PRD ÇEVRE YATIRIMLARI PLANLAMA VE İNŞAAT LTD. ŞTİ.

Transkript

1 P R O J E S A H İ B İ GARET ENERJİ ÜRETİM VE TİCARET A.Ş. KIRKPINAR SOKAK NO:18/5 ÇANKAYA / ANKARA Tel: (312) Faks: (312) P R O J E A D I KARADAĞ RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJE TANITIM DOSYASI P R O J E Y E R İ ALİAĞA / İZMİR H A Z I R L A Y A N PRD ÇEVRE YATIRIMLARI PLANLAMA VE İNŞAAT LTD. ŞTİ. OĞUZLAR MAHALLESİ 48. SOKAK 5/ BALGAT/ANKARA Tel: (312) Faks: (312) ANKARA, 2008

2 Proje Sahibinin Adı GARET ENERJİ ÜRETİM VE TİCARET A.Ş. Adresi KIRKPINAR SOKAK NO:18/5 ÇANKAYA / ANKARA Tel: (312) Telefon ve Faks Numaraları Faks: (312) Projenin Adı KARADAĞ RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJE TANITIM DOSYASI Proje Bedeli Proje İçin Seçilen Yerin Açık Adresi:(İli, İlçesi, Mevkii) Proje için Seçilen Yerin Koordinatları, Zone Projenin ÇED Yönetmeliği Kapsamındaki Yeri (Sektörü, Alt Sektörü) Raporu Hazırlayan Kuruluşun/Çalışma Grubunun Adı EURO İzmir / Aliağa Türbin Y (Doğu) (m) X (Kuzey) (m) T T T T Proje, Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği EK-II Seçme, Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi 29. maddesinde belirtilen 10 MW ve üzeri Rüzgâr Enerji Santralleri kapsamında yer almaktadır. PRD ÇEVRE YATIRIMLARI PLANLAMA VE İNŞAAT LTD. ŞTİ. Adresi Oğuzlar Mahallesi 48. Sokak 5/ BALGAT/ANKARA Telefon ve Faks Numaraları Tel: (312) Faks: (312) Rapor Sunum Tarihi 26/12/2008 2

3 İÇİNDEKİLER LİSTESİ KONULAR Sayfa No PROJENİN TANIMI VE AMACI 4 BÖLÜM I. Projenin Özellikleri A Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı 13 B Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) 23 C Atık Üretim Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb.) ve Atıkların Kimyasal Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri 24 D Kullanılan Teknoloji ve Malzemeden Kaynaklanabilecek Kaza Riski 40 E Projenin Muhtemel Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler 41 BÖLÜM II. Projenin Yeri A Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.) 42 B Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak; Sulak Alanlar, Kıyı Kesimleri, Dağlık ve Ormanlık Alanlar, Tarım Alanları, Milli Parklar, Özel Koruma Alanları, Nüfusça Yoğun Alanlar, Tarihsel, Kültürel, Arkeolojik, vb. Önemi Olan Alanlar, Erozyon Alanları, 43 Heyelan Alanları, Ağaçlandırılmış Alanlar, Potansiyel Erozyon ve Ağaçlandırma Alanları İle 16/12/1960 tarihli ve 167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun Gereğince Korunması Gereken Akiferler BÖLÜM III. Projenin ve Yerin Alternatifleri (Proje Teknolojisinin ve Proje Alanının Seçilme Nedenleri) 62 Sonuçlar Ekler Notlar ve Kaynaklar Proje Tanıtım Dosyasını Hazırlayanların Tanıtımı (Adı Soyadı, Mesleği, Özgeçmişi, Referansları ve Rapordan Sorumlu Olduğunu Belirten İmzası) 3

4 PROJENİN TANIMI VE AMACI İnsanlığın en önemli vazgeçilmez gereksinimlerinden birisi enerjidir. Bugün kişi başına enerji tüketimi kalkınmışlığın ölçüsü olarak kullanılmaktadır. Bilindiği gibi yeryüzünde mevcut bütün enerji kaynaklarının kullanılarak elektrik enerjisine dönüştürülmesi o kaynağın kendine özgü niteliği, zenginliği ve cinsine göre değişmektedir. Bu kaynakların kimine ulaşmak için çok büyük masrafları göz önüne almak gerektiği gibi hiçbir maliyet gerekmeden ulaşılabilen kaynaklar da mevcuttur, ancak bu kaynakların her birini işlemek için ayrı bir yol ve her bir yolun da ayrı bir maliyeti mevcuttur. Elektrik enerjisi, sanayileşme, nüfus artışı ve tüketim malzemelerinin çeşitlenmesi neticesinde tüketimi hızla artan, en önemli enerji kaynaklarından biridir. Ülkemizin elektrik enerjisi ihtiyacı, ekonomik büyüme, nüfus artışı gibi nedenlerden dolayı artmaktadır yılı için 134 Milyar kwh olan Türkiye Elektrik Enerjisi Brüt Talebinin, 2005 yılı için 200 Milyar kwh, 2010 yılı için 290 Milyar kwh, 2020 yılı için 547 Milyar kwh a yükseleceği tahmin edilmektedir. Türkiye nin elektrik enerjisi üretebilmesi için gerekli yakıt kaynakları az, kalite seviyesi dünya standartlarının altındadır. Hidroelektrik enerji belirli bir kullanılabilir potansiyel oluşturmakta, fakat yatırım süresi uzun olduğundan hemen devreye alınamamaktadır. Türkiye de elektrik enerjisi tüketiminin yılda sadece ortalama % 8 oranında artması durumunda, talebin karşılanabilmesi için 2010 yılındaki kurulu gücün MW olması gerekmektedir. Türkiye nin kurulu gücü 2007 sonu itibariyle MW olup, bu durum MW seviyesinde yeni yatırım ihtiyacı doğurmaktadır. Bu durumda petrol ithalatı: 2000 yılında 60 Milyon ton 2005 yılında 89 Milyon ton 2010 yılında 122 Milyon ton a ulaşmaktadır. Dünya daki petrol rezervlerinin yaklaşık 40 yıllık ömrü olduğu hesaplanmakta, böylece ilerleyen yıllarda fiyat artışına paralel olarak daha fazla kaynak ayrılması gerekmektedir. 4

5 Türkiye nin, hızla artmaya devam eden elektrik enerjisi ihtiyacını karşılayabilmesi ekonomik, ithal yakıt bağımlılığını azaltan, kısa sürede devreye alınabilen, çevreye en az zarar veren, temiz enerji üretimine yönelebilmesi için önünde önemli stratejik imkanlar bulunmaktadır. Rüzgar enerjisinin kaynağı Güneş tir. Güneş Dünya ya saatte 100,000,000,000,000kWh enerji göndermekte, bunun sadece %1-2 si rüzgar enerjisine dönüşmektedir. Dünya da rüzgar enerjisindeki teknolojik gelişim, üretim maliyetlerini hızla aşağıya çekmektedir. Bugün rüzgar rejiminin iyi olduğu santraller termik ve nükleer enerji santralleri ile üretim maliyeti yönünden rekabet edebilir düzeydedir. Öte yandan konvansiyonel ve nükleer enerji tesislerinin çevrede yarattığı tahribatların bertaraf edilebilmesi için gerekli yatırımlar dikkate alındığında, ortalama 5 cent/kwh lık bir harici maliyetin dikkate alınması gerekli olmaktadır. Harici maliyet, halk sağlığına ve doğaya verilen zararın telafi edilebilmesi için gereken teknolojik yatırım tutarıdır. Rüzgar enerjisi ile elektrik üretimi metodu; - Asit yağmurlarına yol açmayan - Atmosferik ısınmaya yol açmayan - CO 2 emisyonunu azaltan - Fosil yakıt tasarrufu sağlayan - Radyoaktif etkisi olmayan - Hammadde sıkıntısı olmayan - Sürekli ve sonsuz bir enerji kaynağı - Ekonomik üretimi sağlayan, teknolojik gelişimi hızlı - Döviz kazandırıcı, dışa bağımlılığı olmayan - Kısa sürede devreye alınabilen ve tevsi edilebilen yönleri ile ülkemize önemli katkısı olabilecek yüksek teknoloji ürünü bir güç kaynağı durumundadır. Önemli bir bölümünün dünyanın düzenli ve etkin rüzgarlar alan bir bölgesinde bulunması nedeniyle Türkiye nin kendi kendisini yenileyebilen ve çevre dostu bir enerji olan rüzgar enerjisi kullanımını yaygınlaştırması, ekonomik ve çevresel açılardan ülkemize avantajlı bir ortam yaratacaktır. Ülkemizin coğrafi özellikleri, kıyı şeritleri, dağ, vadi yapıları, ayrıca EİE İdaresi ve Devlet Meteoroloji İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan rüzgar ölçümleri sonuçları, Türkiye de rüzgar enerjisinin önemle dikkate alınması gereken bir kaynak olduğunu göstermektedir. 5

6 Başta Almanya olmak üzere Danimarka, Hollanda, İspanya gibi belli başlı Avrupa ülkelerinin temiz enerji kaynağı olan Rüzgar Enerjisinden daha fazla faydalanılması maksadıyla yatırımları ve araştırma geliştirme faaliyetlerini destekledikleri ve Rüzgar Enerjisi Santrallerinin de en çok bu ülkelerde tesis edildiği görülmektedir. En temiz enerji kaynaklarından biri olan rüzgar enerji santralleri ile ilgili bazı fotoğraflar, Şekil 1. de, Türkiye Rüzgar Atlası Şekil 2. de, Türkiye geneli rüzgar enerjisi potansiyeli Tablo 1. de verilmiştir. Şekil 1. Rüzgar Enerji Santrallerinden Görünüm 6

7 Şekil 2. Türkiye Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Atlası (Rüzgar Hızı Haritası) Tablo 1. Türkiye Geneli Rüzgar Enerjisi Potansiyeli Rüzgar Hızı (m/s) Rüzgar Güç Yoğunluğu (W/m²) Toplam Alan (km²) Rüzgarlı Arazi Yüzdesi Toplam Kurulabilecek Güç Miktarı (MW) 6,5-7, ,39 2, ,96 7,0-7, ,87 0, ,36 7,5-8, ,86 0, ,32 8,0-9, ,98 0, ,92 9, ,17 0,01 194,84 Toplam ,28 3, ,40 Rüzgar Atlası çalışmaları ülkemizin, Ege Denizi kıyılarının, Avrupa kıtası kuzey sahilleri ve İngiltere adalarının rüzgar enerjisi potansiyeline yakın düzeylerde mükemmel rüzgar olduğunu göstermektedir. Son yıllarda enerji talebinin her yıl % 8 olarak arttığı ülkemizde enerji açığını kapatmak için senelik 2500 MW yatırıma ihtiyaç vardır. Hidroelektrik santraller 4-5 senede, nükleer santraller ise 6-7 senede devreye girebilmektedir. Doğal gaz santralı yılda devreye alınabilmekte, fakat bu sefer de hammadde temininde problem olabilmektedir. Ancak Rüzgar Santralleri kapasitelerine bağlı olarak yaklaşık 1 yıl gibi kısa sürelerde devreye alınabilmektedir. Rüzgar enerjisi uygulamaları yaygınlaştıkça 5-6 yıl gibi çok kısa sayılabilecek bir sürede Türkiye nin enerji ihtiyacının yaklaşık %15 ini karşılanabilecektir. Elektrik üretiminde rüzgar enerjisi : 7

8 - Kendisini yenileyebilme özelliğinin ve temiz bir enerji kaynağı olmasının ötesinde, - Gerekli tesislerin kısa sürede devreye alınabilmesi, - Hammadde gereksinimi olmaması, - Kolaylıkla kapasite artırımı sağlanabilmesi, - Yüksek teknoloji transferi sağlaması gibi sebeplerle, dünya da en hızlı gelişen enerji üretim sektörü durumuna gelmiştir. Yukarıdaki bilgiler ışığında Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş., hem ülke ekonomisine katkıda bulunmak, hem de ülkemizin elektrik enerjisi ihtiyacının bir kısmını karşılamak amacı ile İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde her biri 2.5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbini kurmayı planlamaktadır. Santralin toplam gücü 10 MW olacaktır. Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş., yenilenebilir kaynaklardan enerji üretiminin en önemli kaynaklarından biri olan rüzgar enerjisine dayalı projeler geliştirmektedir. Geliştirdiği projeleri üretim şirket modelinde ve piyasa koşullarında realize etmektedir. Bu projeler ülkemizin enerji açığının karşılanmasına yardımcı olacak, projelere ortak olan sanayicilerin enerjiyi daha ucuza kullanmalarını sağlayacağından bölge sanayinin gelişmesine katkıda bulunacak, rekabet ortamında avantaj elde etmesini sağlayacaktır. Faaliyet kapsamında Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde rüzgar enerjisine dayalı üretim yapabilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna üretim lisansı başvurusu yapılmış olup, 05/06/2008 tarih ve sayılı karar ile 49 yıl süreyle üretim faaliyeti göstermek üzere 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu gereğince Üretim Lisansı alınmıştır (Ek 1). Kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santralinden kwh/yıl elektrik üretimi planlanmakta olup, üretim sırasında şaltta toplanan elektrik ENH sistemiyle santral enterkonnekte sisteme yaklaşık 13 km uzaklıkta yer alan Alosbi Trafo Merkezi, OG Bara bağlanacaktır. Projenin alınacak izinler ile birlikte yaklaşık 26 ay (inşaat öncesi dönem için 14 ay, inşaat dönemi için 12 ay) içinde gerçekleştirilmesi planlanmakta olup, proje ömrü 49 yıldır. Faaliyet alanının ülke ve bölge içindeki konumu Şekil 3. de, proje alanı ve çevresini gösteren fotoğraflar Şekil 4. de, proje alanı ve çevresini gösteren uydu resimleri Şekil 5. de ve faaliyet alanı ve türbin yerleşim noktalarını gösteren Türbin noktalarını gösteren 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek 2 de verilmiştir. 8

9 Şekil 3. Faaliyet Alanının Ülke ve Bölge İçindeki Yeri 9

10 10

11 Faaliyet Alanı Faaliyet Alanı 11

12 Faaliyet Alanı Faaliyet Alanı Şekil 4. Faaliyet Alanına ve Çevresine Ait Fotoğraflar 12

13 FAALİYET YERİ 13

14 Şekil 5. Proje Alanı ve Çevresini Gösteren Uydu Resimleri 14

15 BÖLÜM I : PROJENİN ÖZELLİKLERİ A. Projenin İş Akım Şeması, Kapasitesi, Kapladığı Alan, Teknolojisi, Çalışacak Personel Sayısı Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından hem ülke ekonomisine katkıda bulunmak, hem de ülkemizin elektrik enerjisi ihtiyacının bir kısmını karşılamak amacı ile ile İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde her biri 2,5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbini kurmayı planlamaktadır. Santralin toplam gücü 10 MW olacaktır. Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş., yenilenebilir kaynaklardan enerji üretiminin en önemli kaynaklarından biri olan rüzgar enerjisine dayalı projeler geliştirmektedir. Geliştirdiği projeleri üretim şirket modelinde ve piyasa koşullarında realize etmektedir. Bu projeler ülkemizin enerji açığının karşılanmasına yardımcı olacak, projelere ortak olan sanayicilerin enerjiyi daha ucuza kullanmalarını sağlayacağından bölge sanayisinin gelişmesine katkıda bulunacak, rekabet ortamında avantaj elde etmesini sağlayacaktır. Faaliyet kapsamında Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde rüzgar enerjisine dayalı üretim yapabilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna üretim lisansı başvurusu yapılmış olup, 05/06/2008 tarih ve sayılı karar ile 49 yıl süreyle üretim faaliyeti göstermek üzere 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu gereğince EÜ/1632-6/1194 nolu Üretim Lisansı alınmıştır (Ek 1). Kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santralinden kwh/yıl elektrik üretimi planlanmakta olup, üretim sırasında şaltta toplanan elektrik ENH sistemiyle santral enterkonnekte sisteme yaklaşık 13 km uzaklıkta yer alan Alosbi Trafo Merkezi, OG Bara bağlanacaktır. Projenin alınacak izinler ile birlikte yaklaşık 26 ay (inşaat öncesi dönem için 14 ay, inşaat dönemi için 12 ay) içinde gerçekleştirilmesi planlanmakta olup, proje ömrü 49 yıldır. Proje alanında Rüzgar Türbinlerinin yerleşimi gösterir 1/ Ölçekli Topoğrafik Harita Ek 2 de verilmiştir. Faaliyet alanı üzerinde mevcut durumda herhangi bir yapı bulunmamakta olup, faaliyet alanı ve çevresinde peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar, erozyon tehlikesi bulunmamaktadır. 15

16 Rüzgar türbinleri ile üretilecek elektrik enerjisi başlıca; - Rüzgar hızına ve frekansına, - Türbin sahasının arazi ve yüzey yapısına ayrıca türbin kanatlarının taradığı alana bağlıdır. Dolayısıyla kurulması planlanan rüzgar çiftliklerinin kurulacağı aday bölgelerde yapılan detay rüzgar ölçümleri ve yer seçimi çalışmaları tesislerin ana karakteristiklerinin belirlenmesinde temel faktörlerdir. Enerji üretiminin hesaplamasında rüzgar hızlarının kübik değeri esas alındığından, 4m/s ile 5 m/s arasındaki fark, elde edilen enerjide % 95 e varan bir farka neden olabilmektedir. Faaliyete uygun yer seçiminde: - Yüzey pürüzlülüğü, - Topoğrafyanın ulaşıma ve tesisin inşaatına elverişli olması, - Sahanın yeterli büyüklükte olması, - Ulusal enerji sistemine yakınlığı da önemli faktörlerdir. Projenin fizibilite safhasında, elde edilmekte olan rüzgar hızı, frekansı ve hakim rüzgar yönü ile arazi yüzey yapısı, türbin üreticisi firmalardan sağlanan türbin güç eğrisi verileri dikkate alınarak; çiftliklerde türbinlerin mikro konumlandırılması, detay yerleşim planı yapılacak ve üretim ünitelerinin her biri için hedeflenen üretim değerleri belirlenecektir. Rüzgar çiftliği olarak belirlenen alan içerisine türbinlerin yerleştirilmesi sırasında yukarıda belirtilen unsurlar detaylı bir değerlendirmeye tabi tutularak türbin yerleşim koordinatları belirlenecektir. Ancak proje alanında gerçekleştirilen ölçümler ve saha yapısı dikkate alınarak türbinlerin yerleştirilmesine uygun noktalar tespit edilerek taslak yerleşim planı hazırlanmış olup, detay yerleşim planı henüz oluşturulmamıştır. Türbinlerin yerleşimleri sırasında alanın durumuna göre ufak çaplı koordinat sapmaları meydana gelebilecektir. Taslak yerleşim planına göre belirlenen türbin yerleşim noktaları Tablo I.A.1. de verilmiştir: Tablo I.A.1. Türbin Yerleşim Koordinatları Türbin Y (Doğu) (m) X (Kuzey) (m) T T T T

17 Rüzgar türbinleri hareket halindeki havanın enerjisini mekanik enerjiye dönüştüren makinalardır. Bu nedenle rüzgardan elektrik üretimi, rüzgar enerjisi uygulamalarının temel faaliyetlerinden biridir. Faaliyette kullanılacak olan rüzgar türbinleri yurt dışından ithal edilecektir. Kulelerin imalatı yurt içi/yurt dışında yaptırılacak olup, kablo, trafo ve diğer elektromekanik teçhizat yine yurt içi/yurt dışı piyasadan temin edilecektir. Elektrik enerjisi elde etmek için kullanılan rüzgar türbinleri, bir, iki veya üç kanadı olan yüksek hızda çalışan makinalar olup, faaliyet kapsamında 3 kanatlı türbin kullanılacaktır. Yüksek hızda çalışmanın nedenlerini ise şu şekilde sıralamak mümkündür: 1-Eşit çaptaki yüksek hızlı bir rüzgar türbini, düşük hızlı türbinden daha hafif olması dolayısıyla daha ucuzdur. 2-Dönme hızları yüksek olduğu için gerekli çevrim oranı daha düşüktür. Bu nedenle dişli kutusu daha hafiftir. 3- Elektrik generatörlerinin çalışmaya geçmesi için gerekli başlangıç torku küçüktür. Hızlı bir rüzgar rotorunun başlatma torku çok küçük de olsa, generatörü kolaylıkla harekete geçirir. Dolayısıyla yüksek hızlı rüzgar türbinleri bu kullanım için son derece uygundur. Sistemde kullanılan türbin kanatları değişken açılı olacaktır. Bazı tasarımlarda rotor frenlendiğinde açıyı artıran özel bir regülatör kullanılarak başlatma kolaylaştırılır. Rüzgar rotoru kuleye up-wind (rüzgarı önden alan) veya down-wind (rüzgarı arkadan alan) olarak yerleştirilir. Birinci durumun avantajı kalkış etkisinden kaçınılması, ikinci durumun avantajı ise başlangıç torku düşük olduğu için yön bulma motorunun gücünün azalmasıdır. Proje kapsamında türbinler up-wind olarak yerleştirilecektir. Rüzgar-elektrik sisteminin temel bileşenleri Şekil I.A.1. de gösterilmiştir. Hareketli havadan mekanik enerji şeklinde elde edilen enerji, uygun bir kaplin ve dişli kutusu içeren mekanik aktarıcı yoluyla elektrik generatörüne aktarılır. Generatörden elektrik çıkışı, uygulamaya göre bir yüke ya da güç şebekesine bağlanır. 17

18 Bu tür sistemde kullanılan kontrol cihazı, bir ya da daha fazla noktada rüzgar hızı ve yönü, mil hızları ve torkları (döndürme momenti), çıkış gücü ve gerekliyse generatör sıcaklığını algılayarak kanat açısı kontrolü, yön kontrolü (sadece yatay eksenli makinalarda) yapar ve rüzgar enerji girişi ile elektrik çıkışını eşlemek amacıyla generatör kontrolü için uygun sinyalleri üretir. Ayrıca kuvvetli rüzgar sonucunda oluşan aşırı koşullardan, elektriksel arızalardan, generatör aşırı yüklenmesi gibi koşullardan sistemi korur. Rüzgar-elektrik sistemlerinde rüzgardan alınabilen güçten elektriksel güç çıkışına kadar olan tüm dönüşüm verimi %25-35 aralığındadır. Şekil I.A.1. Rüzgar Elektrik Sisteminin Bileşenleri 18

19 Proje kapsamında rüzgar verilerinin elde edilmesinde 2 adet ölçüm direği kullanılmış olup, bu direklerden elde edilen aylık, sezonluk ve yıllık veriler doğrultusunda %99,5 oranla sahanın hakim rüzgar yönünü ve yıllık ortalama enerji üretimleri teorik olarak belirlenmiştir. Bu ölçüm direkleri Direk 014_50 ve Direk 014_30 dur. Direk 014_50 ana direk olarak kullanılmış ancak yılın % 76,2 sinde veri alınabilmiştir. Direk 014_30, ölçüm yapılamayan zamanlar için (27 Mayıs Ağustos 2007) referans olarak kullanılmıştır. İkisi kullanılarak homojen veriler elde edilmiştir. Bu direklere ait teknik özellikler Tablo I.A.2. ve Tablo I.A.3. de verilmiştir. Tablo I.A.2. Direk 014_30 un Genel Özellikleri Alan Tanımı Konum Adı Karadağres Direk 014_30m Yer Çakmaklı Köyü/Aliağa Boylam/Enlem/Rakım UTM ED50 Z D K/149m Ekip FT & MD Kurulum Tarihi (Data Başlangıcı) Arazi Tanımı Çalılık (1.5 m) Hakim Rüzgar Yönü Kuzeydoğu Ekipman Listesi Ekipman Kurma Sensör Sensör Veri Tip Seri No Tanımı Yüksekliği (m) Eğimi Ofset Terminali Yön Direk Boru 30 Anemometre NRG Max#40c Anemometre NRG Max#40c RüzgarKanadı NRG 200 p Nem NRG Termometre NRG #110s Barometre NRG # BP Tablo I.A.3. Direk 014_50 un Genel Özellikleri Alan Tanımı Konum Adı Karadağres Direk 014_50m Yer Çakmaklı Köyü/Aliağa Boylam/Enlem/Rakım UTM ED50 Z D K/149m Ekip FT & Genba Staff Kurulum Tarihi 12 Ağustos :10 (Data Başlangıcı) Arazi Tanımı Çalılık (1 1.5 m) Hakim Rüzgar Yönü Kuzeydoğu Ekipman Listesi Ekipman Kurma Seri Sensör Sensör Veri Tip Tanımı Yüksekliği (m) No Eğimi Ofset Terminali Yön Direk Boru 50 Anemometre NRG Max#40c Anemometre NRG Max#40c Anemometre NRG Max#40c Anemometre NRG Max#40c RüzgarKanadı NRG 200 p RüzgarKanadı NRG 200 p Termometre NRG #110s Barometre NRG # BP

20 Bu ölçümler neticesinde rüzgar yönlerini ve hızlarını belirleyen veriler toplanmış ve grafiksel olarak incelenmiştir. D 014 zamana göre düzeltmeleri ve kalibrasyonları yapılmış grafikler Şekil I.A.2. de verilmiştir. Grafikler incelendiğinde 30 m ve 50 m rüzgar kanatları verilerinde 30 m rüzgar kanadının 22 Şubat - 23 Mayıs 2007 tarihlerin arasında, özellikle rüzgarın KB yönünden estiği dönemde arızalı olduğu görülmektedir (Şekil I.A.3.). Bu nedenle diğer rüzgar ölçümlerinden 50 m rüzgar kanadı verileri kullanılmamıştır. Buna ek olarak 51 m anemometrede de bir takım arızalar saptanmıştır. Uyuşmayan veriler bulunup elenmiş olup, düzeltmeler Tablo I.A.4. te verilmiştir. Görüldüğü gibi ölçümler 16.3 ayı kapsamaktadır ancak 50 m direk ile yalnızca 9.2 ayı kapsayan veriler elde edilmiştir. Rüzgar Yönü Dereceler Ortalama Rüzgar Hızı Şekil I.A.2. D014 Rüzgar Hızı - Zaman Grafiği (Günlük Ortalama Hızlar) Rüzgar Yönü Rüzgar Hızı Şekil I.A m Rüzgar Kanadında ve 51 m Anemometredeki Arıza 20

21 Tablo I.A.4. D014 (%)Veri Düzeltme A: Anemometre V:Rüzgar Kanadı Ortalama Rüzgar Hızı Şekil I.A.4. Ölçüm Periyotlarında Elde Edilen Aylık Ortalama Rüzgar Hızı (Kalibrasyon ve Filtreleme İşleminden Sonra) Kalibrasyondan ve uyumsuz datalar çıkarıldıktan sonra anemometrelerden ölçülen ortalama rüzgar hızları Şekil I.A.4. te gösterilmiştir. Unutulmamalıdır ki her anemometreden ölçülen veriler eşit değildir. Buna rağmen Şubat-Mart ve Temmuz-Ağustos aylarında daha güçlü rüzgarlar ölçüldüğü söylenebilir. 21

22 Tüm düzeltmeler ve kalibrasyonlardan sonra zamana göre rüzgar hızı ve rüzgar yönü grafikleri Şekil I.A.5. de ve aylık ortalama hızlarındaki değişimler Şekil I.A.6. da verilmiştir. Görüldüğü gibi Mart, Temmuz ve Ağustos aylarında daha yüksek rüzgar hızları ölçülmüştür. Rüzgar Yönü Ortalama Rüzgar Hızı Şekil I.A.5. Zamana Göre Rüzgar Hızı ve Rüzgar Yönü Grafikleri Ortalama Rüzgar Hızı (m/s) Şekil I.A.6. D014 Aylık Ortalama Rüzgar Hızı 22

23 51m ve 30m anemometreleri hızları ile rüzgar atlası verileri ve uygulama programı (WAsP) arasındaki rüzgar hızını karşılaştırmak amacıyla ölçümler yapılmış ve Şekil I.A.7. rüzgar profilinde gösterilmiştir. Elde edilen verilerin WAsP programındaki verilerle uyumlu olduğu gözlenmiştir. KKD Rüzgar Hızı Direkten Uzaklık WAsP Ölçülen Şekil I.A.7. Rüzgar Hızı Farklılıkları ve Düşey Eksende Rüzgar Profili Faaliyet alanına kurulması planlanan 2.5 MW gücündeki 85 m yüksekliğinde 100 m dönme çapında 4 adet rüzgar türbininden yılda ortalama kwh/yıl elektrik üretimi planlanmaktadır. Faaliyet kapsamında kullanılacak olan iletim hattı güzergahı henüz belirlenmemiş olup, güzergah belirlendikten sonra iletim hattı için ÇED Yönetmeliği kapsamında başvurular yapılacaktır. Rüzgar türbinlerinden elektrik, şalta yer altı kabloları ile gelecek olup, şalttan enterkonnekte ise yaklaşık 35 m yüksekliğinde 43 adet tek tip (TEDAŞ ın kullandığı) elektrik direkleri ile yerüstü nakil hattı vasıtasıyla iletilecektir. Proje alanında yer alması planlanan 4 adet rüzgar türbini kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu bir doğru şeklinde kurulacak olup, proje alanına yaklaşık 13 km mesafede yer alan Alosbi Trafo Merkezi, OG Bara, bağlantı yapılacaktır. Rüzgar Enerji Santralinde bulunacak olan başlıca ekipmanlar; - 2,5 MW gücünde Türbin ve Generator bloğu; 4 adet - 85 m yüksekliğinde Kule 4 adet 23

24 - Step-up Trafo - Yükseltici Trafo - Şalt sahası - Trafo - Kumanda Odası - İdari Ünite - Sosyal Ünite - Koruma Ekipmanları - Kontrol Ekipmanları - Kablo Kanalları Kulelerin konumlandırılacağı alanda yaklaşık 25 m çapında ve 3 m derinliğinde kazı yapılacak, çelik ve beton işlemleri yapılıp, temel yapısı oluşturulduktan sonra kuleler vinçler ile monte edilecektir. Tipik türbin yapısı Şekil I.A.12. de verilmiştir. Kule yerleri ve Şalt sahasının hazırlanması sırasında temel kazı işlemleri olacaktır. Dolayısıyla burada oluşacak hafriyat temellerin atılmasından sonra yine alanda dolgu ve çevre düzenleme amaçlı kullanılacaktır. Hafriyat ve dolgu işlemleri sırasında herhangi bir patlayıcı, tehlikeli ve toksik madde kullanılmayacaktır. Kule çapı yaklaşık 3 m, yüksekliği ise yaklaşık 85 m olacak olup, kule üstüne 50 m yarı çapında (100 m dönme çapında) üçlü kanatlı türbin sistemi takılacaktır. Tipik türbin yapısı Şekil I.A.8. de verilmiştir. Faaliyet kapsamında 25 m çapında beton temel üzerine 85m yüksekliğinde çelik kuleler monte edilecek olup, inşaat faaliyetleri sırasında yapı teknik şartnamelerine uyulacaktır. 24

25 25

26 Şekil I.A.8. Tipik Türbin Yapısı. 26

27 Rüzgar Enerji Santrali inşaatında 46 kişi, İşletme aşamasında 7 kişilik personel çalışacak olup, personelin görev dağılımı Tablo I.A.5. de verilmektedir. Söz konusu personelin çoğunluğu, civar ilçeler, Aliağa ve İzmir den temin edilecektir. Projeye ait iş akım şeması Şekil I.A.9. da verilmiştir. Tablo I.A.5. Çalışacak Personel Durumu Sıra No Görevi Personel Sayısı İnşaat Aşamasında 1 Mühendis 6 2 Teknisyen 5 3 İşçi 35 Toplam 46 İşletme Aşaması 1 Mühendis 1 2 İdari Görevli 1 3 Operatör 3 4 Güvenlik 2 Toplam 7 Rüzgar Verilerinin Derlenmesi Üretim Lisansının Alınması Türbin Koordinatlarının Belirlenmesi Türbinlerin ve Kanatların Montajı Şalt Sahasının Düzenlenmesi Rüzgar Enerjisinin Türbinlerde Elektrik Enerjisine Dönüştürülmesi Elektriğin Türbinlerden Şalt Sahasına İletilmesi Elektriğin Şalt Sahasından Alosbi Trafo Merkezine İletilmesi Şekil I.A.9. İş Akım Şeması 27

28 B. Doğal Kaynakların Kullanımı (Arazi Kullanımı, Su Kullanımı, Kullanılan Enerji Türü vb.) GARET ENERJİ ÜRETİM VE TİCARET A.Ş. tarafından ile İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içerisinde her biri 2,5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbini kurulması planlanmaktadır. Santralın toplam gücü 10MW olacaktır. Rüzgar çiftliği olarak belirlenen alanda, Tablo I.A.1. de belirtilen türbin yerleşim koordinatları belirlenmiştir. Proje kapsamında faaliyet alanında yapılan çalışmalar ve hesaplamalar neticesinde her biri 2,5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbini yapılması kararına varılmıştır. Rüzgar türbinlerinin her biri 25 m çapında 490 m² lik bir temel alanı kaplayacaktır. Söz konusu türbinlerin yapılacağı alanlar orman alanı olup, ÇED sürecinin olumlu sonuçlanmasına müteakip kiralama işlemleri yapılacak, konu ile ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınacaktır. Proje kapsamında doğal kaynak olarak rüzgar kullanılacak olup, bu rüzgar mekanik enerjiye çevrilerek elektrik enerjisi elde edilecektir. Arazi üzerinde mevcut durumda herhangi bir yapı bulunmamaktadır. Şalt sahasının yapılacağı alanın yanına kumanda odası ve idari bina yapılacaktır. İnşaat ve işletme aşamasında çalışacak personel tarafından içme ve kullanma amaçlı su kullanımı olacaktır. Bu su öncelikle yerleşim birimlerinden su tankeri ve damacanalar ile tedarik edilecek olup, daha sonra Belediyeye ait hatlardan veya DSİ den alınacak izinler sonrasında kullanma suyu temin etmek amacıyla kuyu açılabilecektir. Proje kapsamında işletme amaçlı su kullanımı olmayacaktır. Proje kapsamında rüzgar enerjisinden elektrik üretilecek olup, Rüzgar Türbininden yıllık ortalama kwh elektrik üretimi yapılması planlanmaktadır. 28

29 C. Atık Üretim Miktarı (Katı, Sıvı, Gaz vb.) ve Atıkların Kimyasal Fiziksel ve Biyolojik Özellikleri Yapılması planlanan Rüzgar Enerji Santralinden çevreye üretim kaynaklı herhangi bir menfi etki beklenmemektedir. Ancak Türbinlerin monte edilmesi ve şalt sahasının yapımı sırasında; Sıvı atıklar, Katı atıklar, Emisyon, Titreşim ve gürültü gibi etkiler beklenmekte olup, bunlar daha çok çalışan personelden, iş makinelerinden ve işletme sırasında alan üzerinde yer alacak ekipmanlardan kaynaklanacaktır. Söz konusu etkiler kısaca şu şekilde özetlenebilir: SIVI ATIKLAR İnşaat Aşaması: Projenin inşaatı aşamasında çalışacak personel sayısı yaklaşık 46 kişidir. Kişi başına gerekli su miktarı 150 lt/gün alınırsa, Çalışacak işçi sayısı : 46 kişi Kullanılacak su miktarı: 150 lt/kişi-gün = 0.15 m 3 /kişi-gün Toplam su ihtiyacı : 0.15 m 3 /kişi-gün x 46 kişi = 6,9 m 3 /gün, olarak bulunur. Kullanılan suyun tamamının atık su olarak geri döneceği kabul edilirse, alanda oluşacak toplam evsel atık su miktarının da 6,9 m 3 /gün olduğu görülür. Tipik bir arıtılmamış evsel nitelikli atık su içerisinde bulunan kirleticiler ve ortalama konsantrasyonları aşağıdaki Tablo I.C.1.'de verilmektedir. Tablo I.C.1. Evsel Atık Sularda Kirleticiler ve Ortalama Konsantrasyonları (Benefield, L. And Randall,C., 1980) Parametre Konsantrasyon (mg/lt) ph 6-9 AKM 200 BOİ KOİ 500 Toplam Azot 40 Toplam Fosfor 10 29

30 Yukarıdaki tabloya göre evsel atık su içerisindeki kirletici yükleri; AKM 1,38 kg/gün BOİ5 1,38 kg/gün KOİ 3,45 kg/gün Toplam Azot 0,276 kg/gün Toplam Fosfor kg/gün olarak hesaplanmıştır. İnşaat aşamasında gerekli olan su tankerlerle sağlanacak olup, atık sular tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun fosseptikte toplanacak olup, 31 Aralık 2004 tarih ve sayılı Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği kapsamında bertaraf edilecektir. İnşaat işlemlerinde beton yapımında ve betonların sulanmasında kullanılacak suyun tamamının atık su olarak dönmeden kullanılacağı düşünülmektedir. B. İşletme Aşaması: Faaliyetin konusu rüzgar enerjisinden elektrik enerjisi temini olduğundan dolayı işletme aşamasında herhangi bir su kullanımı söz konusu değildir. Ancak şalt sahasında çalışacak 7 adet personelden kaynaklanacak olan yaklaşık 1,05 m³/gün su (0,150 m³/gün-kişi x 7 kişi), alan içerisine yapılacak olan fosseptikte (Ek 3) toplanacak olup, belirli aralıklarla vidanjörle çekilerek bertaraf edilecektir. Tipik bir arıtılmamış evsel nitelikli atıksu içerisinde bulunan kirleticiler ve ortalama konsantrasyonları, Tablo I.C.1. de verilmiş olup, kirletici yükü Tablo I.C.2. de verilmektedir. Tablo I.C.2. İşletme Aşamasında Oluşacak Atıksuların Kirletici Yükü Parametre Kirletici Yükü AKM... 0,21 kg/gün BOİ5... 0,21 kg/gün KOİ... 0,525 kg/gün Toplam Azot... 0,042 kg/gün Toplam Fosfor... 0,0105 kg/gün 30

31 Öte yandan işletmede kanserojen madde içermeyen trafo yağları kullanılacak olup, tesiste makine ve ekipmanların bakım ve onarımından kaynaklanacak atık yağlar, sızdırmasız kaplarda biriktirilecek ve geri kazanım tesislerine (Çevre ve Orman Bakanlığı ndan Lisans almış) gönderilecek olup, faaliyet alanında tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı R.G.'de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Tesiste 31/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği ve tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. 31

32 KATI ATIKLAR A. İnşaat Aşaması: Arazinin hazırlanmasından başlayarak ünitelerin faaliyete açılmasına dek, inşaat aşamasında, -İnşaat işçilerinden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atıkların (cam kağıt plastik vb.), -Bu personelin yemek servisinden kaynaklanacak organik kökenli evsel nitelikli katı atıkların ve - Saç ve metal parçaları, ambalaj ve kutular, kereste vb. inşaat kaynaklı katı atıkların, yönetimi tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Katı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ne göre yapılacaktır. Ayrıca Tesis bünyesinde tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine de uyulacaktır. Faaliyetin inşaat aşamasında günde yaklaşık 46 kişi çalışacak olup, bir kişinin günde ürettiği katı atık miktarı 1.34 kg/gün olarak alındığında; oluşacak toplam evsel katı atık miktarı, 1.34 kg/gün-kişi x 46 kişi = 61,64 kg/gün olacaktır. Ayrıca inşaatta kullanılacak malzemelerin değerlendirilebilir sınıfına giren çimento torbaları, saç ve metal parçaları, ambalaj ve kutular kereste vb. atıkları, bu atıkların kimyasal özellikleri göz önünde bulundurularak, kağıt ve kağıt ürünleri, plastik atıklar olarak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve geri kazanımı sağlanacaktır. Faaliyet alanında oluşan geri kazanılamayan katı atıklar faaliyet sahibi tarafından toplanarak Belediyenin göstereceği alana götürülecektir. Alanda gerçekleştirilen hafriyat çalışmalarında 18 Mart 2004 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıkların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. 32

33 B. İşletme Aşaması: İşletmeden kaynaklanacak katı atık bulunmayacaktır. Ancak şalt sahasında çalışacak olan personelden kaynaklanacak evsel nitelikli katı atık olacaktır. Buna göre bir kişinin bir günde ürettiği katı atık miktarı 1,34 kg alındığında oluşacak toplam katı atık miktarı; 1,34 kg/kişi-gün x 7 kişi = 9,38 kg/gün olacaktır. Söz konusu bu atıklar içerisinde; yemek atıkları, plastik, cam vb. türü atıklar bulunacaktır. Bundan dolayı plastik ve cam gibi geri kazanılabilen atıkların diğer atıklardan ayrı toplanması ekonomik açıdan faydalı olacaktır. Geri kazanımı mümkün olamayan evsel nitelikli katı atıklar ise çöp bidonlarında ayrı ayrı biriktirilerek görünüş, koku, toz, sızdırma ve benzeri faktörler yönünden çevreyi kirletmeyecek şekilde kapalı biçimde çöp konteynırında muhafaza edilecek faaliyet sahibi tarafından Belediyenin göstereceği alana götürülecektir. 33

34 EMİSYON A. İnşaat Aşaması: Arazinin hazırlanması ve inşaat işlemleri yaklaşık olarak 12 ay sürecek (izin işlemleri ile birlikte yaklaşık 26 ay) olup, üretim amaçlı yakıt kullanımı olmayacaktır. İnşaat aşamasında kullanılacak iş makinelerinin çalışması için yakıt gereklidir. Ancak iş makinelerinden kaynaklanacak emisyonun proje mahallinde oluşturduğu kirliliğin, günde 8 saat çalışılacağı ve iş makinelerinin sürekli çalışmayacağı dikkate alındığında mevcut hava kalitesini olumsuz yönde etkilemeyeceği düşünülmektedir. Nitekim bir iş makinesinin saatte 4 litre motorin harcadığı varsayılır, alan içerisinde saatte 25 litre motorin kullanılacağı kabul edilirse, saatte tüketilecek motorin miktarı: (0.84 kg/lt x 25 lt/sa =) 21 kg/sa olarak bulunur. Araçlardan çıkacak kirletici miktarları şu şekildedir: Aldehit : 21 x 1.6 kg/ton / 1000 = kg/saat Karbonmonoksit : 21 x 9.7 kg/ton / 1000 = kg/saat Kükürt oksitler : 21 x 6.5 kg/ton / 1000 = kg/saat Organik asitler : 21 x 5.0 kg/ton / 1000 = kg/saat tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde belirtilen emisyon miktarları sınır değerlerinin altında olduğundan hava kirlenmesine katkı değerleri ve toplam kirlenme değerlerinin hesaplanmasına gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. Araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilerek, Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından yayımlanan tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Trafikte Seyreden Motorlu Kara Taşıtlarından Kaynaklanan Egzoz Gazı Kontrolüne Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Arazinin hazırlanması ve inşaat işlemlerinde toz oluşumu ağırlıklı olarak; kazı ve hafriyat işlemlerinde ve çevre düzenlenmesinde ve hafriyat maddelerinin taşınması sırasında ortaya çıkacaktır. Hafriyat malzemesi yine arazide değerlendirilecektir. İnşa işlemlerinde oluşan tozuma miktarı (4 adet Türbin ve diğer üniteler); 34

35 Tozuma miktarı =Üretim Miktarı x Emisyon Faktörü formülü ile hesaplanır. Hafriyat Miktarı Hafriyat Süresi Günlük Çalışma Süresi Hafriyat Miktarı : m³ x 1,8 ton/m³ = ton : 10 ay x 25 gün = 250 gün : 8 saat/gün : 6,3 ton/saat 5,4 ton/gün Kazıma İşlemi Sırasında Meydana Gelecek Toz Miktarı Kazıma Emisyon Faktörü = 0,025 kg/ton Kazıma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi = 6,3 ton/saat x 0,025 kg/ton = 0,1575 kg/saat Doldurma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Doldurma Emisyon Faktörü = 0,010 kg/gün Doldurma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi = 6,3 ton/saat x 0,010 kg/ton = 0,063 kg/saat Boşaltma Sırasında Oluşacak Toz Miktarı Boşaltma Emisyon Faktörü = 0,010 kg/gün Boşaltma Sonrası Oluşan Emisyon Debisi = 6,3 ton/saat x 0,010 kg/ton = 0,063 kg/saat İnşaat sırasında oluşacağı tahmin edilen toplam toz miktarı : 0,2835 kg/saat olarak bulunur. Bu durumda çıkacak toz emisyonunun kütlesel debisi Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 deki tabloda verilen tozun kütlesel debisinin altında olması nedeniyle Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri ve bu değerler ile teşkil edilen Toplam Kirlenme Değerlerinin tespitine gerek olmadığı görülmüştür Yapılaşmada ise hazır beton ve çelik kullanılacağından buna bağlı bir tozuma oluşmayacağı düşünülmektedir. Proje kapsamında tarih ve sayılı Resmi Gazete yayımlanarak yürürlüğe giren Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği ve tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği nde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik hükümlerine uyulacaktır. Bunun yanında; - Alandaki yollar düzenli olarak sulanacak, 35

36 - Malzeme savrulma yapılmadan boşaltma ve doldurma işlemleri yapılacak, - Kamyonların ve diğer taşıyıcıların üzerleri branda ile kapatılacaktır. Alınan bu önlemler ile toz miktarı daha da düşürüleceğinden yukarıda bahsedilen işlemler esnasında geçici olarak belirli zaman aralıklarında gündeme gelecek tozlanma önemli bir çevresel etki olarak görülmemektedir. B. İşletme Aşaması: Faaliyetin konusunun rüzgar enerjisinden elektrik enerjisi temini olması sebebiyle işletme aşamasında herhangi bir emisyon oluşumu beklenmemektedir. Faaliyet kapsamında çalışacak personelin ısınma ihtiyacı elektrik enerjisinden sağlanacaktır... 36

37 GÜRÜLTÜ A. İnşaat Aşaması: İnşaat alanında başlıca gürültü kaynakları; beton karıştırıcı, yükleyici, dozer, kepçe, kamyonlar ile vinç jeneratör ve kaynak makinasının oluşturacağı gürültüdür. Söz konusu iş makinelerinin neden olduğu ses gücü düzeyleri ve sayıları Tablo I.C.3. de verilmiştir. Tablo I.C.3. Gürültü Kaynaklarının Ses Gücü Düzeyleri ve Sayıları Gürültü Kaynakları Ses Gücü Düzeyleri (L w db) Sayısı Beton Karıştırıcı Yükleyici Dozer Kepçe Kamyon Vinç Jeneratör 97 1 Kaynak Makinası 97 5 Açık alanda kullanılan ekipmanların ses gücü düzeyleri, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nca hazırlanan ve tarihli ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Açık Alanda Kullanılan Teçhizat Tarafından Oluşturulan Çevredeki Gürültü Emisyonu İle İlgili Yönetmelik kapsamında hesaplanmıştır. Faaliyet sırasında alanda çalışacak personelin sağlıkları açısından maruz kaldıkları gürültü düzeyleri için; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanan, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlülüğe giren Gürültü Yönetmeliği nin 5. Maddesi nde Maruziyet Sınır Değerleri ve Maruziyet Etkin Değerleri belirtilmiştir. Söz konusu yönetmeliğin 5. Maddesinde çalışan personel için en yüksek maruziyet sınır değeri günde 8 saatlik çalışma süresi için 85 dba; en düşük maruziyet sınır değeri 80 dba; anlık gürültü maksimum değeri ise 140 dba olarak belirtilmiştir. Ayrıca aynı maddede, günlük gürültü maruziyetinin günden güne belirgin şekilde farklılık gösterdiği işlerde günlük maruziyet değeri yerine haftalık maruziyet sınır değeri 87 dba olarak kullanılabileceği belirtilmiştir. Verilen bu değerler gürültü seviyesi olup, dba ağırlıklı ortalama olarak ses basınç seviyesidir ve ortalama desibelin kısaltılmasıdır. Her bir gürültü kaynağına ait toplam ses gücü düzeyinin Hz arasındaki 4 oktav bandına dağılımının, her bir oktav bandındaki ses gücü düzeyleri aşağıdaki formül kullanılarak hesaplanmış ve Tablo I.C.4. te verilmiştir. Lw(i) = 10 log( 10 lw / 10 ) 4 37

38 Tablo I.C.4 Gürültü Kaynakları ve Ses Gücü Düzeyleri Gürültü Ses Gücü Düzeyleri (L db) w Kaynakları Toplam 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Beton Karıştırıcı Yükleyici Dozer Kepçe Kamyon Vinç Jeneratör Kaynak Makinesi Gürültü kaynaktan çıktıktan sonra, maruz kaldığı canlı arasındaki mesafe ile ters orantılı olarak düşer. Gürültü kaynağı noktasal kaynak veya çizgisel kaynak belirlendikten sonra, hava içerisinde dalga boyu ve frekansına göre yayılır. Her bir gürültü kaynağının daire şeklindeki alanda 50 m, 100 m, 250 m, 500 m, 750 m, 1000 m, 1500 m, 1750 m, 2000m ve 2500 m'deki değerleri aşağıda verilmiştir: Alanda oluşacak ses basınç düzeyi (db); A =4πr 2, Q :Yönelme katsayısı (Serbest alanlar için Q = 2) Lp = Lw + 10 log (Q/A) formülü ile hesaplanır. Tablo I.C.5. Alanda Oluşacak Ses Basınç Düzeyleri Gürültü Ses Basınç Düzeyleri (L db) p Kaynakları Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Beton Karıştırıcı Yükleyici Dozer

39 Kepçe Kamyon Vinç Jeneratör Kaynak Makinası İnşaat makinelerinin çalışma frekans aralığı 500 Hz Hz aralığında olduğundan her bir noktanın ses basıncı düzeyi yaklaşık gürültü düzeyine eşittir. Buna göre alanda oluşacak ses düzeyleri (L,dBA) Tablo I.C.5. te verildiği şekilde kabul edilmiştir. 500 Hz ile 4000 Hz frekans aralığında ses düzeylerini bulmak için düzeltme faktörleri kullanılmaktadır. 4 oktav bandı için düzeltme faktörleri aşağıdaki tabloda verilmiştir. Tablo I.C.6. Düzetme Faktörü Merkez Frekansı ( Hz ) Düzeltme Faktörü 500-3, , , ,0 39

40 Tablo I.C.7. Alanda Oluşacak Ses Basınç Düzeyleri (Düzeltme Faktörlü) Gürültü Ses Basınç Düzeyleri (L db) p Kaynakları Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Beton Karıştırıcı Yükleyici Dozer Kepçe Kamyon Vinç

41 Jeneratör Kaynak Makinası Alandaki Atmosferik Yutuculuk ise, Aatm = 7.4 x 10-8 x f 2 x r / Q f : Frekans ( Hz) Q: Bağıl Nem (% 60 alınmıştır.) r: Yarı Çap (m) formülü ile hesaplanmış olup, mesafelere göre atmosferik yutuculuk Tablo I.C.8 de verilmiştir. Tablo I.C.8. Atmosfer Yutuculuk Değerleri (Aatm.) Atmosferik Frekans (Hz) Mesafe (m) Frekans (Hz) Yutuş 500 Hz 1000 Hz Mesafe (m) Atmosferik Yutuş Hz Hz Atmosferik yutuş değerlerinin düşülmesinden sonra her bir gürültü kaynağının 4 oktav bandındaki net ses düzeyi L (dba) = L Aatm formülüne göre hesaplandıktan sonra, gündüz Li / 10 toplam ses düzeyleri de LT = 10 Log Σ 10 formülü kullanılarak hesaplanmış ve Tablo I.C.7 de verilmiştir. Düzeltme Faktörleri Hesaba dahil edilmiştir. 41

42 Eşdeğer gürültü düzeyleri (Lgündüz = Leq) Leq = 10LogΣ10 LT(i) / 10 formülü ile hesaplanarak Tablo I.C.9 da verilmiştir. Tablo I.C.9. Mesafeye Göre Ses Düzeylerinin Dağılımı Gürültü Ses Düzeyleri (dba) Kaynakları Mesafe 500 Hz 1000 Hz 2000 Hz 4000 Hz Beton Karıştırıcı Yükleyici Dozer Kepçe Kamyon Vinç Toplam Ses Düzeyi (dba)

43 Jeneratör Kaynak Makinası Tablo I.C.10. Mesafeye Göre Eşdeğer Gürültü Düzeylerinin Dağılımı Mesafe Lgündüz (dba) Sahada yapılacak inşaat çalışmaları gündüz çalışma süresi içerisinde yapılacağından, yukarıda mesafelere göre ayrı ayrı hesaplanan net ses düzeyleri, Gündüz Gürültü Seviyeleri (L ) dir. gündüz İnşaat aşamasında tüm iş makinelerinin aynı anda ve birlikte çalışacağı göz önüne alınarak hesaplamalar yapılmıştır. Ancak inşaat sırasında tüm iş makineleri aynı anda çalışmayacağından proje alanında oluşacak gürültü seviyesinin hesaplanan gürültü düzeyinden daha düşük olacağı düşünülmektedir m uzaklıkta oluşacak gürültü düzeyi Lgündüz = 51,05 dba dır. Öte yandan teknik olarak makinelerdeki gürültü seviyesini daha aşağılara düşürmek mümkün olmadığından, çalışanların sağlıklarını korumak için pratik ve kullanılması kolay kulaklıklar verilecektir. Bunun yanında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ne uyulacaktır. Tüm bunlara ilave olarak Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamalarında 07 Mart 2008 tarih ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. 43

44 B. İşletme Aşaması: İşletme aşamasında rüzgar enerjisiyle dönen kanat, Türbin sistemini çalıştırarak mekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirecektir. Türbinde kaplin ve dişli kutusu içeren mekanik aktarıcı yoluyla elektrik genaratörüne aktarılır. Bu sistemde kanat sesi ile sadece kapalı ortamda elektrik motoru ve trafo çalışacağından dolayı oluşacak gürültü düzeyinin ihmal edilebilir seviyede olacağı düşünülmektedir. Bu gürültü kaynağının insan sağlığını ve çevrede bulunan canlıları olumsuz yönde etkilemeyeceği düşünülmekte olup, bu konuda herhangi bir ilave tedbir alınmasına gerek görülmemektedir. Benzer bir Rüzgar Enerji Santralinde (30 MW gücünde) Gürültü Ölçümleri yapılmış ve Türkiye Mühendisler Mimarlar Odası Makine Mühendisleri Odası İstanbul Şubesi tarafından bu ölçüm neticesine göre Gürültü Seviyesi Ölçüm Raporu hazırlanmıştır. Ölçümler ISO 1996 ve ISO 2204 standartlarına uygun olarak yapılmıştır. Yapılan ölçümlerin sonuçları Tablo I.C.11 de verilmiştir. Tablo I.C.11. Gürültü Ölçüm Sonuçları Elektrik Üretim Durumu Ölçümlerin Eşdeğeri LeqdBA Standart LeqdBA Rüzgar Gülü İçinde Elektrik Üretirken Rüzgar Gülü İçinde Elektrik Üretimi Yokken Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından kullanılacak rüzgar türbinleri ölçüm yapılan Rüzgar Enerji Santraline göre daha düşük kapasitede olduğundan proje alanında oluşacak gürültü seviyeleri de düşük olacaktır. Bu kapsamda Karadağ Rüzgar Enerji Santralinde gürültünün yüksek olduğu bölümlerde personel bulunacağı zaman gerekli güvenlik tedbirleri alınacak ve kişisel koruyucuların kullanılması sağlanacak, ayrıca 09 Aralık 2003 tarih ve sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ile 07 Mart 2008 tarih ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği ne uyulacaktır. 44

45 D. Kullanılan Teknoloji ve Malzemeden Kaynaklanabilecek Kaza Riski Yapılacak faaliyet Santral ekipmanlarının yerleştirilmesi ve rüzgardan elektrik enerjisinin elde edilmesi olup, tehlikeli işler sınıfında değildir. Ancak çalışma esnasında bir takım iş kazalarının olabileceği düşüncesiyle önlem alınacaktır. Bunun için kaza olması durumlarında gerekli olabilecek ilk müdahale malzemeleri bulundurulacaktır. Faaliyet alanında, ilgili çevresel standartlara uygun olarak ve insan sağlığını tehdit etmeyecek bir şekilde çalışılacaktır. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nce (4857 sayılı İş Kanunu, 9 Aralık 2003 tarihli ve sayılı Resmi Gazete) alınması gerekli tüm önlemlere dikkat edilecektir. İş güvenlik malzemeleri ile ilgili tüm ekipman periyodik olarak gözden geçirilecek, uyarıcı levha ve tabelalar alanda rahatça görülebilecek yerlere asılacaktır. Bunlara ilave olarak, kaza olması durumlarında gerekli olabilecek ilk müdahale malzemeleri bulundurularak, hastanın hastaneye ulaştırılması sağlanacaktır. Proje alanında meydana gelebilecek muhtemel kaza, yangın, sabotaj vb. acil durumlarda zararı en aza indirmek amacıyla, Sivil Savunma İl Müdürlüğü, Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre ve Orman İl Müdürlüğü ve acil durumlarla ilgili diğer kurumlarla koordineli hareket edilecektir. Öte yandan faaliyet ile ilgili resmi kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınacak ve belirtilen hususlara uyulacaktır. Her türlü iş kazasının önlenmesi için çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konulacak, çalışanlara kişisel koruyucu kıyafet ve ekipmanlar verilecektir. Kullanılacak araç ve gereçler insan anatomi ve fizyolojisine uygun, ergonomik özelliklerde olacak, vibrasyon kaynağı olabilecek araç ve gereçlerde vibrasyon etkilerini azaltıcı düzenlemeler yapılacaktır. Alanda acil durumlarda uygulanacak başlıca yöntemler şunlardır: 1. Müdahale için gerekli insan gücü ve ekipmanlar hazır bulundurulacaktır. 2. Santral sorumlusu kaza anında tehlikenin niteliğini tanımlayacak ve müdahaleden sorumlu kişi ve ilgili kuruluşlara derhal bildirecektir. 3. Santral sorumlusu müdahaleden sorumlu kişilerin eğitimlerini sağlayacaktır. 4. Santral sorumlusu müdahaleden sorumlu kişilere koruyucu malzemeleri temin edecek ve hazır bulunduracaktır. 5. Santralde her türlü ilk yardım ve tıbbi malzeme eksiksiz bulundurulacaktır. 6. Müdahale için gerekli her türlü ekipman ve malzeme eksiksiz tamamlanacaktır 45

46 E. Projenin Olası Çevresel Etkilerine Karşı Alınacak Tedbirler Yapılması planlanan faaliyet, Rüzgar Enerji Santrali olup, elektrik temininde kullanılan en temiz ve çevreci yöntemlerden biridir. Türbin ve diğer yardımcı ekipmanların yerleştirilmesinden sonra üretim amaçlı herhangi bir atık üretimi olmayacaktır. Faaliyetten birinci derecede etkilenecek yerleşim Aliağa İlçesi, ikinci derecede İzmir İli ve bunun akabinde Ege Bölgesi ve Ülke genelidir. Proje ile ilgili detaylı bilgiler Bölüm I.A. da, meydana gelebilecek başlıca çevresel etkiler ve sonuçları detaylı olarak Bölüm I.C. de verilmiş olup, faaliyetin çevre üzerine menfi bir etkisi beklenmemektedir. Projenin inşa ve işletmesinde teknolojik açıdan en yeni ve uygun ekipmanlar kullanılacak olup, sürekli bakım ve yenileme ile hem işletme verimi artırılacak, hem de insan ve çevre açısından temiz enerji kaynağı sağlanmış olacaktır. Bunun yanında proje alanında tarih ve 5491 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile yeniden düzenlenen 2872 Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır... 46

47 BÖLÜM II. PROJENİN YERİ A. Mevcut Arazi Kullanımı ve Kalitesi (Tarım Alanı, Orman Alanı, Planlı Alan, Su Yüzeyi vb.) Proje kapsamında GARET ENERJİ ÜRETİM VE TİCARET A.Ş. tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içerisinde her biri 2,5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbininden oluşan Karadağ Rüzgar Enerji Santrali kurulması planlanmaktadır. Santralin toplam gücü 10MW olacaktır. Faaliyet kapsamında Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde rüzgar enerjisine dayalı üretim yapabilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna üretim lisansı başvurusu yapılmış olup, 05/06/2008 tarih ve sayılı karar ile 49 yıl süreyle üretim faaliyeti göstermek üzere 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu gereğince EÜ/1632-6/1194 nolu Üretim Lisansı alınmıştır (Ek 1). Faaliyet alanının; Doğusunda Güneydoğusunda Güneyinde Güneybatısında Batısında Kuzeybatısında Kuzeyinde : Nemrut Limanı ve Ege Gübre Tesisleri (yaklaşık 0,75 km), : Petrol Dolum Tesisleri (yaklaşık 1 km), : Çakmaklı Köyü (yaklaşık 0,7 km) : Çakmaklı Köyü (yaklaşık 0,5 km) : Ege Denizi (yaklaşık 0,6 km) :Taşlı Burun ve Ege Denizi (yaklaşık 1,25 km), : Nemrut Limanı ve Ege Denizi (yaklaşık 1 km) yer almaktadır. Faaliyet kapsamında kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santrali için Karadağ Tepe de 4 adet rüzgar türbini noktası belirlenmiştir. Rüzgar türbinlerinin her biri 25 m çapında yaklaşık 490 m² lik bir temel alanı kaplayacaktır. Proje alanının yaklaşık 1 km batısında Horozgediği deresi yer almaktadır. Proje alanı orman arazisi vasfı taşımakta olup, faaliyete başlamadan önce konu ile ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınacaktır. Rüzgar Türbinlerinin yerleşim noktaları optimum olarak belirlenmiş olup, uygulama sırasında toplam üretimi etkilemeyecek şekilde ayarlanacaktır. 47

48 B. Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate Alınarak; Sulak Alanlar, Kıyı Kesimleri, Dağlık ve Ormanlık Alanlar, Tarım Alanları, Milli Parklar, Özel Koruma Alanları, Nüfusça Yoğun Alanlar, Tarihsel, Kültürel, Arkeolojik ve Benzeri Önemi Olan Alanlar, Erozyon Alanları, Heyelan Alanları, Ağaçlandırılmış Alanlar, Potansiyel Erozyon ve Ağaçlandırma Alanları ile 16/12/1960 tarihli ve 167 Sayılı Yeraltı Suları Hakkında Kanun Gereğince Korunması Gereken Akiferler Proje alanı İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içerisinde yer almakta olup, Ek-V deki Duyarlı Yöreler Listesi Dikkate alınarak yapılan proje alanı değerlendirmesi aşağıda verilmiştir: Proje alanı içerisinde milli parklar, tabiat parkları, sulak alanlar, tabiat anıtları, tabiatı koruma alanları, yaban hayatı koruma alanları, yaban hayatı yetiştirme alanları, kültür varlıkları, tabiat varlıkları, sit ve koruma alanları, Boğaziçi Kanuna göre koruma altına alınan alanlar, biyogenetik rezerv alanları, biyosfer rezervleri, özel çevre koruma bölgeleri, özel koruma alanları, turizm bölgeleri ve koruma altına alınmış diğer alanlar bulunmamaktadır. Proje alanı ve etki alanında sulak alanlar kapsamında korunan alan bulunmamaktadır. Bakanlar Kurulu tarafından Özel Çevre Koruma Bölgeleri olarak tespit ve ilan edilen alanlar kapsamında Foça Özel Çevre Koruma Bölgesi nin proje alanına uzaklığı kuş ölçümü yaklaşık 11,2 km olup, projeden kaynaklanacak her hangi bir tehdit görülmemektedir Proje alanı çevresinde sit alanları yer almaktadır. Alanın kuşuçuşu yaklaşık 1,5 km kuzey doğusunda 1.Derece Sit Alanı olan Kyme Antik Kenti bulunmakta olup, proje kapsamında bu alana olumsuz bir etki beklenmemektedir (Ek 4: Sit Sınırları Haritası). 48

49 Flora-Fauna: Aliağa, İzmir in kuzeyinde yer alır. İl merkezine uzaklığı 53 km`dir. Kuzeyinde Bergama; doğusunda Manisa; batısında Ege Denizi; güneyinde Menemen ile çevrelenir. Bergama İlçesi ise, İzmir in kuzeyinde, Bakırçay Havzasında yer alır. Doğuda Kınık, batıda Dikili, güneyde Aliağa, kuzeyde ise Balıkesir ve Manisa illeri ile çevrilidir. Dağ sıraları birbirine koşut ve kıyıya dik bir takım çöküntü çukurları arasında kalmış bölgeleri vardır. Bakırçay Ovası'nın daha güneyinde bulunan Yunt dağları Aliağa nın kuzeyine dayanır. Güneyinde ise yüksekliği 1098 metreyi bulan Dumanlı dağı bulunmaktadır. Bunların dışında Karahasan Dağı (423 m), Dedetaşı Dağı (341 m), Ardış Tepe (334 m), Akademik Dağı (497 m), Halkalı Tepe (789 m), Sıyırdım Dağı (610 m) ve Karagöl Tepe gibi dağ ve tepeler de vardır. Proje alanı orman alanı içerisinde yer almaktadır. Yöre, Akdeniz iklimi etkisi altında olup, Aliağa Meteoroloji İstasyonu rasat kayıtlarına göre, bölgede görülen yağış rejim tipi, Akdeniz yağış rejim tipidir. Faaliyet alanının bulunduğu bölge, Türkiye florasında kullanılan kareleme sistemine göre B 1 karesi içinde yer almakta ve bitki coğrafyası bakımından da Akdeniz floristik bölgesine bağlanmaktadır. Flora: Flora çalışmaları sonucunda İzmir ilinde 129 familyanın 620 cinsine ait 1654 tür saptanmıştır. Alt tür ve varyetelerin ilavesi ile tür ve tür altı kategorilerdeki taxon sayısı ise 1728 dir. Buna göre en çok taxon içeren familya, Leguminosae olup (% 10.93), bunu Compositae (% 10.65), Gramineae (% 9.61), Labiatae (% 5.09), Umbellifereae (% 4.28), Crucıferae (% 4.11), Caryophllceae (%4.11), Liliaceae (% 4.05), Rubiaceae(%2.72), Ranunculaceae (%2.55), Orchidaceae (%2.49), Vescrophulariaceae ( % 2.43 ) izlemektedir. Bölge florasını oluşturan türlerin % sı Akdeniz, % ı Doğu Akdeniz, %4.74 ü Avrupa-Sibirya, % 2.31 i ise İran-Turan flora elementine sahiptir İzmir İli dahilinde yetişen maki türü bitkiler şunlardır: mersin, defne, sandal, kocayemiş, pırnal meşesi, kesme meşesi, katran ardıcı, katırtırnağı, kurtbağrı, keçiboğan, erguvan, tespih çalısı, karaçalı, her dem taze, keçiboynuzu, peruka çalısı, akçakesme, menengiç, sakız, boyacı sumağı, yabani zeytin (delice), kokarçalı, zakkum, maden yapraklı ahlat, yabani kuşkonmaz ile funda olarak da ideal ağaç fundası, pembe çiçekli funda, erik cinsi bitkiler yetişir. 49

50 Maki vejetasyonu Akdeniz, Ege ve Marmara denizleri çevrelerinde ortalama metreler arasında yaygındır. Karadeniz bölgesinde ise enklavlar halinde, yer yer ve kesintili olarak görülür. Bu vejetasyona ait bitkiler deniz ile ilişikli bazı büyük nehirlerin yer aldığı vadiler yolu ile ülkenin iç kesimlerine kadar sokulur. Faaliyet alanı ve çevresinin fauna ve flora listesi hazırlanırken; bölgede yapılan arazi çalışmalarının ve yöre halkının görüşlerinin yanı sıra, Davis in Flora of Turkey and the East Aegean Islands, Prof.Dr. Tuna EKİM ve arkadaşlarının Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı- 2000, Prof.Dr. Turhan BAYTOP un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü, Prof.Dr. Nuri Yiğit, Prof.Dr. Osman KETENOĞLU ve arkadaşlarının Çevresel Etki Değerlendirme-2002, Prof.Dr. Ali DEMİRSOY un Genel ve Türkiye Zoocoğrafyası, Omurgalılar/Amniyota, Memeliler, TÜBİTAK ve DPT tarafından desteklenen Türkiye Faunası Veri Tabanı Projesi kapsamında yayınlanan Türkiye Omurgalıları Tür Listesi ve Prof.Dr. İlhami KİZİROĞLU nun Türkiye Kuşları Adlı eserlerden faydalanılmıştır ve taraması yapılan diğer literatürler kaynaklar kısmında verilmiştir. Ayrıca her bir flora türü için TÜBİVES (Türkiye Bitkileri Veri Servisi) taraması ve değerlendirilmesi yapılmıştır. Projenin yapılacağı alan ve çevresinde, yapılan arazi ve literatür çalışmalarına göre var olan flora türleri Tablo II.B.1. de verilmiştir. 50

51 Tablo II.B.1 Flora Türleri Tür (Species) Türkçe Adı Yapı- Ömür Habitat FAM: APIACEAE Maydanozgiller Ammi visnaga (L.) LAM. FAM: ASTERACEAE Diş otu (Kürdan) Papatyagiller (Bileşikgiller) Otsu- Tek veya İki yıllık Min-Mak. Yükseklik Tarlalar ve ovalar Ülkemizde Dağılımı Endemizm Bern IUCN Trakya, Dış ve D. (G. uç) Anadolu-Akdeniz LR(lc) Centaurea iberica TREV. EX Otsu-Tek, İki, Deligöz dikeni Tarla, yol kenarı, boş alan Türkiye LR(lc) SPRENGEL Çok yıllık Tek veya İki KB. Türkiye- Akdeniz Centaurea diffusa LAM. Zerdali dikeni Tepeler, yol kenarı, boş alan, tarla LR(lc) yıllık-ot Elementi Centaurea solstitialis L. subsp. Pinus ormanı, kurak yamaç, nadas Güneş çiçeği Tek Yıllık-Ot Türkiye LR(lc) solstitialis L. tarla, boş alan Cichorium intybus L. Hindiba Çok Yıllık-Ot Ekili tarla, çayırlık, boş alan Türkiye LR(lc) İmam kavuğu Kumlu ve boş alanlar, tarla, kayalık Senecio vernalis WALDST. ET KIT. Otsu- Tek yıllık Türkiye LR(lc) (Kanarya otu) yamaç Tragopogon longirostis BISCH. EX SCHULTZ BIP. var. longirostis Yemlik/tekesakalı BISCH. EX SCHULTES FAM: BRASSİCACEAE Turpgiller Capsella bursa-pastoris (L.) MEDIK. FAM: CYPERACEAE Eleocharis palustris (L.) ROEMER ET SCHULTES İki Yıllık-Ot Kayalık yamaç, çalılık, yol kenarı, tarla KB. Türkiye, B. Anadolu, D. Anadolu LR(lc) Çoban Çantası Otsu- Tek yıllık Ekili alan, boş alan Türkiye-Kozmopolit LR(lc) Çok yıllık-ot Çayırlı yamaçlar, çam ormanlarındaki ıslak alanlar, bataklıklar, tatlı su kıyıları, yol kıyı Türkiye LR(lc) FAM: ERICACEAE Fundagiller Arbutus andrachne L. Sandal Ağacı Çok Yıllık-çalı Maki, Pinus brutia ormanları Trakya, Dış Anadolu LR(lc) FAM: EUPHORBİACEAE Sütleğengiller Euphorbia falcata L. subsp. falcata L. var. falcata L. Sütleğen FAM: FABACEAE Baklagiller Tek yıllık-ot Çam ormanlarının kenarı, Quercus coccifera makiliği, firigana, kayalık yamaçlar, step, nemli Astragalus trojanus STEV. Geven Çok yıllık- çalı Bozkır, maki Astragalus sinaicus BOISS. Geven Tek yıllık-ot Koruluklar, çorak yerler FAM: FAGACEAE Kayıngiller Quercus ilex L. Çalı Meşesi Çok yıllıkağaç veya uzun çalı Makide Laurus, Phillyrea, Carpinus ile yamaçlarda Türkiye LR(lc) B. Anadolu-D. Akdeniz Elementi KB. O. ve B. Anadolu- Akdeniz Elementi B. ve K. Anadolu (36 Derecenin Doğusu) - Akdeniz Elementi LR(lc) LR(lc) LR(lc) 51

52 FAM: GERANIACEAE Turnagagasıgiller Geranium molle L. subsp. molle L. Tek Yıllık-Ot Tepe kenarlalrı, tarlalar, kumullar, meyvalıklar K., B., G. ve GD. Anadolu LR(lc) Geranium dissectum L. Tek Yıllık-Ot Islak yerler, kıyılar, bataklıklar B., K., G. ve GD. Anadolu LR(lc) Geranium rotundifolium L. Tek Yıllık-Ot Kıyılar, sel yatakları, kayalar ve B., K., G., O. ve GD çorak yerler Anadolu LR(lc) FAM: MYRTACEAE Mersingiller Myrtus communis L. subsp. communis L. Mersin FAM: OLEACEAE Zeytingiller Olea europaea L. var. europaea L. Zeytin FAM: PAPAVERACEAE Gelincikgiller Çok Yıllık-çalı Çok Yıllıkağaç Kayalık yamaçlar, Pinus brutia ormanları, maki, kumullar Kültür -1,-1 Papaver gracile BOISS. Kara Gelincik Tek Yıllık-Otsu Kayalık, maki FAM: PINACEAE Çamgiller Pinus nigra ARN. subsp. pallasiana (LAMB.) HOLMBOE Kara Ağaç Pinus brutia TEN. Kızıl Çam FAM: POLYGONACEAE Kuzukulağıgiller Çok Yıllıkağaç Çok Yıllıkağaç Polygonum cognatum MEISSN. Madımak Otsu- Çok yıllık Orman Orman Yol kenarları, yamaçlar uçurumlar kültür arazileri Rumex acetosella L. Kuzu Kulağı Otsu- Çok yıllık Tarlalar, kıyılar, çorak yerler Dış Anadolu LR(lc) Dış Anadolu, D. Anadolu (B. Mezopotamya) Akd. Elem. G. ve B. Anadolu- D. Akdeniz Elementi K. Türkiye, O. B. ve G. Anadolu Dış Anadolu, Trakya- Akdeniz Elementi LR(lc) LR(lc) LR(lc) B. O. D. G. ve GD. Anadolu LR(lc) B. K., O., D. Anadolu- Kozmopolit LR(lc) FAM: PORTULACACEAE Semizotugiller Portulaca oleracea L. Semiz Otu Otsu- Tek yıllık Ekilmiş sahalar ve denize yakın çorak yerler -0,-0 B. ve G. Anadolu LR(lc) FAM: RANUNCULACEAE Düğün çiçeğigiller Ranunculus constantinopolitanus Karasal otsu- K. Türkiye, B. G. O. Düğün çiçeği Nemli yer, bataklık çayırlık (DC.) D'URV. Çok yıllık ve D. Anadolu LR(lc) Ranunculus arvensis L. Tarla düğün çiçeği Otsu-Tek Yıllık Ekili yer, ekin tarlası Türkiye LR(lc) FAM: RUBIACEAE Kökboyasıgiller Galium verum L. subsp. verum L. Sarı Yoğurt otu Otsu- Çok yıllık Kayalık yamaçlar, taşlı meralar, nadas tarlalar, kuruyan bataklıklar, dere yatakları Türkiye LR(lc) 52

53 Türkçe İsim/Yöresel isim Flora listesindeki türler için öncelikle Prof. Dr. Turhan Baytop un Türkçe Bitki Adları Sözlüğü (Türk Dil Kurumu Yayını) dikkate alınmıştır. İsmine rastlanılmayan bitki türleri için de binomial yazım kurallarına göre bilim dili olan Latince değerlendirilmiştir. Endemizm ve Tehlike Kategorileri Türkiye; kıtalar arası geçiş bölgesi konumunda bir ülke olması sebebiyle endemik bitkiler bakımından çok zengindir. Ülkemizde tespit edilen toplam 2383 endemik tür toplam bitki türlerinin yaklaşık %30 unu oluşturmaktadır ve bunların 946 tanesi faaliyet alanında dahil olduğu Akdeniz Fitocoğrafik Bölgesi elemanlarıdır. Çalışma alanından tespit edilen bitki türlerinin tamamı LR(lc) (en az endişe verici) kategorisindedir. Proje alanında endemik bitki türüne rastlanılmamıştır. Tehlike kategorilerinin tespitinde kullanılan kısaltmalar ve anlamları: EX: Tükenmiş EW: Doğada tükenmiş CR: Çok tehlikede EN: Tehlikede VU: Zarar görebilir NE: Değerlendirilen LR: Az tehdit altında a- LR (cd): Koruma önlemleri gerektiren b- LR (nt): Tehdit altına girebilir c- LR (lc): En az endişe verici DD: Veri yetersiz Bern Sözleşmesi İle Koruma Altına Alınan Türler Bern Sözleşmesi 9/1/1984 tarihli Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe girmiş uluslararası bir sözleşme olup, amacı nesli tehlikeye düşmüş ve düşebilecek türlerin, özellikle göçmen olanlarına öncelik verilmek üzere, yabani flora ve fauna ve bunların yaşam ortamlarının korunması ve bu konuda birden fazla devletin işbirliğini geliştirmektir. Bern Sözleşmesi ne göre kesin olarak koruma altına alınan flora türlerinin kasıtlı olarak koparılması, toplanması, kesilmesi veya köklenmesi kesinlikle yasaklanmıştır. Flora listesinde yer alan türler Bern Sözleşmesi ve Sekretaryasının son düzenlemelerine göre gözden geçirilmiş olup, bu sözleşmeye göre koruma altına alınmış tür bulunmamaktadır. 53

54 Fauna: Alanda yapılan arazi çalışmaları ve literatür taraması neticesinde tespit edilen fauna türleri sırasıyla; İki Yaşamlılar Tablo II.B.2. de, Memeliler Tablo II.B.3. de, Sürüngenler Tablo II.B.4. de ve Kuşlar Tablo II.B.5. de verilmiştir. Tablo II.B.2. Amphibia (İki Yaşamlılar) Tür (Species) PELOBATIDAE Pelobates syriacus BUFONIDAE Bufo viridis Türkçe adı Toprak kurbağası Gece kurbağası Habitat Dağılım End. IUCN Bern Göl ve havuzcuklardan uzak olmayan ovalık gevşek ve yumuşak topraklı alanlarda, 1500 m ye kadar, üreme zamanlarında bu suların içinde Bahçelerde, açık taşlık alanlarda, su yakınlarında 4600 m ye kadar Hemen hemen tüm Türkiye de Tüm Türkiye de LC II LC II Tablo II.B.3. Mammalia (Memeliler) Tür (Species) Türkçe Adı Habitat End. IUCN Bern M.A. K. SORICIDAE Crocidura leucodon CHIROPTERA RHINOLOPHIDAE Rhinolophus ferrumequinum Rhinolophus hiposideros Myotis mystacinus LEPORIDAE Sivriburunlu tarlafaresi Nalburunlu büyükyarasa Nalburunlu küçükyarasa Bıyıklı siyah yarasa Kır tavşanı, Yabani tavşan Açık arazi, çalılık alanlar LR/lc EK III Hertürlü habitata yakın mağara ve inler Hertürlü habitata yakın mağara ve inler Küçük mağara, kale duvarı, çatı arası, ağaç kovuğu ve kabuğu LR/nt EK II EK I LC EK II EK I LR/lc EK I Her türlü habitat EK III EK III Lepus europaeus DIPODIDAE Allactaga williamsi Araptavşanı Yayla ve stepler EK I MURIDAE Apodemus flavicollis Spalax leucodon Vulpes vulpes Sarı gögüslü orman faresi Körfare Nemli orman, orman sınırı Mera, tarla, çayır, yüksek yayla ve step alanlar Kızıl tilki Her türlü habitat LC EK III 54

55 Tablo II.B.4. Reptilia (Sürüngenler) Tür (Species) Türkçe Adı Habitat Dağılım End. IUCN Bern SINIF: REPTILIA SÜRÜNGENLER TAKIM: TESTUDINATA KAPLUMBAĞALAR FAM: TESTUDINIDAE TOSBAĞAGİLLER Testudo graeca Yaygın tosbağa Kuru, taşlı ve kumlu arazilerde, bağ- bahçe arasında Hemen hemen tüm Türkiye de VU II TAKIM: SQUAMATA PULLU SÜRÜNGENLER FAM: GEKKONIDAE GEKOLAR, EV KELERLERİ Hemidactylus turcicus Geniş parmaklı keler Taş altı, kaya yarıkları ile evlerde ve harabelerde yaşar. Türkiye nin bütün sahil bölgelerinde III FAM: SCINCIDAE PARLAK KERTENKELELER Ablepharus kitaibelii İnce kertenkele FAM: LACERTIDAE ASIL KERTENKELELER Ophisops elegans TAKIM: SQUOMATA FAM: TYPHLOPIDAE Tarla kertenkelesi KÖR YILANLAR Kısa bitkili açık yerlerde, maki seyrek ağaçlı kısımlarda yaşar. Taş altı ve yapraklar altında gizlenir. Az bitkili açık alanlarda, taşlı ve topraklı zeminde yaşar Typhlops vermicularis Kör yılan Nemli toprak içi ve taş altlarında yaşarlar FAM: COLUBRIDAE YILANLAR Trakya, Batı, Güney ve Orta Anadolu LC II Tüm Türkiye de II Türkiye nin büyük bir kısmında yayılmıştır III Elaphe quatuorlineata Sarı yılan Seyrek ormanlık çalılık ve taşlık kısımlarda yaşar. Tüm Türkiye de II Elaphe situla Ev yılanı Taşlık ve çalılık bölgelerde yaşar Kuzey ve Batı Anadolu Bölgeleri II 55

56 Tablo II.B.5. Aves (Kuşlar) Tür adı (Species) Türkçe Adı Habitat M.A. K. IUCN Bern AVES CICONIIDAE Ciconia ciconia FALCONIDAE Falco tinnunculus COLUMBIFORMES COLUMBIDAE Streptopelia decaocto PASSERIFORMES Delichon urbica TURDINAE Luscinia megarhynchos SYLVÜNAE Phylloscopus collybita CORVIDAE Pica pica PASSERIDAE Passer domesticus FRINGILLIDAE Fringilla coelebs EMBERIZIDAE Miliaria calandra Leylek Kerkenez Kumru Ev Kırlangıcı Bülbül Çıvgın Saksağan Serçe (Şehir serçesi) İspinoz Tarla Kirazkuşu Az ağaçlı büyük ovalar, sulanmış karalar, pirinç tarlaları, rutubetli çayırlıklar, taşkın araziler, sığ sulu lagünler ve havuzlar, yavaş veya hızlı akan nehirler, deniz kenarları Orman tundralarında, nehir vadilerinde, çiftliklerde, yaylalarda, ovalıklarda, ormanlar, ağaçsız sulak alanlar Şehirlerde, ormanlıklarda, yuva kurmak için müsait çalılıklar, da Doğal kayalık yüzeylerde, şehirlerde, uçurumlarda, su yakınlarında Ovalarda, vadilerde, suya yakın olan alanlarda, sıcak vadi eteklerinde, insan yerleşimine yakın alanlarda, çalılıklarda, ormanlarda, dağ nehirlerinin galerilerinde Ovalık ormanlarda, parkalarda, çalılıklı geniş bahçelerde Ağaçlı veya ağaçsız alanlarda, çalılıklarda, sulak alanlarda, şehirlerde Şehirlerde, tarlalarda, çalılıklarda, ormanlarda, bitki örtüsünün yoğun olduğu alanlarda, tatlı su veya deniz kenarlarında Ormanlarda, ağaçlıklarda, parklarda, bahçelerde, steplerde, geniş şehirlerde, çiftliklerde, dağlarda ağaç sınırına kadar Steplerde, deniz kıyısında ve iç kesimlerinde, ormanlarda, sulak alanlarda, kayalık ve bozuk alanlarda, dağlık alanlarda ve platolarda I LC II I LC II II LC III I II I LC II I LC II III LC III LC II LC III II LC III FLORA ve FAUNA LİSTESİNDE KULLANILAN KISALTMALAR Min-Mak. Yükseklik: Minimum-Maksimum Yükseklik End.: Endemik Bern: Avrupa nın Yaban Hayatı ve Yaşama Ortamlarını Koruma Sözleşmesi IUCN: Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği M.A.K.: Merkez Av Komisyonu B.: Batı D.: Doğu G.: Güney KB.: Kuzeybatı GD.: Güneydoğu K.: Kuzey 56

57 Faaliyetin niteliği göz önünde bulundurularak kuşlar için yapılan değerlendirme aşağıda verilmiştir. Kuşlar değişen iklim koşullarına uyum sağlayabilmek için uçabilme yeteneklerini kullanarak her yıl üreme ve kışlama bölgeleri arasında binlerce kilometrelik mesafeyi göç ederek kat ederler. Kuşlar sıcakkanlı ve yüksek metabolizmalı canlılar olduklarından sürekli olarak besin değeri yüksek gıdalara ihtiyaç duyarlar. Her sonbahar yaklaşık 6 milyar kuş Avrupa dan Afrika ya göç eder ve ilkbaharda aynı yolu geri döner. Türkiye Doğu Avrupa yı Afrika ya bağlayan güzergah üzerinde bulunması ve etrafının denizlerle çevrili olması nedeniyle Batı Paleartik te kara üzerinde süzülerek göç eden kuş türleri için ana göç güzergahlarından birini oluşturmaktadır. Avrupa ve Afrika arasında süzülerek göç eden kuşlar Akdeniz'le karşılaştıklarında su üzerinde yükselen hava akımı bulamadıklarından boğazlar ve kanallar gibi daralan kara parçalarında yoğunlaşırlar. Bu nedenle İspanya'da Cebelitarık ve Türkiye'de İstanbul Boğazı süzülen kuşların göç ederken büyük sayılarda gözlendikleri darboğazlardır. Kuşlar uçarken yüksek metabolizmaları nedeniyle çok ısı üretirler ancak bu ısıyı ter bezleri olmadığı için terleyerek atamazlar. Bunun yerine soluk alıp verirken buharlaşan suyla birlikte ısılarını dışarı verirler. Ancak bu su kaybı demektir ve kaybedilen suyun göç sırasında telafisi kolay değildir. Bu nedenle bazı kuşlar yüksekten uçmayı tercih ederler. İrtifadaki her metrelik artış hava sıcaklığında 6 derecelik düşüşe sebep olmaktadır; bu da kuşların artan vücut ısılarını çok su kaybetmeden dengeleyebilmeleri için uygun bir ortam yaratır. Fazla ısıdan kurtulmanın bir yolu da gece uçmaktır. Normal zamanlarda çok nadir olarak gece uçan ve sürekli kanat çırparak aktif uçuş yapan ördek, kaz ve ötücü kuş türlerinin bir çoğu bu avantajdan yararlanmak için gece göç eder. Bu sayede gündüz göç eden yırtıcı kuşlardan da korunmuş olurlar. Göç sırasında kuşlar yüksek hızlarla olağanüstü mesafeler kat edebilir ve akıl almaz yüksekliklere çıkabilir. Genel olarak göçte küçük kuşların hızları saatte 50 km'yi nadiren geçerken (sağanlar, kırlangıçlar ve sığırcıklar daha hızlıdır) gündüz yırtıcıları ve kıyı kuşları saatte km'lik hızlara ulaşabilirler. Birçok ördek ve kaz türü de saatte 100 kilometrelik hızlarla göç edebilir. Göç 300 ile metre yükseklikler arasında en yoğun olmakla beraber çok daha yükseklerde göç eden birçok kuş kaydı da vardır. Örneğin 30 bireylik bir kuğu sürüsü yerden m. yükseklikte bir uçak tarafından tespit edilmiştir. 57

58 Rüzgar göçmen kuşlar için gözönüne alınması gereken en önemli çevresel faktördür. Yere yakın yüksekliklerde rüzgarın şiddeti çok daha düşüktür. Bu yüzden de rüzgara karşı uçmak zorunda kaldıklarında kuşlar yere yakın uçmayı tercih ederler. Bunun yanısıra eğer kuşlar rüzgarı arkalarına alırlarsa yerden gözlemenin mümkün olmayacağı kadar yüksekten uçabilirler. Radar gözlemleri kuşların uçuş yüksekliklerini değiştirerek rüzgardan en iyi şekilde yararlanmaya çalıştıklarını göstermektedir. İnsanlar ancak 40 metrelik bir yükseklik değişiminin yarattığı basınç farklılığını hissedebilirken kuşlar 10 metrelik bir değişimin yarattığı farklılığı hissedebilir. Türkiye deki kuşların göç yolları ile ilgili detaylı bir harita bulunmayıp, kuş gribi ile ilgili yapılmış bir araştırmada verilen Türkiye deki kuş göç yolları haritası Şekil II.B.1. de gösterilmiştir. Faaliyet Alanı Şekil II.B.1. Türkiye deki kuş göç yolları Bu haritaya göre proje alanı kuş göç yolunun üzerinde değil yakınında görülmektedir. Buna rağmen kuşların proje alanı üzerinden geçiş yapması ihtimali düşünülerek, yapılması planlanan rüzgar enerjisi santralinin kuşlara olası etkisi aşağıda değerlendirilmiştir. Yapılması planlanan rüzgar türbinlerinin yerden toplam boyu 135 metre uzunluğunda olup kuşların göç ettikleri yükseklikten oldukça düşük mesafede olacaktır. Bazı küçük kuşların yere yakın göç ettiği düşünüldüğünde rüzgar türbinleri ile yer arasındaki 35 metrelik mesafeden göçün rahatlıkla yapabileceği düşünülmektedir. Ayrıca kuşların rüzgarı arkalarına aldıkları vakit yerden oldukça yükseldikleri, rüzgara karşıda yere oldukça yakın uçtukları bilinmektedir. 58

59 Yapılması planlanan rüzgar türbinlerindeki kanatların dönüş hızı, rüzgarın şiddeti çok artsa da içerdiği sistem sayesinde belli bir noktada sabit kalacak ve hiçbir zaman bir insanın ya da bir kuşun kanatları göremeyeceği hızda dönmeyecektir. Kuşlar basınç farklılıklarını algılama, yükseklik algılama, göç sırasında yönlerini bulma gibi konularda oldukça gelişmişlerdir. Kuşlar şehir merkezlerinde yer alan oldukça yüksek binalara nasılki çarpmıyorlarsa rüzgar türbinlerini de algılayacakları ve çarpmayacakları düşünülmektedir. Olası kazaları engellemek için, türbinlerin üzerine kuşların fark edebilecekleri işaretlerin takılması faydalı olacaktır. Av Komisyonu Ek Listelerinin Açıklamaları EK Liste 1 Çevre ve Orman Bakanlığı nca koruma altına alınan yaban hayvanları EK Liste 2 Ek Liste 3 Merkez Av Komisyonu nca koruma altına alınan av hayvanları Merkez Av Komisyonu nca avına belli edilen sürelerde izin verilen av hayvanları Bern Sözleşmesine göre koruma altına alınan fauna türleri iki kategoriye ayrılmıştır. II Kesin olarak koruma altına alınan türler III Korunan türler II- Kesin Olarak Koruma Altına Alınan Türler Her türlü kasıtlı yakalama ve alıkoyma, kasıtlı öldürme şekilleri, Üreme veya dinlenme yerlerine kasıtlı olarak zarar vermek veya buraları tahrip etmek, Yabani faunayı bu sözleşmenin amacına ters düşecek şekilde özellikle üreme, geliştirme ve kış uykusu dönemlerinde kasıtlı olarak rahatsız etmek, Yabani çevreden yumurta toplamak veya kasten tahrip etmek veya boş dahi olsa bu yumurtaları alıkoymak, Fauna türlerinin canlı veya cansız olarak elde bulundurulması ve iç ticareti yasaktır. III- Korunan Fauna Türleri Yabani faunayı yeterli populasyon düzeylerine ulaştırmak amacıyla uygun durumlarda geçici veya bölgesel yasaklama. Kapalı av mevsimleri ve diğer ulusal esaslar (Merkez Av Komisyonu kararları). Yukarıdaki fauna listelerinde belirtilen ve Bern Sözleşmesi ile koruma altına alınan türler ve diğer yaban hayatı türleri üzerine bu faaliyet ile; bu türlerin avlanması, kasıtlı olarak öldürülmesi veya alıkonulması, yumurtalara zarar verilmesi gibi etkiler kesinlikle söz konusu değildir. Söz konusu faaliyette Çevre ve Orman Bakanlığı Merkez Av Komisyonu kararlarına, Bern Sözleşmesi ve 2872 Sayılı Kanun ve buna istinaden çıkan Yönetmeliklere faaliyet sahibince uyulacaktır. 59

60 Rüzgar enerjisi ile elektrik üretimi; asit yağmurlarına ve atmosferik ısınmaya yol açmaz, CO2 emisyonunu azaltır, fosil yakıt tasarrufu sağlar, radyoaktif etkisi yoktur. Bu sebeplerden dolayı rüzgar enerjisi ile elektrik üretimi çevreye çok duyarlı, temiz bir enerji üretim yöntemidir. Bugün gelişmiş ülkelerde tarım alanlarından deniz kıyılarına kadar her türlü habitatta görülen rüzgar türbinleri, ekosistemlerin sürdürülebilirliği açısından önemli teknolojilerdir. Sonuç olarak; projeden kaynaklanacak doğrudan ve dolaylı etkilerin, inşaat ve işletme aşamalarında ilgili yönetmeliklere uyulması ve gerekli tedbirlerin alınması dahilinde, biyotoplar, bitki örtüsü, habitat ve faunanın üzerinde ve nesillerinin devamı açısından menfi bir etki oluşturmayacağı düşünülmektedir. Proje kapsamında alınması gereken tedbirlere faaliyet sahibi tarafından uyulacak ve ilgili kurumlarla işbirliğine gidilecektir. İklim Durumu: Bölge genel iklim özellikleri bakımından, Akdeniz iklimli bölgelerden az-yağışlı iklim katında yer almaktadır. En genel tanımı ile Akdeniz iklimi yazları sıcak ve kurak, kışları ılık ve nemli bir iklimdir. Deniz seviyesinden yükseklik, denizden uzaklık, basınç, dağ sıraları ile engellenme Akdeniz ikliminin kendi içerisinde sistematik olarak değişiklikler göstermesine neden olmaktadır. Akdeniz iklimli bölgelerde kış yağışları çok az olan buharlaşma nedeni ile bitkilerin büyümelerinde daha etkilidir. Akdeniz ikliminde kış aylarının ortalama sıcaklığı 15 C nin altındadır. Bilindiği gibi, sıcaklığın 0 C nin altına düşüş süresi, bitki yaşamında önemli olmaktadır. Ancak, bölgede bu süre soğuk geçen günler toplamının % 3 ünü geçmemektedir. Toplam yağış, kayalık alanlar dışında yeşil örtünün sürekli kalmasını sağlamaktadır. Yıllık yağış değerleri, soğuk kıyı şeridinde 275 mm, ılık iç kesimlerde 350 mm olup, bu değerler kışın nem gereksiniminin sağlanması bakımından yeterlidir. Bölgede görülen yağış rejim tipi, merkezi Akdeniz yağış rejim tipidir. Bu yağış rejim tipinde sonbahar ve kış en yağışlı iki mevsim olup, yaz en kurak mevsimdir. Bu yağış rejim tipi, batıda Edirne den başlar ve bütün Marmara, Ege ve Akdeniz kıyı şeridini içine alarak Suriye ye kadar oldukça geniş bir bölgede yayılır. 60

61 Yağış rejimi hakkında bilgiler, biyolojik açıdan son derece önemlidir. Çünkü, tabii vejetasyon doğrudan doğruya yağışın mevsimlere dağılışından, başka bir deyişle kurak bir mevsim bulunup bulunmamasından etkilenmektedir. Bu iklim tipi asıl Akdeniz vejetasyon serileri ile karakterize edilmektedir. Aliağa İlçesi nde en düşük sıcaklık 6.2 C ile Şubat ayında, en yüksek sıcaklık ise 15.7 C ile Ağustos ayında kaydedilmiştir. Yıllık ortalama sıcaklık 16.6 C dir. Sıcaklık Mart ayından Temmuz ayına kadar düzenli olarak artmakta, Ağustos ayından itibaren Aralık ayına kadar da düzenli olarak azalmaktadır. En soğuk aylar Aralık, Ocak ve Şubat ayları olup, en sıcak aylar ise Temmuz ve Ağustos aylarıdır. (Tablo II.B.6. ve Şekil II.B.2.). Tablo II.B.6. Aliağa Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Normalleri AYLAR MAKSİMUM MINIMUM ORT.DÜŞÜK ORT.YÜKSEK ORTALAMA ( C) ( C) ( C) ( C) ( C) Ocak 22,6-2,9 4,7 12,2 7,8 Şubat 20,6-6,2 4,1 12,6 7,9 Mart 24,2-5,1 6,9 15,9 11,3 Nisan 29,5 2,8 10,4 18,9 15,4 Mayıs 35,6 5,3 14,4 25,4 19,7 Haziran 36,5 11,0 18,0 29,0 23,3 Temmuz 41,0 14,5 20,4 32,0 26,0 Ağustos 36,8 15,7 20,2 32,0 25,7 Eylül 36,3 11,7 17,2 28,6 22,4 Ekim 31,2 4,6 12,3 22,9 17,2 Kasım 27,4-0,4 9,5 17,8 13,2 Aralık 22,1-3,0 5,7 13,7 9,2 Yıllık 41,0-6,2 12,0 21,8 16,6 (DMİGM) SICAKLIK (0C) Aylar Mak.Sıc. Min. Sıc. Ort.Sıc. Ocak 22,6-2,9 7,8 Şubat 20,6-6,2 7,9 Mart 24,2-5,1 11,3 Nisan 29,5 2,8 15,4 Mayıs 35,6 5,3 19,7 Haziran 36, ,3 Temmuz 41 14,5 26 Ağustos 36,8 15,7 25,7 Eylül 36,3 11,7 22,4 Ekim 31,2 4,6 17,2 Kasım Şekil II.B.2. Aliağa Meteoroloji İstasyonu Sıcaklık Değerleri Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Mak.Sıc. Min. Sıc. Ort.Sıc. Rasat kayıtlarına bakıldığında ilçeye düşen ortalama yağış miktarının 608,7 mm. olduğu görülür. En çok yağış alan ay Aralık, en az yağış alan ay ise Temmuz ayıdır (Tablo II.B.7. ve Şekil II.B.3.). 61

62 Tablo II.B.7. Aliağa Meteoroloji İstasyonu Yağış Normalleri Aylar Ort. Toplam Yağış Miktarı (mm) Günlük En Çok Yağış Miktarı (mm) Yağış 0,1 Mm. Olduğu Günler Sayısı Yağış 10 Mm. Olduğu Günler Sayısı Yağış 50 Mm. Olduğu Günler Sayısı Ocak 101,8 81,5 10,9 3,7 0,1 Şubat 83,6 59,0 8,5 2,4 0,1 Mart 72,3 86,3 9,6 2,4 0,0 Nisan 43,4 41,6 6,9 1,3 0,0 Mayıs 26,3 57,4 4,3 0,9 --- Haziran 6,2 18,2 1,6 0,3 --- Temmuz 3,9 45,3 0,6 0,1 --- Ağustos 4,7 75,5 0,5 0,1 0,0 Eylül 12,9 23,7 2,2 0,5 --- Ekim 36,2 115,8 4,3 1,1 0,1 Kasım 83,6 79,1 7,8 2,7 0,2 Aralık 133,9 82,2 11,7 4,7 0,1 Yıllık 608,7 115,8 67,9 20,2 0,6 (DMİGM) ORT. YAĞIŞ (mm) Aylar Ort.Yağış Mik Ocak 101,8 Şubat 83,6 Mart 72,3 Nisan 43,4 Mayıs 26,3 Haziran 6,2 Temmuz 3,9 Ağustos 4,7 Eylül 12,9 Ekim 36,2 Kasım 83,6 Aralık 133,9 AYLAR Şekil II.B.3. Aliağa İlçesi Ortalama Yağış Miktarı Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık Ort.Yağış Mik Bir bölgedeki rüzgar rejimi, kirleticilerin dağılımında önemli rol oynadığından yöredeki rüzgar rejiminin incelenmesi de yapılmıştır. Bölgenin hakim rüzgar yönü (kuzeydoğu) NE olup, yıllık en hızlı rüzgar kuvveti 9 Bofor dur. Aliağa ilçesine ait rüzgar verileri Tablo II.B.8. de verilmiştir. Tablo II.B.8. Aliağa Meteoroloji İstasyonu Rüzgar Rejimi Rasat Kayıtları AYLAR Ort. Rüz. Kuvveti (Bofor) En Hızlı Esen Rüz.Yönü, Kuv. (Bofor) Ort. Fırtınalı Günler Sayısı (Rüz. Kuv. 8 Bofor) Ort. Kuv. Rüz. Günler Sayısı (Rüz. Kuv.6-7Bofor) En Çok Esen Rüzgarın Yönü Ocak 2,8 NE (9) 0,7 1,9 NE Şubat 3,1 NE(9) 0,8 1,8 NE Mart 2,7 SW(8) 0,6 1,6 NE Nisan 2,5 SW(8) 0,2 1,3 SW Mayıs 2,4 SW(8) 0,1 0,5 NW Haziran 2,6 NE(8) 0,0 0,3 NW Temmuz 3,3 SW(8) 0,1 0,9 NE Ağustos 2,9 W(8) 0,2 0,5 NE Eylül 2,6 W(7) --- 0,7 NE Ekim 2,9 SW(8) 0,3 1,3 NE Kasım 2,8 SW(8) 0,2 1,0 NE Aralık 2,7 NE(8) 0,4 1,4 NE Yıllık 2,8 NE(9) 3,5 13,2 NE 62

63 Jeolojik Özellikler: Ege Bölgesi morfolojisi üçüncü ve dördüncü jeolojik zamanda oluşmuştur. Kuzeyden ve güneyden Alp kıvrımlarının etkisiyle sıkışarak, büyük çöküntü alanları, kırıklar ve fay hatları meydana gelmiştir. Bu morfoloji bugün kendisini denize dik inen dağlar ve aralarındaki vadilerde gösterir. Batı Anadolu sahilinin orta kısmında yer alan Oğlak Adası yanında başlayan körfez, onun karşısında bulunan Karaburun da sona erer. Oğlak adasının 21 km güneydoğusuna inildiğinde, körfezin doğuya doğru uzanarak iç İzmir Körfezini oluşturduğu görülür kuzey enlemi ile doğu boylamında bulunan İzmir'in içinde bulunduğu Ege Bölgesi fay sisteminin doğu-batı doğrultusunda uzanan tektonik hatlar, körfezi aralarındaki çukura alırlar. Körfezin güney sahilini takip eden fay üzerinde Urla İçmeleri, Balçova (Agamemnon) Ilıcaları ve suyu kısmen ılık olan Meles Kaynakları (Halkapınar) yer alır. Bölgeyi üç yönde çevreleyen ve yerleşim alanının arkasını kuşatan dağlar ve bunların oluşturduğu horizonal çizgiler ile yerleşim alanının yoğunlaştığı sahil çizgisi arasında kalan ve yer yer iç kısımlara kadar uzanan sahil şeridi ve düzlükler üzerinde çevre dağlarında kopup sıçraması, tepeler morfolojik bünyenin temel çizgilerini meydana getirir. Dağlar arasındaki verimli ovalar ve vadiler ılımlı deniz ikliminin içerilere kadar etkili olmasını sağlar. Yamanlar silsilesi kuzeyde Dumanlı ve Kara Hasan Dağları ile devam eder. Ova düzlüklerinin kuzey batısında irili ufaklı tepe ve tepecikler halinde sahile kadar inen Sivri Dağ, Ayrı Dağ, Şaphane Dağı ve Kara Dağ yer alır. Bölgenin doğusunda en belirli arazi yükselmesi Nif Dağı (1510 m) ve onun batıya uzanan tepeleridir. Sahili çevreleyen yüksek tepelerde kırmızı Akdeniz toprak materyalini içeren taşlık arazi, üzeri birkaç santimetre kalınlığında kahverengi toprak ile kaplıdır. Bölge kuru tarla ziraatçılığına elverişli orta verimlilikte kahverengi toprak tabakasıyla örtülüdür. Stratigrafisi: Mesozoik Karareis Formasyonu: Bu birim boz renkli kum taşları, çamur taşları, ince tabakalı siyah çörtler ve pelajik kireç taşları merceklerinden yapılıdır. Birimin üst bölümlerinde mafik denizaltı volkanitleri ve tüfleri bulunur. Karareis formasyonu fosilce fakirdir; merceksel kireç taşları yer yer dolomitleşmiştir ve yer yer ise sünger spikülleri ve radyolaryalar içerir. 63

64 Karesis Formasyonu kırıntılı tortul girdisi bol deniz ortamı ürünüdür. Bu ortamda pelajik kireç taşları ve tabakalı çört mercekleri tortullaşmıştır. Yer yer olistostromal ara katkılar ve 500 m boya erişen blokların varlığı tektonikçe aktif bir tortullaşma alanına işaret etmektedir. Derinleşen ve açılan bu erken Triyas Havzası içinde zaman zaman mafik volkanizma oluşmuştur ve daha sonra Ladiniyen sırasından açılması durmuş olan havzada platform koşulları hakim olarak Cami Boğazı formasyonu üstte tortullaşmıştır. Gerence Formasyonu Bu formasyonu çörtlü ince tabakalı kireç taşları marn, ammonitli kırmızı kireç taşları, kırmızı-yeşil çörtüler ve kumtaşı ara katkılarından oluşan bir özelliğe sahiptir. Gerence formasyonu heterojen litolojik özelliktedir ve kısa mesafelerde yanal fasiyes değişimi gösterir. Gerence Formasyonu'nun orta ve üst bölümlerinde kireç taşı ve çört kırıntılarından oluşan çakıl taşı ara katkıları yaygındır. Gerence formasyonu üzerinde geçişli bir dokunakla Cami Boğazı formasyonu gelir. Her iki birimin sınırında sarı renkli ince orta kalınlıkta kireç taşları bulunur ve bunlar üstte doğru yavaş yavaş Cami Boğazı formasyonunun masif ve gri renkli pembe damarlı kireç taşlarına geçer. Cami Boğazı Formasyonu Cami Boğazı formasyonu beyaz ve açık gri renklerde masif kireç taşlarından oluşmuştur. Formasyonu morfolojisi, komşu birimlere oranla belirgin sarptır. Bu birim denize giren grubunun, (Karareis ve Gerence formasyonları) hem Karareis formasyonunu ve hem de Gerence formasyonunu üstlenmektedir. Birimin alt kesimleri pembe damarlı olmasıyla tipiktir ve bu özelliği nedeniyle antik çağlarda mermer olarak işletilmiştir. Çoğu kez çıplak gözle fosilsiz izlenimi vermesine rağmen, ince kesitlerde bol oranda alg yığışımı içerdiği ve foraminifer ostrakod, krinoid, sünger ve gastropat kavkı parçalarından oluşan biyolastik özellikte olduğu görülür. Güvercinlik Formasyonu Bu formasyon stromatolitik laminalı dolomitler megalodonlu kireç taşları ve arada kırmızı renkli kum taşı merceklerinden oluşmuştur. Alt kesimde sarı renkli megalodonlu ince tabakalı kireç taşları ile başlar ve üste doğru stromatolitik laminalı dolomitler ile devam eder. Güvercinlik formasyonunun alt dokanağı Cami formasyonu ile geçişlidir. Üst dokanağı Nohutalan formasyonu ile geçişli ilişki sunar. Bu birim oldukça sığ bir karbonat tortullaşma havzasında oluşmuştur. Tortullaşmanın oluştuğu alana, zaman zaman kırıntılı malzeme girdisi gelişmiş ve çapraz katmanlama sunan kum taşı mercekleri oluşmuştur. 64

65 Depremsellik Bölge, Batı Türkiye Alp-Akdeniz kuşağının yapısal unsurlarından birini oluşturur. Batı Türkiye de güneyde Menderes-Toros Blok u kuzeyde Sakarya Kıtası denilen başlıca iki tektonik birlik vardır. Bu birliklerin biri öbüründen Neo-Tetis kenet kuşağının İzmir-Ankara kolu ile ayrılır (Şengör,1984). Paleozoyik-Alt Kretase yaşlı kırıntılar ve karbonatlar Menderes Masifinin metamorfik kayalarının üzerine gelir. Mavişist fasiyesine kadar metamorfizma geçirmiş olabilen, yoğun bir biçimde şekil değiştirmiş bir Volkano-Sedimanter istif Neo-Tetis kenet kuşağının İzmir-Ankara kuşağının ofiyolitleri ile birlikte bu çökeller üzerine tektonik olarak yerleşmiştir. Ofiyolitlerinin bindirmesinin, Paleosen-erken Eosen sırasında Menderes-Toros Blok unun Sakarya Kıtası ile son çarpışmasından önce olduğuna inanılır (Şengör, Satır ve Akkök,1984). Sakarya Kıtası kuzeyinde Intra Pontid kenet kuşağı ile sınırlanır. Sakarya Kıtası nın tabanı çoğunlukla bir Paleo-Tetis kalıntısını (Okay,1986) ya da bir paleo-tetis kenar havzasını (Şengör, 1984b) temsil eden Triyas yaşlı küçük Karakaya Kompleksi nden oluşmuştur. Bazı yerlerde Karakaya Kompleksi bir yüksek dereceli metamorfik temel üzerinde Alloktonmuş gibi görünür. Jura-Kretase yaşlı kırıntılar ve karbonatlar Karakaya Kompleksi nin üzerine uyumsuzlukla gelir. Batı Türkiye de yaşları Paleozoyik ten başlayan yaygın magmatik kayalar da vardır. Bunlar özellikle kuzey kesimde bol bulunan Paleozoyik-Tersiyer yaşlı granitikmonzonitik sokulumlar ile bölgede geniş alanlar kaplayan Tersiyer-Kuvaterner yaşlı volkanik kayalardır. Batı Türkiye de yaşları Miyosen-Pliyosen den beri bir gerilme alanıdır. Başlıca doğu-batı yönelimli graben sistemleri bu gerilmenin bir sonucudur. Bu graben sistemleri Ege Denizi nin batısında da görülür ve kuzeyde Kuzey Anadolu Fayı, güneyde Yunan Hendeği tarafından sınırlandırılır. Marmara Gölü nü güneyden sınırlayan ve Nemrut Körfezine kuzeybatı-güneydoğu doğrultusunda 100 km uzanan bu fay, sağ yanal atımı da olan bir normal faydır. Bu fay Gediz grabeninin kuzey sınırında yer alır, aktif değildir İnceleme alanın da içinde olduğu bölge, 1. Derece Deprem Bölgesi içinde yer almaktadır (Şekil II.B.4.). Faaliyet alanı içerisinde heyelan, çığ, sel, kaya düşmesi vb. gibi herhangi bir tehlikeli durum söz konusu değildir. Projenin inşa aşamalarında Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü tarafından yayınlaşmış olan Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkındaki Yönetmeliklere uyulacaktır. 65

66 Faaliyet Alanı Şekil II.B.4. Bölgenin Deprem Haritası 66

67 BÖLÜM III. PROJENİN VE YERİN ALTERNATİFLERİ (Proje Teknolojisinin ve Proje Alanının Seçilme Nedenleri) Projenin alternatifleri; teknoloji ve yer seçimi olmak üzere iki grupta incelenmiştir. Bilindiği gibi yeryüzünde mevcut bütün enerji kaynaklarının kullanılarak elektrik enerjisine dönüştürülmesi o kaynağın kendine özgü niteliği, zenginliği ve cinsine göre değişmektedir. Bu kaynakların kimine ulaşmak için çok büyük masrafları göz önüne almak gerektiği gibi hiçbir maliyet gerekmeden ulaşılabilen kaynaklar da mevcuttur, ancak bu kaynakların her birini işlemek için ayrı bir yol ve her bir yolun da ayrı bir maliyeti mevcuttur. Dünya genelinde bütün ülke ekonomilerinin ister-istemez liberalleşmeye (serbest piyasa ekonomisine) doğru gittikleri 1990 lı yıllardan beri elektrik üretimi için kullanılan enerji kaynaklarının çok detaylı fiyat/maliyet analizleri yapılarak toplam maliyeti en düşük olan enerji kaynaklarına doğru bir yönelme olmuştur. Bu gelişim içinde devletlerin rolü hangi enerji türünün kullanılacağından ziyade, hangi enerji türünün kullanımının desteklenmesi ve hangi üretim enerjisi türünün teknolojisinin hükümet destekli bilimsel araştırma ve geliştirme çalışmaları ile ilerletilmesi yönünde olmuştur. Nitekim yüzyılın başında üretilen enerjinin % 90 ı kömürden elde ediliyordu lerden sonra bu oran %60 a indi. Günümüzde enerjinin hemen hemen yarısı petrolden, %35 i kömürden, %15 i ise gaz, güneş, rüzgar, nükleer vs. gibi alternatif enerjilerden elde edilmektedir. Halihazırda iyi finansman koşullarıyla Rüzgar Enerjisi Santralleri, Gaz, Hidrolik, Kömür, Biomas ve Nükleer Enerji Santrallerine göre dış maliyetler göz önüne alınmasa bile çok daha ucuzdur. Kimi enerji santrallerinde kullanılan yakıtlar, atmosfere veya çevresine düzenli olarak atık maddeler bırakmaktadırlar. Bu maddelerin santralin yakın ve uzak çevresine verebileceği olumsuz etkiler birer dış maliyet unsurudur. Ayrıca enerji santralinde olabilecek doğal felaketler veya arızalar sebebiyle çevreye verilebilecek zararların da riskini, çevredeki doğal yaşam veya tesisler taşımak zorundadır. Genellikle Rüzgar Enerjisi santralleri, rüzgarın çokluğu sebebiyle çıplak ve yüksek tepe ve tepeciklere kurulmaktadır. Bu tepeler ancak küçük ekonomik faaliyetler, hayvancılık, veya tarımsal faaliyetler için kullanılabilen yerlerdir. Genel olarak rüzgar enerjisi santralleri için dikilen türbinlerin her birinin kule alt çapı yaklaşık 5 m temel çapı ise yaklaşık 25 m dir. Her bir türbinin birbirlerinden uzaklıkları ise kanat çapına ve rüzgar rejimine bağlı olarak 300 ila 800 metre arasında değişmektedir. 67

68 Rüzgar türbinleri arasında kalan arazinin ise başka faaliyetler için kullanılmasında hiçbir sakınca yoktur. Nitekim yurt dışında bu alanların tarımsal ve hayvancılık faaliyetleri için sıkça kullanıldığı görülmektedir. Ayrıca dünya genelinde Rüzgar Santrallerinin Offshore tabir edilen deniz üstünde kurulan tipleri oldukça yaygınlaşmaktadır. Bu durumda santral inşaatı için alan kaybı söz konusu bile olmamaktadır. Hidroelektrik Santrallerin barajlı tiplerinde ise gövde önünde oluşturulan yapay göl yüzünden ne kadar büyük bir alan kaybedilmektedir. Bu alanda daha önceden yapılan ekonomik faaliyetler ve varsa yerleşim yerleri hatta tarihi değeri sebebiyle paha biçilemeyen arkeolojik varlıklar da tamamen baraj gölünün altında kalmakta ve çok büyük bir dış maliyet ile karşılaşılmaktadır. Bu alanların başkaca ekonomik faaliyetler için kullanılması gibi bir alternatif de ortadan kalkmaktadır. Termik veya Nükleer enerji santrallerinde ise genellikle inşaat alanının kaynağın bulunduğu yere yakın olması veya inşaat konusunda kolaylık sağlayabilecek alanların seçimine dikkat edilmektedir. Bu aşamada da söz konusu yerlerde daha önceden yapılan faaliyetler ile bu alanların başka amaçlarla daha faydalı kullanımı olabileceği konusu pek dikkate alınmamaktadır. Doğal felaketler veya ihmal sonucu Nükleer veya Hidroelektrik Santrallerde meydana gelebilecek hasarlar sonucu çevreye verilebilecek zararın büyüklüğü herkesçe çok iyi bilinmektedir daki Çernobil faciasından sonra birçok ülkede onlarca kaza olmuş ve çok ciddi felaketlerin eşiğinden dönülmüştür. Rüzgar Enerjisi, özelliği gereği çevreye en az zarar veren, dolayısıyla dış maliyetleri en düşük enerji kaynağıdır. Rüzgar Enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren teknoloji maalesef büyük sermaye gerektirmektedir, ancak yakıt ve işletme giderlerinin çok düşük olduğu da bir gerçektir. Bu aşamada finansman koşullarının iyi olması Rüzgar Enerjisinden elde edilecek elektrik enerjisinin diğer bütün bilinen enerji kaynaklarından elde edilenden çok daha ucuza mal edileceğini göstermektedir. Her halükarda dünya genelinde Rüzgar Enerjisinin Santrallerinin diğer konvansiyonel enerji kaynakları ile çalışan santrallere göre çok daha geniş bir alanda desteklendiği ve diğerlerine göre çok daha kolay ve iyi şartlarla finansman bulduğu gözlemlenmektedir. 68

69 Türkiye de Rüzgar Türbinleri üretilmesi için yeterli kaynak ve bilgi birikimi mevcuttur. Devletin Rüzgar Enerjisi Santrallerini desteklemesi durumunda oluşacak bu yeni sektörde yeni iş imkanları yaratılacak ve hatta işçilik ve nakliye avantajları sebebiyle Türkiye ekonomisine yeni bir ihraç ürününün daha katılacağı söylenebilir. Bu durumda ekonomideki dinamik dengelerin ne kadar büyük bir katma değer yaratacağını da göz ardı etmemek gerekir. Ayrıca milli kaynaklara dayanan bu enerji türüyle sektörün dışa bağımlılığı da tümüyle ortadan kaldırılabilecektir. Önemli bir bölümünün dünyanın düzenli ve etkin rüzgarlar alan bir bölgesinde bulunması nedeniyle Türkiye nin kendi kendisini yenileyebilen ve çevre dostu bir enerji olan rüzgar enerjisi kullanımını yaygınlaştırması, ekonomik ve çevresel açılardan ülkemize avantajlı bir ortam yaratacaktır. Ülkemizin coğrafi özellikleri, kıyı şeritleri, dağ, vadi yapıları, ayrıca EİE İdaresi ve Devlet Meteoroloji İşletmeleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan rüzgar ölçümleri sonuçları, Türkiye de rüzgar enerjisinin önemle dikkate alınması gereken bir kaynak olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla proje kapsamında en temiz elektrik enerji temin kaynağı olarak Rüzgar Enerji Santrali seçilmiştir. Faaliyet sahibi tarafından bölgede yapılan ölçümler ve çalışmalar neticesinde söz konusu alan rüzgardan optimum verimin alınacağı yer olarak tespit edilmiştir. Boş arazi olarak tespit edilen faaliyet alanı, Ülkemizin içinde bulunduğu elektrik enerjisi darboğazının aşılmasında, Yenilenebilir Enerji Kaynakları içerisinde en önemlilerinden biri olarak gördüğü Rüzgar Enerjisi ile Elektrik Üretimi Teknolojisinin ülkemizdeki uygulamalarının yaygınlaştırılması amaçlanmıştır. Faaliyet kapsamında bölgede uzun yıllar yapılan ölçümler neticesinde rüzgar enerjisinden bu alanda optimum yararlanılabileceği tespit edildiğinden alternatif bir alan düşünülmemektedir. 69

70 SONUÇLAR Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından hem ülke ekonomisine katkıda bulunmak, hem de ülkemizin elektrik enerjisi ihtiyacının bir kısmını karşılamak amacı ile İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde her biri 2.5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbini kurmayı planlamaktadır. Santralin toplam gücü 10 MW olacaktır. Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş., yenilenebilir kaynaklardan enerji üretiminin en önemli kaynaklarından biri olan rüzgar enerjisine dayalı projeler geliştirmektedir. Geliştirdiği projeleri üretim şirket modelinde ve piyasa koşullarında realize etmektedir. Bu projeler ülkemizin enerji açığının karşılanmasına yardımcı olacak, projelere ortak olan sanayicilerin enerjiyi daha ucuza kullanmalarını sağladığından bölge sanayisinin gelişmesine katkıda bulunacak, rekabet ortamında avantaj elde etmesini sağlayacaktır. Kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santralinden kwh/yıl elektrik üretimi planlanmakta olup, üretim sırasında şaltta toplanan elektrik ENH sistemiyle santral enterkonnekte sisteme yaklaşık 13 km uzaklıkta yer alan Alosbi Trafo Merkezi, OG Bara bağlanacaktır. Projenin alınacak izinler ile birlikte yaklaşık 26 ay (inşaat öncesi dönem için 14 ay, inşaat dönemi için 12 ay) içinde gerçekleştirilmesi planlanmakta olup, proje ömrü 49 yıldır. Faaliyet kapsamında kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santrali için Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş. tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde rüzgar enerjisine dayalı üretim yapabilmek için Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna üretim lisansı başvurusu yapılmış olup, 05/06/2008 tarih ve sayılı karar ile 49 yıl süreyle üretim faaliyeti göstermek üzere 4628 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu gereğince EÜ/1632-6/1194 nolu Üretim Lisansı alınmıştır. Faaliyet alanı üzerinde mevcut durumda herhangi bir yapı bulunmamakta olup, faaliyet alanı ve çevresinde peyzaj değeri yüksek yerler ve rekreasyon alanları, benzersiz özellikteki jeolojik ve jeomorfolojik oluşumların bulunduğu alanlar, erozyon tehlikesi bulunmamaktadır. Proje kapsamında kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santrali için Çandarlı Körfezi Taşlı Burun da yer alan Karadağ Tepe de 4 adet rüzgar türbini noktası belirlenmiştir. Rüzgar türbinlerinin her biri 25 m çapında yaklaşık 490 m² lik bir temel alanı kaplayacaktır. Proje alanının yaklaşık 1 km batısında Horozgediği deresi yer almaktadır. 70

71 Faaliyet alanının; Doğusunda Güneydoğusunda Güneyinde Güneybatısında Batısında Kuzeybatısında Kuzeyinde : Nemrut Limanı ve Ege Gübre Tesisleri (yaklaşık 0,75 km), : Petrol Dolum Tesisleri (yaklaşık 1 km), : Çakmaklı Köyü (yaklaşık 0,7 km) : Çakmaklı Köyü (yaklaşık 0,5 km) : Ege Denizi (yaklaşık 0,6 km) :Taşlı Burun ve Ege Denizi (yaklaşık 1,25 km), : Nemrut Limanı ve Ege Denizi (yaklaşık 1 km) yer almaktadır. Projenin fizibilite safhasında, elde edilmekte olan rüzgar hızı, frekansı, hakim yön, arazi yüzey yapısı, türbin üreticisi firmalardan sağlanan türbin güç eğrisi verileri dikkate alınarak; çiftliklerde türbinlerin mikro konumlandırılması, detay yerleşim planı yapılması ile üretim ünitelerinin her biri için hedeflenen üretim değerleri belirlenmiştir. Rüzgar çiftliği olarak belirlenen alan içerisine türbinlerin yerleştirilmesi sırasında yukarıda belirtilen unsurlar detaylı bir değerlendirmeye tabi tutulduktan sonra Tablo I.A.1. de belirtilen türbin yerleşim koordinatları belirlenmiştir. Türbinlerin yerleşimleri sırasında alanın durumuna göre ufak çaplı koordinat sapmaları meydana gelebilecektir. Faaliyette kullanılacak olan rüzgar türbinleri Avrupa dan ithal edilecektir. Kulelerin imalatı yurt içi/yurt dışında yaptırılacak olup, kablo, trafo ve diğer elektromekanik teçhizat yine yurt içi/yurt dışı piyasadan temin edilecektir. Rüzgar türbinlerinden elektrik, şalta yer altı kabloları ile gelecek olup, şalttan enterkonnekte ise yaklaşık 35 m yüksekliğinde 43 adet tek tip (TEDAŞ ın kullandığı) elektrik direkleri ile yerüstü nakil hattı vasıtasıyla iletilecektir. Proje alanında yer alması planlanan 4 adet rüzgar türbini kuzeybatı-güneydoğu doğrultulu bir doğru şeklinde kurulacak olup, proje alanına yaklaşık 13 km mesafede yer alan Alosbi Trafo Merkezi, OG Bara, bağlantı yapılacaktır. Rüzgar Enerji Santralinde bulunacak olan başlıca ekipmanlar; - 2,5 MW gücünde Türbin ve Generator bloğu; 4 adet - 85 m yüksekliğinde Kule 4 adet - Step-up Trafo - Yükseltici Trafo - Şalt sahası - Trafo - Kumanda Odası - İdari Ünite - Sosyal Ünite 71

72 - Koruma Ekipmanları - Kontrol Ekipmanları - Kablo Kanalları Kulelerin konumlandırılacağı alanda yaklaşık 25 m çapında ve 3 m derinliğinde kazı yapılacak, çelik ve beton işlemleri yapılıp, temel yapısı oluşturulduktan sonra kuleler vinçler ile monte edilecektir. Kule yerleri ve Şalt sahasının hazırlanması sırasında temel kazı işlemleri olacaktır. Dolayısıyla burada oluşacak hafriyat temellerin atılmasından sonra yine alanda dolgu ve çevre düzenleme amaçlı kullanılacaktır. Hafriyat ve dolgu işlemleri sırasında herhangi bir patlayıcı, tehlikeli ve toksik madde kullanılmayacaktır. İnşaat aşamasında gerekli olan su tankerlerle sağlanacak olup, atık sular tarih ve sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Lağım Mecrası Mümkün Olmayan Yerlerde Yapılacak Çukurlara Ait Yönetmelik hükümlerine uygun fosseptikte toplanacak olup, Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği kapsamında bertaraf edilecektir. İnşaat işlemlerinde beton yapımında ve betonların sulanmasında kullanılacak suyun tamamının atık su olarak dönmeden kullanılacağı düşünülmektedir. Öte yandan işletmede kanserojen madde içermeyen trafo yağları kullanılacak olup, tesiste makine ve ekipmanların bakım ve onarımından kaynaklanacak atık yağlar, sızdırmasız kaplarda biriktirilecek ve geri kazanım tesislerine (Çevre ve Orman Bakanlığı ndan Lisans almış) gönderilecek olup, faaliyet alanında tarih ve Sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği ile tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği hükümlerine uyulacaktır. Ayrıca inşaatta kullanılacak malzemelerin değerlendirilebilir sınıfına giren çimento torbaları, saç ve metal parçaları, ambalaj ve kutular kereste vb. atıkları, bu atıkların kimyasal özellikleri göz önünde bulundurularak, kağıt ve kağıt ürünleri, plastik atıklar olarak ayrı ayrı toplanacak, biriktirilecek ve geri kazanımı sağlanacaktır. Faaliyet alanında oluşan geri kazanılamayan katı atıklar faaliyet sahibi tarafından gerekli izinler alınarak bölgedeki yerleşim birimlerine ait katı atık depolama alanlarına götürülecektir. İnşaat sırasında oluşacağı tahmin edilen toplam toz miktarı : 0,2835 kg/saat olarak bulunur. Bu durumda çıkacak toz emisyonunun kütlesel debisi Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği Ek-2 Tablo 2.1. de verilen tozun kütlesel debisinin altında olması nedeniyle Hava Kirlenmesine Katkı Değerleri ve bu değerler ile teşkil 72

73 edilen Toplam Kirlenme Değerlerinin tespitine gerek olmadığı görülmüştür. Yapılaşmada ise hazır beton ve çelik kullanılacağından buna bağlı bir tozuma oluşmayacağı düşünülmektedir. Faaliyetin inşaat ve işletme aşamalarında kullanılacak makina, ekipman ve türbinler sebebiyle gürültü oluşumu söz konusudur. Teknik olarak makinelerdeki gürültü seviyesini daha aşağılara düşürmek mümkün olmadığından, çalışanların sağlıklarını korumak için pratik ve kullanılması kolay kulaklıklar verilecektir. Bunun yanında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ile Yapı İşlerinde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü ne uyulacaktır. Tüm bunlara ilave olarak Proje kapsamında inşaat ve işletme aşamalarında 07 Mart 2008 tarih ve sayılı Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği nin ilgili hükümlerine uyulacaktır. Faaliyet alanında, ilgili çevresel standartlara uygun olarak ve insan sağlığını tehdit etmeyecek bir şekilde çalışılacaktır. İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği'nce (4857 sayılı İş Kanunu, 9 Aralık 2003 tarihli ve sayılı Resmi Gazete) alınması gerekli tüm önlemlere dikkat edilecektir. İş güvenlik malzemeleri ile ilgili tüm ekipman periyodik olarak gözden geçirilecek, uyarıcı levha ve tabelalar alanda rahatça görülebilecek yerlere asılacaktır. Bunlara ilave olarak, kaza olması durumlarında gerekli olabilecek ilk müdahale malzemeleri bulundurularak, hastanın hastaneye ulaştırılması sağlanacaktır. Proje alanında meydana gelebilecek muhtemel kaza, yangın, sabotaj vb. acil durumlarda zararı en aza indirmek amacıyla, Sivil Savunma İl Müdürlüğü, Çevre ve Orman Bakanlığı, Çevre ve Orman İl Müdürlüğü ve acil durumlarla ilgili diğer kurumlarla koordineli hareket edilecektir. Öte yandan faaliyet ile ilgili resmi kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınacak ve belirtilen hususlara uyulacaktır. Her türlü iş kazasının önlenmesi için çalışma alanlarına uyarıcı levhalar konulacak, çalışanlara kişisel koruyucu kıyafet ve ekipmanlar verilecektir. Kullanılacak araç ve gereçler insan anatomi ve fizyolojisine uygun, ergonomik özelliklerde olacak, vibrasyon kaynağı olabilecek araç ve gereçlerde vibrasyon etkilerini azaltıcı düzenlemeler yapılacaktır. Projenin inşa ve işletmesinde teknolojik açıdan en yeni ve uygun ekipmanlar kullanılacak olup, sürekli bakım ve yenileme ile hem işletme verimi artırılacak, hem de insan ve çevre açısından temiz enerji kaynağı sağlanmış olacaktır. Bunun yanında proje alanında tarih ve 5491 sayılı Kanunla yapılan değişiklik ile yeniden düzenlenen 2872 Çevre Kanunu ve bu kanuna istinaden çıkarılan tüm mevzuat hükümlerine uyulacaktır. 73

74 Taahhütler; - Garet Enerji Üretim ve Ticaret A.Ş tarafından İzmir İli, Aliağa İlçesi sınırları içinde her biri 2.5 MW gücünde olan 4 adet Rüzgar Türbini kurmayı planlamaktadır. Santralin toplam gücü 10 MW olacaktır. Kurulması planlanan Rüzgar Enerji Santralinden kwh/yıl elektrik üretimi planlanmakta olup, üretim sırasında şaltta toplanan elektrik ENH sistemiyle santral enterkonnekte sisteme yaklaşık 13 km uzaklıkta yer alan Alosbi Trafo Merkezi, OG Bara bağlanacaktır. - Projenin alınacak izinler ile birlikte yaklaşık 26 ay (inşaat öncesi dönem için 14 ay, inşaat dönemi için 12 ay) içinde gerçekleştirilmesi planlanmakta olup, proje ömrü 49 yıldır. - Kulelerin konumlandırılacağı alanda yaklaşık 25 m çapında ve 3 m derinliğinde kazı yapılacak, çelik ve beton işlemleri yapılıp, temel yapısı oluşturulduktan sonra kuleler vinçler ile monte edilecektir. - Hafriyat ve dolgu işlemleri sırasında herhangi bir patlayıcı, tehlikeli ve toksik madde kullanılmayacaktır. - Türbinlerin yapılacağı alanlar orman alanı olup, ÇED sürecinin olumlu sonuçlanmasına müteakip kiralama işlemleri yapılacak, konu ile ilgili kurum ve kuruluşlardan gerekli izinler alınacaktır. - Su yerleşim birimlerinden su tankeri ve damacanalar ile tedarik edilecek olup, daha sonra Belediyeye ait hatlardan veya DSİ den alınacak izinler sonrasında kullanma suyu temin etmek amacıyla kuyu açılabilecektir. - Sıvı atıklar fosseptikte toplanacak ve vidanjör vasıtasıyla bertaraf edilecektir. - Katı atıklar konteynırında muhafaza edilecek faaliyet sahibi tarafından Belediyenin göstereceği alana götürülecektir. - Araçların yakıt sistemleri sürekli kontrol edilecektir. -Yapılaşmada hazır beton ve çelik kullanılacaktır. - Rüzgar Enerji Santralinde gürültünün yüksek olduğu bölümlerde personel bulunacağı zaman gerekli güvenlik tedbirleri alınacak ve kişisel koruyucuların kullanılması sağlanacaktır. 74

75 Öte yandan inşaat ve işletme aşamasında faaliyet sahibi tarafından yürürlükteki mevzuata uyulacak olup, başlıcaları şu şekildedir: tarih ve 26939sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayınlanarak yürürlüğe giren Trafikte Seyreden Motorlu Kara Taşıtlarından Kaynaklanan Egzoz Gazı Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Toprak Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren Atık Yağların Kontrolü Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 2918 sayılı Karayolları Toplu Taşıma Kanunu ile ilgili yönetmelik, - Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından yayınlanmış olan 1999/10 sayılı genelge ve tarih ve sayılı Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik tarih ve sayılı R. G. Tehlikeli Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, tarih ve sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği. 75

76 EKLER: EK 1 : ÜRETİM LİSANSI EK 2 : 1/ ÖLÇEKLİ TOPOĞRAFİK HARİTA EK 3 : FOSSETTİK PLANI (TİPİK) EK 4 : SİT SINIRLARI HARİTASI 76

77 NOTLAR VE KAYNAKLAR AKMAN, Prof.Dr.Y., 1995: Türkiye nin Orman Vejetasyonu,A.Ü.,Ankara. ATALAY,Prof Dr.İ., 1994: Türkiye Vejetasyon Coğrafyası, Dokuzeylül Ü.Yayınları. AKYÜZ, O.,2000: Rüzgar Enerjisi İle Diğer Enerji Kaynaklarının Fiyat / Maliyet Analiz Raporu, Ankara BAYTOP,Prof.Dr.T.,1997, Türkçe Bitki Adları Sözlüğü,Türk Dil Kurumu Yayını, Ankara ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI, 2008:Çevresel Gürültünün Değerlendirilmesi ve Yönetimi Yönetmeliği, Ankara ÇEVRE ve ORMAN BAKANLIĞI, 2006: Endüstri Tesislerinden Kaynaklanan Hava Kirliliği Kontrolü Yönetmeliği, Ankara ÇIRPICI, A., 1987: Türkiye nin Flora ve Vejetasyonu üzerindeki çalışmalar. Doğa, TÜBİTAK, Cilt II, Sayı:2, DAVIS, Flora of Turkey and the East Aegean Islands DEMİRSOY, Prof.Dr.A., 1997, Yaşamın Temel Kuralları-Omurgalılar/Amniyota (Memeliler, Kuşlar, Sürüngenler), Ankara DMİGM, 2004: Ortalama, Ekstrem Sıcaklık ve Yağış Değerleri, T.C. Başbakanlık, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü, Ankara. TUNA, Prof.Dr. T. Ve arkadaşlarınca hazırlanan: 2000: Türkiye Bitkileri Kırmızı Kitabı MÜEZZİNOĞLU, A.,1987: Hava Kirliliğinin ve Kontrolünün Esasları, İzmir. ÖZGÜVEN, N.,1986: Endüstriyel Gürültü Kontrolü, TMMOB Makine Mühendisleri Odası Yayın No: 118, Ankara. Elphick J., The Atlas of Bird Migration, 1995, Marshall Edition. Gill B. F., Ornithology, 1994, W.H. Freeman and Company. Berthold P., Bird Migration: a general survey, 1993, Oxford University Press Bilgin, C.C. (1999) Hatay İlinde Kuş Hareketleri, Orman Bakanlığı'na sunulmuş yayınlanmamış rapor. Çelikkol, U. Gizemli Yolculuk: Göç, İbibik Bülteni; sayı 4, 1999, Kuş Araştırmaları Derneği. Hatay Belen Geçidi ve Civarında Süzülen Göçmen Kuşların Araştırılması ve Uçuş Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi, 2000, Kuş Araştırmaları Derneği/Bayt Ltd

78 YETERLİK BELGESİ TEBLİĞİ KAPSAMINDA PROJE TANITIM DOSYASINI HAZIRLAYAN ÇALIŞMA GRUBUNUN TANITIMI Faaliyet Sahibi : GARET ENERJİ ÜRETİM VE TİCARTE A.Ş. Faaliyetin Yeri : ALİAĞA / İZMİR Faaliyetin Adı : KARADAĞ RÜZGAR ENERJİ SANTRALİ PROJE TANITIM DOSYASI PERSONEL ADI SOYADI MESLEĞİ SORUMLU OLDUĞU BÖLÜM İMZASI Çevre Mühendisi (5-a) Yavuz DURMAZ Çevre Mühendisi TÜMÜ Ümit ERDAL Jeoloji Mühendisi Bölüm II-III Mühendislik ve Mimarlık Fakülteleri.Mezunu Personel (5-b) Emin Haluk COŞKUN Şehir Plancısı Bölüm II Rapor Koordinatörü (5-c) Harun YILDIRIM Çevre Yüksek Mühendisi TÜMÜ 78

79 EK 1 : ÜRETİM LİSANSI 79

80 EK 2 : 1/ ÖLÇEKLİ TOPOĞRAFİK HARİTA 80

81 EK 3 : FOSSETTİK PLANI (TİPİK) 81

82 EK 4 : SİT SINIRLARI HARİTASI 82

83 83