAT) (ELEKTK AKIMI NED?) 1 Elektrik Akımının Oluşması 2 Elektrik Yüklerinin Hareketi ve Yönü 3 ler ve Özellikleri 4 Basit

Detaylı

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION)

PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) PÜSKÜRTME ŞEKİLLENDİRME (SPRAY FORMING / SPRAY DEPOSITION) Püskürtme şekillendirme (PŞ) yöntemi ilk olarak Osprey Ltd. şirketi tarafından 1960 lı yıllarda geliştirilmiştir. Günümüzde püskürtme şekillendirme

Detaylı

Parçacık Algıçları. Gökhan Ünel / UCI. !! Türk Öğretmenler Programı -2. ! Temmuz 2014

Parçacık Algıçları. Gökhan Ünel / UCI. !! Türk Öğretmenler Programı -2. ! Temmuz 2014 Parçacık Algıçları Gökhan Ünel / UCI!! Türk Öğretmenler Programı -2! Temmuz 2014 Parçacık Fiziği fiziği Kozmoloji Nükleer Fizik fizik Katıhal Fiziği Astronomi Astrofizik Küçük Kimya-biyoloji Kimya-Biyoloji

Detaylı

Hazırlayan: Tugay ARSLAN

Hazırlayan: Tugay ARSLAN Hazırlayan: Tugay ARSLAN ELEKTRİKSEL TERİMLER Nikola Tesla Thomas Edison KONULAR VOLTAJ AKIM DİRENÇ GÜÇ KISA DEVRE AÇIK DEVRE AC DC VOLTAJ Gerilim ya da voltaj (elektrik potansiyeli farkı) elektronları

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

11.1. ELEKTRONİK ATEŞLEME SİSTEMLERİ ( ELECTRONIC IGNATION )

11.1. ELEKTRONİK ATEŞLEME SİSTEMLERİ ( ELECTRONIC IGNATION ) 11. DİĞER ELEKTRONİK SİSTEMLER 11.1. ELEKTRONİK ATEŞLEME SİSTEMLERİ ( ELECTRONIC IGNATION ) Elektronik ateşlemenin diğerlerinden farkı, motorun her durumda ateşleme zamanlamasının hassas olarak hesaplanabilmesidir.

Detaylı

BAHAR YARIYILI FİZİK 2 DERSİ. Doç. Dr. Hakan YAKUT. Fizik Bölümü

BAHAR YARIYILI FİZİK 2 DERSİ. Doç. Dr. Hakan YAKUT. Fizik Bölümü 2015-2016 BAHAR YARIYILI FİZİK 2 DERSİ Doç. Dr. Hakan YAKUT SAÜ Fen Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümü Ofis: FEF A Blok, 3. Kat, Oda No: 812, İş tel.: 6092 (+90 264 295 6092) BÖLÜM 7 MANYETİK ALANLAR 2 İÇERİK

Detaylı

CMS DEKİ CASTOR KALORİMETRESİNDE KULLANILAN FOTO-ÇOĞALTICI TÜPLERİN ZAMAN YANITLAMA PARAMETRELERİ VE SONUÇLARI* 1

CMS DEKİ CASTOR KALORİMETRESİNDE KULLANILAN FOTO-ÇOĞALTICI TÜPLERİN ZAMAN YANITLAMA PARAMETRELERİ VE SONUÇLARI* 1 CMS DEKİ CASTOR KALORİMETRESİNDE KULLANILAN FOTO-ÇOĞALTICI TÜPLERİN ZAMAN YANITLAMA PARAMETRELERİ VE SONUÇLARI* 1 The Timing Parameters and Results of the CMS-CASTOR Calorimeter s Phototubes Zahide DEMİR

Detaylı

1. ATOMLA İLGİLİ DÜŞÜNCELER

1. ATOMLA İLGİLİ DÜŞÜNCELER 1. ATOMLA İLGİLİ DÜŞÜNCELER Democritus Maddenin tanecikli yapıda olduğunu ileri sürmüş ve maddenin bölünemeyen en küçük parçasına da atom (Yunanca a-tomos, bölünemez ) adını vermiştir Lavoisier Gerçekleştirdiği

Detaylı

CMS Magnet Testte Alınan CASTOR Local Datalarının (LED ve Pedestal) Analizi SEMİRAY GİRGİS

CMS Magnet Testte Alınan CASTOR Local Datalarının (LED ve Pedestal) Analizi SEMİRAY GİRGİS CMS Magnet Testte Alınan CASTOR Local Datalarının (LED ve Pedestal) Analizi Global datanın DQM Offline analizi SEMİRAY GİRGİS ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ 1 1 İÇERİK CASTOR neden tasarlandı? CASTORDA neler araştırılacak?

Detaylı

Dairesel Olarak Hareket Eden Dinamik Bir Lineer Motor

Dairesel Olarak Hareket Eden Dinamik Bir Lineer Motor Dairesel Olarak Hareket Eden Dinamik Bir Lineer Motor Beckhoff un ürettiği yeni XTS sürücü sistemi (extended Transport System) makine mühendisliğine yeni bir özgürlük yelpazesi sunuyor. Denenmiş ve test

Detaylı

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak

RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu. Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak RÖNTGEN FİZİĞİ X-Işını oluşumu Doç. Dr. Zafer KOÇ Başkent Üniversitesi Tıp Fak X-IŞINI TÜPÜ X-IŞINI TÜPÜ PARÇALARI 1. Metal korunak (hausing) 2. Havası alınmış cam veya metal tüp 3. Katot 4. Anot X-ışın

Detaylı

Bir fikrin üretilmesi ile uygulamaya

Bir fikrin üretilmesi ile uygulamaya Dünyanın en büyük parçacık fiziği araştırma laboratuvarı olan CERN de, araştırmacı kadrosunda çalışan fizikçilerden 10 kat daha fazla mühendis ve teknisyen çalışıyor. Bunun nedeni, CERN de yapılan araştırmaların,

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO: DENEY GRUP NO:

Detaylı

Hızlandırıcılar ve Çarpıştırıcılar

Hızlandırıcılar ve Çarpıştırıcılar Hızlandırıcılar ve Çarpıştırıcılar 1 Hızlandırıcı nedir? Çarpıştırıcı nedir? Parçacık hızlandırıcıları, elektrik yükü olan atomik veya atom-altı parçacıkları oldukça yüksek hızlara (ışık hızına bile oldukça

Detaylı

Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümü TOPOGRAFYA (HRT3351) Yrd. Doç. Dr. Ercenk ATA

Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümü TOPOGRAFYA (HRT3351) Yrd. Doç. Dr. Ercenk ATA Yıldız Teknik Üniversitesi İnşaat Fakültesi Harita Mühendisliği Bölümü 4. HAFTA KOORDİNAT SİSTEMLERİ VE HARİTA PROJEKSİYONLARI Coğrafi Koordinat Sistemi Yeryüzü üzerindeki bir noktanın konumunun enlem

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRİK ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİNE GİRİŞ LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI:

Detaylı

Bir fikrin üretilmesi ile uygulamaya

Bir fikrin üretilmesi ile uygulamaya Dünyan n en büyük parçac k fizi i ara t rma laboratuvar olan CERN de, ara t rmac kadrosunda çal an fizikçilerden 10 kat daha fazla mühendis ve teknisyen çal yor. Bunun nedeni, CERN de yap lan ara t rmalar

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY 4 BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK - 0 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY İÇİNDE SABİT SICAKLIKTA SİLİNDİRİK ISITICI BULUNAN DİKDÖRTGEN PRİZMATİK SAC KUTU YÜZEYLERİNDEN ZORLANMIŞ TAŞINIM

Detaylı

SOLARCOOL PANELİ İKLİMLENDİRME SİSTEMİ

SOLARCOOL PANELİ İKLİMLENDİRME SİSTEMİ SOLARCOOL PANELİ İKLİMLENDİRME SİSTEMİ Sedna Aire, sizlere SolarCool İklimlendirme Sistemini sunmaktan gurur duymaktadır. İki aşamalı bir split ya da paket iklimlendirme sistemine entegre edilmiş, tescilli

Detaylı

5 İki Boyutlu Algılayıcılar

5 İki Boyutlu Algılayıcılar 65 5 İki Boyutlu Algılayıcılar 5.1 CCD Satır Kameralar Ölçülecek büyüklük, örneğin bir telin çapı, objeye uygun bir projeksiyon ile CCD satırının ışığa duyarlı elemanı üzerine düşürülerek ölçüm yapılır.

Detaylı

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

Bölüm 7. Manyetik Alan ve. Manyetik Kuvvet. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley Bölüm 7 Manyetik Alan ve Manyetik Kuvvet Hedef Öğretiler Manyetik Kuvvet Manyetik Alan ve Manyetik Akı Manyetik Alanda Yüklerin hareketi Yarıiletkenlerde Manyetik Kuvvet hesabı Manyetik Tork Elektrik Motor

Detaylı

CERN DEKİ ATLAS DENEYİNİN ALT DETEKTÖRLERİNDEN MÜON ODACIKLARININ TEST ANALİZLERİ * Test Analyses of Muon chambers of ATLAS Detector at CERN *

CERN DEKİ ATLAS DENEYİNİN ALT DETEKTÖRLERİNDEN MÜON ODACIKLARININ TEST ANALİZLERİ * Test Analyses of Muon chambers of ATLAS Detector at CERN * CERN DEKİ ATLAS DENEYİNİN ALT DETEKTÖRLERİNDEN MÜON ODACIKLARININ TEST ANALİZLERİ * Test Analyses of Muon chambers of ATLAS Detector at CERN * Kadri ÖZDEMİR Fizik Anabilim Dalı Aysel KAYIŞ TOPAKSU Fizik

Detaylı

125 GeV Kütleli Yeni bir Parçacığın Gözlenmesi

125 GeV Kütleli Yeni bir Parçacığın Gözlenmesi 125 GeV Kütleli Yeni bir Parçacığın Gözlenmesi CMS Deneyi, CERN 4 Temmuz 2012 Özet Bugün, CERN deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı'ndaki (BHÇ) CMS deneyi araştırmacıları, CERN de ve Melbourne daki ICHEP 2012

Detaylı

4.1 denklemine yakından bakalım. Tanımdan α = dω/dt olduğu bilinmektedir (ω açısal hız). O hâlde eğer cisme etki eden tork sıfır ise;

4.1 denklemine yakından bakalım. Tanımdan α = dω/dt olduğu bilinmektedir (ω açısal hız). O hâlde eğer cisme etki eden tork sıfır ise; Deney No : M3 Deneyin Adı : EYLEMSİZLİK MOMENTİ VE AÇISAL İVMELENME Deneyin Amacı : Dönme hareketinde eylemsizlik momentinin ne demek olduğunu ve nelere bağlı olduğunu deneysel olarak gözlemlemek. Teorik

Detaylı

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com

KUTUP IŞINIMI AURORA. www.astrofotograf.com KUTUP IŞINIMI AURORA www.astrofotograf.com Kutup ışıkları, ya da aurora, genellikle kutup bölgelerinde görülen bir gece ışımasıdır. Aurora, gökyüzündeki doğal ışık görüntüleridir. Genelde gece görülen

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SEVİYENİN ÖLÇÜLMESİ Seviye Algılayıcılar Şamandıra Seviye Anahtarları Şamandıralar sıvı seviyesi ile yukarı ve aşağı doğru hareket

Detaylı

Kimyafull Gülçin Hoca

Kimyafull Gülçin Hoca 1.ÜNİTE MODERN ATOM TEORİSİ 1. BÖLÜM: Atomla İlgili Düşünceler 1. Dalton Atom Modeli 2. Atom Altı Tanecikler Elektronun Keşfi Protonun Keşfi Nötronun Keşfi 0 Kimyafull Gülçin Hoca DALTON ATOM MODELİ Democritus

Detaylı

Bölüm 1 Maddenin Yapısı ve Radyasyon. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU

Bölüm 1 Maddenin Yapısı ve Radyasyon. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Bölüm 1 Maddenin Yapısı ve Radyasyon Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU İÇİNDEKİLER X-ışınlarının elde edilmesi X-ışınlarının Soğrulma Mekanizması X-ışınlarının özellikleri X-ışını cihazlarının parametreleri

Detaylı

TURKFAB Tesisinin Araş0rma Potansiyeli, Kullanıcı Profili ve Üreteceği Katma Değer

TURKFAB Tesisinin Araş0rma Potansiyeli, Kullanıcı Profili ve Üreteceği Katma Değer THM- YUUP Projesi Genel Değerlendirme Çalıştayı 19-20 MART 2015 HTE, ANKARA ÜNİVERSİTESİ TURKFAB Tesisinin Araş0rma Potansiyeli, Kullanıcı Profili ve Üreteceği Katma Değer Orhan Çakır Ankara Univ. & I

Detaylı

PARÇALARI ORİJİNAL CUMMINS BİR FARK VAR. Daha Yaygın & Daha İyi Parçalar.

PARÇALARI ORİJİNAL CUMMINS BİR FARK VAR. Daha Yaygın & Daha İyi Parçalar. Her Parça Aynı Değildir. Daha Yaygın & Daha İyi Parçalar. Her An Yanınızda Daha İyi Bir Garanti. Genellikle fark yaratan şeyler gözle görülmez. Motor bileşenlerinin spesifikasyonlara uyması gerekir ve

Detaylı

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI

T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI ÖLÇME, DEĞERLENDİRME VE SINAV HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI 05-06. SINIF DEĞERLENDİRME SINAVI - 4 05-06.SINIF FEN BİLİMLERİ TESTİ (LS ) DEĞERLENDİRME SINAVI - 4 Adı ve Soyadı :... Sınıfı :... Öğrenci Numarası :... SORU SAISI : 80 SINAV

Detaylı

AKARSULARDA DEBİ ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ

AKARSULARDA DEBİ ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ AKARSULARDA DEBİ ÖLÇÜM YÖNTEMLERİ Akım Ölçümleri GİRİŞ Bir akarsu kesitinde belirli bir zaman dilimi içerisinde geçen su parçacıklarının hareket doğrultusunda birçok kesitten geçerek, yol alarak ilerlemesi

Detaylı

2. BÖLÜM AKSESUARLAR. HİDROLİK-PNÖMATİK Prof.Dr.İrfan AY

2. BÖLÜM AKSESUARLAR. HİDROLİK-PNÖMATİK Prof.Dr.İrfan AY 2. BÖLÜM AKSESUARLAR Aksesuar kelimesi, hidrolik devreyi tamamlayıcı elemanları içerir. 2.1 BORULAR VE HORTUMLAR Borular, hidrolik akışkanı taşıyan araçlardır. Dikişsiz çekme borular, pastan korunmak için

Detaylı

YGS Denemesi 01. III. Termodinamik enerjinin madde içinde nasıl yayıldığını ve nasıl iletildiğini inceler.

YGS Denemesi 01. III. Termodinamik enerjinin madde içinde nasıl yayıldığını ve nasıl iletildiğini inceler. Soru 1) YGS Denemesi 01 I. Mekanik cisimlerin hareketlerini ve nasıl etkileştiğini inceler. II. Elektrik maddenin yapısındaki elektron ve protonların sahip olduğu elektrik yükünü ve bu yüklerin neden olduğu

Detaylı

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır.

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır. ELEKTRİK AKIMI Potansiyelleri farklı olan iki iletken cisim birbirlerine dokundurulduğunda potansiyelleri eşit oluncaya kadar birinden diğerine elektrik yükü akışı olur. Potansiyeller eşitlendiğinde yani

Detaylı

ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİNDE KULLANILAN KAYNAKLAR

ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİNDE KULLANILAN KAYNAKLAR ELEKTRİK ENERJİSİ ÜRETİMİNDE KULLANILAN KAYNAKLAR Alternatör Elektrik elde etmek için bir mıknatısı iletken sargı içinde kendi çevresinde döndürmemiz yeterlidir. Manyetik alanın hareketi ile de elektrik

Detaylı

CoroMill 390 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip parmak frezeler Çelik kalitesi GC1130

CoroMill 390 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip parmak frezeler Çelik kalitesi GC1130 CoroMill 390 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip parmak frezeler Çelik kalitesi GC1130 Küçük çaplarda 07 ölçüsünde kesici uçlara sahip yeni parmak frezelerle CoroMill 390'ın kanıtlanmış performansı şimdi

Detaylı

21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ

21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ 21. ÜNİTE FREKANS-GÜÇ KATSAYISI VE DEVİR SAYISININ ÖLÇÜLMESİ KONULAR 1. Frekansın Ölçülmesi 2. Güç Katsayısının Ölçülmesi 3. Devir Sayının Ölçülmesi 21.1.Frekansın Ölçülmesi 21.1.1. Frekansın Tanımı Frekans,

Detaylı

ÇALIŞMA YAPRAĞI (KONU ANLATIMI)

ÇALIŞMA YAPRAĞI (KONU ANLATIMI) ÇALIŞMA YAPRAĞI (KONU ANLATIMI) ATOMUN YAPISI HAZIRLAYAN: ÇĐĞDEM ERDAL DERS: ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERS SORUMLUSU: PROF.DR. ĐNCĐ MORGĐL ANKARA,2008 GĐRĐŞ Kimyayı ve bununla ilgili

Detaylı

Online teknik sayfa FLOWSIC60 AKIŞ HIZI ÖLÇÜM CIHAZI

Online teknik sayfa FLOWSIC60 AKIŞ HIZI ÖLÇÜM CIHAZI Online teknik sayfa FLOWSIC60 A B C D E F H I J K L M N O P Q R S T Sipariş bilgileri Tip FLOWSIC60 Stok no. Talep üzerine Uygulama yeri ve müşteri gereklilikleri doğrultusunda kullanılacak cihazın özellikleri

Detaylı

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN

Elektron ışını ile şekil verme. Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını ile şekil verme Prof. Dr. Akgün ALSARAN Elektron ışını Elektron ışını, bir ışın kaynağından yaklaşık aynı hızla aynı doğrultuda hareket eden elektronların akımıdır. Yüksek vakum içinde katod

Detaylı

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1

Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Dosya Saklama Ortamları (Sabit Diskler) Kütük Organizasyonu 1 Depolama Aygıtları 1- Birincil Depolama Aygıtları Hızlı Erişim Süresine Sahiptirler Fiyatı daha fazladır. Daha küçük kapasiye sahiptir 2. İkincil

Detaylı

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAKNAĞINDA ARK TÜRLERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi.

HOŞGELDİNİZ MIG-MAG GAZALTI KAYNAKNAĞINDA ARK TÜRLERİ. K ayna K. Sakarya Üniversitesi Teknik Eğitim Fakültesi. Teknolojisi. MIG-MAG GAZALTI KAYNAKNAĞINDA ARK TÜRLERİ K ayna K K ayna K Teknolojisi Teknolojisi HOŞGELDİNİZ Doç. Dr. Hüseyin UZUN Kaynak Eğitimi Ana Bilim Dalı Başkanı 1 /47 ELEKTRİK ARKI NASIL OLUŞUR MIG-MAG gazaltı

Detaylı

Bugün Evreni oluşturan tüm enerji toplu iğne ucu büyüklüğünden LHC. Zaman, uzay ve madde Büyük Patlama sırasında ortaya çıktı.

Bugün Evreni oluşturan tüm enerji toplu iğne ucu büyüklüğünden LHC. Zaman, uzay ve madde Büyük Patlama sırasında ortaya çıktı. 2 NEDEN?? : Yüksek enerjilerde parçacıkları çarpıştırıyoruz. Parçacıkları kırıp içlerine bakmak istiyoruz. DENEY Hızlandırıcılar Bugün Evreni oluşturan tüm enerji toplu iğne ucu büyüklüğünden küçük bir

Detaylı

Parçacık Fiziği Söyleşisi

Parçacık Fiziği Söyleşisi Parçacık Fiziği Söyleşisi Saleh Sultansoy - TOBB ETÜ Gökhan Ünel - UC Irvine HPFBU2012 12-19 Şubat, Kars, Kafkas Üniversitesi 1 Parçacık fiziği Maddenin ve etkileşimlerin alt yapısını anlamak 2 Büyük Patlama

Detaylı

FİZK Ders 5. Elektrik Alanları. Dr. Ali ÖVGÜN. DAÜ Fizik Bölümü.

FİZK Ders 5. Elektrik Alanları. Dr. Ali ÖVGÜN. DAÜ Fizik Bölümü. FİZK 104-0 Ders 5 Elektrik Alanları Dr. Ali ÖVGÜN DAÜ Fizik Bölümü Kaynaklar: -Fizik. Cilt (SERWAY) -Fiziğin Temelleri.Kitap (HALLIDAY & RESNIK) -Üniversite Fiziği (Cilt ) (SEARS ve ZEMANSKY) http://fizk104.aovgun.com

Detaylı

T.C. TÜBİTAK-BİDEB. YİBO ÖĞRETMENLERİ (FEN VE TEKNOLOJİ-FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ- ve MATEMATİK) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİM ÇALIŞTAYLARI

T.C. TÜBİTAK-BİDEB. YİBO ÖĞRETMENLERİ (FEN VE TEKNOLOJİ-FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ- ve MATEMATİK) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİM ÇALIŞTAYLARI T.C. TÜBİTAK-BİDEB YİBO ÖĞRETMENLERİ (FEN VE TEKNOLOJİ-FİZİK, KİMYA, BİYOLOJİ- ve MATEMATİK) PROJE DANIŞMANLIĞI EĞİTİM ÇALIŞTAYLARI İKİ ELEKTROMIKNATIS ARASINDA BULUNAN BİR DEMİR PARÇACIĞIN HAREKETİ HAZIRLAYANLAR

Detaylı

A. ATOMUN TEMEL TANECİKLERİ

A. ATOMUN TEMEL TANECİKLERİ ÜNİTE 3 MADDENİN YAPISI VE ÖZELLİKLERİ 1. BÖLÜM MADDENİN TANECİKLİ YAPISI 1- ATOMUN YAPISI Maddenin taneciklerden oluştuğu fikri yani atom kavramı ilk defa demokritus tarafından ortaya atılmıştır. Örneğin;

Detaylı

Çözücüler, optik kodlayıcılar ve endüktif kodlayıcılar

Çözücüler, optik kodlayıcılar ve endüktif kodlayıcılar T E K N İ K T A N I T I M B E L G E S İ Çözücüler, optik kodlayıcılar ve endüktif kodlayıcılar Yazar: Mark Howard, Genel Müdür, Zettlex UK Ltd Dosya ref: technical articles/ Çözücülere Karşı Kodlayıcılar_rev2.0

Detaylı

Proje Ödevi. ntılar. ile ilgili ayrınt

Proje Ödevi. ntılar. ile ilgili ayrınt Özgür Çobanoğlu ile ilgili ayrınt ntılar Tanıtım Deney düzeneği Etkinlik (efficiency) veya verim Tetik düzeneği Olay inşası Veri çözümlemesi Algıç geometrisi ve açı hesabı İlgilenilen dağılımlar Onaylanması

Detaylı

Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları

Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 40 Modern Fiziğin Teknolojideki Uygulamaları 1 Test 1 in Çözümleri 1. USG ve MR cihazları ile ilgili verilen bilgiler doğrudur. BT cihazı c-ışınları ile değil X-ışınları ile çalışır. Bu nedenle I ve II.

Detaylı

Ünite. Madde ve Özellikleri. 1. Fizik Bilimine Giriş 2. Madde ve Özellikleri 3. Dayanıklılık, Yüzey Gerilimi ve Kılcal Olaylar

Ünite. Madde ve Özellikleri. 1. Fizik Bilimine Giriş 2. Madde ve Özellikleri 3. Dayanıklılık, Yüzey Gerilimi ve Kılcal Olaylar 1 Ünite Madde ve Özellikleri 1. Fizik Bilimine Giriş 2. Madde ve Özellikleri 3. Dayanıklılık, Yüzey Gerilimi ve Kılcal Olaylar 1 Fizik Bilimine Giriş Test Çözümleri 3 Test 1'in Çözümleri 1. Fizikteki

Detaylı

NEODYUM MIKNATISLARLA ELEKTRİK ÜRETME GRUP FENER

NEODYUM MIKNATISLARLA ELEKTRİK ÜRETME GRUP FENER NEODYUM MIKNATISLARLA ELEKTRİK ÜRETME GRUP FENER Zeynep ALAKURT Osman GÜNER DANIŞMANLAR : Prof. Dr. Şakir ERKOÇ, Doç. Dr. Mahmut BÖYÜKATA TEKNİSYEN : Arş. Gör. Fatma ÖZÜTOK TÜBİTAK BİDEB LİSE ÖĞRETMENLERİ

Detaylı

YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA

YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA YAĞMUR SUYU (YAPRAK) FİLTRESİ YAĞMUR SUYU TOPLAMA NASIL ÇALIŞIR? YAĞMUR SUYU NASIL TOPLANIR? Başta çatılar olmak üzere, açık alanlar otoparklar, yollar ve drenaj borularından toplanabilir. NERELERDE KULLANILIR?

Detaylı

Online teknik sayfa. L230-P580A7K15300 Lincoder L230 ÜRÜN PORTFOLYOSU

Online teknik sayfa. L230-P580A7K15300 Lincoder L230 ÜRÜN PORTFOLYOSU Online teknik sayfa L230-P580A7K15300 Lincoder L230 A B C D E F Resimler farklı olabilir Sipariş bilgileri Tip Diğer cihaz modelleri ve aksesuar Stok no. L230-P580A7K15300 1033569 www.sick.com/lincoder_l230

Detaylı

Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU

Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri. Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Bölüm 4 Doğru Akım Devreleri Prof. Dr. Bahadır BOYACIOĞLU Doğru Akım Devreleri Elektrik Akımı Direnç ve Ohm Yasası Elektromotor Kuvvet (EMK) Kirchoff un Akım Kuralı Kirchoff un İlmek Kuralı Seri ve Paralel

Detaylı

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis)

Manyetik Alan. Manyetik Akı. Manyetik Akı Yoğunluğu. Ferromanyetik Malzemeler. B-H eğrileri (Hysteresis) Manyetik Alan Manyetik Akı Manyetik Akı Yoğunluğu Ferromanyetik Malzemeler B-H eğrileri (Hysteresis) Kaynak: SERWAY Bölüm 29 http://mmfdergi.ogu.edu.tr/mmfdrg/2006-1/3.pdf Manyetik Alan Manyetik Alan

Detaylı

ALGIÇ FİZİĞİ. Ali TEMİZ TTP-6 SAMSUN

ALGIÇ FİZİĞİ. Ali TEMİZ TTP-6 SAMSUN ALGIÇ FİZİĞİ Ali TEMİZ TTP-6 SAMSUN ALGI NEDİR? Algı; bilginin alınması, yorumlanması, seçilmesi ve düzenlenmesi anlamına gelir. Algı, duyu organlarının fiziksel uyarılması ile oluşan sinir sistemindeki

Detaylı

Mükemmel kablo yönetimi çözümlerinin dünyasına hoş geldiniz

Mükemmel kablo yönetimi çözümlerinin dünyasına hoş geldiniz Mükemmel kablo yönetimi çözümlerinin dünyasına hoş geldiniz Önemli Sektörler ve Ürünler HellermannTyton a Hoş Geldiniz. HellermannTyton kabloları ve kabloların bağlantı bileşenlerini bağlama, sabitleme,

Detaylı

CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ve LCG (LHC Computing Grid) Projesi

CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ve LCG (LHC Computing Grid) Projesi CERN'deki Büyük Hadron Çarpıştırıcısı ve LCG (LHC Computing Grid) Projesi Gülsen Önengüt Çukurova Üniversitesi, Fizik Bölümü CERN, Compact Muon Solenoid (CMS) Deneyi 2. Ulusal Grid Çalıştayı, 1 Mart 2007,

Detaylı

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison

Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Thomas Alva Edison Sensörler Öğr. Gör. Erhan CEMÜNAL Sıkı bir çalışmanın yerini hiç bir şey alamaz. Deha yüzde bir ilham ve yüzde doksandokuz terdir. Thomas Alva Edison İçerik TEMEL ELEKTRONİK KAVRAMLARI Transdüser ve Sensör

Detaylı

CERN VE HİGGS HİGGS PARÇACIĞI NEDİR? Tuba KÖYLÜ Bilişim Teknolojileri Öğretmeni Şanlıurfa İl Milli Eğitim Müdürlüğü 27 Haziran 2017

CERN VE HİGGS HİGGS PARÇACIĞI NEDİR? Tuba KÖYLÜ Bilişim Teknolojileri Öğretmeni Şanlıurfa İl Milli Eğitim Müdürlüğü 27 Haziran 2017 CERN VE HİGGS HİGGS PARÇACIĞI NEDİR? Tuba KÖYLÜ Bilişim Teknolojileri Öğretmeni Şanlıurfa İl Milli Eğitim Müdürlüğü 27 Haziran 2017 2 CERN CERN; Fransızca Avrupa Nükleer Araştırma Konseyi kelimelerinin

Detaylı

Elektrik ve Magnetizma

Elektrik ve Magnetizma Elektrik ve Magnetizma 1.1. Biot-Sawart yasası Üzerinden akım geçen, herhangi bir biçime sahip iletken bir tel tarafından bir P noktasında üretilen magnetik alan şiddeti H iletkeni oluşturan herbir parçanın

Detaylı

SERAMİK/METAL OKSİT SENSÖRLÜ ÇİY-NOKTASI ÖLÇER KALİBRASYON SİSTEMİ

SERAMİK/METAL OKSİT SENSÖRLÜ ÇİY-NOKTASI ÖLÇER KALİBRASYON SİSTEMİ 551 SERAMİK/METAL OKSİT SENSÖRLÜ ÇİY-NOKTASI ÖLÇER KALİBRASYON SİSTEMİ Seda OĞUZ AYTEKİN ÖZET Bu çalışmada; özellikle düşük nem değerlerinde ölçüm yapan seramik ya da metal oksit sensörlü çiynoktası ölçerlerin

Detaylı

DÖRT NOKTA TEKNİĞİ İLE ELEKTRİKSEL İLETKENLİK ÖLÇÜMÜ DENEYİ FÖYÜ

DÖRT NOKTA TEKNİĞİ İLE ELEKTRİKSEL İLETKENLİK ÖLÇÜMÜ DENEYİ FÖYÜ T.C ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MALZEME BİLİMİ VE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MALZEME ÜRETİM ve KARAKTERİZASYON LABORATUVARI DERSİ LABORATUVAR UYGULAMALARI DÖRT NOKTA TEKNİĞİ İLE ELEKTRİKSEL İLETKENLİK

Detaylı

KAPASİTİF SENSÖRLER. Kapasitans C = ε(a/d) ε = ε 0 x ε r ε 0 : boşluğun dielektrik sabiti ε r :malzemenin dielektrik sabiti

KAPASİTİF SENSÖRLER. Kapasitans C = ε(a/d) ε = ε 0 x ε r ε 0 : boşluğun dielektrik sabiti ε r :malzemenin dielektrik sabiti KAPASİTİF SENSÖRLER Kapasitif yaklaşım anahtarı, bir kapasitörün elektrik alanına yaklaşan cismin neden olduğu kapasite değişikliğini algılayan elemandır. Geleneksel olarak birbirine temas etmeyen bir

Detaylı

SEM İncelemeleri için Numune Hazırlama

SEM İncelemeleri için Numune Hazırlama SEM İncelemeleri için Numune Hazırlama Giriş Taramalı elektron mikroskobunda kullanılacak numuneleri, öncelikle, Vakuma dayanıklı (buharlaşmamalı) Katı halde temiz yüzeyli İletken yüzeyli olmalıdır. Günümüzde

Detaylı

Parçacık Algıçları. Gökhan Ünel / UCI. !! Türk Öğretmenler Programı -1. ! Şubat 2014

Parçacık Algıçları. Gökhan Ünel / UCI. !! Türk Öğretmenler Programı -1. ! Şubat 2014 Parçacık Algıçları Gökhan Ünel / UCI Türk Öğretmenler Programı -1 Şubat 2014 Parçacık Fiziği fiziği Kozmoloji Nükleer Fizik fizik Katıhal Fiziği Astronomi Astrofizik Küçük Kimya-biyoloji Kimya-Biyoloji

Detaylı

ATLAS MDT LERİ İÇİN HODOSKOP SİSTEMİ * Hodoscope System For Atlas Mdts

ATLAS MDT LERİ İÇİN HODOSKOP SİSTEMİ * Hodoscope System For Atlas Mdts ATLAS MDT LERİ İÇİN HODOSKOP SİSTEMİ * Hodoscope System For Atlas Mdts Hüseyin ŞAHİNER Fizik Anabilim Dalı Eda EŞKUT Fizik Anabilim Dalı ÖZET Sürüklenme Odacıkları (MDT) Hodoskop Sisteminde kozmik müyonlar

Detaylı

WLAN üzerinden veri aktarımı. Sınır değeri aşımında alarm verme. testo Saveris 2-T1 ve -T2 DIN EN 12830 normuna uyumlu

WLAN üzerinden veri aktarımı. Sınır değeri aşımında alarm verme. testo Saveris 2-T1 ve -T2 DIN EN 12830 normuna uyumlu Kablosuz veri izleme ve kayıt sistemi Saveris 2 yeni nesil sıcaklık ve nem denetimi WLAN üzerinden veri aktarımı C Her yerde, her cihazda tüm ölçüm verileri mevcut Sınır değeri aşımında alarm verme %rh

Detaylı

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır.

Buna göre, bir devrede yük akışı olabilmesi için, üreteç ve pil gibi aygıtlara ihtiyaç vardır. ELEKTRİK AKIMI ve LAMBALAR ELEKTRİK AKIMI Potansiyelleri farklı olan iki iletken cisim birbirlerine dokundurulduğunda potansiyelleri eşit oluncaya kadar birinden diğerine elektrik yükü akışı olur. Potansiyeller

Detaylı

Bölüm 9 ELEKTROMANYETİK İNDÜKSİYON. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley

Bölüm 9 ELEKTROMANYETİK İNDÜKSİYON. Copyright 2008 Pearson Education Inc., publishing as Pearson Addison-Wesley Bölüm 9 ELEKTROMANYETİK İNDÜKSİYON Hedef Öğretiler Faraday Kanunu Lenz kanunu Hareke bağlı EMK İndüksiyon Elektrik Alan Maxwell denklemleri ve uygulamaları Giriş Pratikte Mıknatısın hareketi akım oluşmasına

Detaylı

Online teknik sayfa. L230-P580C2S00000 Lincoder L230 ÜRÜN PORTFOLYOSU

Online teknik sayfa. L230-P580C2S00000 Lincoder L230 ÜRÜN PORTFOLYOSU Online teknik sayfa L230-P580C2S00000 Lincoder L230 A B C D E F H I J K L M N O P Q R S T Resimler farklı olabilir Sipariş bilgileri Tip Stok no. L230-P580C2S00000 1033532 Bu ürün, Madde 2 (4) uyarınca

Detaylı

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1

KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 KARABÜK ÜNİVERSİTESİ Öğretim Üyesi: Doç.Dr. Tamila ANUTGAN 1 Elektriksel olaylarla ilgili buraya kadar yaptığımız, tartışmalarımız, durgun yüklerle veya elektrostatikle sınırlı kalmıştır. Şimdi, elektrik

Detaylı

Atomun Yapısı Boşlukta yer kaplayan, hacmi, kütlesi ve eylemsizliği olan her şeye madde denir. Maddeyi (elementi) oluşturan ve maddenin (elementin)

Atomun Yapısı Boşlukta yer kaplayan, hacmi, kütlesi ve eylemsizliği olan her şeye madde denir. Maddeyi (elementi) oluşturan ve maddenin (elementin) Atomun Yapısı Boşlukta yer kaplayan, hacmi, kütlesi ve eylemsizliği olan her şeye madde denir. Maddeyi (elementi) oluşturan ve maddenin (elementin) kendi özelliğini taşıyan en küçük yapı birimine atom

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler

AKTÜATÖRLER Elektromekanik Aktüatörler AKTÜATÖRLER Bir sitemi kontrol için, elektriksel, termal yada hidrolik, pnömatik gibi mekanik büyüklükleri harekete dönüştüren elemanlardır. Elektromekanik aktüatörler, Hidromekanik aktüatörler ve pnömatik

Detaylı

İnfrared sıcaklık ölçüm

İnfrared sıcaklık ölçüm İnfrared sıcaklık ölçüm cihazı testo 830 Hızlı, temassız yüzey sıcaklık ölçümü Maks./min. değer gösterimi, temassız yüzey sıcaklığı ölçümü C Lazer ölçüm noktası işaretleyicisi ve daha uzun mesafelerde

Detaylı

Hızlandırıcı Fiziği-2. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016

Hızlandırıcı Fiziği-2. Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016 Hızlandırıcı Fiziği-2 Veli YILDIZ (Veliko Dimov) 04.02.2016 1 İçerik Hızlı bir tekrar. Doğrusal hızlandırıcılar Doğrusal hızlandırıcılarda kullanılan bazı yapılar. Yürüyen dalga kovukları ve elektron hızlandırma

Detaylı

CERN NEDİR? NE ZAMAN VE NİÇİN KURULDU?

CERN NEDİR? NE ZAMAN VE NİÇİN KURULDU? CERN NEDİR? NE ZAMAN VE NİÇİN KURULDU? CERN, 2014 te 60. kuruluş yılını kutlayacak. CERN, II. Dünya Savaşı sonunda Avrupa da ortak nükleer araştırmalar yapmak için kuruldu. CERN 58 Yıllık, Ama Adını Dünyaya

Detaylı

Tüm ölçüm verileri herhangi bir cihazla her zaman kullanılabilir. Veri kayıt sistemi testo Saveris 2. Analysis & Reports. Graphical presentation

Tüm ölçüm verileri herhangi bir cihazla her zaman kullanılabilir. Veri kayıt sistemi testo Saveris 2. Analysis & Reports. Graphical presentation Analysis & Reports Coldstore east 14.09.2014 to 16.09.2014 Graphical presentation 14/09/2014 15/09/2014 16/09/2014 Data logger 1 ( C) Data logger 2 ( C) Data logger 3 ( C) Tabular presentation Alarms Tüm

Detaylı

Şekil 5.1 Uçları dışa doğru açılmış, paralel plakalar sistemi

Şekil 5.1 Uçları dışa doğru açılmış, paralel plakalar sistemi 5. Paralel Plakalar Amaç Bu deneyde yüklü bir parçacığı elektrik alan içinde hızlandırmak için kullanılan paralel plakalı elektrot düzeneğinin bir eşdeğeri iki boyutlu olarak teledeltos kağıdına çizilerek,

Detaylı

DIRECT LIQUIMAX (DLM) OTOGAZ DÖNÜŞÜM KİTİ

DIRECT LIQUIMAX (DLM) OTOGAZ DÖNÜŞÜM KİTİ DIRECT LIQUIMAX (DLM) OTOGAZ DÖNÜŞÜM KİTİ Prins Otogaz Dönüşüm Kiti ile Üstün Performans Yüksek Sürüş Keyfi Kıymet bilenlerin otogaz dönüşüm kiti, Prins! Kıymet Bilenlerin Otogaz Dönüşüm Kiti, Prins! Dünyada

Detaylı

L230-P580B7S00000 Lincoder L230. Online teknik sayfa

L230-P580B7S00000 Lincoder L230. Online teknik sayfa L230-P580B7S00000 Lincoder L230 Online teknik sayfa A B C D E F Resimler farklı olabilir Sipariş bilgileri Tip Diğer cihaz modelleri ve aksesuar Stok no. L230-P580B7S00000 1033533 www.sick.com/lincoder_l230

Detaylı

YGS FİZİK DENEME SINAVI 2

YGS FİZİK DENEME SINAVI 2 YGS FİZİK DENEME SINAVI 2 Açıklama: Bu deneme sınavında 14 fizik sorusu vardır. Deneme süresi 14 dakikadır. 2017 yılı fizik öğretimi kazanımlarına uygun olarak hazırlanmıştır. YGS konu dağılımına eşdeğer

Detaylı

Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler;

Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler; 1.. Bölüm: Diyotlar Doç.. Dr. Ersan KABALCI 1 Yarı iletken Maddeler Yarıiletken devre elemanlarında en çok kullanılan maddeler; Silisyum (Si) Germanyum (Ge) dur. 2 Katkı Oluşturma Silisyum ve Germanyumun

Detaylı

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti

Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Deneyin Temeli Harici Fotoelektrik etki ve Planck sabiti deney seti Fotoelektrik etki modern fiziğin gelişimindeki anahtar deneylerden birisidir. Filaman lambadan çıkan beyaz ışık ızgaralı spektrometre

Detaylı