YÖNETMELİK ARAÇLARIN İMAL, TADİL VE MONTAJI HAKKINDA YÖNETMELİK

Transkript

1 26 Ekim 2016 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından: YÖNETMELİK ARAÇLARIN İMAL, TADİL VE MONTAJI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu n amacı, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca araçların yapım ve kullanım bakımından karayolu yapısına ve trafik güvenliğine uyma zorunluluğunu yerine getirmek üzere; karayolunda seyredecek araçlara bu Yönetmeliğe göre uygunluk onayı verilmesine ilişkin usul ve esaslar ile ülkemiz için tip onayı yönetmeliklerindeki hükümlere ilave olarak uygulanacak hükümleri düzenlemektir. Kapsam MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik; a) 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümleri uyarınca karayollarında kullanılması amaçlanan motorlu araçların ve bunların römorklarının; 1) MARTOY kapsamındaki araçların münferit ithalatı hariç olmak üzere, münferit komple araç ve münferit çok aşamalı araç AİTM onayını, 2) Seri tadilat tip onayını, 3) Münferit tadilat onayını, b) MARTOY, TORTOY, MOTOY veya bu Yönetmelik kapsamında imal edilmiş araçlara araç üzerinde bulunan parçaların orijinal parçalar ile değişimleri hariç olmak üzere, aksam, sistem, ayrı teknik ünite ilavesi/değişikliği ve/veya parça/kit montajı gibi ilave hükümlerin onayını ve MARTOY, TORTOY ve MOTOY da yer almayan ilave hükümleri, c) Bedelsiz veya teşvik yoluyla ithal edilen veya geçici ithal edilen veya Tasfiye İşleri Döner Sermaye İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TASİŞ), Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM), Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Maliye Bakanlığı Defterdarlık, Milli Emlak Genel Müdürlüğü, MKE ve benzeri kamu kurum/kuruluşları tarafından satışı gerçekleştirilen daha önce ülkemizde hiç kayıt tescil görmemiş araçlara geçici ithalat şerhinin kaldırılmasının ardından karayoluna uygunluk onayını, ç) Azami hızı 25 km/saatin üzerinde olan yol süpürme araçları, tutuklu ve hükümlü taşımaya mahsus cezaevi araçları, okul servis araçları, özel güvenlik donanımlı toplu taşıma araçları, damperli araçlar, tarım römorkları ve bu Yönetmelikte bahsedilen diğer araçlar ile ilgili hükümleri, d) MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamındaki ulusal uygulama ve Türkiye de üretim yapan imalatçıların desteklenmesi ile ilgili hükümleri, kapsar. (2) Bu Yönetmelik; MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamında tip onayı için gerekli ilave hükümler, ulusal uygulama ve Türkiye de üretim yapan imalatçıların desteklenmesi ile ilgili hükümler hariç olmak üzere, MARTOY, TORTOY ve MOTOY a göre seri imal edilen araçlara komple araç tip onayı ve çok aşamalı araç tip onayı verilebilmesi için uyulması gereken esasları kapsamaz. (3) 3/3/2009 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Makina Emniyeti (2006/42/AT) ile bu n hükümlerine uyulması şartı ile aşağıda belirtilen araçlar için bu Yönetmelikte tanımlanan tip onayı veya münferit onay isteğe bağlıdır. a) Şantiyelerde, taş ocaklarında, limanlarda veya havaalanı tesislerinde kullanılmak üzere tasarımlanmış ve imal edilmiş araçlar, b) Silahlı kuvvetler, sivil savunma, itfaiye hizmetleri ve kamu düzenini sağlamakla sorumlu birimlerde kullanılmak üzere tasarımlanmış ve imal edilmiş araçlar (panzer, akrep, TOMA ve benzeri), c) İş makinaları. Dayanak MADDE 3 (1) Bu Yönetmelik, 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 29 uncu maddesine, 10/6/1930 tarihli ve 1705 sayılı Ticarette Tağşişin Men'i ve İhracatın Murakabesi ve Korunması Hakkında Kanuna, 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanunun 4 üncü maddesi ile 3/6/2011 tarihli ve 635 sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 4 (1) Bu Yönetmelikte geçen; a) AB: Avrupa Birliğini, b) AB Yönetmelikleri: Avrupa Birliği tarafından regülasyon olarak yayımlanan ve yayımlandığında tüm AB ülkelerinde genel ve doğrudan uygulamaya giren, Bakanlıkça yönetmelik olarak uyumlaştırılarak yürürlüğe konulan araçlarla ilgili yönetmelikleri, c) AİTM: Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında,

2 ç) AİTM münferit araç uygunluk belgesi: AİTM onayı işlemleri tamamlanarak, araçların bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu sonucunda, münferit imalat/ithalat/tadilat için onay kuruluşunca veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşça verilen belgeyi, d) AİTM onayı: Araçların bu Yönetmelik hükümlerine uygun olduğuna dair verilen onayı, e) AİTM seri tadilat araç uygunluk belgesi: AİTM onayı işlemleri tamamlanarak, araçların bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu sonucunda, seri olarak tadil edilen araç için imalatçı tarafından verilen belgeyi, f) AİTM seri tadilat tip onayı belgesi: Bu Yönetmeliğe göre seri olarak tadil edilen araçlar için, her bir araç tipi için AİTM onayı işlemleri tamamlanarak, araçların bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu sonucunda onay kuruluşunca verilen belgeyi, g) Aksam: Bir aracın parçası olarak kullanılmak üzere tasarlanmış, herhangi bir düzenleyici mevzuatın şartlarına tabi olan ve düzenleyici mevzuatın bu konuda açık hükümler içerdiği durumlarda araçtan bağımsız olarak tip onayı verilebilen bir tertibatı, ğ) Aksam tip onayı belgesi: Araçlara ait aksam, sistem veya ayrı teknik ünitelerin ilgili AT veya AB Yönetmeliklerine veya BM/AEK Regülasyonlarına uygunluğu sonucunda teknik servis tarafından düzenlenen rapora göre onay kuruluşunca veya AT veya AB Yönetmeliklerini veya BM/AEK Regülasyonlarını uygulayan ülkelerin onay kuruluşlarınca verilen belgeyi, h) Alternatif yakıtlar: Ulaşımda fosil yakıt kaynakları yerine veya kısmen kullanılabilen, ulaşım sektörünün çevresel performansını artıran, karbon salınımı azaltan veya azaltma potansiyeli olan aşağıdaki yakıtları veya güç kaynaklarını, 1) Elektrik, 2) Hidrojen, 3) Doğalgaz, biyometan dâhil, CNG/LNG, 4) LPG, 5) Araç üstü mekanik enerji kaynağı veya deposu (Atık ısı dâhil). ı) Alternatif yakıtlı araç: MARTOY a göre onaylanmış, motor gücünü kısmen veya tamamen alternatif yakıtlardan sağlayan motorlu aracı, i) Araç: Raylı araçlar ve iş makinaları haricinde, karayollarında kullanılmak üzere tasarlanmış, MARTOY, TORTOY ve MOTOY Yönetmeliklerinde veya bu Yönetmelikte ayrı ayrı tarifleri yapılan motorlu araçlar ve römorkları, tarım ve orman traktörleri ve römorkları ve iki, üç veya dört tekerlekli motosikletler ve mopedler ile bunların römorklarını, j) Araç tip onayı belgesi: Araçlara MARTOY, TORTOY veya MOTOY Yönetmeliklerine göre onay kuruluşunca veya Avrupa Birliği üyesi ülkelerin onay kuruluşlarınca verilen belgeyi, k) AT: Avrupa Topluluğunu, l) AT Yönetmelikleri: Avrupa Birliği tarafından direktif olarak yayımlanan ve Bakanlıkça yönetmelik olarak uyumlaştırılarak yürürlüğe konulan araçlarla ilgili yönetmelikleri, m) Ayrı teknik ünite: Bir aracın parçası olarak kullanılmak üzere tasarlanmış, herhangi bir düzenleyici mevzuatın hüküm ve şartlarına tabi olan ve düzenleyici mevzuatın bu konuda açık hükümler içerdiği durumlarda, sadece belirli bir veya birkaç araç tipiyle bağlantılı olarak, araçtan bağımsız bir şekilde tip onayı verilebilen bir tertibatı, n) Bakanlık: Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını, o) BM/AEK: Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonunu, ö) BM/AEK : 30/9/1996 tarihli ve 96/8657 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile taraf olunan, BM/AEK İç Ulaşım Komitesince hazırlanan Tekerlekli Araçların, Araçlara Takılan ve/veya Araçlarda Kullanılan Aksam ve Parçaların Müşterek Teknik Talimatlarının Kabulü ve Bu Talimatlar Temelinde Verilen Onayların Karşılıklı Tanınması Koşullarına Dair Anlaşma ekinde yer alan teknik düzenlemeyi, p) Damperli araç: Damper üst yapısına sahip N kategorisi araç ya da çekicisi ile beraber O kategorisi römorku, r) İmalatçı: Onay işlemlerinin bütün unsurlarından ve piyasaya arz edilecek aracın, imalatın veya tadilatın uygunluğunun sağlanmasından onay kuruluşuna karşı sorumlu olan ve onay işlemine tabi olan araç, sistem, aksam veya ayrı teknik ünite imalatının veya tadilatının bütün aşamalarıyla doğrudan ilgili olmasına gerek olmayan, en az bir sözleşmeli veya kadrolu teknik eleman istihdam eden imalat, tadilat veya montaj yapan kişi veya kuruluşu, s) İş makinası: Motorlu bir araç şasisi üzerine monte edilen makinalar hariç özel olarak iş yapmak üzere tasarımlanmış ve imal edilmiş, yapım özelliklerinden dolayı yolcu veya eşya taşımaya uygun olmayan, kendinden tahrikli her türlü aracı, ş) MARTOY: 28/6/2009 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onayı nin (2007/46/AT) uygulamada bulunan son seviyesini, t) Mevzuat: Bu n amaçları bakımından MARTOY, MOTOY ve TORTOY kapsamındaki araçlar ile ilgili yönetmelikleri, tebliğleri ve 1958 tarihli Tekerlekli Araçların, Araçlara Takılan ve/veya Araçlarda Kullanılan Aksam ve Parçaların Müşterek Teknik Talimatlarının Kabulü ve Bu Talimatlar Temelinde Verilen Onayların Karşılıklı Tanınması Koşullarına Dair Anlaşma eki BM/AEK nu,

3 u) Montaj: Bir tam aracın imalatından ya da imalat çok aşamalı ve yapılan montaj işlemi sistem onayı revizyonu gerektirmiyor ise her bir fazın tamamlanmasından sonra veya hizmet süresinde, bu n Ek VI sında bahsedilen işlemlerin yapılmasını, ü) MOTOY: 23/12/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Tip Onayı (2002/24/AT) ile 22/8/2015 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların ve Dört Tekerlekli Motosikletlerin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında (AB/168/2013), v) Onay kuruluşu: Teknik servisleri görevlendiren, sistem, aksam, ayrı teknik ünite ve araç tip onayı, AİTM onayı ve AİTM uygunluk belgelerini veren ve gerektiğinde geri alan ve AİTM uygunluk belgesiyle ilgili uygulamaları kendisi yapacağı gibi, başka bir kuruluşu da bu konuda görevlendirebilen, bu konuda yapılacak uygulamaları belirleyen, diğer onay kuruluşlarıyla muhatap olan ve bunlarla temasları yürüten, imalatçının üretim uygunluk düzenlemelerine uyup uymadığını belirlemekten sorumlu ve yetkili kuruluş olan Bakanlığı, y) Özel amaçlı taşıt: Yolcu veya yük taşımak üzere özel bir işlevi yerine getirmek için kullanılan (bunun için özel gövde düzenekleri ve/veya ekipmanları gereklidir) M, N veya O kategori aracı, z) Sistem: Fren, emisyon kontrol tertibatı, iç donanım gibi ilgili yönetmeliklerdeki şartlara uygun olması gereken herhangi bir araç sistemini, aa) Tadilat: Bir tam aracın imalatından ya da imalat çok aşamalı ise her bir fazın tamamlanmasından sonra veya hizmet süresinde, aracın niteliğini (Ek VI da belirtilen hususlar hariç olmak üzere, tip onayı kapsamındaki tanıtım paketinde kayıt altına alınan özellikleri) bu Yönetmelikte veya diğer mevzuatta izin verilen çerçevede değiştirecek şekilde yapılan işlemi, bb) Tadilat seti: Bir tadilatın yapılabilmesi için üretilen, gerekli bütün aksam, parça ve varsa yazılım parametrelerinden oluşan, ilgili yönetmelik kapsamında prototip araçlar üzerinde gerekli deneyler yapılarak, onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş tarafından bir veya daha fazla tanımlanmış araç tipi ile ilgili olarak uygunluk onayı verilen seti, cc) Tadilat seti onay belgesi: Tadilat seti için yapılan incelemeler neticesinden onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluşça verilen onay belgesini, çç) Tam araç: MARTOY, TORTOY ve MOTOY yönetmelikleri ve bu n ilgili bütün hükümlerine uygun olarak, bir aşamada tip onayı veya AİTM uygunluk onayı alarak imal edilen aracı, dd) Tamamlanmamış araç: MARTOY, TORTOY ve MOTOY yönetmelikleri ve bu n ilgili hükümlerine uyabilmek için en az bir aşamada daha tamamlanması gereken ve buna uygun tip onayı veya AİTM uygunluk belgesi alarak imal edilmiş aracı, ee) Tamamlanmış araç: MARTOY, TORTOY ve MOTOY yönetmelikleri ve bu n ilgili bütün hükümlerine uygun olarak, çok aşamalı tip onayı veya AİTM uygunluk belgesi alarak imal edilen aracı, ff) Tanıtım bildirimi (Bilgi dokümanı): Başvuru sahibi tarafından sunulan, Ek V te yer alan ve seri tadilatlarda tadilatın etkilediği tüm sistemlerin ilgili mevzuatları kapsamındaki tanıtım bildirimlerini, gg) Tanıtım dosyası: Başvuru sahibi tarafından onay kuruluşuna veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşa tanıtım bildirimi gereğince verilen bilgi, çizim, fotoğraf ve bunun gibi belgeleri içeren dosyayı, ğğ) Tanıtım paketi: Tanıtım dosyası ile onay kuruluşunun veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşun görevlerini yerine getirmeleri sürecinde tanıtım dosyasına eklenmiş olan deney raporları ve diğer belgeleri, hh) Tanıtım paketi fihristi: Tanıtım paketi içinde bulunan belgelerin uygun bir şekilde numaralandırılarak veya bütün sayfaların tanımlanabilmesine imkân verecek şekilde işaretlenerek bir liste halinde yazılmasını, ıı) Teknik eleman: Bakanlık tarafından yürütülen otomotiv mevzuatı kapsamında faaliyette bulunan veya görev yapan, üniversitelerin makina, otomotiv, imalat, mekatronik, uçak, elektrik, elektronik, elektrik-elektronik veya tarım makinaları dalında mühendislik eğitimi veren bölümlerinden/programlarından birinde yükseköğrenimini tamamlamış kişiyi, ii) Teknik servis: Bir deney laboratuvarı olarak onay kuruluşu adına bizzat onay kuruluşu tarafından da yerine getirilebilecek gerekli deneyleri yapmak veya bir uygunluk değerlendirme kuruluşu olarak yine onay kuruluşu adına bizzat onay kuruluşu tarafından da yerine getirilebilecek ilk değerlendirmeyi ve diğer deney veya muayeneleri yapmak üzere onay kuruluşu tarafından görevlendirilmiş bir kuruluş veya kurumu, jj) Tip: MARTOY, TORTOY, MOTOY da tarif edildiği şekliyle bir imalatçının belirlediği araç tipini, kk) TORTOY: 8/6/2008 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Tarım veya Orman Traktörleri, Bunların Römorkları ve Birbiriyle Değiştirilebilir Çekilen Makinaları ile Sistemleri, Aksamları, Ayrı Teknik Üniteleri ile İlgili Tip Onayı (2003/37/AT) ile 14/8/2014 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Tarım ve Orman Araçlarının Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik (AB/167/2013) i, ll) Yetkili teknik sorumlu: Bakanlıkça yürütülen otomotiv mevzuatı çerçevesinde faaliyette bulunabilmesi için Bakanlık veya Bakanlık tarafından görevlendirilen kurum/kuruluş tarafından tip onayı konularında eğitim alan ve/veya yapılan sınav sonucu sertifikalandırılarak yetkilendirilen teknik elemanı, ifade eder.

4 İKİNCİ BÖLÜM Uygulama Usul ve Esasları AİTM onayı başvurusu MADDE 5 (1) AİTM onayı başvurusuna ilişkin esaslar aşağıda belirtilmiştir: a) Tip onayı bulunan araçların seri tadilatında her bir tip araç için ayrı bir başvuru yapılır. Etkilenen sistemler kapsamında birden fazla sistem tipine sahip araç tiplerinde, başvuru kapsamı ilgili sistem tipleri, varyant ve versiyonlar ile sınırlandırılır. Bu sınırlandırmalar onay belgesinde açık bir şekilde belirtilir. b) Münferit imalat ve tadilatta her bir araç için ayrı bir başvuru yapılır. Münferit imalat ve tadilatta teknik servis raporları benzer araçlar için tekrar doğrudan kullanılamaz. Başvurusu yapılan araca ait şasi numarası ile raporda belirtilen şasi numarası aynı olur. c) Tadilat setleri için, set ile tadil edilmiş ve tahribatlı deneylerde yapılabilecek numune ile onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilmiş kuruluşa başvurulur. Gerekirse temel araç imalatçısının görüşü alınır. Bu setler ile imalatçısı tarafından, setle birlikte verilen montaj talimatına uygun olarak yapılan seri tadilat sadece talimata uygun montaj yapıldığı kontrol edilerek, uygunsa onaylanır. ç) AİTM tip onayı veya AİTM uygunluk belgesi başvuruları, imalatçı tarafından onay kuruluşuna veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşa yapılır. Başvuruya, ilgili araca göre Ek V te yer alan bilgileri içeren bir tanıtım dosyasıyla birlikte Ek IV ve/veya Ek VII den Ek IV e kadar belirtilen ilgili mevzuatın uygulanabilir olanlarından her biri uyarınca sahip olunan tip onayı belgeleri, eğer bu belgeler yoksa, teknik servislerden o araç için ilgili mevzuatına göre alınmış deney raporları ve gerektiğinde bu Yönetmelikte istenilen belgeleri içeren tanıtım paketi ve tanıtım paketi fihristinden oluşan bilgi ve belgeler eklenir. d) Çok aşamalı AİTM onayı başvurusunda; 1) Birinci aşamada, tamamlanmamış araç ve aracın tamamlanma durumuna göre Ek V te yer alan bilgileri içeren bir tanıtım dosyasıyla birlikte Ek IV ve/veya Ek VII den Ek IV e kadar belirtilen ilgili mevzuatın uygulanabilir olanlarından her biri uyarınca sahip olunan tip onayı belgeleri, eğer yoksa, teknik servislerden o araç için ilgili mevzuatına göre alınmış deney raporları ve gerektiğinde bu Yönetmelikte istenilen belgeleri içeren tanıtım paketi ve tanıtım paketi fihristinden oluşan bilgi ve belgeler eklenir. 2) İkinci veya daha sonraki aşamalarda, tamamlanmamış aracın bir önceki aşama uygunluk belgesi veya AİTM uygunluk belgesinin bir sureti ile aracın tamamlanma durumuyla ilgili olarak Ek V te yer alan bilgileri içeren ve bu Yönetmelikte istenilen bilgi ve belgeler, ilgili mevzuatın uygulanabilir olanlardan her biri uyarınca sahip olunan tip onayı belgeleri, eğer bu belgeler yoksa, teknik servislerden o araç için ilgili mevzuatına göre alınmış deney raporları, tanıtım dosyası, tanıtım paketi ve tanıtım paketi fihristi yer alır. Çok aşamalı araç tip onayı, önceki aşamalardaki tip onayında yer alan aksam, sistem ve ayrı teknik ünite onay seviyeleri dikkate alınarak uygulanır. Önceki aşama tip onayındaki sistem, aksam ve ayrı teknik ünitelerinde sonraki aşamada onayları etkileyen değişiklikler yapıldığı takdirde, söz konusu aracın birinci aşama (temel araç) tip onayı tarihinde geçerli olan sistem, aksam ve ayrı teknik ünite onayı seviyeleri aranır. Sonraki aşamalarda, önceki aşamadan gelen bir sistem onayının içeriğini etkileyecek değişiklik yapılıyorsa; temel aracın sistem onayı tipini değiştirmeyen durumlarda, önceki aşama tip onayında kullanılan yönetmelik/regülasyon seviyesine uygunluk aranır. Bu seviyeler sağlanacak onay seviyeleri anlamına gelmemekte olup, sağlanacak onay seviyesi için yönetmeliklerin/regülasyonların geçiş hükümleri ve tamamlanmamış aracın tip onay tarihi dikkate alınır. 3) Bir aşamada yapılan değişiklik diğer aşamaları etkilemiyorsa, etkilenmeyen aşamalar için alınmış tüm belgelerin geçerliliği devam eder. e) MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamındaki araçların seri tadilatında her tip için ayrı bir başvuru yapılır. f) Ek VI çerçevesinde montajın onayı ile ilgili olarak onay kuruluşuna veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluşa müracaat edilir. AİTM onayı işlemleri, görevlendirilen kuruluş ve teknik servisler ile ilgili hususlar MADDE 6 (1) AİTM onayı işlemlerine ilişkin olarak onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşça; a) Tanıtım dosyasındaki özelliklere uygun olmak kaydıyla, bu Yönetmelikte belirtilen ilgili yönetmeliklerin teknik özelliklerine uyan, imal veya tadil edilmiş her bir araç için 7 nci maddede belirtilen işlemler çerçevesinde AİTM uygunluk belgesi, b) Tanıtım dosyasındaki özelliklere uygun olmak kaydıyla bu Yönetmelikte belirtilen ilgili yönetmeliklerin teknik özelliklerine uyan seri tadilatta her bir araç tipi için 7 nci maddede belirtilen işlemler çerçevesinde AİTM tip onayı belgesi, c) Montajın uygunluğu kontrol edildikten sonra Ek V/D de yer alan montaj uygunluk raporu, verilir.

5 (2) Bir araç, sistem, aksam veya ayrı teknik ünitenin bu Yönetmelikteki hükümlere uygun olmakla birlikte, yol güvenliği açısından ciddi bir tehlike oluşturduğunun belirlenmesi halinde, onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş AİTM tip onayı belgesi veya AİTM uygunluk belgesi vermeyi reddedebilir. (3) Onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş, bu Yönetmelikte belirtilen işlemlerin mevzuata uygun bir şekilde uygulandığından emin olmadıkça, herhangi bir AİTM tip onayı belgesini veya AİTM uygunluk belgesini vermez. (4) Onay kuruluşunca bu Yönetmelik kapsamında görevlendirilen kuruluşun bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareket ettiği ve görevlendirme ile yerine getirmesi gereken şartlara uymadığının tespit edilmesi halinde, onay kuruluşu görevlendirmeyi askıya alabilir. Onay kuruluşunun görevlendirmeyi askıya alması durumunda, kuruluşun altmış gün içinde gerekli şart ve sorumlulukları yerine getirmemesi halinde bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyeti iptal edilir. Gerekli şartlar sağlanması durumunda tekrar görevlendirme yapılabilir. (5) Bu Yönetmelik kapsamında Bakanlıkça görevlendirilen kuruluş; piyasa koşullarını zorlayamayacak, üretim maliyetlerini ciddi oranda artırmayacak ve imalatçıları ve vatandaşları zor duruma düşürmeyecek ve caydırmayacak şekilde makul ücretler belirler ve ücretler ile ilgili Bakanlığın onayını alır. (6) Bu Yönetmelik kapsamında teknik servislerle ilgili olarak, 6/8/2016 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Teknik Servislere Dair Tebliğ (Tebliğ No: SGM 2016/17) hükümleri saklıdır. (7) Olumsuz sonuçlanan deneylerle ilgili onay kuruluşuna veya görevlendirdiği kuruluşa bilgi verilir. Bunu sağlamak için onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluşça teknik servisler arasında SGM-2010/1 Tebliğinde belirtildiği şekilde bilgi ağı kurulur. (8) Onay kuruluşu tarafından görevlendirilen teknik servisler tarafından düzenlenen deney belgesi ve/veya muayene ve deney raporları kabul edilir. Ülkemizde ilgili mevzuat için görevlendirilen teknik servislerin ülke içinde testleri gerçekleştirememesi durumunda, AB deki onay kuruluşlarınca atanmış ve karşılıklı tanıma ilişkisi çerçevesinde onay kuruluşunun uygun gördüğü teknik servislerce verilen raporlar kabul edilebilir. Emisyon ve benzeri ilgili mevzuatında belirtilen ayrı şartlar hariç olmak üzere, SGM-2010/1 Tebliğinin geçici 4 üncü maddesinin ikinci fıkrasının hükümleri onay kuruluşunun karşılıklı tanıma ilişkisi çerçevesinde uygun gördüğü teknik servisler tarafından verilen raporlar bakımından uygulanır. Onay kuruluşu tarafından görevlendirilen teknik servisler görevlendirilmedikleri mevzuat kapsamında rapor düzenleyemez ve düzenlenen raporlarının görevlendirildikleri kapsam dâhilinde olup olmadıkları onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından kontrol edilmek zorundadır. AİTM onayı sırasında izlenecek işlemler MADDE 7 (1) AİTM onayı sırasında izlenecek işlemler aşağıda belirtilmiştir: a) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre bir başvuru yapıldığı takdirde, onay kuruluşu, onaylanacak araç üzerinde araç tanıtım belgesinde bulunan, aksam, sistem ve ayrı teknik ünitelerini inceleyerek ve belgeleri kontrol ederek aracın orijinal tanıtım paketindeki ilgili bilgilere uygun olarak yapılmış olduğunu bütün ilgili mevzuat şartları için teyit eder. b) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre bir başvuru yapıldığı takdirde, imalatçı onaylatılacak münferit araç için araç kategorisine göre örneği Ek V/A3 te veya Ek V/B1 de veya Ek V/C1 de belirtilen AİTM uygunluk belgesini düzenler ve tanıtım dosyasıyla birlikte onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşun onayına sunar. c) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (d) bendine göre bir başvuru yapıldığı takdirde onay kuruluşu; 1) Birinci aşamada; tamamlanmamış araç için araç tanıtım belgesinde bulunan, aksam, sistem ve ayrı teknik ünitelerini inceleyerek ve belgeleri kontrol ederek, aracın orijinal tanıtım paketindeki ilgili bilgilere uygun olarak yapılmış olduğunu bütün ilgili mevzuat şartları için teyit eder. 2) İkinci veya daha sonraki aşamalarda; aracın tamamlanma durumuna göre Ek V te belirtilen şartları sağladığını, araç tanıtım dosyasındaki detaylara ve ilgili mevzuatın her birinin gerektirdiği teknik koşullara uygunluğunu teyit ve daha önceden alınmış onayı geçersiz kılacak şekilde değişiklik yapılıp yapılmadığını kontrol eder. ç) Motorlu araçlar ve römorkları ile motosiklet ve mopedlerin, tarım veya orman traktörleri ile römorklarının münferit imalat ve tadilatlarında onay başvuruları imalatçı adına, Bakanlık veya Bakanlık tarafından görevlendirilmiş kurum/kuruluşlarca yetki belgesi verilmiş yetkili teknik sorumlu tarafından yapılır. d) Motorlu araçlar ve römorkları ile motosiklet ve mopedler için münferit imalat ve seri/münferit tadilat projeleri; makina, otomotiv, imalat, uçak veya mekatronik dalında eğitim görmüş yetkili teknik sorumlular tarafından yapılır. Tarım veya orman traktörleri ile römorkları için münferit imalat ve seri/münferit tadilat projeleri; makina, otomotiv veya tarım makinaları dalında eğitim görmüş yetkili teknik sorumlular tarafından yapılır. Hibrit ve elektrikli araçların projelerinde ilave olarak, projenin ilgili kısımları için elektrik, elektronik veya elektrik-elektronik mühendisi olan yetkili teknik sorumlu imzası da aranır. e) Bu n amaçları bakımından yetkili teknik sorumlularla ile ilgili uygulamada, 26/10/2016 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Yetkili Teknik Sorumluların Görev, Yükümlülük ve Sertifikalandırılmasına Dair Tebliğ (SGM-2016/22) hükümleri uygulanır. f) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (f) bendine göre bir başvuru yapıldığı takdirde, montaj ile ilgili inceleme sonucu olumlu olması halinde Ek V/D de belirtilen rapor düzenlenir. İncelemeler, onay kuruluşu veya onay kuruluşu

6 tarafından görevlendirilen kurum/kuruluş tarafından ilgili mevzuat şartlarına bağlı olarak oluşturulan kontrol formlarına göre yapılır. Söz konusu kontrol formları, onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluşun internet sitesinde yayımlanır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Tescil ve Trafiğe Çıkma, Alternatif İşlemler ve Kalite Sistemi Muayene, tescil ve trafiğe çıkma MADDE 8 (1) Bu Yönetmeliğe göre tek tek onaylanmış yeni araçların tesciline veya trafiğe çıkmasına, sadece onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş tarafından tasdik edilmiş uygunluk belgeleri taşımaları halinde izin verilir. Tamamlanmamış araçların sürekli tescillerine ve trafiğe çıkmalarına tamamlanmadıkları sürece izin verilmez. (2) Tadilat; yasal süre içerisinde aracın kayıtlarına, bu Yönetmelik uyarınca verilen seri tadilat veya tadilat uygunluk belgelerine göre işlenir. (3) 18/7/1997 tarihli ve mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Karayolları Trafik nin 63 üncü maddesinin birinci fıkrasında ve ekindeki 1 sayılı Cetveldeki B maddesinde yer alan bu Yönetmelikle ilgili hükümler saklıdır. (4) Bu Yönetmelik kapsamında tadilat, montaj veya imalat esnasında kullanılan aksam veya parçalara ait test raporları, servis raporları ve benzeri belgeler onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından aranır. 13 üncü ve 15 inci maddede belirtilen raporlar ile diğer tadilatlar için buna benzer raporlar ve belgeler, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafından istenmesi halinde, ilgili kuruluşlar tarafından yazılı veya elektronik ortamda paylaşılır. (5) Bu Yönetmelik kapsamında yapılan tadilatlar, 2918 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi hükümlerine tabidir. (6) Bu Yönetmelik kapsamındaki işlemler elektronik ortamda da yapılabilir ve gerektiğinde ilgili kurum veya kuruluşların kullanımına açılabilir. Onay kuruluşunca yapılabilen işlemler MADDE 9 (1) Özgün niteliklerinden dolayı, bir veya daha fazla sayıda ilgili mevzuatın bir veya daha fazla şartına uyması mümkün olmayan, ileri teknoloji ve kavramları bünyesinde bulunduran araçlar için, imalatçının talebi üzerine onay kuruluşu araca ait özgün niteliklerin açıkça belirtildiği bir uygunluk belgesi verebilir. (2) İş makinalarının, sivil savunma ve kamu düzenini korumakla görevli birimler tarafından kullanılmak üzere imal edilen özel maksatlı araçların, tutuklu ve hükümlü taşımaya mahsus cezaevi araçlarının tahsis edilen hizmet dışında kullanılması veya üçüncü şahsa devri halinde, kullanıcıdan aranacak şartlar, onay kuruluşu tarafından belirlenir. Kalite sistemi MADDE 10 (1) Seri tadilat/imalat ve tadilat seti imalatçıları, güncel ISO/TS belgesine veya TS EN ISO 9001 standardına uygun kalite sistemine sahip olur. Münferit tadilat belgesi alacak firmaların tadilat konusu ile ilgili Hizmet Yeterlilik Belgesine sahip olması gerekir. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM İlave Uygulama Hükümleri Sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araçlar MADDE 11 (1) M ve N kategorisi motorlu araçların, seri tadilat imalatçıları veya temel araç imalatçısı tarafından seri tadilat yolu ile sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştürülmesinde ve sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araçların imalinde Ek IV ve Ek I de belirtilen ilgili maddeler uygulanır. (2) Motorlu araçların sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştürülmesinde orijinal temel aracın imalatçısı hariç, münferit tadilat yapılamaz. Temel aracın imalatçısı sadece kendi imal ettiği araçların münferit tadilatını yapabilir. Münferit tadilat durumunda da, Ek IV ve Ek I de belirtilen ilgili maddelerin hükümleri uygulanır. (3) 22 nci madde hükümleri de dikkate alınarak, Türkiye de üretimi yapılan sadece elektrikli araç ve hibrit elektrikli araç ile ilgili olarak Ek IV ile Ek I in ve MARTOY un bazı hükümlerinden veya uygulanacak mevzuat seviyeleri hakkında muafiyet tanınabilir. Muafiyet kararı onay kuruluşu ve 23 üncü maddede belirtilen teknik kurul tarafından verilir. Bireysel sesli ve görüntülü cihaz MADDE 12 (1) Tadilat yoluyla bireysel sesli ve görüntülü cihaz takılan M2 ve M3 kategorisi araçlara Ek IV ün 4.20 numaralı maddesinin hükümleri uygulanır. Yangın algılama ve alarm sistemleri MADDE 13 (1) Tadilat yoluyla Ek IV ün 4.22 maddesinde belirtildiği şekilde yangın algılama ve alarm sistemleri takılan araçların uygunluğu onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından 107 sayılı BM/AEK kapsamında görevlendirilen teknik servisler tarafından teknik inceleme raporu ile tevsik edilir. (2) 2005 model ve sonrası M2 ve M3 kategorisi araçlar için, Ek IV ün 4.22 maddesi veya Ek IV ün 2 numaralı maddesi ve alt maddeleri zorunlu olarak uygulanır.

7 (3) Yangın algılama ve alarm sistemi tadilatı için seri tadilat tip onayı alan firmalar, tadilatı kendi montaj adresinin dışında da yapabilir. Cam filmi MADDE 14 (1) 107 sayılı BM/AEK kapsamındaki araçlar hariç olmak üzere; M, N ve O kategorisi araçlarda cam filmi uygulaması yapılabilir. Anılan araçlara bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten altı ay sonra cam filmi takılması halinde, cam filmi ile ilgili uygulama Ek VI ve Ek V teki hükümlere uygun olmak zorundadır. Damperli araçlar MADDE 15 (1) Damperli araçların damperlerinin kalkık durumda trafikte seyretmesini önleyecek tedbirler kapsamında aşağıda belirtilen asgari şartların yerine getirilmesi zorunludur: a) Damper tam olarak indirilmediğinde, aracın seyir hızını 10 km/saatten fazla olmayacak şekilde sınırlayan bir tertibat bulundurulur. İlgili tertibatın testi BM/AEK Regülasyon 89 un Ek V inde belirtilen hükümlere göre yapılır. Araç 10 km/saat hızın üzerinde seyrederken damperin açılmasını engelleyecek tertibat bulundurulur. b) Araç yürür vaziyetteyken damper açıksa veya açılırsa, araçlarda sürücüyü ikaz etmek için sesli uyarı veren ve sürücünün direkt görüş alanı içerisinde bulunan görsel ikaz sistemleri bulunur. Görsel ikaz için ISO 2575 standardında yer alan E.01, E.02, I.17 veya I.18 olarak tanımlanan sembollerden birinin bulunması yeterlidir. c) PTO (Yardımcı güç çıkışı) devreye alındıktan sonra elle yapılan ilave bir işlem ile damper kaldırılır veya elle yapılan bir işlemin ardından, PTO nun devreye alınması için el ile ilave bir işlem yapılarak damper kaldırılır. Ayrıca, damperi aracın şasesine kilitleyen bir emniyet kilidi tertibatı bulundurulur. Emniyet kilidinin açılması PTO nun açık olması şartına, kapatılması ise damperin kapalı olması şartına bağlıdır. (2) Damperli araçlarda bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen şartların sağlandığı, onay kuruluşu tarafından BM/AEK Regülasyon 89 kapsamında görevlendirilen teknik servis tarafından verilen teknik inceleme raporu ile tevsik edilir. (3) Yeni imal edilecek tam ve tamamlanmamış araçlardan sonraki aşamalarda damper üst yapısı monte edilecek olanlarda birinci ve ikinci fıkra uygulanır. (4) Tamamlanmış araç olarak tescil edilmiş, ancak ilk defa damper üst yapısı monte edilerek tadilat yapılan araçlarda veya ilk defa damperli yarı römork çekmek üzere tadil edilecek tam araçlarda, birinci fıkranın (b) ve (c) bentleri ile ikinci fıkra uygulanır. (5) Mevcut damperli araçlarda birinci fıkranın (b) ve (c) bentleri ile ikinci fıkra uygulanır. (6) Dördüncü ve beşinci fıkralarda belirtilen araçlarda ve N1 kategori araçlarda birinci fıkranın (a) bendi uygulanmaz. Tutuklu ve hükümlü taşımaya mahsus cezaevi araçları MADDE 16 (1) Tutuklu ve hükümlü taşımaya mahsus cezaevi araçlarında Ek III te belirtilen şartlar uygulanır. Engelli erişimi için araç tadilatı MADDE 17 (1) 1/7/2005 tarihli ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun geçici 3 üncü maddesi uyarınca engellilerin erişilebilirliği için araçlarda tadilat yapılması durumunda, aşağıdaki şartlar aranır: a) Tadilat; M2 ve M3 kategorisindeki araçlara seri tadilat tip onayı verilmiş firmalar tarafından Ek IV ün 4.14 maddesinin ikinci paragrafı ile BM/AEK 107 nin Ek-8 inde belirtilen hükümlere göre yapılır. Ayrıca tadilat nedeni ile araçta etkilenen tüm aksamla ilgili olarak Ek VII den Ek IV e kadar ilgili şartlarına uygunluk aranır. b) Seri tadilat tip onayı başvurularında; belirli bir marka ve tipteki araç için alınmış bir teknik servis raporu, aynı tadilatçı firma tarafından kullanılmak kaydıyla, aşağıdaki araç ve tertibat özellikleri bakımından farklılık göstermeyen farklı marka veya tipteki araçlar için de kullanılabilir. Bu durumlarda, mevcut teknik servis raporlarının farklı marka veya tipteki araçlar için kullanılıp kullanılamayacağı ile ilgili değerlendirme teknik servis tarafından yapılır. Kullanılabileceğine karar verilirse bir üst yazı ile teknik servis tarafından görüş bildirilir. 1) Şasi tipi (örme/c). 2) Karoseri tasarım amacı (tek/çift katlı, mafsallı, alçak tabanlı). 3) Montajın yapıldığı kapının yeri (ön/orta/arka). 4) Yaklaşık araç uzunluğu (7 m/9 m/12 m). 5) Tertibatın imalatçısı. 6) Tertibatın tipi. 7) Tertibatın araçlara bağlantı şekli. c) Seri tadilat tip onayı alan firmalar, tadilatı kendi montaj adresinin dışında da yapabilir. ç) Onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş tarafından Ek V e göre düzenlenen seri tadilat tip onay belgelerinde yer alan tadilatın kısa tarifi nde tadilat açıklanarak tanımlanır ve belgeye notlar ibaresi yazılarak sürücü koltuğuna ilave olarak sekizden fazla koltuğu bulunan ve yolcu taşımak amacıyla kullanılan araçlar ile ilgili BM/AEK 107 nin Ek-8 ine göre sağlanan hususlar belirtilir. Söz konusu aracın, 20/7/2013 tarihli ve

8 28713 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Erişilebilirlik İzleme ve Denetleme nin şartlarını sağlaması durumunda tip onayına, uygunluk belgesine ve tescil ile ilgili bilgisayar kayıtlarına Erişilebilir ifadesi yazılır. d) Araçlarda tekerlekli sandalye için özel alan oluşturma amacıyla yapılan tadilat sonucunda koltuk sayısının değişmesi aracın kategorisini değiştirmez. e) Rampa yapılması durumunda, rampa boyu uygunluk belgesinde yer alan araç genişliğini geçemez. Uygunluk belgesinin bulunmaması halinde araç genişliği teknik servis tarafından belirlenir. f) Araçlarda yapılan tadilatın, BM/AEK 107 veya ihtiyaç duyulabilecek diğer mevzuata uygunluğunun tespit edilmesi aşamasında; onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş, onay kuruluşu tarafından atanmış teknik servislerce hazırlanan deney raporlarını kullanır; seri tadilat onayı verilmesi aşamasında ise her türlü test raporunun nihai değerlendirmesi yine onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş tarafından yapılır. Okul servis araçları MADDE 18 (1) Okul servis araçlarının imal/tadil edilmesinde Ek II deki şartlar uygulanır. Özel güvenlik donanımlı toplu taşıma araçları için araç tadilatı MADDE 19 (1) Özel güvenlik donanımlı toplu taşıma araçları için Ek VI da belirtilen seviyeler için yapılacak olan tadilatlarda aşağıdaki şartlar aranır: a) Tadilat; M2 ve M3 kategorisindeki araçlara, seri tadilat tip onayı verilmiş firmalar tarafından Ek VI da belirtilen hükümlere göre yapılır. Ayrıca tadilat nedeni ile araçta etkilenen tüm aksamla ilgili olarak Ek VII deki ilgili şartlarına uygunluk aranır. b) Seri tadilat tip onayı başvurularında; belirli bir marka ve tipteki araç için alınmış bir teknik servis raporu, aynı tadilatçı firma tarafından kullanılmak kaydıyla, ayrı teknik ünite olarak onaylatılmak şartı ile farklı marka veya tipteki araçlar için de kullanılabilir. c) Seri tadilat tip onayı alan firmalar, tadilatı kendi montaj adresinin dışında da yapabilir. ç) Onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş tarafından Ek V e göre düzenlenen seri tadilat tip onay belgelerinde yer alan Tadilatın kısa tarifi nde tadilat açıklanarak tanımlanır ve belgeye notlar ibaresi yazılarak aracın Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Aracı olduğu ve uygulama seviyesi (Seviye 1/Seviye 2) belirtilir. (2) Aracın birinci fıkra çerçevesinde Ek VI ya göre imal/tadil edilmesi durumunda tip onayına, uygunluk belgesine ve tescil ile ilgili bilgisayar kayıtlarına Özel güvenlik donanımlı toplu taşıma aracı ifadesi yazılır. Sesli ikaz sistemi zorunluluğu MADDE 20 (1) M2, M3, N2 ve N3 kategorisi araçlarda geri vites ile birlikte çalışacak sesli ikaz sistemi bulunur. Takılan cihazlar, 5/1/2002 tarihli ve mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Elektromanyetik Uyumluluk (Radyo Paraziti) ile İlgili Tip Onayı ne (72/245/AT) veya BM/AEK Regülasyon 10 a uygun olur. (2) Birinci fıkra hükümleri, temel araç uygunluk belgesi tarihi 1/10/2017 sonrası olan M3 ve N3 kategorisi araçlar için ve temel araç uygunluk belgesi tarihi 15/5/2018 sonrası olan M2 ve N2 kategorisi araçlar için uygulanır. Yakıt tüketimini iyileştirme amaçlı kanatçık sistemleri MADDE 21 (1) Ek VII nin 73 üncü maddesinde teknik şartları belirtilen kanatçık sistemleri ile ilgili MARTOY da ilgili şartlar tanımlanana kadar 50 cm yi geçen kanatçıkların kullanılmasına müsaade edilmez. (2) MARTOY da kanatçıklar ile ilgili teknik şartların tanımlanması halinde Ek VII nin 73 üncü maddesi bu şartlara göre değiştirilir. BEŞİNCİ BÖLÜM Ulusal Uygulama ve Türkiye de Üretim Yapan İmalatçıların Desteklenmesi Ulusal uygulama MADDE 22 (1) MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamında tam, tamamlanmış veya tamamlanmamış ulusal araç tip onayı, Türkiye de üretimi yapılan araç tipleri için uygulanır. Türkiye de üretilmeyen bir araç tipi için; söz konusu aracın Türkiye de piyasaya arz ve tescil edilebilmesi bakımından, MARTOY un Ek IV ünün İlave 2 sinin hükümleri saklı kalmak kaydıyla, AB üyesi ülkelerin onay kuruluşlarından alınmış güncel tip onayı belgesine sahip olması gerekir. İthal araçlara ulusal tip onayı verilmesi ile ilgili diğer otomotiv mevzuatında yer alan hükümler yerine bu madde hükümleri uygulanır. (2) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Türkiye de üretilmeyen araç tipi/tipleri için MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamında alınmış ulusal araç tip onayı belgeleri 1/1/2018 tarihi itibarıyla geçersiz olur. Bu fıkrada bahsedilen tip onayı belgelerinin, sürekli doğrulama ve benzeri ilave bir işleme gerek olmaksızın ihtiyaç halinde sadece zorunlu kapsam genişletmeleri yapılarak 1/1/2018 tarihine kadar kullanılmasına izin verilir ve bu tarihe kadar söz konusu belgelere göre araç üretilebilir. Firmalar, bu fıkra kapsamında geçersiz olacak onaylarını 1/6/2017 tarihine kadar onay kuruluşuna bildirmekle yükümlüdür.

9 (3) İkinci fıkra hükümleri saklı kalmak kaydıyla; uygunluk belgesi tarihi 1/1/2018 tarihinden sonra olan ve tam, tamamlanmış veya tamamlanmamış olarak ithal edilen araç tiplerinin daha sonra Türkiye de bir imalat/tadilat/montaj aşamasından geçmesi durumunda, araçta yapılan değişiklik ve bu değişikliğin etkilediği sistemler için ulusal mevzuat hükümleri uygulanır. Bu fıkra, ilgili AB mevzuatı gerekliliklerinden kaçınmak için kullanılamaz. Türkiye de küçük adetlerde üretim yapan imalatçıların desteklenmesi MADDE 23 (1) MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamında Türkiye de küçük adetlerde üretim yapan imalatçının teşvik edilmesi amacıyla; MARTOY un 22 veya 23 üncü maddesi ve/veya Ek IV ünün İlave 2 si, TORTOY un 10 uncu ve 11 inci maddesi ve MOTOY un 15 inci maddesinde belirtilen hükümler de örnek alınarak, Teknik Kurulunun oybirliği ile vereceği olumlu görüş sonrasında, MARTOY, TORTOY, MOTOY ve bu n bazı hükümlerinden muaf tutularak veya uygulanacak mevzuat seviyeleri hakkında muafiyet değerlendirmesi yapılarak söz konusu araç tipi için tip onayı verilebilir. Teknik Kurul, değerlendirmesinde diğer ülkelerin uygulamalarından yararlanabilir. (2) Muafiyetin kapsamı, başvuranın talebine göre değerlendirilir. (3) Türkiye de bir takvim yılı içerisinde M, N, O, T ve L genel araç kategorileri bazında toplamda 100 adetten daha az araç imal eden imalatçılar bu madde kapsamında değerlendirilir. MARTOY un 23 üncü maddesi, TORTOY un 10 uncu ve 11 inci maddesi ve MOTOY un 15 inci maddesi hükümleri saklıdır. (4) Yeni faaliyete başlayan imalatçılar, başlangıçtaki kapasitesine göre değerlendirilir. (5) Teknik Kurul aşağıdaki üyelerden oluşur: a) Bakanlık Sanayi Genel Müdürü, ilgili Daire Başkanı ve dört personel. b) Türk Standardları Enstitüsünden dört üye. (6) Teknik Kurul, bu madde kapsamında gelen talebe müteakip bir ay içinde toplanır. Gerekirse birden fazla toplantı yapılabilir. Teknik Kurul görüşünü en geç altı ay içinde vermek zorundadır. ALTINCI BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Karşılıklı tanıma MADDE 24 (1) Bu Yönetmelik hükümleri Avrupa Birliği üyesi bir ülkede yasal olarak üretilmiş veya yasal olarak serbest dolaşıma girmiş araçlara zorunlu olarak uygulanmaz. (2) Bakanlık, birinci fıkrada belirtilen aracı 2/5/2012 tarihli ve 2012/3169 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Düzenlenmemiş Alanda Karşılıklı Tanıma nin Üçüncü Bölümünde belirtilen usul ve esaslara uyarak değerlendirmeye tabi tutabilir ve bunun sonucunda bu Yönetmelik tarafından aranan koruma düzeyini eşdeğer ölçüde sağlamadığını tespit ederse, ürünün piyasaya arzını yasaklayabilir, koşula bağlayabilir, piyasadan geri çekilmesini veya toplatılmasını isteyebilir. Piyasa gözetimi ve denetimi ile aykırı davranışlarda uygulanacak hükümler MADDE 25 (1) Bu Yönetmelik kapsamındaki araçların ve bu araçlarda kullanılmak üzere tasarlanan sistem, aksam ve ayrı teknik ünitelerin ve tadilat veya montaj yapan iş yerlerinin denetimi, 13/11/2001 tarihli ve 2001/3529 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve Denetimine Dair Yönetmelik ve 2/10/2012 tarihli ve sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Piyasa Gözetimi ve Denetimi hükümlerine göre Bakanlık tarafından yapılır. (2) Bu Yönetmelik hükümlerinin ihlali halinde, 1705 sayılı Kanun ve 4703 sayılı Kanun hükümleri uygulanır. Muafiyet MADDE 26 (1) Amaçları, yapıları ve işlevleri itibarı ile bu n hükümlerine uyması mümkün olmayan araçlar bu n bazı hükümlerinden veya tamamından muaf tutulabilir. Muafiyet kararı onay kuruluşu tarafından verilir. (2) TASİŞ tarafından satışı gerçekleştirilen araçlar bu n çeşitli hükümlerinden veya tamamından muaf tutulabilir. Muafiyet kararı onay kuruluşu tarafından verilir. Yeniden kullanım-geri kazanım ve yeniden kullanım-geri dönüşüm oranları MADDE 27 (1) İmal, tadil ve montaj işlemi yapılacak araçlarda, 30/12/2009 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Ömrünü Tamamlamış Araçların Kontrolü Hakkında n 16 ncı maddesinde belirtilen hususlar karşılanır. Düzenleme yetkisi MADDE 28 (1) Bakanlık, bu n uygulanması ile ilgili her türlü alt düzenleyici işlem yapmaya yetkilidir. Yürürlükten kaldırılan yönetmelik MADDE 29 (1) 28/11/2008 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Araçların İmal, Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Atıflar MADDE 30 (1) 29 uncu madde ile yürürlükten kaldırılan Yönetmeliğe yapılmış olan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır. (2) 25/1/2012 tarihli ve sayılı Motorlu Araçların ve Bunlar İçin Tasarlanan Römorklar, Sistemler, Aksamlar ve Ayrı Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği ile İlgili Tip Onayı () nin 17 nci

10 maddesi ile yürürlükten kaldırılan ve kapsam genişletmesi sona eren yönetmeliklere yapılan atıflar, () nde ve uygulama mevzuatında belirtilen eşdeğer mevzuata yapılmış sayılır. Kazanılmış haklar MADDE 31 (1) 22 nci madde hükümleri hariç olmak üzere, bu n yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgililerce alınmış onaylara ilişkin kazanılmış haklar saklıdır, ancak bu onaylarla ilgili yapılacak kapsam genişletme taleplerinde bu Yönetmeliğe uygunluk aranır. Yürürlük MADDE 32 (1) Bu n; a) 22 nci maddesi yayımı tarihinden iki ay sonra, b) Diğer hükümleri yayımı tarihinden altı ay sonra, yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 33 (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.

11 GENEL TANIMLAR Ek I 1- ARAÇ KATEGORİLERİ 2007/46/AT, AB/167/2013 ve AB/168/2013 Yönetmeliklerinde yer alan tanımlar geçerlidir. Bu Ekin 24 üncü maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla; 1.1- L kategorisi araç: İki veya üç tekerlekli motorlu araçlar ile dört tekerlekli motosikletlerdir L1e, L2e, L3e, L4e, L5e, L6e ve L7e kategorisi araç tanımları için AB/168/2013 nin Ek I inde yer verilen tanımlar geçerlidir M kategorisi araç: En az dört tekerlekli, motorlu yolcu taşıma amaçlı araçlardır M 1 kategorisi araç: Sürücü dışında en fazla sekiz kişilik oturma yeri olan, yolcu taşımaya yönelik motorlu araçtır M 2 kategorisi araç: Sürücü dışında sekizden fazla oturma yeri olan, yolcu taşımaya yönelik ve azami kütlesi 5 tonu aşmayan motorlu araçtır M 3 kategorisi araç: Sürücü dışında sekizden fazla oturma yeri olan, yolcu taşımaya yönelik ve azami kütlesi 5 tonu aşan motorlu araçtır N kategorisi araç: En az dört tekerlekli, motorlu yük taşıma araçlarıdır N 1 kategorisi araç Azami kütlesi 3,5 tonu aşmayan, motorlu yük taşıma araçlarıdır N 2 kategorisi araç: Azami kütlesi 3,5 tonu aşan, 12 tonu aşmayan, motorlu yük taşıma araçlarıdır N 3 kategorisi araç: Azami kütlesi 12 tonu aşan, motorlu yük taşıma araçlarıdır Bir yarı römorku veya merkezi dingilli römorku çekmek için tasarlanmış bir çekici araçta, aracın sınıflandırılmasında kullanılacak kütle; yürür vaziyette çekicinin kütlesine, yarı römork veya merkezi dingilli römork tarafından çekici araca uygulanan azami statik düşey yüke tekabül eden kütle ve (uygulanabilirliği varsa) çekici araca yüklenebilecek azami kütlenin eklenmesiyle hesaplanır Yolcu taşımak için belirlenmemiş özel araçların donatımları N Sınıfı araçlardaki gibi yük olarak kabul edilir O kategorisi araçlar: Römorklar (yarı römorklar dâhil) O 1 kategorisi araç: Azami kütlesi 0,75 tonu aşmayan römorklardır O 2 kategorisi araç: Azami kütlesi 0,75 tonu aşan, 3,5 tonu aşmayan römorklardır O 3 kategorisi araç: Azami kütlesi 3,5 tonu aşan 10 tonu aşmayan römorklardır O 4 kategorisi araç: Azami kütlesi 10 tonu aşan römorklardır Bir yarı römork veya merkezi dingilli römorkta, aracın sınıflandırılmasında kullanılacak azami kütle, çekici araca bağlı ve azami yükte iken, yarı römork veya merkezi dingilli römorkun dingili/dingilleri tarafından yere uygulanan statik düşey yüke tekabül eder Arazi tipi araçlar (G sembollü): N 1 kategorisi araçlardan azami kütlesi 2 tonu aşmayanlar ve M 1 kategorisi motorlu araçlar, aşağıdaki koşullara uygun iseler, arazi tipi araç olarak kabul edilir: - En az bir ön dingili ve en az bir arka dingili eşzamanlı tahrikli olarak tasarlanmış, bir dingilinin tahriki ayrılabilen araçlar dâhil, - En az bir diferansiyel kilit mekanizması veya buna benzer işleve de en az bir mekanizması varsa ve tek araç için hesaplanan %30 luk bir eğimi tırmanabiliyorsa. Ek olarak, aşağıdaki 6 koşuldan en az beşini de yerine getirmesi gerekir: 1

12 - Yaklaşma açısı en az 25 derece olmalıdır. - Uzaklaşma açısı en az 20 derece olmalıdır. - Rampa açısı en az 20 derece olmalıdır. - Ön dingil altında, alt açıklık en az 180 mm olmalıdır. - Arka dingil altında, alt açıklık en az 180 mm olmalıdır. - Dingiller arasında, alt açıklık en az 200 mm olmalıdır N 1 kategorisi araçlardan azami kütlesi 2 tonu aşanlar ile N 2, M 2 veya M 3 kategorisi araçlardan azami kütlesi 12 ton u aşmayanların arazi tipi araç sayılabilmesi için, bir dingilinin tahriki ayrılabilen araçlar dâhil olmak üzere, bütün tekerleklerinin eşzamanlı tahrikli olması veya aşağıdaki üç koşulu yerine getirmesi gerekir: - Bir dingilinin tahriki ayrılabilen araçlar dâhil, en az bir ön dingili ve en az bir arka dingili eşzamanlı tahrikli olarak tasarlanmış, - En az bir diferansiyel kilit mekanizması veya buna benzer işlevde en az bir mekanizması olan, - Tek araç için hesaplanan %25 lik bir eğimi tırmanabilen M 3 kategorisi araçlardan azami kütlesi 12 ton u aşanlar ile N 3 kategorisi araçların arazi tipi araç sayılabilmesi için bir dingilinin tahriki ayrılabilen araçlar dâhil olmak üzere ya tekerleklerinin eşzamanlı tahrikli olması veya aşağıdaki koşulları yerine getirmesi gerekir: - Tekerleklerin en az yarısı tahrikli olan, - En az bir diferansiyel kilit mekanizması veya buna benzer işlevde en az bir mekanizması olan, - Tek araç için hesaplanan %25 lik eğimi tırmanabilen, - Aşağıdaki altı koşuldan en az dördünü yerine getiren; - Yaklaşma açısı en az 25 derece olmalıdır. - Uzaklaşma açısı en az 25 derece olmalıdır. - Rampa açısı en az 25 derece olmalıdır. - Ön dingil altında, alt açıklık en az 250 mm olmalıdır. - Arka dingil altında alt açıklık en az 250 mm olmalıdır. - Dingiller arasında alt açıklık en az 300 mm olmalıdır R Kategorisi Araçlar: Tarım ve ormancılıkta kullanılan römorklardır. AB/167/2013 nde yer alan ilave tanımlar geçerlidir R1 kategorisi: Her bir dingil için teknik olarak müsaade edilen kütlelerinin toplamı 1500 kg ı aşmayan römorklar R2 kategorisi: Her bir dingil için teknik olarak müsaade edilen kütlelerinin toplamı 1500 kg'ı aşan, ancak 3500 kg'ı aşmayan römorklar R3 kategorisi: Her bir dingil için teknik olarak müsaade edilen kütlelerinin toplamı 3500 kg'ı aşan, ancak kg'ı aşmayan römorklar R4 kategorisi: Her bir dingil için teknik olarak müsaade edilen kütlelerinin toplamı kg'ı aşan römorklar S Kategorisi Araçlar: Tarım ve ormancılıkta kullanılan ve traktör tarafından çekilen tarım alet ve makinalarıdır. AB/167/2013 nde yer alan ilave tanımlar geçerlidir T Kategorisi Araçlar: Tarım ve orman traktörleridir. AB/167/2013 nde yer alan tanımlar geçerlidir. 2- BOYUTLAR 2.1- Azami Uzunluklar: Otobüsler hariç diğer motorlu araçlar:... 12,00 metre Römork:... 12,00 metre Mafsallı (körüklü) otobüs:... 18,75 metre İki dingilli otobüs:... 13,50 metre Üç ve daha fazla dingilli otobüs:... 15,00 metre 2.2- Azami Genişlikler: M 2, M 3, N 1, N 2, N 3, O 1, O 2, O 3, O 4 kategorisi araçlarda: 2.55 metre Frigorifik araç üst yapıları, yan duvar kalınlıklarının izolasyonlu olarak en az 45 mm olması koşulu ile 2,60 metre genişlik istisnasından yararlanabilirler. 2

13 Özellikle tarım işlerinde kullanılmak için imal edilmiş araçlar, yol bakım araçları, kurtarıcı araçlar ve itfaiye araçlarında azami genişlik 3,05 metredir Belediyelere ait troleybüslerin azami genişliği 2,65 metredir M 1 kategorisi için 29/5/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan M1 Sınıfı Motorlu Araçların Kütleleri ve Boyutları İle İlgili Tip Onayı nde (92/21/AT) veya 12/10/2013 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların ve Römorklarının Kütle ve Boyutları ile İlgili Tip Onayı nde (AB/1230/2012) belirtilen ölçüler uygulanır L kategorisi için 22/11/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Kütleleri ve Boyutları İle İlgili Tip Onayı nde (93/93/AT) belirtilen ölçüler uygulanır R kategorisi römorklar, S kategorisi birbiriyle değiştirilebilir çekilen donanım ve T kategorisi traktörler için 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Bazı Aksamları ve Karakteristikleri İle İlgili Tip Onayı nde (2009/144/AT) belirtilen ölçüler uygulanır Sökülebilen üstyapılar ve standartlaştırılmış yük elemanları, örneğin konteynerler, bu Ekin madde 2.1, madde 2.8, madde 2.9, madde 2.10 ve madde 2.11 de tanımlanan boyutlara dâhil edilir Otobüslerde, azami uzunluklar, kayak kutusu veya sökülebilir ilave bagaj yeri gibi eklentiler ile aşılamaz Hareket halindeki herhangi bir motorlu araç veya araç katarı, dış yarıçapı 12,50 metre ve iç yarıçapı 5,30 metre olan bir dairesel alan içerisinde dönebilmelidir. Araçların uyması gereken şartlar 18/4/2003 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların ve Römorklarının Bazı Sınıflarının Kütle ve Boyutları İle İlgili Tip Onayı (97/27/AT) Ek I de veya 12/10/2013 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların ve Römorklarının Kütle ve Boyutları ile İlgili Tip Onayı (AB/1230/2012) Ek 1 de belirtilmiştir Beşinci teker king pin ekseni ile yarı-römork arkası arasındaki en fazla uzunluk 12,00 metredir Katarın boyuna eksenine paralel olarak ölçülen, kamyonun kasasının kabinin arkasında kalan en ön dış noktası ile römork kasasının en dış arka noktası arasındaki mesafeden, kamyonun en arkası ile römorkun en önü arasındaki mesafe düşülerek bulunan en fazla mesafe 15,65 metredir Katarın boyuna eksenine paralel olarak ölçülen, kamyonun kasasının kabinin arkasında kalan en ön dış noktası ile römork kasasının en dış arka noktası arasındaki en fazla mesafe 16,40 metredir Bir motorlu aracın (M 1, N 1 hariç) arka dingili ve bir römorkun (yarı römork hariç) ön dingili arasındaki mesafe 3,00 metreden az olamaz Dingil Uzaklığına Bağlı Olarak İzin Verilen Azami Ağırlık Dört dingilli bir motorlu aracın izin verilen azami ağırlığı, aracın en ön ve en arka dingillerinin arasındaki mesafenin her metresi için beş ton olarak hesaplanan değeri aşamaz Yarı-römorklarda king pin ekseni ile yarı römorkun önündeki herhangi bir nokta arasında ölçülen yatay mesafe 2,04 metreyi aşamaz Azami yükseklik 4 metreyi geçemez. 3- KÜTLELER Araç Katarı Oluşturan Araçlar İki dingilli römorklar ton Üç dingilli römorklar ton 3.2- Motorlu Araçlar İki dingilli motorlu araçlar ton* * Alternatif yakıt teknolojisinden kaynaklanan ek ağırlık nedeniyle izin verilen azami yüklü kütlenin 1 tona kadar 3

14 artırılmasına izin verilir İki dingilli otobüsler... 19,5 ton Üç dingilli motorlu araçlar ton Tahrikli dingilin, çift lastikle ve havalı süspansiyon sistemi ile veya 97/27/AT nde veya AB/1230/2012 nde tanımlandığı gibi eşdeğer kabul edilen bir süspansiyon sistemi ile donatılmış olduğu veya her bir tahrikli dingilin çift lastikli olduğu ve her bir dingilin azami ağırlığının 9,5 tonu aşmadığı durumlarda 26 tondur. Alternatif yakıtlı üç dingilli motorlu araçlar: Alternatif yakıt teknolojisinden kaynaklanan ek ağırlık nedeniyle izin verilen azami yüklü kütlenin 1 tona kadar artırılmasına izin verilir Dört dingilli motorlu araçlar İki dümenlenebilir dingile sahip dört dingilli motorlu araçlarda azami yüklü kütle, tahrikli dingilin, çift lastikle ve havalı süspansiyon sistemi ile veya 97/27/AT nde veya AB/1230/2012 nde tanımlandığı gibi eşdeğer kabul edilen bir süspansiyon sistemi ile donatılmış olduğu veya her bir tahrikli dingilin çift lastikli olduğu ve her bir dingilin azami ağırlığının 9,5 tonu aşmadığı durumlarda 32 tondur Üç Dingilli Mafsallı Otobüsler ton* * Alternatif yakıtlı üç dingilli mafsallı otobüsler: Alternatif yakıt teknolojisinden kaynaklanan ek ağırlık nedeniyle izin verilen azami yüklü kütlenin 1 tona kadar artırılmasına izin verilir T Kategorisi Dışındaki Araçların İzin Verilen Azami Dingil Kütleleri (ton olarak) Tek dingiller Tek tahriksiz dingil ton Tahrikli dingil... 11,5 ton Römorkların ve Yarı-Römorkların İki Dingilli Aks Grupları Eğer dingiller arasındaki mesafe (d) aşağıdaki gibi ise, her bir iki dingilli aks grubunun dingil ağırlıkları toplamı aşağıdakileri aşmamalıdır: ,0 metreden küçük ise (d < 1,0) ton ,3 metreden küçük fakat 1,0 metreden büyük veya eşit ise (1,0 d < 1,3) ton ,8 metreden küçük fakat 1,3 metreden büyük veya eşit ise (1,3 d < 1,8) ton ,8 metre veya daha fazla ise (1,8 d) ton Römork ve Yarı-Römorkların Üçlü Dingilleri Eğer dingiller arasındaki mesafe (d) aşağıdaki gibi ise, her bir üç dingilli aks grubunun dingil ağırlıkları toplamı aşağıdakileri aşmamalıdır: ,3 metre veya daha az ise (d 1,3) ton ,3 metreden büyük 1,4 metreden küçük veya eşit ise (1,3< d 1,4) ton 3.4- Motorlu Araçların İki Dingilli Aks Grupları Dingiller arasındaki mesafeye göre, iki dingilli bir aks grubunda dingil ağırlıkları toplamı aşağıdaki değerleri aşmamalıdır: ,0 metreden küçük ise (d<1,0)... 11,5 ton ,0 metreden büyük eşit fakat 1,3 metreden küçük ise (1,0 d < 1,3) ton ,3 metre veya daha büyük fakat 1,8 metreden küçük (1,3 d< 1,8) olan dingil grubu toplam ağırlığı 18 ton. Ancak, tahrikli dingilin, çift lastikle ve havalı süspansiyon sistemi ile veya 97/27/AT nde veya AB/1230/2012 nde tanımlandığı gibi eşdeğer kabul edilen bir süspansiyon sistemi ile donatılmış olduğu veya her bir tahrikli dingilin çift lastikli olduğu ve her bir dingilin azami ağırlığının 9,5 tonu aşmadığı durumlarda 19 4

15 tondur Katar azami uzunluk ve kütlelerinde, 18/7/1997 tarihli ve mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Karayolları Trafik esas alınır M1 kategorisi için 92/21/AT nde veya AB/1230/2012 nde belirtilen kütleler uygulanır L kategorisi için 93/93/AT nde belirtilen kütleler uygulanır R, S ve T kategorileri için 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Bazı Parçaları ve Özellikleri İle İlgili Tip Onayı nde (2009/63/AT) belirtilen kütleler uygulanır Bölünemeyen özel yüklerin taşınması amacıyla imal veya tadil edilecek araçlarda, ağırlık ve boyutlar bakımından bu Yönetmelikte verilen azami değerler aşılabilir. 4- M1 KATEGORİSİ İÇİN GENEL TANIMLAR 92/21/AT nde veya AB/1230/2012 nde ve 2007/46/AT nde belirtilmiştir. 5- M2, M3, N VE O KATEGORİSİ ARAÇLAR İÇİN GENEL TANIMLAR 97/27/AT nde veya AB/1230/2012 nde ve 2007/46/AT nde belirtilmiştir. 6- ARAÇLARIN KÜTLELERİ 6.1- İzin verilen azami kütle, yüklü bir aracın trafikte kullanılmak üzere belirtilen azami ağırlığıdır İzin verilen azami dingil kütlesi, yüklü dingil veya dingil grubu için, trafikte kullanılmak üzere belirtilen azami ağırlığıdır Aracın yürür vaziyette kütlesi, aracın üstyapılı yüksüz olarak kütlesidir, çekici araç için ise çeki tertibatının kütlesi de buna dâhil edilir, eğer imalatçı üst yapı ve/veya çeki tertibatı monte etmiyorsa, aracın sürücü kabinli kütlesidir. (Kullanılmış sular hariç, Soğutma sıvıları, yağlar, yakıtın % 90 ı, diğer sıvıların %100 ü, avadanlıklar, stepne ve sürücü (75 kg) ve M 2 veya M 3 kategorisi araçlarda eğer araçta kabin görevli koltuğu mevcutsa, kabin görevlisinin kütlesi (75 kg) dâhil edilecektir) İstiap Haddi, bir aracın yukarıdaki 6.1 maddesinde belirtilen İzin verilen azami kütlesi nden, yukarıdaki 6.3 maddesinde belirtilen, imalatçı tarafından belirlenen standart donanımı takılı haldeki (ilgili kategorideki aracın tip onayı için zorunlu tüm aksam dahil ancak tip onayı için zorunlu olmayan isteğe bağlı donanımları hariç) Aracın yürür vaziyette kütlesi nin çıkarılması ve 75 kg lık sürücü ağırlığının ilave edilmesi ile elde edilen ağırlık değeridir. İlgili diğer mevzuatta yer alan istiap haddi değerleri bu tanıma göre hesaplanır. İzin verilen azami kütle değerinin, aracın bu yönetmeliğin Ek V/A maddesinde tanımlanan Kayıt tescil/trafikte kullanıma yönelik izin verilen azami yüklü kütle değerinin üzerinde olması halinde; Kayıt tescil/trafikte kullanıma yönelik izin verilen azami yüklü kütle değeri dikkate alınarak istiap haddi hesaplanır. 7- M2 VEYA M3 KATEGORİSİ MOTORLU ARAÇLAR Otobüsler : Yolcu taşımacılığında kullanılan, sürücüsü dâhil dokuzdan fazla oturma yeri olan M 2 veya M 3 kategorisi araçlar anlamındadır. Minibüsler : Sürücüsü dâhil oturma yeri on yediyi aşmayan otobüslere minibüs denir Körüklü Otobüsler ( mafsallı araç ): Birbirine mafsalla bağlı iki veya daha fazla rijit bölümden oluşan, her bir bölümün yolcuların yolcu kompartımanından diğerine serbestçe geçebilmelerine imkân verecek şekilde birbirine bağlantısı olan araç anlamındadır; iki rijit bölümün birbirlerinden ayrılması ancak bir atölyede yapılabilecek biçimde birbirleri ile kalıcı olarak birleştirilmişlerdir Çift Katlı Otobüsler : Yolcular için ayrılan yerlerin, aracın en azından bir bölümünde, birbiri üstüne gelecek iki kat halinde düzenlendiği ve üst katta ayakta yolcular için yer bulunmayan araç anlamındadır M2 veya M3 Kategorisi Araçlarda Sınıflandırma Sürücü hariç, yolcu taşıma kapasitesi 22 yi aşan araçlar; 5

16 Sınıf I, ayakta yolcu taşımak için ayrılmış alanları bulunan ve yolcu iniş binişlerinin sıkça yapıldığı araçlardır Sınıf II, esasen yolcuları oturarak taşımak üzere imal edilmiş ve ayaktaki yolcuların koridorda ve eğer bulunuyorsa, iki çift oturma yeri için ayrılan boşluğu aşmayacak bir alanda taşınmalarına imkân verecek şekilde tasarlanmış araçlardır Sınıf III, yolcuları tamamen oturarak taşımak üzere imal edilmiş araçlardır Sürücü hariç, yolcu taşıma kapasitesi 22 yi aşmayan araçlar; Sınıf A, ayakta yolcu alacak şekilde tasarlanmış araçlar; bu sınıftaki bir araç oturma yerlerine sahiptir; ayaktaki yolcular için de gerekli donatıma sahip olabilir Sınıf B, ayakta yolcu alacak şekilde tasarlanmamış araçlardır; bu sınıftaki bir araç ayaktaki yolcular için gerekli donatıma sahip değildir Bir araç birden çok sınıfa dâhil olarak kabul edilebilir. Böyle bir durumda, araç, bu n bütün ilgili şartlarına uymak zorundadır. 8- N KATEGORİSİ MOTORLU ARAÇLAR 8.1- Kamyon, temel olarak yük taşımak için tasarlanmış ve imal edilmiş N 2 veya N 3 kategorisi motorlu araç anlamındadır. Bir römork da çekebilir Kamyonet, temel olarak yük taşımak için tasarlanmış ve imal edilmiş N 1 kategorisi motorlu araç anlamındadır. Bir römork da çekebilir. Sürücü ve yanındaki oturma yerleri dışında başka oturma yeri de bulunabilen, sürücü bölümü gövde ile birleşik kamyonetlere panelvan denir Çekici araç, temel olarak römork çekmek için tasarlanmış ve imal edilmiş N 1, N 2 veya N 3 kategorisi motorlu araç anlamındadır Römork çekici araç, temel olarak yarı-römork dışındaki römorkları çekmek amacıyla tasarlanmış veya imal edilmiş çekici araç anlamındadır. Yükleme platformu ile donatılmış olabilir. (Yükleme platformu, öncelikle, tahrikli tekerleklerine ağırlık sağlamak amacı ile balast yükleme amaçlıdır.) Yarı-römork çekici araç, öncelikli olarak yarı-römorkları çekmek için tasarlanmış ve imal edilmiş çekici araç anlamındadır. 9- O KATEGORİSİ ARAÇLAR 9.1- Çekilen araç (römork), bir motorlu araç tarafından çekilmek üzere tasarlanmış ve imal edilmiş, kendinden tahrikli olmayan bir araç anlamındadır Yarı-römork, bir yarı-römork çekici araca veya bir beşinci tekerli dingile (dolly) bağlanacak şekilde ve çekici araç veya beşinci tekerli dingil üzerinde önemli bir düşey yük yükleyecek şekilde tasarlanmış ve imal edilmiş, kendinden tahrikli olmayan bir çekilen araç anlamındadır Tam römork, en azından iki dingile sahip ve bunlardan en azından biri dümenlenebilen, bir çekilen araç anlamında olup; - (Römorka göre) düşey olarak hareket edebilen bir bağlantı tertibatı ile donatılmıştır, - Çeken araca önemli bir statik düşey yük iletmemektedir (100 dan dan daha az). Bir yarı-römork bir beşinci tekerli dingile bağlandığında, bir tam römork olarak kabul edilir Merkezi-dingilli römork, römorkun azami yükünün %10 unu aşmayan yüke tekabül eden sadece küçük bir statik düşey yükün veya 1000 dan luk bir yükün (küçük olan seçilir) çekici araca iletilecek şekilde dingillerin aracın ağırlık merkezine yakın olarak konumlandığı (yük dağılımı düzgün olduğu durum için) bir rijit tam römork anlamındadır Dingil grubu, bir bojinin bir kısmını oluşturan dingiller anlamındadır. İki dingilli bir grup tandem olarak adlandırılır ve üç dingilli bir grup da üç dingilli boji olarak adlandırılır. Aynı şekilde, bir tek dingil, tek dingilden oluşan bir grup olarak kabul edilir. 6

17 10- ARAÇ SİSTEMLERİ Dingil kaldırma tertibatı, Dingili zeminden kaldırmak ve zemine indirmek amacıyla kullanılmak üzere araca takılan mekanizmayı ifade eder. Dingil kaldırma tertibatı ile ilgili AB/1230/2012 nde yer alan şartlar sağlanmalıdır. Bu tertibat yüke duyarlı ve Karayolları Trafik nin 128 nci maddesinde müsaade edilen ilgili dingil kapasitesi aşıldığında dingillerin kaldırılmasını önleyecek şekilde olmalıdır. Tertibat; a) Tekerlekleri yerden yukarı kaldırarak/yere indirerek veya b) Tekerlekleri yerden yukarı kaldırmadan (örneğin, havalı süspansiyon sistemleri veya başka sistemler olması durumunda), tahrikli dingildeki yükü arttırarak, araç tam yüklü değilken lastiklerdeki aşınmayı azaltmak için ve/veya motorlu araçlar veya araç katarları için kaygan zemindeki ilk kalkışı daha kolaylaştırmak amacıyla kullanılır Kaldırılabilir dingil, bu Ekin madde 10.1 in (a) bendinde belirtilen dingil kaldırma tertibatı ile kaldırılabilen veya indirilebilen dingil anlamındadır Yüklenebilir dingil, dingil üzerindeki yükün, dingil kaldırılmadan bu Ekin madde 10.1 in (b) bendi ile belirtilen dingil kaldırma tertibatı kullanılarak değiştirilebildiği bir dingil anlamındadır Havalı süspansiyon, hava yaylanmasının neden olduğu yay etkisinin en az % 75 olduğu süspansiyon sistemidir Havalı süspansiyona eşdeğer kabul edilen süspansiyon, 97/27/AT Ek I de veya AB/1230/2012 Ek III te belirtilen şartlara uyan bir araç dingili veya dingil grubu için olan bir süspansiyon sistemi anlamındadır. 11- M1 KATEGORİSİ M 1 kategorisi araçların tipleri Motorlu Araçlar ve Römorkları Tip Onay nin Ek II C Bölümünde tanımlanmıştır M1 Kategorisi Araçlarda Yük Dağılımı M 1 kategorisi araçlarda yük dağılımı hesaplanırken 92/21/AT nde veya AB/1230/2012 nde yer alan usuller uygulanır. 12- BU YÖNETMELİKTE GEÇEN AŞAĞIDAKİ TERİMLERİN AÇIKLAMASI İÇİN ESAS ALINAN ISO STANDARTLARI (TS 1305) Araç uzunluğu ISO Römork uzunluğu ISO Yarı römork uzunluğu ISO Araç genişliği ISO Araç yüksekliği ISO Dingil uzaklığı ISO Motorlu araç ve römork dingil uzaklığı ISO Yarı römork dingil uzaklığı ISO İz genişliği ISO Ön uzunluk ISO Arka uzunluk ISO Alt açıklık ISO Rampa açısı ISO Yaklaşma açısı ISO Uzaklaşma açısı ISO Şasinin yerden yüksekliği ISO Sürücü yeri arkasındaki faydalı şasi uzunluğu ISO Üst yapı uzunluğu ISO Yolcu taşıyan araçlar ve çalışabilir çıplak şasiler ISO

18 Çalışabilir çıplak şasiler (aracın dış parçası olarak nitelendirilen motor örtüsü bulunanlar) ISO Sürücü yeri olan şasi ISO Azami üstyapı iç ölçüleri ISO Çeki donanımı uzunluğu ISO Çeki demiri uzunluğu ISO Çekme bağlantısının konumu ISO Bağlantının uzaklığı ISO Bağlantının yüksekliği ISO Bağlantının araç arkasına olan uzaklığı ISO Beşinci tekerin konumu ISO Uzunluk hesabi için beşinci teker konumu ISO Yük dağılımı için beşinci teker konumu ISO Kavrama yüksekliği ISO Çekme bağlantısı ile çekici aracın ön ucu arasındaki uzaklık ISO Çekme donanımı ile çekici aracın ön ucu arasındaki uzaklık ISO Beşinci teker bağlantı piminden aracın ön ucu arasındaki uzaklık ISO Deveboynu serbest yarıçapı ISO Yarı römork ön uzantı yarıçapı ISO Kamber açısı ISO Dingil pimi eğimi ISO Dingil pimi uzaklığı ISO Toe-in (tekerlek kapanıklığı) ISO Toe-in uzunluk ISO Toe-in açı ISO Kaster ISO Kaster açısı ISO Kaster uzaklığı ISO Düşey serbestlik ISO Tekerlek kalkması ISO Dönüş çapları ISO Direksiyon tam döndürülmüş durumda iken ISO Ağırlıklar Ölçüm şartları ISO Yüklü ağırlık İmalatçının verdiği araç azami yüklü ağırlığı ISO Müsaade edilen araç azami yüklü ağırlığı ISO Faydalı yük Taşıma sınırı (kapasite) ISO Müsaade edilen azami faydalı yük ISO Dingil yükü Dingil kapasitesi ISO Azami dingil yükü ISO Azami çekilen ağırlık İmalatçının verdiği azami çekilen ağırlık ISO Müsaade edilen azami römork ağırlığı ISO Katar azami yüklü ağırlığı İmalatçı tarafından verilen katar azami ağırlığı ISO

19 Katar azami toplam ağırlığı ISO Yarı römorklu katarların azami yüklü ağırlığı İmalatçı tarafından verilen azami yarı römorklu katar ağırlığı ISO Yarı römorklu katarların azami toplam ağırlığı ISO Çekici araç tarafından taşınan yarı römork düşey yükü ISO Yarı römork tarafından çekici araca iletilen düşey yük ISO Güç / ağırlık oranı ISO M 2, M 3 ve N kategorisi araç veya araç katarının tahrikli dingili veya tahrikli dingilleri üzerine gelen ağırlık, araç veya katarın toplam yüklü ağırlığının %25 inden az olamaz. 14- M 2, M 3, N ve O kategorisi araçların boyut ve kütle ölçümleri 97/27/AT nde veya AB/1230/2012 nde belirtilen usul ve esaslara göre yapılır. 15- Araçların sağlamak zorunda olduğu manevra kabiliyeti ile ilgili şartlar, 97/27/AT Ek I de veya AB/1230/2012 Ek-1 de belirtilmiştir. 16- M 2 ve M 3 Kategorisi araçlar için teknik açıdan izin verilen çekilebilir azami kütle 3,500 kg ı aşmamalıdır. 17- MOTORLU ARAÇLARIN KAVRAMA NOKTASINDA TEKNİK AÇIDAN MÜSAADE EDİLEBİLİR AZAMİ KÜTLE VE ÇEKİ TERTİBATLARI İÇİN MONTAJ TALİMATLARI Merkezi dingilli bir römorku çekmek için tasarımlanan ve teknik olarak izin verilen azami çekilebilir kütlesi 3,5 tonu aşan bir motorlu aracın bağlantı noktası üzerine gelecek teknik olarak izin verilen azami kütle, teknik olarak izin verilen azami çekilebilir kütlenin en az %10 una eşit veya 1000 kg (hangisi daha küçük ise) olmalıdır Merkezi dingilli bir römorku çekmek için tasarımlanan ve teknik olarak izin verilen azami çekilebilir kütlesi 3,5 tonu aşmayan bir motorlu aracın bağlantı noktası üzerine gelecek teknik olarak izin verilen azami kütle, teknik olarak izin verilen azami çekilebilir kütlenin en az %4 üne eşit veya 25 kg (hangisi daha büyük ise) olmalıdır Teknik açıdan müsaade edilebilir azami yüklü kütlesi 3,5 tonu aşmayan motorlu araçlarda, imalatçı, araç sahibinin el kitabında, çeki tertibatının motorlu araca monte şartlarını da tam olarak belirtmelidir. Bu durumda, yukarıdaki şartlar motorlu aracın kavrama noktasındaki teknik açıdan müsaade edilebilir azami kütleyi, çeki tertibatının azami müsaade edilebilir kütlesini, çeki tertibatının motorlu araç üzerindeki bağlantı noktalarını ve çeki tertibatının müsaade edilebilir azami uzunluğunu (çıkıntısını) içermelidir. 18-YOKUŞ TIRMANMA YETENEĞİ Bir römork çeken ve katarın teknik açıdan müsaade edilebilir azami kütlesine yüklü motorlu araçlar, en azından %12 eğime sahip bir yokuş üzerinde, beş dakika içerisinde beş kez yokuş yukarı kalkış yapabilmelidir. 19- MOTOR GÜCÜ/ AZAMİ KÜTLE ORANI Motorlu araçlar, katarın teknik açıdan müsaade edilebilir azami yüklü kütlesinin en azından 5 kw/t (6,8 BG) bir motor gücü üretebilmelidir. Bununla birlikte özel uygulamalarda AB/1230/2012 hükümleri dikkate alınır. Motor gücü, 12/11/2001 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Motor Gücü İle İlgili Tip Onayı (80/1269/AT) veya uygulanabilir olan (AT) 715/2007 veya (AT) 595/2009 veya BM/AEK 85 hükümlerine göre ölçülür. 20- ÖLÇÜM TOLERANSLARI Bütün ölçmeler kalibre edilmiş aletlerle yapılmalıdır. Bu aletlerle yapılacak olan ölçmelerde, bulunacak değerlerle verilen değerler arasında, aksi belirtilememişse en çok; Araç boyutlarında: ± % Kütlelerde: a) Özel amaçlı araçlar hariç olmak üzere, M, N ve O kategorisindeki araçlara ilişkin olarak müsaade edilebilir alt ve üst sapma sınırının (beyan edilen değer üzerinde negatif ve pozitif sapma) %3'ü, b) Özel amaçlı araçlara ilişkin olarak müsaade edilebilir alt ve üst sapma sınırının (beyan edilen değer üzerinde negatif ve pozitif sapma) %5'i, c) M, N ve O kategorisi seri imalat veya tadilatta müsaade edilebilir alt ve üst sapma sınırının (beyan edilen değer üzerinde negatif ve pozitif sapma) %5'i. 9

20 20.3- Hızlarda: BM/AEK Regülasyon 39 a göre Sınır değerlerde sınırı aşacak yönde tolerans uygulanmaz. 21- HİBRİT ELEKTRİKLİ ARAÇ (HEA): Mekanik tahrik için gerekli enerjiyi araç üzerinde depolanmış tüketilebilen bir yakıt ve akü, kondansatör, volan/jeneratör gibi elektrik enerjisi veya güç depolama cihazından alan aracı ifade eder. 22- HİBRİT MOTORLU ARAÇ (HMA): Aracın tahrikinde kullanılmak üzere üzerinde en az iki farklı enerji dönüştürücüsü ve iki farklı enerji depolama sistemi bulunan bir aracı ifade eder. 23- SADECE ELEKTRİKLİ ARAÇ (SEA): Sadece elektrik motoru ile tahrik alan, tahrik enerjisi araç içinde bulunan batarya tarafından sağlanan bir aracı ifade eder. 24- MARTOY, TORTOY, MOTOY, ilgili alt düzenlemeleri ve Karayolu Trafik nde bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır. 10

21 İKİ VEYA ÜÇ TEKERLEKLİ MOTORLU ARAÇLAR İLE DÖRT TEKERLEKLİ MOTOSİKLETLER VE BUNLARIN RÖMORKLARI 1- ARAÇ TANIMLARI AB/168/2013 nde yer alan tanımlar ve hükümler bu Ek için geçerlidir. Söz konusu Yönetmeliğe aykırı olmayan Karayolları Trafik ndeki motosiklet ve moped tanımları da geçerlidir. 2- KÜTLE VE BOYUTLARLA İLGİLİ TANIMLAR 2.1- Uzunluk: Aracın boylamasına düzlemine dik ve aracın sırasıyla önüne ve arkasına teğet iki düşey düzlem arasındaki mesafedir. Aracın bütün aksamı ve özellikle aracın önünden ve arkasından dışarı doğru çıkan bütün sabit aksamı (tamponlar, çamurluklar, vb.) bu iki düzlem arasında bulunmalıdır Genişlik: Aracın boylamasına düzlemine paralel ve bu düzlemin her iki tarafında araca teğet iki düzlem arasındaki mesafedir. Aracın bütün parçaları ve özellikle, geri görüş aynası (aynaları) hariç olmak üzere, aracın yan taraflara doğru çıkan bütün sabit aksamı bu iki düzlem arasında bulunmalıdır Yükseklik: Aracı destekleyen düzlem ile buna paralel aracın üst kesimine teğet düzlem arasındaki mesafedir. Geri görüş aynası (aynaları) hariç olmak üzere, aracın bütün sabit aksamı bu iki düzlem arasında bulunmalıdır Boylamasına düzlem: Aracın ileri doğru sürüş yönüne paralel düşey bir düzlemdir Yüksüz kütle: Aşağıdaki teçhizat ile donatılmış ve normal kullanım için hazır olan aracın kütlesidir: Sadece, söz konusu normal kullanım için gerekli olan ilave teçhizat, İmalatçı tarafından verilen aydınlatma ve ışıklı sinyal tertibatları dâhil bütün elektrikli teçhizat, Aracın yüksüz kütlesinin ölçüldüğü yasalar tarafından gerekli görülen aletler ve cihazlar, Aracın bütün parçalarının düzgün çalışmasını temin etmek amacıyla gerekli olan sıvıların uygun görülen miktarları. Not - Yakıt ve yakıt/yağ karışımı ölçmelere dâhil edilmez, ancak akü asidi, hidrolik yağı, soğutucu sıvısı ve motor yağı gibi sıvılar dâhil edilmelidir Çalışır durumda kütle: Aşağıdaki aksamın kütlesinin ilave edildiği yüksüz kütledir: Yakıt: İmalatçı tarafından belirlenen kapasitenin % 90 ına kadar doldurulmuş tank, Normal kullanım için gerekli olanlara ilaveten normal olarak imalatçı tarafından verilen ilave teçhizat (avadanlık, bagaj taşıyıcısı, ön cam, koruyucu teçhizat, vs.). Not - Yakıt/yağ karışımı ile çalışan bir araç için: a) Yakıt ve yağ önceden karıştırılmışsa, yakıt kelimesi, yakıt ve yağın bu çeşit ön karışımı olarak anlaşılmalıdır. b) Yakıt ve yağ yarı ayrı konuluyorsa, yakıt kelimesi sadece benzin olarak anlaşılmalıdır. Bu durumda, yağ yüksüz kütle ölçümüne dâhil edilir Sürücünün kütlesi: Genelde 75 kg lık yuvarlatılmış bir değer olarak alınır; 2.8- Teknik olarak müsaade edilen azami kütle: Belirli çalışma koşulları için malzemenin mukavemeti, lastiklerin yükleme kapasitesi, vs. gibi etkenler dikkate alınarak imalatçı tarafından hesaplanan kütledir İmalatçı tarafından beyan edilen azami faydalı yük: Sürücünün kütlesi (bu Ekin madde 2.7 de tarif edilen) ile çalışır durumda kütlenin (bu Ekin madde 2.6 da tarif edilen) toplamlarının teknik olarak müsaade edilen azami (bu Ekin madde 2.8 de tarif edilen) kütleden çıkarılması ile elde edilen yüktür İzin verilen azami ağırlık: Yüklü bir aracın trafikte kullanılmak üzere belirtilen azami ağırlığıdır İzin verilen azami dingil ağırlığı: Yüklü dingil veya dingil grubu için, trafikte kullanılmak üzere belirtilen azami ağırlığı Dönüş çapları: Ölçülen çaplar, araç tam düz ve dik durumda iken ve gidon tam kilitlenecek şekilde tamamıyla döndürülmüş olarak aşağıdaki şekilde tanımlanır Aracın durma düzlemi üzerine izdüşüm yapan tüm parçaların en önündeki ve en dış noktanın çizdiği dairenin çapıdır. Buna en büyük dönüş çapı denir. 11 Ek II

22 Aracın durma düzlemi üzerine izdüşüm yapan tüm parçaların en içtekinin çizdiği daire çapıdır. Buna da en küçük dönüş çapı denir. Her aracın sağa ve sola dönüş çapları ayrı ayrı ölçülür Tırmanma yeteneği: Motorlu aracın azamı yüklü ağırlığı ile tırmanabildiği en yüksek eğimin yataya göre tanjant cinsinden yaptığı açının, yüzde olarak ifade edilen değeridir ISO standartları: Bu Yönetmelikte geçen terimlerin açıklaması için aşağıdaki belirtilen ISO standartları esas alınır: ÖLÇÜLER DİNGİL UZAKLIĞI ISO ÖN UZUNLUK ISO ARKA UZUNLUK ISO ALT AÇIKLIK ISO RAMPA AÇISI ISO YAKLAŞMA AÇISI ISO DÖNÜŞ ÇAPLARI ISO KENAR AÇISI ISO AĞIRLIKLAR DAĞITILMIŞ AĞIRLIKLAR ISO AĞIRLIK ORANI ISO DİNGİL KAPASİTESİ ISO GENEL ŞARTLAR Kontroller sırasında aşağıdaki özellikler sağlanmalıdır: 3.1- Boyutlar, araç yüksüz kütlede ve lastikler imalatçının yüksüz kütle için tavsiye ettiği basınca kadar şişirilmiş iken ölçülmelidir Araç düşey bir konumda ve tekerlekler düz bir çizgi üzerinde seyire karşılık gelen bir konumda olmalıdır Aracın herhangi bir yedek tekerleği haricindeki bütün tekerlekleri destek düzlemi üzerinde durmalıdır. 4- ÖZEL ŞARTLAR 4.1- Azami Kütleler 22/11/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Kütleleri ve Boyutları İle İlgili Tip Onayı nde (93/93/AT) belirtilen değerlerdir Ölçüm toleransları: Bütün ölçmeler kalibre edilmiş aletlerle yapılmalıdır. Bu aletlerle yapılacak olan ölçmelerde, bulunacak değerlerle verilen değerler arasında aksi belirtilememişse en çok; Araç boyutlarında: ± % 0, Ağırlıklarda: ± % 5 (bu Ekin madde 2.5 i) Hızlarda: + % Sınır değerlerde sınırı aşacak yönde tolerans uygulanmaz. 5- GÜÇ TANIMLARI Denenmiş veya önerilen motor hızı, tam yükte devamlı çalışma için imalatçı tarafından belirtilen dakikada en yüksek motor devridir Hız deneyleri Aracın en yüksek hız deneyleri için deney koşulları aşağıdaki şekilde olacaktır: Motor ve transmisyon imalatçı talimatlarına uygun çalışacaktır Araç ağırlığı, bu Ekin madde 4 ünde belirtildiği şekilde olacaktır. 12

23 Hız deneylerinde sürücü ağırlığı motosikletlerde 75 ± 5 kg, mopedlerde 75 ±2 kg olacaktır En yüksek hızın ölçüleceği yol azami hızın 200 m,lik bir ölçme yolu boyunca korumasını sağlamalıdır. Bu uzunluğun toleransı 1 m dir. Ölçme yolunun giriş kısmı, yolla aynı özellikleri taşımalı ve aracı azami hızına ulaşmasına yetecek kadar uzun olmalıdır. Ölçme yolu aşağıdaki özellikleri taşımalıdır Yol düz bir doğru oluşturmalıdır Temiz, düzgün (pürüzsüz), kuru, asfalt veya benzeri bir madde ile kaplı olmalıdır Uzunlamasına % 1 den fazla bir eğime, yanlamasına % 3 ten fazla bir eğime sahip olmamalıdır. Deney parkurunun herhangi iki noktası arasındaki seviye farkı 1 m yi aşmamalıdır Deneyin uygulaması Aracın azami hızına ulaşmasını doğru olarak sağlayan dişli oranı kullanılacaktır. Hava kelebeği, tam açık bir durumda tutulacak ve karışımı zenginleştirecek herhangi bir donatım etkisiz hale getirilecektir Araç ölçme yoluna vardığında, sabit bir hıza erişmiş olmalıdır. Bu ölçme her biri ayrı yönde ard arda iki sürüş ile yapılacaktır Ölçme yolunu her bir yönde kat etmek için gerekli olan toplam süre t, % 0,7 duyarlılıkla belirlenecektir Ölçüm birbiri arkasından en az iki kez yapılacaktır Aracın azami hızı, aralarında % 3 ten fazla bir fark bulunmayan iki ardışık test sırasında ölçülen hızların aritmetik ortalamasının, en yakın tam sayıya yuvarlatılmış şekliyle km/h cinsinden belirtilecektir. 6- GENEL DİĞER HÜKÜMLER 6.1- Yük taşımak amacı ile özel şekilde imal edilmiş olan üç tekerlekli motosikletler yolcu taşımak üzere imal ve tadil edilemez Yük taşıyan araçlarda bulunan kasa sürücünün rahat ve emniyetle görüşüne ve kullanmasına engel oluşturmayacak ve genişliği iki tekerleklilerde en çok 0,80 metre, üç tekerleklilerde en çok 1,60 metre olabilecektir. Kasa kısmı sürücünün ön tarafında bulunamaz. 7- MOTOY ve ilgili alt düzenlemelerinde bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır /24/AT ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılan atıflar, AB/168/2013 yürürlüğe girdiğinde AB/168/2013 ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılmış sayılır. Bu n amaçları bakımından; 2002/24/AT ve alt düzenleyici mevzuatı yerine AB/168/2013 ile alt düzenleyici mevzuatı uygulanır. 13

24 Ek III TARIM VEYA ORMAN TRAKTÖRLERİ İLE BUNLARIN RÖMORKLARI 1- ARAÇ TANIMLARI AB/167/2013 nde yer alan tanımlar ve hükümler bu Ek için geçerlidir. Bu Ekin 7 nci maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla; 1.1- Tarım veya Orman Traktörü: Ana fonksiyonu çekme gücü sağlamak olan ve tarım veya ormancılık işlerini yerine getirmek için tasarımlanmış birbirleriyle değiştirilebilen donanımı çekmek, itmek, taşımak veya tahrik etmek veya tarım veya orman römorklarını çekmek için özel olarak tasarımlanmış, en az iki dingilli, azamî tasarım hızı 6 km/h den az olmayan, tekerlekli veya paletli, motorlu tarım veya orman traktörüdür. Bu tür araçlar yük taşımak için donatılabileceği gibi, yolcu oturma yerleri ile de donatılabilir Römork veya Yarı Römork: Tarım veya orman traktörleri tarafından çekilen ve yük taşımak için imal edilmiş Ek I in 1.6 maddesinde tanımlanan araçtır Yük Römorku; yük taşımada kullanılan römorktur Özel Römork; yapısı ve donanımı bakımından özel bir işin yapılmasında veya özel bir yük taşınmasında kullanılan römorktur Katarlar; katar, traktör ile bir veya birden fazla römorktan oluşur. 2- TRAKTÖRLERDE ÖLÇME İÇİN ARANACAK ŞARTLAR 2.1- Traktör durma düzlemi yataydır, dolayısı ile uzunluklar ve genişlikler yatay düzlemde, yükseklikler düşey düzlemde ölçülür. Traktöre ekipman takılı olmayacaktır Ölçümler, traktör yüksüz ve dururken, kapıları ve pencereleri kapalı, direksiyon ortalanmış durumda yapılır. Traktör ölçümler esnasında çalıştırılmayacaktır Bütün tekerlekler, durma düzlemine oturur durumdadır. Lastiklerde imalatçının önerdiği basınçta hava bulunacaktır Ölçüler (mm), açılar (º) dir Tekerlek orta düzlemi (TOD), bir jantın iç kenarlarına eşit uzaklıktan geçen düzlemdir Traktör boyuna orta düzlemi (ABOD). AB doğru parçasına dik olan ve AB nin orta noktasından geçen düşey Y düzlemidir. Burada A ve B noktaları aşağıdaki gibi tanımlanır Her tekerlek için, tekerlek ekseninden geçen düşey düzlem ile tekerlek orta düzleminin (TOD) ara kesiti, traktör durma düzlemini tek bir noktada deler Aynı gerçek veya sanal dingilin her iki tarafında yer alan ve her ikiside tahrik edilen veya yönlendirilebilen tekerleklerin yukarıda tanımlanan noktaları, A ve B noktalarıdır (ABOD) ön ve arka dingil iz genişliklerinin orta noktalarından geçen ve traktör durma düzlemine dik olan düzlemdir Çift lastik halinde, tekerlek orta düzlemi, her iki tekerlek orta düzlemine eşit uzaklıktadır Tekerleğin merkezi, tekerleğin orta düzlemi (TOD) ile, tekerlek dönme ekseninin kesim noktasıdır Kullanılan kısaltmalar aşağıda gösterilmiştir TOT: Tekerlekli tarım veya orman traktörü ABOD: Araç boyuna orta düzlemi TOD: Tekerlek orta düzlemi 14

25 2.13- Traktör uzunluğu Traktör uzunluğu; traktörün en dış kenarına (ön/arka) teğet ve (ABOD) a dik olan iki düzlem arasındaki uzaklıktır. Aracın arkasında veya önündeki tescil plakası, çeki kancası, tampon ve benzeri parçalar bu uzunluğa dâhil, dış aynalar tutamaklar ve ön/arka konum lambaları hariçtir Römork uzunluğu; çeki tertibatı ile ve çeki tertibatı hariç olarak, bu Ekin madde de verilen tanımdır, ikinci ölçü parantez içinde verilir; Örnek: (3 700) Çeki tertibatı ile uzunluk saptanırken, çeki demiri halkasının veya kavramanın ekseni düşey ve ön dik düzlem içinde kabul edilir Traktör genişliği: Traktörün en dış iki yanına teğet ve ABOD a paralel iki düzlem arasındaki uzaklıktır Traktörün yana çıkıntı yapan tüm sabit parçaları (tekerlek, poyralar, kapı kolları, tamponlar ve benzeri) bu genişliğe dâhildir. Ancak; geri görüş aynaları, yan konum lambaları, sinyal lambaları, ve yük etkisi ile lastiğin zemine oturmaktan ileri gelen şişkinliği bu genişliğe dahil değildir Traktör yüksekliği (yüksüz durumda): Traktöre en büyük çaplı lastik takılı iken durma düzlemi ile aracın (yüksüz durumda) en üst noktasına teğet yatay düzlem arasındaki uzaklıktır Aracın tüm sabit parçaları bu yüksekliğe dâhildir (anten hariç) Dingil mesafesi aşağıda tanımlanmıştır Traktör ve römork dingil mesafesi: ABOD düzlemine dik traktörün akslarından geçen dikey düzlemler arasındaki mesafedir Sağ ve sol taraf için dingil mesafeleri farklı ise iki ölçü de verilir ve bir eğik çizgi ile ayrılır. Birinci ölçü sol taraf içindir İz genişliği: Bir dingile ait iz genişliği, bu dingile takılı iki tekerleği karşılayan AH ve BH ölçülerinin toplamıdır. AH ve BH, A ve B noktalarından ABOD a olan uzaklıklardır Çift tekerlek durumunda genel tanımlar, madde 2.6 da belirtilmiştir Ön uzunluk: Ön tekerlek merkezlerinden geçen düşey düzlem ile aracın en ön noktası arasındaki uzaklıktır. Bu uzaklığa çeki kancası, tescil plakası, ön ağırlık gibi araca sabit olarak bağlı tüm parçalar dâhil, dış aynalar hariçtir Arka uzunluk: En arka tekerlek merkezlerinden geçen düşey düzlem ile aracın en arka noktası arasındaki uzaklıktır. Bu uzunluğa, çekme bağlantıları, tescil plakası ve benzeri araca sabit olarak bağlı tüm parçalar dâhildir. Çeki alt bağlantı kolları en kısa uzunluğa ayarlanmış olmalıdır Alt açıklık: Traktör orta bölümündeki en alçak noktasının zemine olan uzaklığıdır. Orta bölüm, ABOD a eşit uzaklıkta ve paralel iki düzlemin arasında kalan bölümdür. Bu iki düzlem arasındaki uzaklık, herhangi bir dingilin iki ucundaki tekerlerin iç yüzeyleri arasındaki en küçük uzaklığın % 80 idir Çeki donanımı uzunluğu: Çeki demiri halka ekseni düşey konumda iken, bu eksen ile römork ön tekerleklerinin ekseninden geçen düşey düzlem arasındaki uzaklıktır Çeki demiri uzunluğu: Çeki demiri halkasının ekseni düşey konumda iken, bu eksen ile çeki demirini römorka bağlayan pimin ekseninden geçen düşey düzlem arasındaki uzaklıktır. Bu düzlem römorkun (ABOD) düzlemine diktir Çekme bağlantısının konumu: ABOD, bu bağlantıların simetri düzlemi olarak kabul edilir. Çekme bağlantısının konumu aşağıda tanımlanan ölçülerle belirtilmiştir Bağlantının Uzaklığı: Çekme bağlantısı ile en arka dingil ekseninden geçen, ABOD a dik düşey düzlem (V düzlemi) arasındaki uzaklıktır. Tiplere göre bağlantı uzaklığı aşağıdaki gibidir Küreli tiplerde, kürenin merkezinden, Çeneli tiplerde, pim ekseninden geçen düşey ve V düzlemine paralel düzlemden, 15

26 Kancalı tiplerde çeki halkasının takıldığı kesiti çevreleyen sanal halkanın düşey duruma getirilmiş ekseninden V düzlemine uzaklıktır Bağlantının Yüksekliği; traktör durma düzlemi ile bağlantı arasındaki uzaklıktır Küreli tiplerde, kürenin merkezinin, Çeneli tiplerde, pim ekseni düşey halde iken, çenenin alt ve üst iç yüzeylerine eşit uzaklıktaki yatay düzlemin, Kancalı tiplerde çeki halkasının takıldığı kesiti çevreleyen sanal halkanın düşey duruma getirilmiş ekseninin araç durma düzlemine uzaklığıdır Bağlantının Araç Arkasına Olan Uzaklığı: ABOD a dik ve üst yapının en arkasından geçen düzlemle, çekme bağlantısı eksenleri arasındaki uzaklıktır. Bu düzlemin konumunu belirlerken, menteşe, mandal ve benzeri küçük çıkıntılar hesaba katılmaz Çekme bağlantısı ile çekici aracın ön ucu arasındaki uzaklık: Çekme donanımı ile çekici aracın ön ucu arasındaki uzaklık çekme donanımı eksenlerinin çekici aracın en önüne teğet ve (ABOD) a dik düşey düzleme olan uzaklıktır Kamber açısı: Akson ekseninden geçen düşey düzlemde bu eksenin yatayla yaptığı dar açıdır. Akson ekseni traktör durma düzlemini aracın dışında deliyorsa, bu açı pozitiftir. Bu açı aynı zamanda TOD ile tekerlek merkezinden geçen düşey doğrunun oluşturduğu açıya eşittir Dingil pimi eğimi: Tekerlek yönlendirme (dingil pimi) ekseninin düşeyle yaptığı dar açının ABOD a dik, düşey bir düzlemdeki izdüşümüdür Dingil pimi uzaklığı: Tekerlek yönlendirme ekseninin aracın durma düzlemini deldiği noktanın, bu düzlemle tekerlek orta düzleminin kesiştiği doğruya olan uzaklığıdır. Bu nokta iz genişliği içinde kalıyorsa dingil pimi uzaklığı pozitif, dışında kalıyorsa negatiftir Toe-in (Tekerlek kapanıklığı): Toe-in (Uzunluk), aynı dingildeki jantların kenarındaki yatay çaplar, bir ikizkenar trapezin kenarlarıdır. Toe-in bu trapezin alt ve üst tabanları arasındaki ölçü farkıdır. Bu fark jantlar ön tarafta arkaya göre birbirine daha yakınsa pozitif, tersi durumda negatif kabul edilir Toe-in (Açı), akson ekseninden geçen düşey G düzlemiyle (ABOD) a dik düşey H düzlemi arasındaki dar açı veya tekerlek yatay çapıyla (ABOD) arasındaki açıdır Kaster: Gidiş yönüne göre E noktası D nin arkasında olursa kaster negatif, önünde olursa kaster pozitiftir Kaster açısı, tekerlek yönlendirme ekseniyle, tekerlek merkezinden geçen düşeyin yaptığı açının, (ABOD) a paralel düşey bir düzlemdeki izdüşümüdür Kaster uzaklığı; tekerlek yönlendirme ekseninin, traktör durma düzlemini deldiği E noktasıyla tekerlek merkezinden geçen düşey doğrunun aynı düzlemi deldiği D noktası arasındaki uzaklığın (ABOD) a paralel bir düzlemdeki izdüşümüdür Dönüş çapları: Direksiyon tam döndürülmüş durumda iken yönlendirilen tekerleklerin orta düzlemlerinin durma düzlemdeki çizdiği dairelerin çaplarıdır Her traktörde sağa ve sola dönüş çapları ayrı ayrı ölçülür Ağırlık merkezi: Ağırlık merkezinin yeri aşağıdaki gibi tanımlanır Yerden yükseklik, Arka tekerleklerin yere değme noktasından olan uzaklık, TOT nün (ABOD) dan sağa veya sola uzaklık olarak tanımlanır. 16

27 2.32- Traktörlerde ağırlık ölçümlerindeki şartlar: Lastik tekerlekler, azami toplam ağırlığa göre şişirilmiştir Traktör yeni ve tüm standart donamını takılıdır Ağırlık veya yük, araç veya bölümlerinin statik durumdaki kütleleridir Ağırlık veya yük, traktör dururken ve direksiyon ortalanmış durumda ölçülür Yapılan tanımlar, başka tanımları gerekli kılan özel yapıya sahip araçlar için kullanılmayabilir Tanımı yapılan ağırlık, sürücünün ağırlığını içerdiği takdirde bu husus belirtilmelidir Ölçü birimi kg dır İmalatçı verdiği ağırlık değerleri için, bu Yönetmelikteki ilgili maddesini belirtmelidir Aracın çalışır durumda kütlesi: Traktör kütlesi hesaplanırken sürücü 75 Kg olarak alınacak ve ağırlığa soğutma sıvısı, yakıt, avadanlık, emniyet çerçevesi ve (varsa) kabin ilave edilecektir. Eğer ön ve arka ağırlıklar gibi isteğe bağlı parçalar varsa bunların ağırlıkları çıkartılacaktır Boş ağırlık (yüksüz ağırlık): Sürücü hariç, aracın çalışır durumdaki kütlesi dir Yüklü ağırlık: Bir aracın yüksüz ağırlığı ile taşımakta olduğu sürücü, hizmetli, yolcu ile yükün toplam ağırlığıdır İzin verilen azami ağırlık (İmalatçının verdiği traktör azami yüklü ağırlığı); aracın güvenle taşıyabileceği azami yükle birlikte ağırlığıdır. Bu ağırlık, kullanma amacına göre, araç yapısı dikkate alınarak imalatçı tarafından verilen azami yüklü ağırlıktır. Çekilen römorktan çeki düzenine gelen yük, azami toplam ağırlığa dâhildir Faydalı yükler aşağıda açıklanmıştır Dingil Kapasitesi; malzeme dayanımı ve tekerlek lastiklerinin taşıma kapasitesi dikkate alınarak, imalatçı tarafından bildirilen aynı dingile bağlı tekerlekler vasıtasıyla durma düzlemine iletilecek azami ağırlıktır Azami çekilen ağırlık: Traktör tarafından çekilebilen römork ve/veya yarı römorkların azami yüklü ağırlığıdır İmalatçının verdiği azami çekilen ağırlık; çekici aracın yapısı dikkate alınarak imalatçı tarafından belirlenen azami çekilen ağırlıktır. Bir veya daha fazla römork ya da ekipman çekilebilir. Azami çekilebilir ağırlık imalatçı tarafından belirlenir ve aşılamaz Müsaade edilen azami römork ağırlığı; yönetmeliklere göre aşılmaması gereken araç yapısına göre belirlenen azami çekilen ağırlıktır Katar azami yüklü ağırlığı: Traktör ile römorkların azami yüklü ağırlıklarının toplamıdır. Çeki okundan iletilen düşey kuvvet ihmal edilebilir İmalatçı Tarafından Verilen Katar Azami Ağırlığı: Çekici araç ve römorkların, madde de tanımlanan ağırlıklarının toplamıdır Katar Azami toplam Ağırlığı: Yönetmeliklerde katar azami toplam ağırlığı için daha düşük bir değer verilmediği takdirde, çekici araç ile römorkların madde de tanımlanan ağırlıklarının toplamıdır Güç / Ağırlık oranı Net güç: Motor değişmeyen termik rejime girdiğinde ölçülen ve imalatçı tarafından garanti edilen değerdir Ağırlık oranı: Bir aracın veya araç katarının azami ağırlıklarının aşağıdaki şartlara göre belirlenen oranıdır. İmalatçı tarafından verilen azami ağırlık ile yönetmeliklerde belirtilen azami toplam ağırlıktır. 17

28 3- GÜÇ TANIMLARI 3.1- Kuyruk mili (PTO) gücü Kuyruk miline (PTO) bağlanan dinamometrede ölçülen güçtür Kayış kasnağı gücü Kayış kasnağı mili doğrudan dinamometreye bağlı iken ölçülen güçtür Çeki okundaki güç Şubat 2016 tarihli OECD Kod 2 nin 2.5 maddesinde tanımlanan güçtür En büyük çeki kuvveti İlave ağırlıkla ve araç uzunlamasına ekseni boyunca ve çeki oku yatay durumda iken, çeki okunda sağlanabilecek en büyük çeki kuvvetidir. Araçlarda güç deneyleri, ISO 789/1 standardına göre yapılacaktır. 4- Bu Yönetmelikte kullanılan ve Yönetmelik kapsamındaki araçlara ilişkin hızlar ve ölçümleri aşağıda tanımlanmıştır. Tarım ve Orman Traktörlerinde hızlar, 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Azami Tasarım Hızı ve Yük Platformu İle İlgili Tip Onayı (2009/60/AT) hükümlerine göre ölçülür. 5- ARAÇLARA AİT GENEL HÜKÜMLER 5.1- Araçlarda dönüş yeteneği ile ilgili şartlar aşağıda verilmiştir. Traktörlerde dönüş ile ilgili şartlar 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Direksiyon Donanımı İle İlgili Tip Onayı nin (2009/66/AT) hükümlerine göre yapılır Ölçüm toleransları: Bütün ölçmeler kalibre edilmiş aletlerle yapılmalıdır. Bu aletlerle yapılacak olan ölçmelerde, bulunacak değerlerle verilen değerler arasında aksi belirtilememişse en çok; a) Araç boyutlarında: ± % 0,8 b) Ağırlıklarda: ± % 5 c) Hızlarda: + % Azami ağırlıkların incelenmesinde, araçların imal ve monte edilmiş oldukları fabrikaca verilen dingil kapasite değerleri esas alınır. 6- TARIM RÖMORKLARI İÇİN ÖZEL HÜKÜMLER: 6.1- Tarım römorklarına AB/167/2013 nin 1 inci maddesinin üçüncü fıkrası çerçevesinde AİTM Tip Onay Belgesi verilebilir AİTM Tip Onay Belgesi işlemi için yapılacak başvuruya ilişkin esaslar ve izlenecek işlemler aşağıda belirtilmiştir AİTM Tip Onay Belgesi başvurusu onay kuruluşuna veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşuna yapılır Başvuru dosyasında, Sanayi Sicil Belgesi, yetkili teknik sorumlu belgesi örneği, Ticaret Sicil Gazetesi ve ilgili aracın teknik bilgilerini içeren belgeler bulunur. Onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluşça ilave belgeler istenebilir Römorklara takılacak fren lambaları, sinyal lambaları, park lambaları, plaka lambaları, reflektörlerin E ve/veya e işaretli olmaları zorunlu olup aksam onay belgeleri onay kuruluşuna sunulur Römorklara takılacak bu Ekin madde te belirtilen aksamların araca yerleştirilmesi 10/8/2000 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Motorlu Araçlara ve Römorklarına Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı (76/756/AT) veya BM/AEK 48 veya 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı (2009/61/AT) veya BM/AEK 86 da belirtilen hususlara göre yapılır Römork üzerindeki etiketlerinde: İmalatçı, Marka, Tip, Kategorisi, İmal Yılı, Şasi numarası, Dingil Kapasiteleri ve Azami yüklü ağırlığı bilgilerinin bulunması zorunludur. 18

29 Tarım römorklarında, fren ve çeki tertibatı için güncel TS 585 standardından yararlanılır. Tarım römorkunun genişlik, yükseklik, uzunluk ve dingil ağırlıklarının azami değerleri güncel TS 585 standardında belirtilen değerlere uygun olmalıdır. Fren ve çeki tertibatı ile ilgili onay kuruluşunun atadığı teknik servisler tarafından Ek VII 3.14 ve 3.32 de belirtilen mevzuata göre düzenlenmiş test raporu aranır Onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş prototip aracı veya projeleri inceleyerek uygun bulunması durumunda AİTM Tip Onay Belgesi verir AİTM Tip Onay Belgesi alan firma yetkili teknik sorumlunun düzenleyeceği AİTM uygunluk belgesi ile araç trafiğe tescil edilir. 7- TORTOY, ilgili alt düzenlemeleri ve Karayolu Trafik nde bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır /37/AT ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılan atıflar, AB/167/2013 yürürlüğe girdiğinde AB/167/2013 ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılmış sayılır. Bu n amaçları bakımından; 2003/37/AT ve alt düzenleyici mevzuatı yerine AB/167/2013 ile alt düzenleyici mevzuatı uygulanır. 19

30 Ek IV TADİLAT 1- TANIM Tadilat, bu n 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (aa) bendinde tarif edilen işlemlerdir. 2- GENEL HÜKÜMLER 2.1- MARTOY, TORTOY, MOTOY ve bu Yönetmelik kapsamında belgelendirilmiş araçlarda imalatından sonra tadilat yapılabilir MARTOY, TORTOY, MOTOY ve bu Yönetmelik uygulamalarından önce trafiğe çıkmış, kayıt ve tescilleri yapılmış araçlar üzerinde tadilat yapılabilir Bir aracın motor ve şasi değişikliği dışında kısmi komplelerinin aynı karakterdeki orijinalleri veya ana üreticinin onayladığı alternatifleri (tip onayı kapsamında bulunan) ile değiştirilmesi tadilat kapsamında değildir. Ancak Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi hükümleri saklıdır Ekonomik ömrünü doldurması veya başka nedenlerle hurda olduğu saptanmış olan ve trafik kaydı silinmiş bulunan araçlara tadilat yapılamaz ve yeniden tescil edilemez Madde 4.6 kapsamındaki dingil tadilatı dışında aracın teknik olarak müsaade edilen azami yüklü kütlesi arttırılamaz. Birinci aşama imalatçısının yazılı izni olmadan hiçbir aracın kütlelerinde teknik kapasiteleri aşılamaz. Ancak, bu n diğer hükümlerinin sağlanması ve yaptığı işlemle ilgili sorumluluk tadilatçıda olması kaydıyla, 5 yaşından büyük araçlarda birinci aşama imalatçısının yazılı izni aranmayabilir. Ayrıca, yapılan değişiklikler nedeni ile geçersiz olan fren, kütleler ve boyutlar vb. diğer tip onay belgeleri yerine yeni tip onay belgeleri veya teknik servis raporlarının alınması zorunludur Münferit tadilatlarda tahribatlı deneyler uygulanmaz. Başvuru sahibinin sunduğu ve aracın alternatif şartlara uygun olduğunu gösteren bilgiler esas alınır. Alternatif şartların yerine getirilemediği durumlarda, bununla ilgili gerekçelerin onay kuruluşunca veya görevlendirdiği kuruluşça uygun bulunması durumunda ilgili teknik düzenlemelerin tahribatlı testleri dışındaki teknik muayene şartları esas alınır /46/AT nin Ek VII sinin ilgili hükümlerinden tadilat uygulamalarında yararlanılabilir /46/AT nin Ek VII si çerçevesinde çok aşamalı tip onayı, başka bir imalatçı tarafından dönüştürülmüş veya tadilat yapılmış araçlar bakımından da geçerlidir. Araçlarda 2007/46/AT nin Ek VII sinin hükümleri uygulanarak bu Yönetmelikte belirtilen tadilatların yapılmasına izin verilir Araçların boş ağırlık ve azami yüklü ağırlıkları ile bunların dingillere dağılımını değiştirecek tadilatlarda, imalatçı etiketi ile ilgili 2007/46/AT nin Ek VII sinin 4 üncü maddesi ve alt maddeleri ile İlavesinde yer alan hususlar da uygulanır. 3- AİTM TADİLAT BAŞVURUSU VE İŞLEMLER 3.1- Tadilatla ilgili olarak onay kuruluşuna veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluşa müracaat edilir Müracaat ekinde, tadilat konusu araçla ilgili olarak, Bakanlık veya görevlendirdiği kurum/kuruluşca AİTM yetki belgesi verilmiş yetkili teknik sorumlu tarafından bu yönetmelikte belirtilen esaslara göre maksada uygun yeterli ölçeklerde çizilen tadilat projeleri ve hesapları bulundurulur Tadilatı yapılacak aracın tadilatla ilgili aksam, teknik ünite veya sistemi E ve/veya e belgeli ise, belgelerinde o araca uygulanabileceği belirtilmiş ve montaj talimatı varsa, sadece montajı yapan firma teknik sorumlusunun uygunluk beyanı aranır Projeye tabi olmayan tadilatlar; bu Ekin 4 üncü maddesinde yer alan tadilat dışında kalan ve tanıtım bildirimlerindeki özellikleri değiştirmeyen ve araçlarla ilgili kanun veya yönetmeliklerin sınırları içerisinde kalan tadilat için Ek V/D ye göre montaj uygunluk raporu düzenlenir ve onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluşa onaylattırılır. Aracın trafiğe tescili için Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi uygulanır Tadilat sırasında değişen veya ilave edilen kısımlar nedeniyle aracın aksam, sistem ve ayrı teknik üniteleri kapsamında değişiklik yapılması durumunda, yapılan değişiklik ve bu değişikliğin etkilediği sistemler, bu n Ek VII ve diğer ilgili hükümlerini karşılamalıdır. 20

31 Bir aracın kategorisinin değiştiği durumlarda, yeni kategori için ilgili gereklilikler yerine getirilmelidir. Önceki kategorinin tip onayı belgeleri, aracın sağladığı gerekliliklerin yeni kategori için geçerli olan gerekliliklerle aynı ya da daha zor (ağır) olması şartıyla, kabul edilebilir Tamamlanmamış araç Tip Onay Belgesi bulunan bir araç üzerinde bu yönetmelikte müsaade edilen tadilatlar kapsamında yapılacak değişiklikler ile yeni bir tamamlanmamış araç ancak, bu araç için birinci seviyede Ulusal Tip Onayını almış imalatçısı veya AİTM Seri Tadilat Tip Onayı almış imalatçılar tarafından gerçekleştirilebilir. Tamamlanmamış aracın üstyapı tadilatı ile tamamlanması durumunda münferit onay da alınabilir Yapılan tadilat bu Ekteki 4 üncü maddede belirtilen tadilatlardan birden fazlasının kapsamına giriyorsa, her biri ayrı ayrı değerlendirilir Seri tadilat için onaylı tadilat seti kullanıldığı takdirde, sadece montajının uygunluğu teknik servis tarafından tevsik edilir. Tadilat seti onay belgesinde sınırlandırmalar mevcutsa, bu sınırlandırmalar dikkate alınarak rapor düzenlenir LPG/CNG dönüşümü için tadilat setlerinde, motor emisyon seviyesi Euro 3 ve üzerinde ise BM/AEK 115 onayı aranır Yapılan seri tadilat sonucu Ek VII de belirtilen hükümlerde oluşan değişikliklerden dolayı söz konusu tadilat için Ek IV de belirtilen ilgili hususların tamamı için teknik servislerden alınacak raporlar ile bahsi geçen mevzuata uygunluğu kanıtlanacaktır. Diğer taraftan tadilat sonucu Ek IV de belirtilenlerin dışında etkilenen hususların tespiti halinde ilave teknik servis raporu aranabilir Tadilat sonucu gerekli şartlar, ilgili tadilat maddelerinde aksi belirtilmediği sürece, tadilat kapsamında değişen sistemler için tam araçların üretiminden 12 ay, tamamlanmamış araçların üretiminden 18 ay süre geçmediği durumlarda aracın imal tarihindeki zorunlu yönetmeliklere ve bu yönetmeliklerin aracın imal tarihindeki seviyelerine göredir. Bu sürelerin aşılması durumunda tip onayı mevcut araçlar için geçerli güncel mevzuat seviyeleri aranır. Kategori ve/veya sınıf değişikliği olması durumunda, ilgili tadilat maddelerinde aksi belirtilmediği sürece, değişen kategorinin ve/veya sınıfın zorunlu yönetmelikleri dikkate alınır. Bu maddede belirtilen 12/18 aylık süre uygulaması ve bu sürelerin aşılması durumunda güncel mevzuat seviyesi aranması hususu, 4 üncü madde ve alt maddelerinde belirtilen bütün uygulamalar için geçerlidir Teknik servisler bu ek çerçevesinde düzenledikleri raporlarda bu ekte belirtilen AB veya AT yönetmeliği veya BM/AEK na göre hangi inceleme, muayene ve deneyleri yaptığını; rapor sonuç kısmında ise ilgili AB veya AT yönetmeliği veya BM/AEK na ve AİTM ye uygunluğunu tevsik etmelidir. 4- İZİN VERİLEN TADİLATLAR 4.1- Motor değişikliği veya tadilatı Tip Onayı Belgesine istinaden uygunluk belgesiyle tescil işlemi yapılmış olan araçlar üzerinde yapılacak motor değişikliğinde emisyon seviyeleri aracın orijinal motoru ile eşdeğer veya daha iyi olan motor kullanılmalıdır Orijinal tipinin haricindeki motor değişikliğinde; - Aracın imal yılı (modeli) esas alınarak aynısı veya daha sonra imal edilen ve asgari mevcut emisyon seviyesinde motorlar kullanıldığında ve Motor Mukayese Raporunda (yetkili teknik sorumlu tarafından düzenlenmiş) benzinli araçlarda aracın ilk imalatındaki motor gücünden %30 dan fazla güç farkı, dizel araçlarda aracın ilk imalatındaki motor gücünden %50 den fazla güç farkı olmadığında, tadil edilen motor için aracın orijinal motoru ile aynı motor ailesine sahip olması şartı ile egzoz emisyonu ve araç dış gürültüsünün ilgili yönetmeliklere göre tip onay belgesi veya teknik servis raporu aranmaz. - Güç farkının yukarıda belirtilen değerlerden daha fazla olması veya aracın imal yılından (modeli) daha önce imal edilen motor kullanılması durumunda ya da yakıt sisteminin benzinli motordan dizel motora, dizel motordan benzinli motora tadil edildiğinde, tadil edilen motor için; egzoz emisyonu, araç dış gürültüsü, motor gücü ve dizel egzoz dumanı mevzuatından ilgili mevzuatına göre uygulanabilir olanlar için tip onay belgesi veya teknik servis raporu aranır Motorun gücü vb. genel özelliklerini etkileyecek, parça değişiklikleri, tadilat seti kullanımı veya işlemci programlarında değişiklik yapılması durumunda, egzoz emisyon ve araç gürültüsünün ilgili yönetmelikler de belirtilen değerler içinde kaldığı tevsik edilmelidir Aracın orijinal tipindeki motor, yenileme işlemi yapılmış olanlar dâhil, kullanıldığı takdirde ve motor blok değişikliklerinde, montaj uygunluk raporu ile proje gerektirmeden değişiklik yapılır. 21

32 LPG/LNG/CNG yakıt sistemli araçlarda yapılan motor değişikliklerinde sızdırmazlık ve montaj tespit raporları yenilenmelidir. LPG yakıt sistemli araçlarda yapılan motor değişikliklerinde yapılan tadilatın BM/AEK Regülasyon 67 ye uygunluğu, LNG/CNG yakıt sistemli araçlarda yapılan motor değişikliklerinde yapılan tadilatın BM/AEK Regülasyon 110 a uygunluğu teknik servis tarafından tevsik edilmelidir Aktarma organları tadilatı ve PTO (Yardımcı güç çıkışı) uygulaması Farklı sayıda hız kademesi olan dişli kutusu takılması, otomatik vites takılması veya otomatik vitesten düz vitese dönüştürülmesi, tahrikli dingil sayısının değişmesi tadilatında, hız göstergesinin Ek VII deki Tablodaki madde 17 yi, frenlerin madde 9 u ve gürültü seviyesinin madde 1 i, ayrıca 97/27/AT nde veya AB/1230/2012 nde belirtilen tırmanma yeteneği şartlarının sağlandığı tevsik edilmelidir Direksiyon sistemleri tadilatı Mekanik direksiyondan hidrolik direksiyona dönüşüm, direksiyon simidi çapının küçültülmesi, direksiyon konumunun diğer tarafa alınması gibi direksiyon sistemleri tadilatında Ek VII deki Tablodaki madde 5 de belirtilen şartları sağladığı tevsik edilmelidir. Tarım ve orman traktörlerinin mekanik direksiyondan hidrolik direksiyona dönüşümlerinde yapılan tadilat işlemi bu Yönetmelik kapsamı dışındadır Şasi tadilatı Şasi uzatıldığı veya kısaltıldığı takdirde, tadilat yöntemi, standartlara veya araç üreticisinin tavsiyelerine uygun olmalıdır. Aracın dönüş yeteneği, arka salınımı, fren sistemi (Ek VII deki Tablodaki Madde 9) ve aydınlatması (Ek VII deki Tablodaki Madde 20) söz konusu mevzuata uygun olmalıdır. Römork çeken araçlar hariç, dingil mesafesinin ve araç kategorisinin değiştirilmediği şasi tadilatlarında fren sistemi için teknik servis raporu aranmaz Komple şasinin veya araç tanıtım numarası bölümü olan kısmının yenisiyle değiştirilmesi gereken durumlarda tadilat, imalatçı firmanın bu konuda yetkilendirdiği servis tarafından yapılır. İmalatçının bu konuda yetkilendirdiği servisleri onay kuruluşuna talep halinde bildirme zorunluluğu vardır M kategorisi aracın N kategorisi bir araca dönüştürülmesi Yapılacak tadilatın projesi çizilir, kasa ilave edilecekse Ek VIII uygulanır. Yönetmeliklerin uygulama tarihleri ve söz konusu aracın imal tarihi dikkate alınarak (Ek VII deki Tablodaki Madde 9, Madde 65 ve Madde 66 da belirtilen mevzuat için 3.11 maddesinde belirtilen şekilde uygulama yapılır); yapılan tadilat sonucu aracın: - Müsaade edilebilir ses seviyeleri (Ek VII deki Tablodaki Madde 1) - Emisyonlar (Euro 5 ve 6) hafif hizmet araçları / bilgiye erişim (Ek VII deki Tablodaki Madde 2 veya 41) - Hız göstergesi ve geri vites (Ek VII deki Tablodaki Madde 17) - Yakıt depoları/arka koruma tertibatları (Ek VII deki Tablodaki Madde 3), - Ön koruma tertibatları (N2,N3 e dönüşüyorsa) (Ek VII deki Tablodaki Madde 57), - Dolaylı görüş cihazları (Ek VII deki Tablodaki Madde 8) - Fren Sistemi (Ek VII deki Tablodaki Madde 9) - Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi (Ek VII deki Tablodaki Madde 20) - Yan koruma (Ek VII deki Tablodaki Madde 42) - Bağlantı tertibatları (Ek VII deki Tablodaki Madde 50) - Gelişmiş acil fren sistemi (Ek VII deki Tablodaki Madde 65) - Şeritten ayrılma uyarı sistemine (Ek VII deki Tablodaki Madde 66) uygun olmalıdır N kategorisi kapalı kasa (van, panelvan) araçtan M kategorisine dönüşüm veya N ve M 1 kategorilerinden M 2 ve M 3 kategorisine dönüşüm veya M 2 ve M 3 kategorisi içerisinde sınıf değişikliği Kapalı kasa kamyon (van) veya kamyonet (panelvan) olarak imal edilen araçların, yapısı itibariyle uygun olması halinde M2 veya M3 kategorisi dönüşümü Yönetmeliklerin uygulama tarihleri ve söz konusu aracın imal tarihi dikkate alınarak (Ek VII deki Tablodaki Madde 9, Madde 65 ve Madde 66 da belirtilen mevzuat için 3.11 maddesinde belirtilen şekilde uygulama yapılır), ses seviyeleri (Ek VII deki Tablodaki Madde 1), direksiyon kuvveti (Ek VII deki Tablodaki Madde 5), dolaylı görüş cihazları (Ek VII deki Tablodaki Madde 8), frenler (Ek VII deki Tablodaki Madde 9), emniyet camı(ek VII deki Tablodaki Madde 45), hız sınırlayıcı cihazlar (Ek VII deki Tablodaki Madde 47), alev dayanıklılığı(ek VII deki Tablodaki Madde 51), gelişmiş acil fren sistemi (Ek VII deki Tablodaki Madde 65) ve şeritten ayrılma uyarı sistemine (Ek VII deki Tablodaki Madde 66) uygunluğu tevsik edilir N ve M 1 kategorilerinden M 2 ve M 3 kategorisine tadilatta veya M 2 ve M 3 kategorisi içerisinde sınıf değişikliği yapılması halinde, tadil edilen araç, uygunluk belgesi tarihi gözetilmeksizin BM/AEK 107 güncel seviyesine uygun olmalı veya söz konusu mevzuata uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilmelidir. Münferit tadilat projeleri hariç BM/AEK 66 ya uygunluğu veya 9/11/2017 tarihine kadar tadil edilen aracın asgari 2001/85/AT yönetmeliğinin Ek-4 üne uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilmelidir. Ayrıca varsa, 22

33 tadilattan dolayı Ek VII Madde 15, Madde 19, Madde 31 ve Madde 51 den etkilenenler için de teknik servis raporu aranır Kapalı kasa kamyon (van) veya kamyonet (panelvan) olarak imal edilen araçların, yapısı itibariyle uygun olması halinde M 1 kategorisine dönüşüm. M 1 kategorisi için MARTOY da belirtilen tüm onaylar aranır. (Özel amaçlı araçlar için MARTOY un Ek I i uygulanır) Kapalı kasa kamyon (van) veya kamyonet (panelvan) olarak imal edilen araçların, M 1, M 2 veya M 3 kategorisi araca dönüşümünde, tadilat yapılacak aracın yapısı itibariyle uygun olduğunun kontrolü teknik servisler tarafından yapılması gerekir. Ayrıca, yapılacak tadilat sonucunda aracın süspansiyon sisteminin karakteristik olarak ilgili M kategorisinin amacını sağlayacak şekilde uygun olduğu teknik servis tarafından tevsik edilmelidir Çekiciden kamyona dönüşümü Şasi tadilatı yapılmaması durumunda, üst yapı için Ek VIII ve araç için arka koruma çerçevesi (Ek VII deki Tablodaki Madde 3), yan korumaya (Ek VII deki Tablodaki Madde 42), aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi (Ek VII deki Tablodaki Madde 20) ve kütleler ve boyutlara (Ek VII deki Tablodaki Madde 48) uygunluk aranır. Şasi uzatıldığı takdirde 4.4 maddesi hükümleri uygulanır Kamyonet veya kamyonların yarı römork çekiciye dönüşümü Motor gücü Ek I madde 19 a uygun olan kamyonet veya kamyondan yarı römork çekiciye dönüşüm yapılabilir. Araç kamyon halindeyken, fren ve elektrik donanımı römork çekmeye uygun ise, yapılacak tadilat esnasında oluşacak değişikliklerin uygun olduğu tevsik edilmelidir. Kamyon halinde fren donanımı römork çekmeye uygun değilse, tadilatın Ek VII deki Tablodaki Madde 9 daki mevzuata uygunluğu, teknik servis raporu ile tevsik edilmelidir. Römork için hazırlanacak aydınlatma donanımı da Ek VII deki Tablodaki Madde 20 ye uygun olmalıdır. Ayrıca, tadilatta kütleler ve boyutlara (Ek VII deki Tablodaki Madde 48) uygunluk aranır. Takılacak beşinci teker, 5/1/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorklarının Mekanik Bağlantı Tertibatları ve Bunların Araçlara Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı (94/20/AT) veya BM/AEK 55 onaylı olmalıdır. Şasiye bağlantısı ana araç üreticisi veya beşinci teker üreticisinin talimatına göre yapılır ADR Tadilatı N ve O kategori araçların ADR ye uygun hale getirilmesi amacıyla yapılacak tadilatlarda aracın tadilat tarihi dikkate alınarak BM/AEK 105 e uygunluk aranır. Ayrıca, varsa etkilenen diğer aksam sistem teknik ünite için ilgili mevzuatına uygunluk aranır Dingil, Dingil Kaldırma Tertibatı İlavesi, Dingil Çıkartılması veya Dingil Değiştirilmesi Tadilat yolu ile dingil değişikliği veya üçüncü dingil ilavesi, temel araç imalatçısı tarafından havalı veya hava takviyeli hidrolik fren sistemine sahip olarak üretilmiş N kategorisi araçlara uygulanır. Üçüncü dingil ilavesi sadece N 3 kategorisi araçlara uygulanır. Tadilat yolu ile araçlara üçüncü dingilden daha fazla dingil ilavesi yapılamaz Tam/tamamlanmış/tamamlanmamış aracın imalatçısı/ithalatçısı 4.6 maddesi kapsamında onay kuruluşu veya görevlendirdiği kurum/kuruluşun talep ettiği, aracın tamamlanmasına esas bilgileri ve/veya tadilat durumunda ihtiyaç duyulabilecek diğer bilgileri onay kuruluşu veya görev verdiği kurum/kuruluşa vermekle yükümlüdür. Onay kuruluşu veya görev verdiği kurum/kuruluş gizli kalması gereken bu bilgilerin üçüncü kişi ve kurumlar ile paylaşılmaması konusunda ilgili tedbirleri alır Çok dingilli araçtan dingil çıkartılması, yeni azami yüklü kütle hesaplanarak yapılabilir Dingil kaldırma mekanizması takılabilir. 1/1/2016 tarihinden sonra dingil kaldırma mekanizması takılarak tadil edilen araçlara AB/1230/2012 Ek-4 te belirtilen otomatik dingil kaldırma/indirme tertibatı şartlarına uygun dingil kaldırma/indirme mekanizması takılmalıdır. Söz konusu mevzuata uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilmelidir Üçüncü dingil ilavesi, dingil çıkartılması veya dingil kaldırma tertibatı ilavesi durumunda, frenlerin Ek VII deki Tablodaki Madde 9 daki mevzuata uygunluğu ve Ek-4 te yer alan geçiş tarihlerinden sonra imal edilen/tadil edilen araçlar için Elektronik Kararlılık Kontrol Sistemi uygunluğu ilgili mevzuatını karşılayacak şekilde teknik servis tarafından tevsik edilmelidir Araç üreticisinin izni ile azami yüklü kütlesini artırsa dahi dingil değiştirilebilir. Ek VII deki Tablodaki Madde 9 daki mevzuata uygunluğu ve Ek-4 te yer alan geçiş tarihlerinden sonra üretilen araçların tadil edilmesinde araçlar için Elektronik Kararlılık Kontrol Sistemi uygunluğu ilgili mevzuatını karşılayacak şekilde teknik servis tarafından tevsik edilmelidir. 23

34 4.7- Kabin ve karoseri tadilatı Belli bir marka, tip ve modeldeki bir aracın yönetmelikte ön görülen tadilattan bir veya birkaçı yapılarak marka sahibinin yazılı izni alınmadan yeni bir model, tip veya bir başka marka araç yapılamaz. Ancak, ana imalatçının yazılı izninin alınması kaydıyla ve bütün mevzuat hükümlerini sağlaması koşuluyla yeni bir araç tipi müracaatı yapılarak yeni bir model, tip veya marka oluşturabilir M ve N kategorisi araçlarda madde e aykırı olmamak kaydıyla karoseri ve kabin tadilatı yapılabilir. Ancak, şasi numarası karoserinde bulunan araçlarla ilgili hususlarda Karayolları Trafik hükümleri saklıdır M 1 kategorisi araçlara yapılacak görünüm değişiklikleri, Ek VII deki Tablodaki Madde 16 dış çıkıntılar, madde 20 aydınlatma, madde 58 yaya güvenliği (eğer araç kapsamında ise) maddelerine uygun olmalıdır Üstyapı tadilatı Tam ve Tamamlanmış araç belgesi bulunan araçlarda yükün ve işin özelliğine göre; damper kasası, ahşap kasa, tank, vidanjör, itfaiye, yol süpürme ekipmanı, vinç vb. üst yapılar Ek VIII e uygun olmalıdır. Temel aracın sistem tip onaylarının tadilat sebebi ile geçerliliğini kaybetmesi halinde, değişikliğin Ek VII de yer alan maddelere ve ilgili maddelerdeki mevzuata uygunluğu raporlanmalıdır. Ayrıca Ek VII deki Tablodaki Madde 42 ye uygun yan koruma tertibatı bulunacaktır Tamamlanmamış tip onay belgesi bulunan N ve O kategorisi araçlar üzerinde yapılacak münferit üst yapılarda madde de aranan şartlar sağlanmalıdır. Tamamlanmamış araçlarda herhangi bir tadilatla birlikte araca üstyapı eklenerek aracın tamamlanması, 2007/46/AT nin Ek VII sinin hükümlerinden de yararlanılarak, seri tadilat ile de yapılabilir Koltuk çıkartılması veya ilavesi Koltuk çıkartılması tadilatı ile aracın gövde tipi değişmeden M kategorisinden N kategorisine dönüştüğü durumlarda bu ekin maddesinde istenen şartlar aranmaz. Koltuk çıkartılması tadilatı yapılan araçlarda koltuk bağlantıları bağlantıya izin vermeyecek şekilde kesme, kaynak vb. yöntemler ile yok edilir. Koltuk ilavesinde, bütün kategorilerde bağlantıların Ek VII deki Tablodaki Madde 15 (koltuk mukavemeti), madde 19 (emniyet kemeri bağlantıları), madde 31 (emniyet kemerleri ve bağlama sistemleri), madde 51 (alev dayanıklılığı) ve madde 52 (otobüsler) ye uygun olması gerekir. BM/AEK 107 kapsamında olmayan M2 ve M3 kategorisi araçlar ayrıca Ek IV e uygun olmalıdır Tekerlekli tarım veya orman traktörlerine; kazma, yükleme, kanal açma ve benzeri ekipmanların ilave edilmesi, tadilat kapsamındadır. Yapılan tadilatın tarım ve orman traktörleri ve bunların römorkları için Ek VII deki Tablodaki Madde 3.1, madde 3.10, madde 3.11, madde 3.12, madde 3.14, madde 3.17, madde 3.1, madde 3.22, madde 3.25 ve madde 3.27 maddelerinden etkilenenlerin söz konusu mevzuatına uygunluğu ve Makine Emniyeti ne (2006/42/AT) uygunluğu aranır Klima sistemleri tadilatı Klima sistemi ilavesi ile değişen ağırlık ve boyutlar bildirilir. Ek VII deki Tablodaki Madde 36 ve madde 61 deki mevzuata uygunluk aranır. Ayrıca, M1 ve N1 kategorisi araçlardaki klima tadilatlarında, 2006/40/AT nin 7 nci maddesinin hükümlerinin de uygulanmasına müsaade edilir. İlave olarak, etkilemesi durumunda sistemin BM/AEK Regülasyon 10 a uygunluğu aranır Fren sistemi tadilatı Her türlü fren tadilatının Ek VII deki Tablodaki Madde 9 ve madde 65 deki mevzuata uygunluğu yönetmeliklerin uygulama tarihleri ve aracın imal tarihi dikkate alınarak teknik servisler tarafından raporlandırılır Elektrik sistemi tadilatı Bu kapsamdaki aydınlatma sistemleri bu n ekinde yer alan Ek VII deki Tablodaki Madde 20 ye uygun olarak tadil edilebilir. Söz konusu mevzuata uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilmelidir. Gündüz sürüş lambası ilavesi zorunlu değildir Engelliler için araç tadilatı Engellilik durumu sağlık kuruluşları tarafından verilen rapor ile tespit edilen engellilerin kullanımı amacıyla ve engellilik durumuna göre M, N, L ve T kategori araçlara yapılan tadilattır. 24

35 Engellilerin taşınması amacıyla kullanılacak M 2 ve M 3 kategori araçlar BM/AEK 107 de belirtilen hükümlere uygun olmalıdır Özel amaçlı M 1 kategorisi araçlarda tekerlekli sandalye uygulamalarında, MARTOY Ek I İlave 3 hükümleri uygulanır Sürücü kursları eğitim araçları tadilatı Öğretmen için gerekli kumandaların araç içerisinde uygun bir yere ilave edilmesidir Engellilerin kullanımına yönelik tertibatlar monte edilerek, engelliler için sürücü kursu eğitim aracı yapılabilir Okul servis aracı tadilatı Okul servis araçları ile ilgili hususlar bu n ekinde yer alan Ek II de verilmiştir. Bu araçların tadilatı anılan ekin hükümlerine göre yapılır Tadilattan dolayı tip onayı düşen sistemler için bu n ekinde yer alan Ek VII deki ilgili maddelerde belirtilen şartlar aranır Ön (Bull-Bar) koruma sistemleri Ön koruma sistemi M 1G, N 1, N 1G kategorisi araçlara takılabilir Ön koruma sistemi (AT)78/2009 Ek I madde 5 ve madde 6 ya uygun olmalıdır Yakıtı sistemi tadilatı Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonunun (BM/AEK) 1958 Cenevre Andlaşması çerçevesinde yayımlanan BM/AEK 67 ve BM/AEK -110 da belirtilen emniyet ve teknik esaslar dikkate alınarak, araçlarda alternatif yakıt olarak kullanılmak üzere, Likit Petrol Gazı (LPG), Sıkıştırılmış Doğal Gaz (CNG) ve Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) tadilatı yapılabilir. Bu n yürürlüğe girmesinden sonra yapılacak LPG/CNG tadilatlarında, LPG/CNG dolum ağzının aracın alt kısmında bulunmaması gerekmektedir Araçlarda kullanılan aksam ve parçalar; yakıt olarak LPG kullanacak araçlarda BM/AEK Regülasyon 67 de, CNG veya LNG kullanılacak araçlarda BM/AEK Regülasyon 110 da belirtilen teknik esaslara göre imal edildiğini belgeleyen tip onay belgesine sahip olmalıdır Firmalar; tadilat, tamir bakım ve ayar işlemlerini yaptıkları işyerleri için, Türk Standartları Enstitüsü'nden (TSE) Hizmet Yeterlilik Belgesi almak zorundadır Firmalar, aksam ve parçaların; BM/AEK 67 ve BM/AEK 110 da belirtilen araç tipi tanımı esas alınarak prototip araç üzerine montajını yaptıktan sonra, onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluşlarca düzenlenen Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu nu almalıdır Onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluştan yetki belgesi almış yetkili teknik sorumlululara çizdirilen tadilata ait projeler onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluşça onaylanır Tadilat, tamir, bakım ve ayar işlemleri yapılan araçlarda ilgili mevzuatına veya standardına göre eski, kullanılmış, standart dışı ve bir başka araçtan sökülen veya tamir edilen parça/malzemeler kullanılamaz Araçlarda LPG, CNG ve LNG dönüşüm işlemleri, projesine uygun ve dönüşümle ilgili eğitimli kişilerce yapılacaktır Seri tadilat olarak LPG, CNG ve LNG dönüşüm montaj işlemlerini yapan firmalar veya münferit olarak CNG ve LNG dönüşümü yapılan araçlar için; madde , madde , madde , madde , madde ve madde te belirtilen hususları sağlamak kaydıyla, onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş tarafından AİTM onayı verilir LPG, CNG ve LNG yakıt sistemi tadilatı yapılan araçların trafiğe tescil edilebilmesi için, aracın montajının projesine uygun olarak yapıldığına dair Bakanlık tarafından görevlendirilen kurum/kuruluşlarca düzenlenecek Montaj Tespit Raporu ve Gaz Sızdırmazlık Raporu nun alınması gereklidir. Ayrıca, tadilatı yapılmış ve tescil edilmiş ancak daha sonrasında herhangi bir nedenle yakıt sisteminde parçalarda/malzemelerde değişiklik yapıldığı durumda Montaj Tespit Raporu ve Gaz Sızdırmazlık Raporu nun tekrar alınması gereklidir. 25

36 Bakanlıkça Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu, Montaj Tespit Raporu ve/veya Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenleme konusunda görevlendirilen kurum/kuruluştan temin edilen, örneği bu Ekin Şekil-1, Şekil-2 ve Şekil-3 ünde gösterilen, LPG yakıtı kullanan araçlarda üzerinde LPG yazısı, CNG veya LNG yakıtı kullanan araçlarda ise üzerinde CNG veya LNG yazısı bulunan yansıtıcılı (reflektif) etiketler, araçların ön ve arka camlarının sağ üst köşelerine yapıştırılacaktır. Ancak LPG li M2, M3 araçlara BM/AEK 67 nin Ek 16 sında yer alan etiket, M2,M3, N2,N3 kategorisi doğal gazlı araçlara ise, CNG li olanlara BM/AEK 110 un Ek 6 sında, LNG olanlara ise BM/AEK 110 un Ek 7 sinde tanımlanan etiketler yapıştırılır Araçlarda LPG, CNG ve LNG dönüşümlerinde araca montajı yapılan yakıt tankının üzerinde, LPG, CNG ve LNG dönüşümünü yapan firmanın adı, adresi ve dönüşüm tarihi, LPG, CNG ve LNG tankı imalatçısı firmanın adı, adresi ve imal yılını belirten bir etiket, sökülemeyecek şekilde bulunacaktır Yakıt sistemi tadilatı ile, LPG, CNG ve LNG ye dönüştürülen araçların trafiğe kayıt ve tescil işlemleri, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesine ve bu Yönetmelik esaslarına göre yapılır. Henüz trafiğe kayıt ve tescil işlemleri yapılmamış araçlar üzerinde ana imalatçısı tarafından aracın üretim yerinde yapılan LPG, CNG ve LNG seri tadilatlarında, 2918 sayılı Kanunun 32 nci maddesi hükmü saklı kalmak ve yapılan tadilat ile ilgili sorumluluk ana imalatçıda bulunmak kaydıyla, aracın ayrıca tespit muayenesine gitmesine gerek bulunmamaktadır Araçlarda yakıt sistemi dönüşümü hakkında her türlü mali ve ilgili teknik sorumluluk aksam ve parçaları imal veya ithal eden firmalara ve dönüşüm montajı yapan firmalara aittir Araçlarda yakıt sistemi dönüşümü hakkında yaptığı işlem çerçevesindeki teknik sorumluluk araç projelerini hazırlayan yetkili teknik sorumlulara, Yakıt Sistemi Uygunluk Raporunu veren kuruluşa ve seri tadilat tip onayı veren kuruluşa aittir Onay kuruluşundan veya görevlendirdiği kuruluştan kendi firmaları adına AİTM Seri Tadilat Tip Onay Belgesi alan firmalar, belgelerini diğer firmaların araç dönüşüm işlemlerinde kullandırdıkları Piyasa Gözetimi ve Denetimi veya diğer denetim faaliyetleri kapsamında tespit edildiği takdirde, bu firmaların belgeleri iptal edilir Araçlarda bulunan CNG tanklarının BM/AEK Regülasyon 110 da belirtilen şartlar dâhilinde imalatçının belirlediği kullanım ömrü (azamî 20 yıl olabilir) sonunda değiştirilmesi zorunludur. CNG tankının üzerinde imalatçının belirlediği bir ömür yoksa 10 yılda bir değiştirilmesi zorunludur. LPG tankının ise her 15 yılda bir değiştirilmesi zorunludur. LPG tankı için imalatçı tarafından bu süre daha kısa olarak belirlendi ise, imalatçının belirlediği süreler uygulanır LPG veya CNG yakıt sistemli araçların kapalı otoparklara girmesi hususunda; 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilen, 19/12/2007 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Binaların Yangından Korunması Hakkında n 60 ncı maddesinin dördüncü fıkrası uygulanır Yakıt sistemi uygunluk raporu, montaj tespit raporu ile gaz sızdırmazlık raporu vermek ve gaz sızdırmazlığı kontrollerini yapmak üzere Bakanlık tarafından görevlendirilecek olan kurum ve kuruluşlarda asgari olarak aşağıdaki kriterler aranır. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce görevlendirilen kurum ve kuruluşların yetkileri, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte iptal olur Tanımlar: a) Kurum/kuruluş: Bakanlıkça görevlendirilmiş kurum veya kuruluşları ifade eder. b) Gaz sızdırmazlık raporu: LPG/CNG/LNG tadilatı yapılmış araçların yakıt sistemlerinde bu Genelge eklerinde yer alan kriterlere göre yapılacak gaz sızdırmazlık kontrolleri neticesinde, yakıt sisteminin sızdırmaz/uygun olması durumunda düzenlenecek rapor veya bunun yerine geçebilen onaylı araç muayene raporunu ifade eder. c) Müşteri: Gaz Sızdırmazlık Raporu, Montaj Tespit Raporu talep eden LPG/CNG/LNG tadilatı yapılmış araç sahibi veya kullanıcısını ifade eder. ç) Montaj Tespit Raporu: LPG/CNG/LNG tadilatı yapılan araç için; montaj sonrası trafik tescile esas kontrollerde, yapılan montajın projesine ve tip onayına esas malzeme ve aksama ve yürürlükte olan mevzuata, Aracın periyodik muayenelerinde; ağır kusur tespiti sonrasında, yetkili montaj firmasınca yapılacak tadilat ve tamirat sonrasında, Araç üzerinde yer alan aksam ve parçaların değişmesi, regülatör ve/veya tank ile tank aksamlarının (multivalf) tadilat veya tamiri sonrasında, Uygunluğuna dair düzenlenen raporu ifade eder. d) Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu: LPG/CNG/LNG tadilatı yapan firmaların; aksam ve parçaları, prototip araç üzerine montajını yaptıktan sonra, uygun bulunması halinde düzenlenen raporu ifade eder. e) Yetkili montaj firması: TSE Hizmet Yeterlik Belgesi almış ve AİTM kapsamında TSE den münferit/seri yakıt sistemi tadilatı ile yetkilendirilmiş, bünyesinde makine veya otomotiv mühendisi çalıştıran firmayı ifade eder. f) Seyyar Muayene İstasyonu: Taşınabilir/mobil nitelikte olan ve üzerinde gaz sızdırmazlık ve montaj tespit kontrolleri ile ilgili cihazlar ile diğer ölçü alet ve cihazların bulunduğu ve araçların kontrollerinin yapıldığı muayene araçlarını ifade eder Kurum/kuruluşların başvuruları, değerlendirilmesi ve görevlendirilmesi 26

37 Görevlendirilmek isteyen kurum/kuruluş, Bakanlık tarafından elektronik başvuru sistemi kuruluncaya kadar bir dilekçe ekinde aşağıdaki bilgi ve belgeleri içeren dosya ile birlikte Bakanlığa müracaat eder. Ancak, Bakanlık tarafından gerekli altyapının tamamlanması ve elektronik başvuru işlemlerinin usul ve esaslarının Bakanlık resmi ağ sayfasında ilan edilmesi ile birlikte, başvurular elektronik ortamda yapılır. a) Kurum/kuruluşun adı ve adresi, b) Organizasyon şeması, c) Yetkililerin imza sirküleri, ç) İlgili mevzuat çerçevesinde müracaatın kapsamı, d) Kontrol ve raporlama işlemlerini yapan teknik personelin isimleri ve iletişim bilgileri, eğitim durumu, hangi düzenleyici mevzuat kapsamında görev yaptığı ve varsa sahip olduğu geçerliliğini yitirmemiş tanınırlığı olan sertifikaların kopyaları, e) Verilecek hizmetler hakkında detaylı bilgi (başvuru kapsamında yapılacak kontrol ve raporlamaların listesi), f) Teçhizat durumu (müracaat konusu ile ilgili amaca yönelik) ve fiziki yerleşim durumunu gösteren kroki veya plan, Kurum/Kuruluşun sahip olduğu kalite belgeleri ve akreditasyon sertifikaları (Akreditasyon sertifikalarının Türkiye dışından alınması durumunda TÜRKAK tarafından düzenlenmiş akreditasyon denklik belgesi) Yakıt sistemi uygunluk raporu düzenleyecek kurum/kuruluşlar TS ISO EN 17025, montaj tespit raporu, gaz sızdırmazlık raporu düzenleyecek veya gaz sızdırmazlığını kontrol edecek kurum/kuruluşlar TS ISO EN standardı kapsamında akredite olmalıdır Bakanlık ve görevlendirilen kurum/kuruluşlar, LPG/CNG/LNG dönüşüm ve kontrolleri ile ilgili Yönetmelik kapsamında kurulan sistemin kesintisiz bir şekilde işlerliğinin devamı için her türlü tedbiri alır Bakanlıkça görevlendirilecek kurum/kuruluşlar; ilgili ürünün tasarımcısı, imalatçısı, tedarikçisi, montajcısı veya bunlardan herhangi birinin yetkili temsilcisi olamaz ve ürünün tasarımı, üretimi, pazarlaması veya bakımında doğrudan ya da dolaylı olarak yer alamaz Bakanlığa, görevlendirilme talebinde bulunan kurum/kuruluşun müracaat dosyası incelenir, dosya içeriğinin uygun bulunması halinde gerek duyulursa, kurum/kuruluş Bakanlık tarafından yerinde incelenir ve bir Değerlendirme Raporu düzenlenir Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu, Montaj Tespit Raporu ve/veya Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenleme ve/veya gaz sızdırmazlığı kontrollerini yapma talebinde bulunan kurum/kuruluşlardan uygun görülenlere Bakanlık tarafından görevlendirme yazısı verilir. Görevlendirme yazısında; a) Bakanlığın tam adı ve logosu, b) Görevlendirilen kurum/kuruluşun ticaret unvanı, adresi ve iletişim bilgileri, c) Başvurunun bu n ilgili maddeleri kapsamında değerlendirilerek görevlendirmenin uygun bulunduğuna dair bir beyan, ç) Görevlendirme ve akreditasyon kapsamı, d) Görevlendirmenin süresi, e) Yükümlülükler ve ilave şartlar, yer alır. Kurum/kuruluşun görev süresi, başvuru sahibi kurum/kuruluşun sahip olduğu akreditasyonun en son geçerlilik tarihi dikkate alınarak Bakanlık tarafından belirlenir Bakanlık, yılda en az bir defa re sen veya şikâyet üzerine her zaman, kurum/kuruluşun merkez ofisinde ve sahada görevlendirmede yer alan ilave şartlar kapsamında denetim yapar. Denetim sonucunda Bakanlık tarafından denetim raporu hazırlanır. Denetim raporunda uygunsuzluk bulunması durumunda, tespit edilen uygunsuzluklar kurum/kuruluşa bildirilir. Denetim raporunda belirtilen süre içinde bildirilen uygunsuzlukların giderilmemesi durumunda görevlendirme askıya alınır. İkinci defa tekrarında görevlendirme iptal edilir Kurum/kuruluş görevlendirilmesi, mevcut kurum/kuruluş sayısı dikkate alınarak Bakanlık tarafından sınırlandırılabilir Yukarıda belirtilen kontrolleri yapma talebinde bulunan bir kurum/kuruluşun değerlendirilmesi ve görevlendirilmesi Bakanlığın takdirindedir. Söz konusu kontroller yapma yeterliliğini haiz bir kurum/kuruluşun Bakanlığa başvurması, Bakanlığın o kurum/kuruluşu mutlaka görevlendireceği anlamını taşımaz Kurum/kuruluş yürüttüğü faaliyetleri kapsayacak nitelikte mesleki sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Görevlendirilen kurum/kuruluşun faaliyetleri çerçevesinde uygunsuzluk tespit edilmesi durumunda veya görevlendirmede yer alan hükümlere aykırı davranıldığı hallerde 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendinde öngörülen idari para cezası uygulanır. Aynı uygunsuzluğun ikinci defa tekrarında, kurum/kuruluşun yetkisi en az 30 gün askıya alınır, askı 27

38 süresinde uygunsuzluğun giderilmemesi durumunda yetki iptal edilir. Söz konusu kurum/kuruluşun görevlendirilmesinin iptali, bu kurum/kuruluşun görevli olduğu süre boyunca yürüttüğü faaliyetlerden doğan sorumluluklarını ortadan kaldırmaz Bakanlık, hiçbir durum ve koşulda, görevlendirilen kurum/kuruluşun faaliyetlerini yürütmesi esnasında meydana gelebilecek kusurlardan ve buna bağlı oluşabilecek zararlardan sorumlu değildir Tüm kontroller sonrasında düzenlenen raporlar iki nüsha olarak basılır, bir tanesi müşteriye/araç sahibine verilir, diğeri kurum/kuruluş tarafından arşivlenir. Bu işlemlerin tümü elektronik ortamda da yapılabilir Bakanlıkça görevlendirilecek kurum/kuruluşlarda çalıştırılacak personelde aşağıdaki şartlar aranır: a) Yakıt Sistemi Uygunluk Raporu/Montaj Tespit Raporu düzenleyecek ve bu kapsamda gerekli kontrolleri yapacak personel ve Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenleyecek personel için; mühendislik veya teknoloji fakültelerinin makine, endüstri, mekatronik, elektrik, elektronik, elektrik-elektronik, otomotiv bölümü veya teknik eğitim fakültelerinin makine, makine eğitimi, otomotiv öğretmenliği, otomotiv teknik öğretmenliği, otomotiv teknolojisi öğretmenliği bölümü veya otomotiv eğitimi ana bilim dalı veya otomotiv ana bilim dalı mezunu olma şartı aranır. b) Gaz sızdırmazlık kontrollerini yapacak personel için; yukarıdaki (a) fıkrasında belirtilenler de dahil olmak üzere, meslek yüksekokullarının makine, motor, mekatronik, motor teknolojileri, otomotiv teknolojisi, otomotiv, elektrik, elektronik, elektrik-elektronik bölümü mezunu veya teknik lise, endüstri meslek lisesi, mesleki ve teknik eğitim merkezi, mesleki açık öğretim lisesi veya dengi meslek liselerinin makine, motor, tesviye, otomotiv, elektrik, elektronik, elektrik-elektronik bölümü, elektrik-elektronik teknolojileri veya motorlu araç teknolojisi (otomotiv, eletromekanik) alanı, makine teknolojisi (makine bakım onarım, bilgisayarlı makine imalatı) alanı mezunu olma şartı aranır Kurum/kuruluşlar her takvim yılının sonunda, bir sonraki yıla ait yatırım planları, kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik stratejik planlar ile bir önceki yıla ilişkin sunduğu plana ait gerçekleşmeleri içeren faaliyet raporunu Bakanlığa sunar Kurum/kuruluşlar kontrol faaliyetlerinde kullanacağı personelin tarafsızlığını sağlamak ve personele vereceği ücreti yapılan kontrol/değerlendirmelerin sayısına veya bu değerlendirmelerin sonuçlarına göre belirleyemez Kurum/kuruluş görevlendirildiği kapsamda yürüteceği faaliyetlerini doğru, eksiksiz, kesintisiz ve süreklilik arz edecek bir şekilde yerine getirir Kurum/kuruluş görevlendirildiği kapsamda yürüteceği faaliyetleri en uygun şekilde icra edebilmek amacıyla, bu Yönetmelikte belirtilen şartlara uygun yeterli sayıda tam zamanlı personeli bünyesinde istihdam eder Kurum kuruluş, Montaj Tespit Raporu/Gaz Sızdırmazlık Raporu düzenlemek ve bu kapsamda gerekli kontrolleri yapmak amacıyla, bu n yürürlüğe girmesinden 1 yıl sonra, en az bir tarafı açık olan kapalı bir muayene alanına sahip olmalıdır. Bu kapalı alanda; muayene kanalı bulunmalı, muayene kanalı bulunmaması halinde ise araç kaldırıcı lift (hem çukur hem de lift olabilir) yer almalıdır. Ayrıca, kapalı alanda, araçların LPG/CNG/LNG gaz sızdırmazlık ve montaj kontrollerini kayıt altına alan yeterli görüş açısına sahip en az iki adet kamera bulundurulmalı ve en az 1 yıllık periyotta kayıt yapılmalıdır. Söz konusu kayıtlar, talep edilmesi halinde Bakanlığı sunulur. Kurum/kuruluşlar, kapalı alanın uygun bir yerine okunabilecek şekilde İstasyonumuzda Yapılan Tüm Kontroller Kameralı Sistemle Kayıt Altına Alınmaktadır. ibaresini bulundurmak zorundadır. Kurum/kuruluşlar görevlendirildiği kapsama göre, Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından Yetkili (Gaz Sızdırmazlık ve/veya Montaj Tespit) Kontrol İstasyonu ibaresinin yer aldığı tabelayı istasyon dışında motorlu taşıt sahiplerinin görebileceği bir yere koymakla/asmakla yükümlüdür. Gaz Sızdırmazlık ve/veya Montaj Tespit kontrollerine yönelik olarak bu ibarenin dışında, herhangi bir ifade içeren tabela, ilan, reklam veya afiş konulamaz/asılamaz. Bununla birlikte, kurum/kuruluş, söz konusu alanda gerekli olan her türlü açıklayıcı/yönlendirici panoları ve levhaları, işletmenin niteliğine göre alanın uygun yerlerine asmak zorundadır Kurum/kuruluş her türlü yapısal değişikliği en geç otuz gün içinde Bakanlığa bildirir Kurum/kuruluş TÜRKAK tarafından geçekleştirilen gözetim veya akreditasyon yenileme denetimleri neticesinde akreditasyon kapsamının daraltılması, askıya alınması ve iptal edilmesi halinde, söz konusu askı, iptal ve akreditasyona ilişkin bilgileri Bakanlığa en geç yirmi gün içinde bildirir Kurum/kuruluşlar, görevlendirme kapsamında hizmet verebilmek için seyyar muayene istasyonları da kullanabilir. Seyyar muayene istasyonları, bulunduğu lokasyonda sabit gaz sızdırmazlık ve/veya montaj tespit kontrolleri yapmaya yetkili kurum/kuruluş varsa bu hizmeti veremez. Seyyar araç muayene istasyonlarında bulunan 28

39 cihazlarda oluşan arızalar nedeniyle Bakanlığa bildirilen çalışma programına uygun olarak gidilemeyen/hizmet verilemeyen yerde arıza, üç gün içerisinde giderilerek muayene hizmetinin verilmesi sağlanır. Seyyar araç muayene istasyonlarında; bir saatte en fazla 5 ve bir günde en fazla 40 araçtan fazla araç muayenesi yapılamaz. Seyyar muayene istasyonları, sadece Bakanlık tarafından uygun görülen iş programında belirtilen yerlerde hizmet verebilir. Seyyar muayene istasyonlardaki araç muayenelerinde kullanılacak kontrol cihazları devamlı hizmet verecek şekilde faal bulundurulur, cihazlardan herhangi birinin arızalanması halinde, bu arıza giderilmeden muayeneye cihazsız devam edilmez Montaj Tespit Raporu örneği, gaz sızdırmazlık kontrol listeleri gibi hususlar da dahil olmak üzere, maddesi ve alt maddelerinde belirtilmeyen hususlar için Bakanlık tarafından gerekli görülmesi halinde Genelge yayımlanabilir İlk kez yakıt sistemi tadilatı yapılacak araçların tescil işlemleri için, tadilatın yapıldığı ilde Bakanlık tarafından gaz sızdırmazlık raporu verilmesi konusunda görevlendirilen kurum/kuruluşa başvurulması gerekmektedir. 29

40 30

41 4.19- Motorlu Araçların Sadece Elektrikli Araca, Hibrit Elektrikli ve Hibrit Motorlu Araca Tadilatı Tadilat, bu Ekin üncü maddesine ve bu n ekinde yer alan Ek I e göre yapılır Tadilattan dolayı tip onayı düşen sistemler için Ek VII de yer alan ilgili maddelerde belirtilen şartlar aranır Tadilatın Araç Tip Onayı Belgesi için gerekli olan onayları değiştirmesi durumunda, ilgili sistem onayı için tekrar onay alınmalı veya tadilat sonrası ortaya çıkan ürünün ilgili Yönetmelik veya Teknik Düzenlemelerin şartlarını karşıladığı teknik servis raporuyla tevsik edilmelidir. İçten yanmalı bir motora sahip M ve N kategorisi araçların tadil yolu ile sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştürülmesinde aranan Yönetmelik ve Teknik Düzenlemelerin listesi araç kategorilerine göre aşağıdaki çizelgede verilmiştir. Çizelgede belirtilmeyen sistemleri etkileyen tadilat varsa, bunlar ayrı tadilat olarak değerlendirilir. M ve N kategorisi araçların tadil yolu ile sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştürülmesinde aranan onaylar listesi Ek VII deki Konusu Tablodaki M1 M2 M3 N1 N2 N3 Madde No Yakıt depoları/arka koruma tertibatları 3 B B B B B B Direksiyon döndürme kuvveti 5 B B B B B B Fren 9 C A A C A A Radyo parazitleri (elektromanyetik uyumluluk) 10 A A A A A A İç donanım 12 B Hırsızlığa karşı önlem ve immobilizer 13 A Direksiyondan korunma yüksek gerilimden korunma 14 A A Koltuk mukavemeti 15 B B B B B B Dış çıkıntılar 16 B Kabin dış çıkıntıları 49 B B B Hız göstergesi ve geri vites 17 B B B B B B Emniyet kemeri bağlantıları 19 B B B B B B Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi 20 B B B B B B Çeki kancaları 27 B B B B B B Emniyet kemerleri ve bağlanma sistemleri 31 B B B B B B Kumandaların, ikaz düzeninin ve göstergelerin tanıtımı 33 A A A A A A Buz çözme /buğu giderme 34 A Isıtma sistemleri 36 A A A A A A CO 2 emisyonu/yakıt tüketimi/ Elektrik enerjisi tüketimi ve elektrik aralığının ölçümü 39 A A Motor gücü/ Elektrikli tahrik tertibatının gücü 40 A A A A A A Kütleler ve boyutlar (M 1) 44 B Kütleler ve boyutlar (M 1 dışı) 48 B B B B B Hız sınırlayıcı cihazlar 46 A A A A Elektrik güvenliği 69 A A A A A A Hafif yolcu ve ticari araçlardan çıkan emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6) 2 A A A A Müsaade edilebilir ses seviyeleri 1 A A A A A A Dizel egzoz dumanı 11 A A A Emisyonlar (Euro IV, V) ağır hizmet araçları 41 A A A Vites değiştirme göstergeleri* 64 A Gelişmiş acil fren sistemi 65 A A A A Şeritten ayrılma uyarı sistemi 66 B B B B (1) Tadilat ile sonradan takılan aksam veya ayrı teknik ünitelerin tip onaylarının/deney raporlarının mevcut olması durumunda teknik servis raporu aranmaz. (2) Tahribatlı deneyler yapılmaz. (3) Eşdeğer yöntem ile de belirlenebilir. (4) İmalatçı beyanı olması durumunda kabul edilir. 31

42 A = Teknik servis raporu ile tevsik edilir. B = Tadilat, tip onayını düşürdüğü takdirde teknik servis raporu ile tevsik edilir. Direksiyon sisteminde bir tadilat(tahrik sistemi hariç) veya pozisyon değişikliği olduğu takdirde teknik servis raporu aranır. C = M1 ve N1 kategorilerinde R13-H a göre teknik servis raporu aranır. * = Sadece hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araçlarda uygulanır Seri tadilat üreticisi, tadil ettiği veya önceki bir yapım aşamasına ilave ettiği sistem, aksam veya ayrı teknik ünitelerden ve araçların tadil ile ilgili kısımlarına ilişkin imalatın uygunluğundan sorumludur. Ancak, seri tadilat üreticisi, sistem, aksam veya ayrı teknik üniteyi daha önce verilmiş bir onayın geçersiz hale gelmesine yol açacak ölçüde değiştirdiği durumlar hariç olmak üzere, daha önceki bir aşamada onaylanmış hususlardan sorumlu değildir. Tadil veya satış işlemleri yapılmadan önce seri tadilat üreticisinin sorumlulukları ve tüketicinin hakları konusunda ve garanti kapsamı dışında kalan kısımlar da dâhil olmak üzere tüketicilerin bilgilendirilmesi ve onayının alınması zorunludur Motorlu araçların tadil yolu ile sadece elektrikli, hibrit elektrikli ve hibrit motorlu araca dönüştüren seri tadilat üreticisi güncel TS ISO veya TS EN ISO 9001 standardına uygun kalite sistemine sahip olmalıdır Bireysel sesli ve görüntülü yayınlar için araçlarda sonradan yapılacak tadilat model ve sonrası M 2 ve M 3 kategorisi araçlarda yapılacak ''bireysel sesli ve görüntülü yayın tadilatında kullanılan cihaz ve malzemelerin, 72/245/AT veya BM/AEK 10 un güncel seviyesinin şartlarını karşıladığı tip onayı veya teknik servis raporu ile tevsik edilir model ve sonrası M 2 ve M 3 kategorisi araçlarda, bu cihaz ve malzemelerin yanma davranışı ile ilgili BM/AEK 118 in güncel seviyesinin şartlarını karşıladığı teknik servis raporuyla tevsik edilir model ve sonrası M 2 ve M 3 kategorisi araçlarda, bu cihazların koltuklara, koltuk önündeki ayırma duvarlarına, mutfak ünitesine veya yolcuya yakın herhangi bir yere bağlanması halinde, 74/60/AT veya BM/AEK 80, BM/AEK 17, BM/AEK 21 in güncel seviyesinin şartlarını karşıladığı teknik servis raporuyla tevsik edilir. 74/60/AT veya BM/AEK 21 kapsamında Avrupa Birliği onay kuruluşlarının görevlendirdiği teknik servislerin vermiş olduğu raporlar da kullanılabilir M 2 ve M 3 kategorisi araçların üzerindeki koltuk, dolap, mutfak ünitesi gibi malzemelerin kendilerinde ve/veya bağlantılarında değişiklik yapılmaz. Değişiklik yapılması durumunda ise, imalatçının almış olduğu tip onayının geçersiz kılındığı durumlarda yapılan değişikliğin etkilendiği Yönetmeliklerin güncel seviyesinin şartlarını karşılayıp karşılamadığı teknik servis raporu ile tevsik edilir Sürücü güvenlik kabini için araçlarda sonradan yapılacak tadilat Sürücü güvenlik kabini tadilatı M2 ve M3 kategorisi araçlarda yapılabilir Sürücü kabini darbeye karşı dayanıklı yapıda ve sürücü ile yolcunun fiziksel temasına imkân vermeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır Sürücü kabini sürücü ve yolcu arasındaki iletişimini engellemeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır Sürücü kabini, sürücünün hareket alanını engellemeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır Sürücü kabini sürücünün sürüş hâkimiyetini engellemeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır Sürücü kabini sürücünün ön ve geri görüş alanını engellemeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır Güvenlik camları şeffaf olmalı, nesnelerin görünümünde bariz şekilde bozulmalarına neden olmamalıdır. Trafik sinyal ve işaretleri arasında renk ve görüntü karmaşasına neden olmamalıdır Sürücü kabini sürücünün kontrol tuş ve panellerine erişimini engellemeyecek şekilde tasarlanmış olmalıdır Sürücü kabini acil durumlarda sürücünün kabin içerisinden hızlı ve kolay bir şekilde çıkışına imkân verecek yapıda olmalıdır Sürücü kabini ön cam buğu giderme ve havalandırma durumunu etkilemeyecek şekilde tasarlanmalıdır. 32

43 Sürücü kabini için kullanılacak cam veya plastik malzemeler, BM/AEK Regülasyon 43 onaylı olmalıdır Ek VII de belirtilen maddelerden etkilenenler için de teknik servisten alınacak raporlarla ilgili mevzuata uygunluğu tevsik edilmelidir Yangın algılama ve alarm sistemi tadilatı Tadilat ile ilgili olarak Ek IV ün 2 numaralı maddesi ve alt maddeleri uygulanır. 5- Ek IV te belirtilen tadilat ile ilgili olarak, bu yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda yürürlükteki diğer mevzuat esas alınır. 6- Yukarıda sayılan tadilatlar, seri imalat ve montaj tanımına uygun olarak yapılabileceği gibi, münferit tadilat olarak da yapılabilir. Tadilat sonucunda araç, herhangi bir kategoriden başka bir kategoriye dönüşüyorsa, araç dönüştüğü kategori için bu Yönetmelikte aranan şartları karşılamalıdır. 7- Yukarıda sayılan tadilatlar dışında da tadilat yapılabilir. Ancak, yapılacak tadilatla ilgili gerekli şartların onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş tarafından belirlenmesi gerekir. Bu tadilat güvenliği, çevre korumasını etkilediği takdirde tadilatla ilgili konularda bu Yönetmelikte belirtilen bütün hükümlere uygun olması zorunluluğu vardır. 8- Bu n Ek I inin maddesi kapsamında 2 dingilli otobüslerin azami yüklü ağırlıklarının 19,5 tona çıkarılmasına ilişkin husus; aracın fren sistemi, araç dinamiği, denge ve kararlılık gibi birçok farklı sistemini de etkilemesi sebebiyle tadilat yoluyla mevcut araçlara uygulanamaz. 9- Bu ekte ve diğer eklerde BM/AEK nun güncel seviyesinin istendiği durumlarda, güncel seviye için nin Ek-3 ünde belirtilen seviyeler dikkate alınmalıdır. nin Ek- 3 ünde yer almayan BM/AEK Regülasyonları için de uygulamada olan seviye dikkate alınır. Bu Yönetmelikte BM/AEK Regülasyonlarının uygulanması hususunda, ve 10/9/2014 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların ve Bunlar İçin Tasarlanan Römorklar, Sistemler, Aksamlar ve Ayrı Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği İle İlgili Tip Onayı () nin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ (SGM-2014/33) hükümleri saklıdır. 10- MARTOY, TORTOY, MOTOY, ilgili alt düzenlemeleri ve Karayolu Trafik nde bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır. 11- Deneylerde taşeron laboratuvar kullanılması durumunda, teknik servis tarafından deneylere katılım sağlanması/nezaret edilmesi ve raporlanması zorunludur. 12- Bakanlık, bu Ekin uygulanmasında çıkabilecek anlaşmazlıkları gidermek ve açıklık getirmek amacıyla, bu Ekte belirtilen tadilat uygulamaları ile ilgili alt düzenleyici işlem, genelge, talimat yazısı vb. işlem yapmaya yetkilidir. 33

44 Ek V TANITIM BİLDİRİMLERİ Ek V/A MOTORLU ARAÇLAR VE RÖMORKLARI İÇİN ÖRNEK TANITIM BİLDİRİMİ (BİLGİ DOKÜMANI) 0. GENEL 0.1. Markası (imalatçının ticarî adı): Tipi: Ticari adı/ adları (varsa) : Araç üzerinde işaretli ise, tip tanıtım şekli ( b ) : Bu işaretin yeri: Aracın kategorisi ( c ): Aracın taşıması amaçlanan tehlikeli maddelere göre sınıfı/ sınıfları: 0.5. İmalatçının şirket adı ve adresi: 0.8. Montaj fabrikasının/ fabrikalarının adı/ adları ve adresi / adresleri İmalatçı temsilcisinin adı ve adresi (varsa): ARACIN GENEL YAPI ÖZELLİKLERİ 1.1. Numune bir aracın fotoğrafları ve/veya çizimleri: Dingillerin ve tekerleklerin sayısı: Çift tekerlekli dingillerin sayısı ve konumu: Dümenlenebilir dingillerin sayısı ve konumu: Tahrikli dingiller (sayısı, konumu, birbirleriyle bağlantıları) : Şasi (varsa) (genel görünüşünün çizimi) : Motorun konumu ve yerleştirilişi: Direksiyon konumu: Sol/sağ (1) Araç sağ /sol (1) trafikte sürülecek şekilde donatılmıştır Çekici aracının yarı römork ya da diğer römorkları çekme amaçlı olup olmadığını ve römorkun tam, yarı, merkezî dingilli veya rijit tam römork tiplerinden hangisi olduğunu belirtiniz Aracın sıcaklık kontrollü (soğutuculu) taşımacılık için tasarımlanmış olup olmadığını belirtiniz. 2. KÜTLELER VE BOYUTLAR (f)(g)(7) (kg ve mm cinsinden) (gerektiğinde çizime başvurun) 2.1. Dingil uzaklığı / uzaklıkları (tam yüklü) ( g1 ) : İki dingilli araçlar: Üç ve daha fazla dingili araçlar En ön dingilden en arka dingile kadar birbirini takip eden dingiller arasındaki mesafeler: Toplam dingil mesafesi: Dümenlenebilen her bir dingilin iz genişliği ( g4 ): Diğer bütün dingillerin iz genişlikleri ( g4 ): 2.4. Araç boyutlarının aralığı (genel) Üst yapısız şaside Uzunluk ( g5 ): Azami müsaade edilebilir uzunluk: Asgari müsaade edilebilir uzunluk: Genişlik ( g7 ): Azami müsaade edilebilir genişlik: Asgari müsaade edilebilir genişlik: Yükseklik (yürür vaziyette) ( g8 ) (yüksekliği ayarlanan süspansiyonlarda, normal seyir yüksekliğini belirtiniz Üst yapılı şaside Uzunluk ( g5 ): Yük alanının uzunluğu: Genişlik ( g7 ): Kasa yan duvar kalınlıkları (sıcaklık kontrollü (soğutuculu) taşımacılık için tasarlanmış araçlarda): Yükseklik (yürür vaziyette) ( g8 ) (yüksekliği ayarlanan süspansiyonlarda, normal seyir yüksekliğini belirtiniz): 34

45 2.5. Tamamlanmamış araçların dümenlenebilir dingili/dingilleri üzerindeki asgari kütle: 2.6. Yürür vaziyette kütle (h) (a) Her bir varyantın asgari ve azami değeri: (b) Her bir versiyonun kütlesi (bir matris belirtilmelidir): Bu kütlenin dingiller arasında dağılımı ve yarı römork, merkezi dingilli römork veya rijit tam römorkta kavrama (bağlantı) noktasındaki kütle: (a) Her bir değişkenin asgari ve azami değeri: (b) Her bir versiyonun kütlesi (bir matris belirtilmelidir): İsteğe bağlı donanımın kütlesi (Bakınız: AB/1230/2012 madde-4: tanımlar, 1 inci fıkrası (ş) bendi) 2.7. Tamamlanmamış araçlarda, tamamlanmış araç için imalatçı tarafından bildirilen asgari kütlesi: İmalatçı tarafından belirtilen teknik açıdan müsaade edilen azami yüklü kütle ( i ) ( 3 ): Bu kütlenin dingiller arasında dağılımı ve yarı römork veya merkezî dingilli römorklarda, kavrama noktasındaki yük ( 3 ) : Dingillerin her birinde, teknik açıdan müsaade edilen azami kütle: Her bir dingil grubunda teknik açıdan müsaade edilen kütle: Çekici aracın teknik açıdan müsaade edilen çekebileceği azami kütle: Aşağıdaki durumda: Tam römork : Yarı römork : Merkezî dingilli römork: Rijit tam römork Katarın teknik açıdan müsaade edilen azami yüklü kütlesi (3) : Frensiz römorkun azami kütlesi: Aracın bağlantı noktasında teknik açıdan müsaade edilen azami kütle Çekici araçta: Yarı römorkta, merkezî dingilli römorkta veya rijit tam römorkta: Kayıt tescil/trafikte kullanımı sırasında müsaade edilen azami kütleler (isteğe bağlı) Kayıt tescil / trafikte kullanımı sırasında müsaade edilen azami yüklü kütle: Kayıt tescil / trafikte kullanımı sırasında her bir dingilde izin verilen azami kütle ve yarı römork veya merkezî dingilli römorklarda imalatçı tarafından belirtilen kavrama noktasına gelecek yük eğer kavrama noktasındaki teknik açıdan izin verilen azami kütleden daha az ise Kayıt tescil / trafikte kullanımı sırasında her bir dingil grubunda izin verilen azami kütle: Kayıt tescil / trafikte kullanımı sırasında izin verilen azami çekilebilir kütle: Kayıt tescil / trafikte kullanımı sırasında izin verilen azami yüklü katar kütlesi: 3. MOTOR ( k ) 3.1. Motorun imalatçısı: İmalatçının motor kodu ( motor üzerine işaretlenmiş şekliyle veya diğer ayırt edici yollarla) : Onay numarası, (eğer geçerli ise) yakıt ayırt edici işareti dahil:... (sadece ağır hizmet araçlarında) 3.2. İçten yanmalı motor Çalışma prensibi: pozitif ateşlemeli/sıkıştırmalı ateşlemeli/eş zamanlı iki yakıtlı (1) Çevrim: Dört zamanlı/iki zamanlı/döner pistonlu (1) Eş zamanlı iki yakıtlı motorun tipi: Tip 1A/Tip 1B/Tip 2A/Tip 2B/Tip 3B (1)(x1) WHTC deney çevriminin sıcak bölümünde gaz enerji oranı:... % Silindirlerin sayısı ve düzeni: Motor hacmi ( m ):...cm³ Normal rölanti devri (2) :...d/d Dizel yakıtta rölantide: evet/hayır (1)(x1) Azami net güç ( n ):... d/d da...kw (imalatçının beyan ettiği değer) (sadece Euro VI) Onay Kuruluşunun emisyon kontrol stratejilerini ve NO x kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlamak için aracın üzerinde, motorda bulunan sistemleri değerlendirebilmesi için SGM-2013/5 Tebliğindeki madde 14, madde 16 ve madde 18 de istenen belge paketine ilişkin imalatçının referansları Hafif hizmet araçları: Dizel /benzin/lpg/ng (doğalgaz) veya biyometan/etanol (E85) / (1) (6) Biyodizel /Hidrojen Ağır hizmet araçları: Dizel/Benzin/LPG/Doğalgaz-H/Doğalgaz-L/Doğalgaz-HL/Etanol (ED95)/Etanol (E85)/LNG/ LNG 20/ (1)(6) 35

46 (sadece Euro VI) SGM-2013/5 Tebliğindeki Ek I madde e göre imalatçı tarafından motorla uyumlu olduğu beyan edilen yakıtlar (varsa) Araç yakıt tipi: Tek yakıt, çift yakıt, esnek yakıt (1) Yakıt içinde kabul edilebilir azami biyoyakıt miktarı (imalatçının beyan ettiği değer): hacimsel % Yakıt deposu/depoları Ana yakıt deposu/depoları Sayısı ve her bir deponun kapasitesi: Yedek yakıt deposu/depoları Sayısı ve her bir deponun kapasitesi: Yakıt beslemesi Karbüratör/karbüratörler ile: evet/hayır (1) Yakıt püskürtme ile (sadece sıkıştırmalı ateşlemeli ya da eş zamanlı iki yakıtlı): evet/hayır (1) Çalışma prensibi: doğrudan püskürtmeli / ön yanma odalı / türbülans odalı (1) Yakıt püskürtme ile (sadece pozitif ateşleme): evet/hayır (1) Soğutma sistemi: Sıvı/hava (1) Hava emme sistemi Aşırı doldurma sistemi: evet/hayır (1) Ara soğutucu: evet/hayır (1) (sadece Euro VI) Nominal motor devrinde ve araç %100 yüklü iken fiili emme vakumu: kpa Egzoz sistemi (sadece Euro VI) Egzoz sisteminin, motor sisteminin bir parçası olmayan unsurlarının tanımı ve/veya çizimi (sadece Euro VI) Nominal motor devrinde ve araç %100 yüklü iken fiili egzoz arka basıncı (sadece sıkıştırmalı ateşlemeli motorlar): kpa Egzoz susturucusu/susturucuları tipi, işareti:... Dış gürültü seviyesi için, varsa, motor ve motor bölümündeki gürültü azaltıcı tedbirler: Egzoz çıkışının yeri: (sadece Euro VI) Kabul edilebilir egzoz sistemi hacmi: dm Hava kirliliğine karşı alınan tedbirler (sadece Euro VI) Karter gazlarının geri çevrilmesine ilişkin tertibat: evet/hayır (2) Eğer evet ise, tanım ve çizimler: Hayır ise, SGM-2013/5 Tebliğindeki Ek V e uygunluk gereklidir Kirlenmeyi önleyici ilave cihazlar (varsa ve başka başlık altında bahsedilmemişse): Katalitik konvertör: evet/hayır (1) Egzoz çıkış sonrası iyileştirme sistemlerinin kendi kendine yenilenme (rejenerasyon) sistemi/yöntemi, tanımı: Tüketilebilir ayıraçlar: evet/hayır (1) Katalitik faaliyet için ihtiyaç duyulan ayıracın tipi ve derişimi: Oksijen algılayıcısı (sensörü): evet/hayır (1) Hava püskürtme: evet/hayır (1) Egzoz gaz geri dönüşü (EGR): evet/hayır (1) Buharlaşma emisyonlarının kontrol sistemi: evet/hayır (1) Parçacık tutucu filtre: evet/hayır (1) Diğer sistemler: evet/hayır (1) Tanım ve çalıştırma Araç Üzerinde Teşhis Sistemi (OBD): Evet/hayır (1) (sadece Euro VI) Motor ailesi içindeki OBD motor ailelerinin sayısı (sadece Euro VI) OBD motor ailelerinin listesi (varsa) (sadece Euro VI) Ana motorun / motor üyenin ait olduğu OBD motor ailesinin sayısı: (sadece Euro VI) OBD sisteminin onaylanması ile ilgili olarak SGM-2013/5 Tebliğindeki 14 üncü maddenin 4 üncü fıkrasının (c) bendinde ve aynı Tebliğdeki 18 inci maddenin 4 üncü fıkrasında istenen ve anılan Tebliğdeki Ek da belirtilen OBD belgelerine ilişkin imalatçı referansları (sadece Euro VI) Uygun hallerde OBD ile donatılmış bir motor sisteminin bir araca takılmasına ilişkin Belgelere dair imalatçı referansı (sadece Euro VI) Uygun hallerde onaylı bir motorun OBD sisteminin araca takılmasına ilişkin belge paketine dair imalatçı referansı (Sadece Euro VI) OBD İletişim protokol standardı: (8) 36

47 (sadece Euro VI) OBD ve araç Onarım ve Bakım Bilgilerine erişim hükümlerine uyulması amacıyla SGM-2013/5 Tebliğindeki 14 üncü maddenin 4 üncü fıkrasının (d) bendinde ve aynı Tebliğdeki 18 inci maddenin 4 üncü fıkrasında istenen OBD ile ilgili bilgilere dair imalatçı referansı veya (Sadece Euro VI) Araç üzerindeki OBD aksamları Araç üzerindeki OBD aksamlarının listesi MI nın (arıza göstergesi) yazılı tanımı ve/veya çizimi (10) OBD araç dışı iletişim ara yüzünün yazılı tanımı ve/veya çizimi (10) Madde de verilen imalatçı referansa alternatif olarak verilen örneğe göre doldurulduğunda aşağıdaki tabloyu içeren, SGM-2013/5 Tebliğindeki Ek I İlave 4 te yer alan tanıtım belgesinin ekinin referansı: Aksam Hata kodu İzleme stratejisi Hata tespit kriterleri MI devreye girme kriterleri- İkincil parametreler Ön şartlandırma İspat deneyi Katalizör P0420 Oksijen algılayıcı 1 ve 2 sinyalleri algılayıcı 1 ve algılayıcı 2 sinyalleri arasındaki fark 3. Çevrim - Motor hızı, motor yükü, A/F modu, katalizör sıcaklığı İki Tip 1 çevrimi Tip Diğer sistemler (tanımı ve çalışması) (sadece Euro VI) NO x kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlayan sistemler Sürücü ikna sistemi (Sadece Euro VI) Kurtarma hizmetlerinde kullanılan araçlarda ya da 2007/46/AT nin birinci maddesinin 4 üncü fıkrasının (b) bendinde belirtilen araçlarda kullanılmak üzere sürücü ikna sisteminin daimi olarak devreden çıkarılması özelliğine sahip motor: evet/hayır (1) (sadece Euro VI) NO x kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlarken değerlendirilen motor ailesi içindeki OBD motor ailelerinin sayısı (sadece Euro VI) OBD motor ailelerinin listesi (varsa) (sadece Euro VI) Ana motorun/motor üyenin ait olduğu OBD motor ailesinin sayısı (sadece Euro VI) Ayıraçta bulunan etken maddenin, uyarı sistemini devreye sokmayan en düşük konsantrasyonu (CD min): (% hacim) (sadece Euro VI) Uygun hallerde, NO x kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlayan sistemlerin araç üzerine takılmasına ilişkin belgelere dair imalatçı referansı NO x kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlayan sistemlerin araç üzerindeki aksamları Sürünme modunun devreye girmesi: yeniden çalıştırmadan sonra çalışmayı engelle / yakıt alımından sonra çalışmayı engelle / park ettikten sonra çalışmayı engelle (7) Uygun hallerde, onaylanmış bir motorun NO x kontrol tedbirlerinin doğru çalışmasını sağlayan sistemlerin araç üzerine takılmasına ilişkin belge paketine dair imalatçı referansı Uyarı sinyalinin yazılı tanımı ve/veya çizimi (6) Tork sınırlayıcı: evet/hayır ( 1 ) Absorpsiyon katsayısı sembolünün yeri (sadece sıkıştırmalı ateşlemeli motorlarda): LPG yakıt sistemi : evet/hayır (1) NG (Doğalgaz) yakıt sistemi :Evet/hayır (1) (sadece Euro VI) Kendiliğinden adapte olma özelliği var mı? Evet / Hayır (1) (sadece Euro VI) Spesifik bir gaz kompozisyonu için kalibrasyon NG-H/NG-L/NG-HL (1) Spesifik bir gaz kompozisyonu için transformasyon NG-H t /NG-L t /NG-HL (1) t 3.3. Elektrik motoru Tipi (sargısı, ikaz sistemi): Saatteki azami güç :... kw Azami net güç (n) :... kw (imalatçının beyan ettiği değer) dakikalık azami güç (n) :... kw (imalatçının beyan ettiği değer) Çalışma gerilimi:...v Akü Konumu: Motorların birleşimi Hibrit elektrikli araç :evet/ hayır ( 1 ) Hibrit elektrikli araç kategorisi: Araç dışında şarj edilebilir/ araç dışında şarj edilemez ( 1 ) (sadece Euro VI) Ağır iş motorları için CO 2 emisyonları CO 2 kütle emisyonları WHSC deneyi (x3) :... g/kwh CO 2 kütle emisyonları WHSC deneyi (dizel modunda) (x2) :... g/kwh CO 2 kütle emisyonları WHSC deneyi (eş zamanlı iki yakıt modunda) (x1) :... g/kwh CO 2 kütle emisyonları WHSC deneyi (9)(x3) :... g/kwh CO 2 kütle emisyonları WHSC deneyi (dizel modunda) (9)(x2) :... g/kwh 37

48 CO 2 kütle emisyonları WHSC deneyi (eş zamanlı iki yakıt modunda) (9)(x1) :... g/kwh (sadece Euro VI) Ağır iş motorları için yakıt tüketimi Yakıt tüketimi WHSC deneyi (x3) :... g/kwh Yakıt tüketimi WHSC deneyi (dizel modunda) (x2) :... g/kwh Yakıt tüketimi WHSC deneyi (eş zamanlı iki yakıt modunda) (x1) :... g/kwh Yakıt tüketimi WHSC deneyi (9)(x3) :... g/kwh Yakıt tüketimi WHSC deneyi (dizel modunda) (9)(x2) :...:... g/kwh Yakıt tüketimi WHSC deneyi (eş zamanlı iki yakıt modunda) (9)(x1) :... g/kwh Yağ sıcaklığı Asgari:... K -- azami:... K 4 AKTARMA ORGANI (TRANSMİSYON) ( p ) 4.2. Tipi (mekanik, hidrolik, elektrikli, vb.): 4.5. Vites kutusu Tipi (mekanik/otomatik / KVK (Kademesiz Vites Kutusu)) (1) : 4.6. Vites kutusu tahvil oranları Vites KVK için azami KVK için asgari Geri Vites kutusu iç tahvil oranları (motor devrinin vites kutusu çıkış mili devrine oranı) Diferansiyel tahvil oranı /oranları) (vites kutusu çıkış mili devrinin tahrik edilen tekerlek devrine oranı) Toplam dişli tahvil oranları 4.7. Azami araç tasarım hızı (km/saat) ( q ): Takograf: evet/hayır ( 1 ) Onay işareti: Vites değiştirme göstergesi (GSI) Akustik bildirim var evet/hayır( 1 ). Evet ise, sesin tanımı ve sürücünün kulağına gelen ses düzeyi (db(a)). (Akustik bildirim her zaman açılabilir/kapanabilir): AB/65/2012, Ek I, Madde 4.6 ya göre bilgi (imalatçının beyan ettiği değer): 5. DİNGİLLER 5.1. Her bir dingilin tanımı: Markası: 5.3. Tipi: 5.4. Kaldırılabilir dingilin/dingillerin konumları: 5.5. Yüklenebilir dingilin/dingillerin konumları: 6. SÜSPANSİYON 6.2. Her bir dingil veya dingil grubu veya tekerlekteki süspansiyon tipi ve tasarımı: Seviye ayarı: evet/hayır/isteğe bağlı (1) Tahrikli dingilde/dingillerde havalı süspansiyon: evet/hayır (1) Havalı süspansiyona eş değer tahrikli dingil süspansiyonu: evet/hayır (1) Tahriksiz dingilde/dingillerde havallı süspansiyon : evet/hayır ( 1 ) Havalı süspansiyona eş değer tahriksiz dingil süspansiyonu: evet/hayır (1) Lastik/tekerlek birleşimi/birleşimleri (a) lastikler için ebat tanımı, yük kapasitesi endeksi, hız kategorisi sembolü, (uygulandığında) ISO e göre yuvarlanma direnci belirtilmelidir ( r ); (b) tekerlekler için jant ebatları ve göbek derinliği (off-set) belirtilmelidir Dingiller inci Dingil : nci Dingil :..... vb Yedek tekerlek (stepne),varsa: Yuvarlanma yarıçaplarının alt ve üst sınırları inci Dingil : nci Dingil :..... vb. 38

49 7. DİREKSİYON 7.2. Mekanizma ve kumanda Mekanizma tipi (geçerli ise, ön ve arka için olduğu belirtilecek): Tekerleklere bağlantısı (mekanik bağlantı dışındaki sistemler de dâhildir; geçerli ise, ön ve arka için olduğu belirtilecek) Takviye yöntemi,(varsa): FRENLER 8.5. Antiblokaj fren sistemi: evet/hayır/isteğe bağlı (1) 8.9. Fren sistemlerinin 71/320/AT nin Ek I, İlave 1 de lahikanın Madde 1.6 sına göre kısa tanımlaması: Yavaşlatıcı fren sistemi/sistemleri tipinin/tiplerinin özellikleri 9. ÜST YAPI (GÖVDE) 9.1. Ek II Kısım C de tanımlanan kodlar kullanılarak üst yapının tipi,: Sürücü ve yolcu kapıları, kilitler ve menteşeler Kapı düzeni ve kapıların sayısı: Dolaylı görüş cihazları Geri görüş aynaları,her bir ayna için bilgi veriniz: Markası: Tip onayı işareti: Varyant: Geri görüş alanını etkileyebilecek isteğe bağlı donanım: Aynalar dışındaki dolaylı görüş cihazları: Tipi ve karakteristikleri (cihazın tam bir açıklaması şeklinde): İç donanım Koltuklar Oturma yeri sayısı ( s ): Konumu ve yerleşimi: Sadece araç durur haldeyken kullanılmasına müsaade edilen koltuk (koltuklar): Koltuk başlıklarının tipi/tipleri: birleşik/ sökülebilir/ ayrı (1) Tip onay numarası/numaraları, varsa: İklimlendirme sistemlerinde soğutucu olarak kullanılan gaz: İklimlendirme sistemi küresel ısınma potansiyeli 150 nin üzerinde olan florürlü sera gazı bulunacak şekilde tasarlanmıştır: eve/hayır ( 1 ) Ek koruyucu sistemlerin yapısı ve yerleri (evet/ hayır/ isteğe bağlı şeklinde gösteriniz) ( L= sol taraf, R= sağ taraf, C= orta) L İlk sıra koltuklar C Ön hava yastığı R Yan yastığı hava Kemer ön yükleme tertibatı İkinci sıra koltuklar ( * ) L C R ( * ) İki sıradan fazla koltuk olması durumunda veya bir sırada üçten fazla koltuk olması durumunda tablo genişletilebilir Zorunlu etiketler Zorunlu etiketlerin, yazıların ve araç tanıtım numarasının konumlarının fotoğrafları ve/veya çizimleri: Etiketlerin ve yazıların resmi olan kısmının fotoğrafları ve/veya çizimleri (boyutlarıyla birlikte tamamlanmış örnek): Araç tanıtım numarasının (şasi numarasının) fotoğrafları ve/veya çizimleri (boyutlarıyla birlikte tamamlanmış örnek): İkinci bölümdeki karakterler ve uygulanabildiğinde üçüncü bölümde ISO 3779:1983 Bölüm 5.3 ün şartlarını yerine getirmek için kullanılan karakterlerin anlamları açıklanmalıdır: ISO 3779:1983 Bölüm 5.4 ün şartlarını yerine getirmek için ikinci bölümdeki karakterler kullanılmışsa, bu karakterler belirtilmelidir: Ön koruma donanımı 39

50 Mevcudiyeti: evet/ hayır/ tamamlanmamış ( 1 ) Yaya koruma Aracın; yapısı, boyutları, ilgili referans hatları ve ön kısmını (iç ve dış) oluşturan malzemeler bakımından aracın fotografları ve/veya çizimleri dâhil ayrıntılı bir açıklaması sağlanmalıdır. Bu açıklama, montajı yapılmış herhangi bir aktif koruma sisteminin ayrıntısını içermelidir Ön koruma sistemleri Ön koruma sistemlerinin konumunu ve bağlantılarını gösteren genel düzenleme (çiziml veya fotograflar) Takma amacıyla, sıkma momenti şartları dahil, gerekli bağlantı parçalarının komple ayrıntıları ve tam talimatları 11. ÇEKİCİ ARAÇLARLA, RÖMORK VE YARI RÖMORKLAR ARASINDAKİ BAĞLANTILAR Takılı olan veya takılacak olan bağlantı tertibatı/tertibatları sınıfı ve tipi: Bağlantı tertibatı tipinin imalatçı tarafından belirtilen araca montajı ile ilgili açıklamalar ve bağlama noktalarının fotoğraf veya çizimleri; bağlantı tertibatı tipi yalnız araç tipinin belirli varyant veya versiyonlarında kullanılıyorsa, ek bilgiler: Özel çeki mesnetlerinin veya bağlantı levhalarının montajı ile ilgili bilgi: Tip onay numarası/numaraları: 12. MUHTELİF GHz kısa menzilli radar teçhizatıyla donatılan araç: evet/hayır ( 1 ) 13. OTOBÜSLER İÇİN ÖZEL HÜKÜMLER Araç sınıfı: Sınıf I, Sınıf II, Sınıf III, Sınıf A, Sınıf B( 1 ) Tip onaylı üst yapının yerleştirilebildiği şasi tipleri (tamamlanmamış aracın imalatçısı / imalatçıları ve tipleri) Yolcuların sayısı (oturan ve ayakta duran) Toplam (N): Üst kat (N a) (1) : Alt kat (N b) (1) : Oturan yolcuların sayısı Toplam (A): Üst kat (A a) (1) : Alt kat (A b) (1) : M 2 ve M 3 kategorisi araçlar için tekerlekli sandalye konumlarının sayısı: ARAÇ TAMİR VE BAKIM BİLGİSİNE ERİŞİM Araç Tamir ve Bakım Bilgisine erişilecek esas internet sitesinin adresi:... Not: MARTOY, TORTOY, MOTOY, ilgili alt düzenlemeleri ve Karayolu Trafik nde Ek V i etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır. Açıklayıcı Notlar (1) Uygun olmayanı siliniz (birden fazla giriş uygulanabildiğinde, hiçbirinin silinmesine gerek olmayan durumlar vardır). (2) Toleransını belirtiniz. (3) Her bir varyant için üst ve alt değerleri buraya yazınız. (4) Sadece arazi araçların tanımı için. (5) Araç tipinin her teknik konfigürasyonu için gerçek değerini açıkça ortaya koyacak şekilde belirtiniz. (6) Araçlar, hem benzinle hem de gaz yakıtla çalıştırılabilir, ancak, benzin sisteminin sadece acil durumlar için veya ilk çalıştırma için takılması ve yakıt tankının 15 litreden fazla yakıt almaması durumunda, bu araçlar deney için sadece gaz yakıtla çalışan araçlar olarak kabul edilecektir. (7) Aracın boyutlarını etkileyen isteğe bağlı donanım belirtilmelidir. (a) (b) (c) (d) Bir parçanın tip onayı varsa, bu onay referans verilirse ayrıca tanımlanması gerekmez. Benzer şekilde, yapısı ekli diyagram veya çizimlerden kolayca anlaşılıyorsa, parçanın ayrıca tanımlanmasına gerek yoktur. Çizimlerin veya fotoğrafların eklenmesinin gerekli olduğu her bir parça için, karşılık gelen ekli dokümanların numaralarını belirtiniz. Bir tip tanıtım şekli, bu tanıtım belgesinde yer alan araç, aksam veya ayrı teknik ünite tiplerini açıklamak için tanıtım ile ilgili olmayan işaretler içeriyorsa, bu işaretlerin yerine belgede? işareti konulmalıdır (örneğin; ABC??123??). Ek II, Bölüm A daki tanımlara göre sınıflandırılmıştır. EN :2005 e göre gösterim. Mümkün olmadığı takdirde aşağıdakiler belirtilmelidir: - Malzeme tanımı, - Akma noktası, - Azami çekme mukavemeti, - Uzama (% olarak), 40

51 - Brinell sertliği. (e) Burunsuz kabin 2/8/2001 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların İç Donanımları (Bir Çarpma Halinde Direksiyon Mekanizmasının Davranışı) İle İlgili Tip Onayı (74/297/AT) Ek I madde 2.7 de tanımlandığı gibidir. (f) Bir versiyonunda normal kabin, diğerinde yataklı kabin varsa, her ikisinin de kütleleri ve boyutları belirtilmelidir. (g) ISO Karayolu Araçları- Motorlu araçlar ve çekilen araçların boyutları- terimler ve tanımlar standardı (g1) Motorlu araç ve tam römork; Terim Merkezi dingilli römork ve yarı römork; Terim Not: Merkezi dingilli römorkta bağlantı noktası ekseni en ön dingili kabul edilir. (g2) Terim (g3) Terim 6.20 (g4) Terim 6.5 (g5) Terim 6.1 i ve M 1 kategorisi dışındaki araçlar için: 97/27/AT nin Ek I, Bölüm i Römorklarda uzunluk ISO standardı terim de belirtildiği şekilde tanımlanır. (g6) Terim 6.17 (g7) Terim 6.2 ve M 1 kategorisi dışındaki araçlar için: 97/27/AT nin Ek I, Bölüm si (g8) Terim 6.3 ü ve M 1 kategorisi dışındaki araçlar için: 97/27/AT nin Ek I, Bölüm ü (g9) Terim 6.6 (g10) Terim 6.10 (g11) Terim 6.7 (g12) Terim 6.11 (g13) Terim (g14) Terim 6.9 (h) Sürücü kütlesi 75 kg olarak değerlendirilir. Sıvı içeren sistemler (boş kalması gereken kullanılmış su için olanlarının haricindekiler) ise imalatçısı tarafından belirtilen kapasitenin %100 ü doludur. Bu ekteki madde 2.6(b) ve 2.6.1(b) de belirtilen bilgi N 2, N 3, M 2, M 3, O 3 ve O 4 araç kategorileri için sağlanmak zorunda değildir. (i) (j) (k) (l) (o) (n) (o) (p) (q) (r) (s) (t) (u) (v) (y) (y1) (y2) (y3) (y4) (y5) Bağlantı tertibatının veya beşinci tekerleğin üzerine önemli bir düşey yük geldiği römork ve yarı - römorklar ve bunlara bağlı araçlarda, bu yük, standart yerçekimi ivmesine bölünürek ve teknik açıdan müsaade edilen azami kütleye eklenir. Bağlantı çıkıntısı merkezî dingilli römorklardaki bağlantı noktası ile arka dingilin (dingillerin) merkez hattı arasındaki yatay uzaklıktır. Benzin, dizel vb. veya başka bir yakıt birleşimi ile de çalışabilen bir araçta, maddeler tekrar edilmelidir Konvansiyonel olmayan motorlar ve sistemlerin kullanılması halinde, imalatçı, burada atıf yapılan özelliklerin karşılıklarını temin edecektir. Bu sayı, milimetrenin en yakın onda birine yuvarlanmalıdır. Bu değer hesaplanmalı ( = ) ve en yakın cm³ e yuvarlanmalıdır. Uygulanabilir olan (AT) 715/2007 nin veya (AT) 595/2009 nin şartlarına uygun olarak. 11/11/2001 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Karbon Dioksit Emisyonları ve Yakıt Tüketimi ile İlgili Tip Onayı nin (80/1268/AT) şartlarına uygun olarak. Belirtilen özellikler önerilen bütün varyantlar için verilecektir. Römorklar için, imalatçı tarafından izin verilen azami hız Azami tasarım hızı 300 km/saati geçen araçlara takılmak üzere tasarlanan Z kategorisi lastikler için eş değer bilgi verilir Belirtilecek oturma pozisyonlarının sayısı, araç hareket halinde iken kullanılanlardır. Modüler yerleşimde bir aralık belirtilebilir. R- Noktası veya oturma referans noktası, 14/05/2001 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araç Sürücülerinin Ön Görüş Alanı ile İlgili Tip Onayı nin (77/649/AT) Ek III ünde tanımlanan üç boyutlu referans sistemine uygun olarak her bir oturma konumuna göre imalatçı tarafından tanımlanan bir tasarım noktasıdır. Kullanılacak semboller ve işaretler için 17/4/2000 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Emniyet Kemerleri ve Bağlama Sistemleri ile İlgili Tip Onayı (77/541/AT) Ek III, Madde ve Madde ne bakınız. S tipi kemerler için tipin/tiplerin özelliklerini belirtiniz Bu terimler ISO 22628: 2002 Karayolu araçları geri dönüşüm ve geri kazanım-hesaplama metodları standardında tanımlanmıştır. Eko yenilikler. Gerekli olması halinde eko yenilik başına bir ekstra satır kullanarak tabloyu genişletin. Eko yeniliği onaylayan Komisyon Kararı numarası. Eko yeniliği onaylayan Komisyon Kararında tahsis edilmiştir. Onay Kuruluşunun mutabakatı ile tip 1 test çevrimi yerine herhangi bir modelleme yönteminin kullanılması halinde bu değer, modelleme yönteminde öngörülen değer olacaktır. Her bir eko yeniliğin CO 2 emisyon tasarrufu toplamı 41

52 (8) Tek bir OBD motor ailesinin olması durumunda ve maddesinde atıf yapılan dokümantasyon paketine/paketlerine halihazırda dahil edilmemişse. (9) SGM-2013/5 Tebliğinin Ek VIII i uyarınca soğuk ve sıcak bölümleri içeren birleşik WHTC için değer. (10) maddesinde atıf yapılan belgelerde halihazırda dahil edilmemişse belgelenecektir. (x) (x1) (x2) (x3) Eş zamanlı iki yakıtlı motorlar. Eş zamanlı iki yakıtlı motor ya da araç için. Tip 1B, Tip 2B ve Tip 3B eş zamanlı iki yakıtlı motorlar için. Eş zamanlı iki yakıtlı motorlar ya da araçlar dışında. 42

53 Ek V/A1 (Sayfa 1) T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü (veya Bakanlığın bu belgeyi vermek üzere görevlendirdiği kurumun adı) AİTM SERİ TADİLAT/SERİ İMALAT (1) TİP ONAYI BELGESİ (Tam/Tamamlanmamış/Tamamlanmış (1) (2) araçlar için) Bu belge bir araç tipinin, Araç İmal, Tadil, Montaj (AİTM) ne göre; - Tip Onayı verilmesi, (1) - Tip Onayı kapsamının genişletilmesi (1), hakkında bildirimdir. Tip Onay Numarası: Genişletme sebebi/tadilatın kısa tarifi (1) : 0. GENEL 0.1. Marka (İmalatçının tescilli markası): 0.2. Tipi: Genel ticari tanım (/tanımları): Varyantlar: Versiyonlar: 0.3. Tip tanıtım şekli, araç üzerinde işaretlenmişse Bu işaretin yeri: 0.4. Araç Kategorisi: 0.5. Temel aracın imalatçısının isim ve adresi: Aracın en son aşamasını imal eden imalatçısının/tadilatçının (1) isim ve adresi 0.8. Montaj tesisinin/tesislerinin isim ve adresi/adresleri: İmza sahibi, yukarıda tanımlanmış olan aracın/araçların bir örneği /örnekleri onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş tarafından seçilmiş ve imalatçı tarafından araç tipinin prototipi /prototipleri olarak teslim edildiğini ve ekteki tanıtım belgesinde yer alan imalatçı tanımlamalarının ve verilmiş deney sonuçlarının araç tipine uygunluğunu tevsik eder. Araç Tipi AİTM nde belirtilen hükümleri karşılamaktadır. Tip onayı verilmiştir. (Yer). (Tarih) (İmza) ( 1) Uygun olmayanı çiziniz. ( 2) Arka Yüze bakınız. 43

54 (Sayfa 2) T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü (veya Bakanlığın bu belgeyi vermek üzere görevlendirdiği kurumun adı) AİTM SERİ TADİLAT/SERİ İMALAT (1) TİP ONAYI BELGESİ (Tam/Tamamlanmamış/Tamamlanmış (1) araçlar için) Aşama 1 : Temel aracın imalatçısı:. Tip Onayı Numarası :... Tarih : Aşama 2 : İmalatçı/Tadilatçı (1) :... Tip Onayı Numarası :... Tarih: Aşama 3: İmalatçı :. Tip Onayı Numarası :. Tarih :. ( 1) Uygun olmayanı çiziniz. 44

55 Ek V/A2 (Sayfa 1) SERİ TADİLAT / SERİ İMALAT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ ÖRNEĞİ AİTM SERİ TADİLAT / SERİ İMALAT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ (1) TAM/TAMAMLANMIŞ/TAMAMLANMAMIŞ (1) ARAÇ SERİ TADİLATI/İMALATI (1) İÇİN Aşağıda özellikleri belirtilen yerli/ ithal (1) aracın Karayolları Trafik Kanunu ve İlgili Yönetmeliklere uygun olarak imal/tadil edilmiş (1) olduğunu beyan ederim. Araç tadil edilmişse yapılan tadilatın kısa tarifi:.. Yetkili Teknik Sorumlu Yetki Belge No Adı Soyadı İmzası Tarih: Aracın: Seri Tadilat/ İmalat (1) Tip Onay numarası ve tarihi: Tip onayını veren kurum: 0.1. Markası 0.2. Tipi Varyant Versiyon Ticari adı 0.4. Kategorisi 0.5. Temel aracın imalatçısının adı ve adresi Aracı en son imal/tadil (1) eden imalatçısının adı ve adresi 0.6. Zorunlu etiketlerin yerleri: Araç tanıtım numarası: Şasi üzerinde araç tanıtım numarasının yeri: ( 1 ) Uygun olmayanı çiziniz. (Sayfa 2) İlgili araç kategorisi Uygunluk Belgesi maddeleri için 2007/46/AT yönetmeliğinin Ek I una bakınız. Not: Teknik açıdan azami yüklü kütle ve dingil kapasiteleri Trafik yönetmeliğinde belirtilen azami kütlelerden yüksekse, tescile esas olacak, yasal olarak izin verilen azami kütleler 50. Notlar bölümüne yazılacaktır. 1 (1) Uygun olmayanı çiziniz. 45

56 Ek V/A3 MÜNFERİT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ ÖRNEĞİ T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİBAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü (veya Bakanlığın bu belgeyi vermek üzere görevlendirdiği kurumun adı) AİTM MÜNFERİT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ TAM/TAMAMLANMIŞ/TAMAMLANMAMIŞ (1) ARAÇ TADİLATI/İTHALATI/İMALATI (1) İÇİN Aşağıda özellikleri belirtilen yerli/ ithal (1) imal/tadil (1) edilmiş olduğunu beyan ederim. aracın Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliklere uygun olarak Araç tadil edilmişse yapılan tadilatın kısa tarifi:.. Etkilenen aksam sistem ve teknik üniteler: Teknik Servislerde yaptırılan deneylerin raporları eklidir. Yetkili Teknik Sorumlu Tarih: Yetki Belge No Adı Soyadı İmzası Araç projesine uygun olarak imal /tadil edilmiştir (2). İmalatı /tadilatı yapan firma sorumlusu: Adı Soyadı İmza Firma kaşesi - Başvuru konusu imalat/tadilat kapsamında yapılan projenin ilgili yönetmeliklere uygunluğu kontrol edilerek onaylanmıştır.(1) - Aracın projeye uygun olarak imal/tadil(1) edildiği kontrolü kurumumuzca yapılmıştır, (1) - Aracın projeye uygun olarak imal/tadil(1) edildiği kontrolü bir muayene istasyonu tarafından yapılmalıdır. (1) ONAYLAYAN KURUM Tarih: Sayı: İmza: Aracın: 0.1. Markası 0.2. Tipi Varyant Versiyon Ticari adı 0.4. Kategorisi 0.5. Temel aracın imalatçısının adı ve adresi Aracı en son imal/tadil (1) eden imalatçısının adı ve adresi 0.6. Zorunlu etiketlerin yerleri: Araç tanıtım numarası: Şasi üzerinde araç tanıtım numarasının yeri: Ek: 1)Yapılan kontroller listesi 2) Alınan raporlar (1) 1 Uygun olmayanı çiziniz (2) İthal araçlar için doldurulmayacaktır 46

57 (Sayfa 2) İlgili araç kategorisi Uygunluk Belgesi maddeleri için 2007/46/AT yönetmeliğinin Ek I una bakınız. 47

58 Ek V/B MOTOSİKLETLER VE MOPEDLER İÇİN ÖRNEK TANITIM BİLDİRİMİ (BİLGİ DOKÜMANI) (a) Bu Yönetmelik ve ayrı yönetmeliklerdeki bütün bilgi dokümanları, sadece bu toplam listedeki bilgilerden oluşmalı ve listenin numaralama sistemine sadık kalmalıdır. Not: MOTOY da bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır. Kısım 1 Tip onayı verilecek araçlar veya tip onayı verilecek sistem, ayrı teknik ünite veya aksamlarla ilgili aşağıdaki bilgiler üç kopya hâlinde hazırlanmalı ve bir içindekiler listesi ile birlikte sunulmalıdır. Bütün çizimler yeterince ayrıntılı olmalı ve uygun ölçekte A4 boyutunda veya bu boyutta katlanmış şekilde sunulmalıdır. Fotoğraflar da aynı şekilde ayrıntılı olmalıdır. Fonksiyonların mikro işlemciler tarafından kontrol edildiği durumlarda, performansla ilgili uygun bilginin sağlanması gerekir. Bilgi dokümanında, başvuruyu yapan tarafından verilen bir referans numarası taşımalıdır. A- MOPEDLER, MOTOSIKLETLER, ÜÇ VE DÖRT TEKERLEKLI MOTOSIKLETLERLE ILGILI ORTAK BILGILER 0- Genel 0.1- Markası: Tip (muhtemel varyant ve versiyonu belirtiniz: Her bir varyant ve versiyon numaralardan ya da harfler ve numaraların bileşiminden oluşan bir kodla tanımlanmalıdır): Ticarî adı (varsa): Araç üzerinde belirtilmişse, araç tipinin tanımlanma şekli b) : Bu tanımlama vasıtalarının yeri: Araç kategorisi c) : İmalâtçının adı ve adresi: Montaj yerinin/yerlerinin adı/adları ve adresi/adresleri: Varsa, imalâtçı yetkili temsilcisinin adı ve adresi: Şasi üzerine iliştirilmesi yasal olarak zorunlu talimatların yeri ve iliştirme yöntemi: Tipin No. İle başlayan seri numaralandırılması: Aksamlar ve ayrı teknik üniteler için aksam tip onayı işaretinin konumu ve iliştirilme yöntemi:. 1- Aracın genel düzeni 1.1- Tipik bir aracın fotoğrafları ve/veya çizimleri: Komple aracın boyutlarını gösteren çizim: Dingil mesafesi: Dingil ve tekerleklerin sayısı (varsa kayış veya paletlerin sayısı): Motorun konumu ve düzeni: Oturma yerlerinin sayısı: Trafik seyir yönü sol veya sağ 1) : Araç karayolu trafiğinde sağda veya solda kullanılmak üzere donatılmıştır 1) 2- Kütleler (kg cinsinden) 2) 2.0- Yüksüz kütle d) i) : Çalışır durumdaki aracın kütlesi i) : Bu kütlenin dingiller arasında dağılımı: Çalışır durumundaki aracın sürücüsüyle birlikte kütlesi i) : Bu kütlenin dingiller arasında dağılımı: İmalâtçı tarafından belirtilen teknik olarak müsaade edilen azamî kütle: Bu kütlenin dingiller arasında dağılımı: Her bir dingil üzerinde teknik olarak müsaade edilen azamî kütle: İmalâtçı tarafından beyan edilen teknik olarak müsaade edilen azamî kütlede azamî yokuşta çalışma yeteneği: Çekilebilecek azamî kütle (varsa): Katarın azamî kütlesi: Motor (*) 3.0- İmalâtçı: Markası: Tipi (motor üzerinde belirtilmiş veya başka yollarla tanımlanmış): Motor numarasının yeri (varsa): Kıvılcım veya sıkıştırma ateşlemeli motor 1) : 48

59 Motorun belirli özellikleri: Çalışma çevrimi (dört veya iki zamanlı, kıvılcım veya sıkıştırma ateşlemeli) 1) : Silindirlerin sayısı, düzeni ve ateşleme sırası: Çapı:...mm f) : Strok boyu:...mm f) : Silindir hacmi:...cm 3 g) Sıkıştırma oranı ( 2 ): Silindir kafası, piston (pistonlar), piston segmanları ve silindirlerin çizimi: Rölanti devri ( 2 ):...d/d de Azamî net gücü:...d/d de...kw Azamî net torku: :.....d/d de...nm Yakıt: dizel/benzin/karışım/lpg/diğer 1) : Yakıt tankı Azamî kapasitesi 2) : Kullanılan malzeme belirtilerek tankın çizimi: Tankın araç üzerindeki yerini açıkça gösteren şema: Takılan yakıt tankının onay numarası: Yakıt beslemesi Karbüratör (karbüratörler) vasıtasıyla: Evet/hayır 1) Markası/markaları: Tipi/tipleri: Monte edilen sayısı: Aşağıda belirtilenlere ilişkin ayarlar 2) ; Difüzörler: Haznenin şamandıra seviyesin: Şamandıra kütlesin: Şamandıra iğnesin... veya Hava akışının bir fonksiyonu olarak yakıt eğrisi ve bu eğriyi sağlamak için gerekli ayar Soğuk çalıştırma sistemi: Manuel/otomatik 1) Çalışma prensipleri: Yakıt enjeksiyonu ile (sadece sıkıştırma ateşlemeli motorlar için): Evet/hayır 1) Sistemin tanımı: Çalışma prensibi: doğrudan/dolaylı/türbülâns odası enjeksiyonu 1) Enjeksiyon pompasının Ya Markası/markaları: Tipi/tipleri:... veya d/d de veya karakteristik şemada bir pompa dönüş devrinde strok veya çevrim ( 1 ) başına... mm 3 azamî yakıt akış hızı 2) : Enjeksiyon avansı 2) : Enjeksiyon avansı eğrisi 2 ): Kalibrasyon işlemi: deney tezgâhı/motor 1) Regülatörün Tipi: Kesme noktası: Yük altındaki kesme noktası:...d/d Yüksüz durumda kesme noktası:...d/d Rölanti devri:...d/d Enjeksiyon boru tesisatının Uzunluğu:...mm İç çapı:...mm Enjektörün (enjektörlerin) ya Markası/markaları:.... Veya Tipi/tipleri:... veya Açma basıncı 2) :...kpa veya karakteristik şeması 2) : Soğuk çalıştırma sisteminin (varsa) veya Markası/markaları:... veya 49

60 Tipi/tipleri:... veya Tarifi: İkincil çalıştırma tertibatının (varsa) veya Markası/markaları:... veya Tipi/tipleri:... veya Sistemin tarifi: Yakıt enjeksiyonu ile (sadece kıvılcım ateşlemeli durumda): Evet/hayır 1) Ya Sistemin tarifi: Çalışma prensibi: Emme manifolduna enjeksiyon (tekli veya çoklu noktadan) 1) /doğrudan enjeksiyon/diğer (hangisi olduğunu belirtiniz):... veya Enjeksiyon pompasının markası/markaları: Enjeksiyon pompasının tipi/tipleri: Enjektörlerin: açma basıncı 2) :...kpa veya karakteristik şeması 2) : Enjeksiyon avansı: Soğuk çalıştırma sistemini Çalışma prensibi (prensipleri): Çalıştırma/ayar sınırları 1) 2) : Yakıt pompası: Evet/hayır 1) Elektrik donanımı Anma gerilimi:...v, pozitif/negatif toprak 1) Dinamonun Tipi: Anma gücü:...w Ateşleme Markası/markaları: Tipi/tipleri: Çalışma prensibi: Ateşleme avansı eğrisi veya çalıştırma ayar noktası 2) : Statik zamanlama 2) :... ÜÖN dan önce Noktalar arası boşluk 2) :...mm Aynı yerde kırılma açısı 2) :...derece Radyo paraziti önleme sistemi: Radyo paraziti önleme donanımının terminolojisi ve çizimi: Anma DC direnç değerinin gösterimi ve dirençli ateşleme bağlantı teli varsa, metre başına anma direncinin belirtilmesi: Soğutma sistemi (sıvı/hava) 1) Motor sıcaklık kumanda tertibatının anma ayarı: Sıvı soğutma Sıvının cinsi: Devridaim pompası (pompaları): Evet/hayır 1) Hava soğutma Üfleyici: Evet/hayır 1) Emme (indüksiyon) sistemi Aşırı doldurma: Evet/hayır 1) Markası/markaları:: Tipi/tipleri: Sistemin tarifi (örneğin, azamî itme basıncı...kpa, egzoz çıkışı (varsa) İç soğutma: Var/yok 1) Emme kanallarının ve aksesuarlarının (basınç odası, ısıtma cihazı, ilâve hava girişleri vb.) tarifi ve çizimleri: Emme manifoldunun tarifi (çizim ve/veya fotoğraflarla) : Hava filtresinin çizimleri:... veya Markası/markaları: Tipi/tipleri: Giriş susturucusunun çizimleri:... veya Markası/markaları:... 50

61 Tipi/tipleri: Egzoz sistemi Komple egzoz sisteminin çizimi: Giriş ve çıkış deliklerinin asgarî kesiti: Emme sistemi veya eş değer bilgiler Ölü noktalara göre azamî supap açma yüksekliği, açma kapama açıları veya diğer muhtemel sistemlerin ilgili ayarları: Referans ve/veya ayar aralıkları 1) : Hava kirliliğine karşı alınan tedbirler Karter gazı geri dönüşüm tertibatı, sadece dört zamanlı motorlar için (tarifi ve çizimleri) Kirlenmeyi önleyici ilâve cihazlar (varsa ve başka başlık altında gösterilmemişse): Tarifi ve çizimleri: Absorbsiyon sembol katsayısının yeri (sadece sıkıştırma ateşlemeli motorlar için): Elektrik güç motoru Tipi (bobinli, uyarmalı): Azamî sürekli anma gücü k) :...kw Çalışma gerilimi:...v Akü Hücre sayısı: Kütlesi:... kg Kapasitesi:... Ah (amper/saat) Yeri: Diğer motorlar veya motor birleşimleri (bu motorların aksamları ile ilgili özel bilgiler): İmalâtçı tarafından müsaade edilen soğutma sistemi sıcaklıkları Sıvı soğutma Çıkıştaki azamî sıcaklık: o C Hava soğutma Referans noktası: Referans noktasındaki azamî sıcaklık :... o C 3.6- Yağlama sistemi Sistemin tarifi: Yağ deposunun yeri (varsa): Besleme sistemi (pompalı/emme sistemine enjeksiyonlu/yakıtla karışarak vb.) 1) : Yakıtla karışık yağ Yüzdesi: Yağ soğutucusu: evet/hayır 1) Çizimi (çizimleri):... veya Markası/markaları: Tipi/tipleri: Aktarma elemanları h) 4.1- Aktarma sisteminin şeması: Tipi (mekanik, hidrolik, elektrikli vb.): Debriyaj (tipi): Vites kutusu Tipi: Otomatik/manuel 1) Seçim yöntemi: Elle/ayakla 1) 4.5- Dişli oranları N R1 R2 R3 Rt Asgarî sürekli olarak değişen aktarma Azamî sürekli olarak değişen aktarma Geri vites 51

62 N = Dişli oranı R1 = Birincil oran (motor hızının vites kutusu birincil şaftının dönüş hızına oranı). R2 = İkincil oran (vites kutusu birincil mil dönüş hızının ikincil şaft dönüş hızına oranı). R3 = Nihaî sürüş oranı (vites kutusu çıkış mil dönüş hızının tahrikli tekerleklerin dönüş hızına oranı). Rt = Toplam oran Aktarmada kullanılan elektrikli ve/veya elektronik aksamların kısa tarifi: Aracın azamî hızı (km/h) ve bu hıza hangi viteste ulaşıldığı ( 1 ): Hızölçer Markası/markaları: Tipi/tipleri: Komple sistemin fotoğrafları ve/veya çizimleri Göstergedeki hız aralığı: Hız ölçer mekanizmasının ölçme toleransı: Hız ölçerin teknik sabitesi: Sürüş mekanizmasının çalışma yöntemi ve tarifi: Sürüş mekanizmasının toplam aktarma oranı: Süspansiyon 5.1- Süspansiyon düzenine ilişkin çizim: Süspansiyonda kullanılan elektrikli ve/veya elektronik aksamların kısa tarifi: 5.2- Lâstikler (kategorisi, boyutları ve azamî yükü) ve jantlar (standart tip): Anma yuvarlanma çevresi: İmalâtçı tarafından önerilen lâstik basınçları:... kpa Lâstik/tekerlek kombinasyonu: Aracın teorik olarak azamî tasarım hızı ile uyumlu asgarî hız kategorisi sembolü: Her bir lastiğin azamî yükünde asgarî yük kapasitesi endeksi: Araca uyumlu kullanım kategorileri: Direksiyon 6.1- Direksiyon dişlisi ve kumandası Dişli tipi: Direksiyon sisteminde kullanılan elektrikli ve/veya elektronik aksamların kısa tarifi: 7- Fren 7.1- Fren tertibatının şeması: Ön ve arka frenler, diskli ve/veya tamburlu 1) Markası /markaları: Tipi/tipleri: Fren sistemi kısımlarının çizimleri Pabuçlar ve/veya yastıklar 1) Balatalar ve/veya yastıklar (markasını, malzemenin kalitesini veya marka işaretini belirtiniz) ( 1 ): Fren levyeleri ve/veya pedalları 1) : Hidrolik depolar (varsa): Diğer tertibatlar (varsa), çizim ve tarifi: Fren sisteminde kullanılan elektrikli ve/veya elektronik aksamların kısa tarifi: Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazları 8.1- Bütün cihazların listesi (sayısını, markasını (markalarını), modelini (modellerini), aksam tipi onayı işaretini (işaretlerini), ön farlar uzun huzmesinin azamî şiddetini, rengini, uygun ikaz cihazlarını belirtiniz): Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerini gösteren şema: Tehlike ikaz lâmbaları (takılmışsa): Özel araçlarla ilgili ilâve şartlar: Aydınlatma ve ışıklı sinyal sisteminde kullanılan elektrikli ve/veya elektronik aksamların kısa tarifi: Donanım 9.1- Bağlantı aksamları (varsa) Tipi: Kanca/halka/diğer ( 1 ) Bağlantı aksamlarının konumunu ve yapısını gösteren fotoğraf ve/veya çizimler: Kumandaların, ikaz cihazlarının ve göstergelerin düzeni ve tarifi: Sembollerin, kumandaların, ikaz cihazlarının ve göstergelerin düzenini gösteren fotoğrafları ve/veya çizimleri:... 52

63 9.3- Yasal olarak zorunlu yazılı uyarılar: Yasal olarak zorunlu yazılı uyarıların ve şasi numarasının yerini gösteren fotoğraf ve/veya çizimler: Yasal uyarıların resmi kısımlarını gösterir fotoğraf ve/veya çizimler (boyutlarını da belirterek) Şasi numarasının fotoğraf ve/veya çizimleri (boyutlarını da belirterek): İzinsiz kullanıma karşı önleme cihazları: Kullanılan cihazın (cihazların) tipi Kullanılan cihazın (cihazların) kısa tarifi (tarifleri) : Sesli ikaz cihazı (cihazları) Kullanılan cihazın (cihazların) ve amacının kısa tarifi: Markası/markaları: Tipi/tipleri: Tip onay işareti: Aracın yapısı ile ilgili olarak sesli ikaz cihazının(cihazlarının) yerlerini gösteren çizimler: Takma yöntemlerinin ayrıntıları, araç yapısına sesli ikaz cihazının (cihazlarının) takılacağı kısmını da içerecek şekilde: Arka tescil plâkasının yeri (gerekli ise varyantını da gösteriniz; uygun bir şekilde kullanılabilecek çizimler): Düşeye göre düzlemin eğimi:... B- SADECE IKI TEKERLEKLI MOPED VE MOTOSIKLETLERLE ILGILI BILGILER 1- Donanım 1.1- Geri görüş (dikiz) aynası (aynaları) (her bir geri görüş aynası için lütfen aşağıdaki bilgileri belirtiniz) Markası: Aksam tip onay işareti: Varyant: Aracın yapısına göre geri görüş aynasının (aynalarının) yerini (yerlerini) gösteren çizim (çizimler): Aracın geri görüş aynasının (aynalarının) takıldığı kısmı da içerecek şekilde takma tipi ile ilgili tam bilgi: Park ayağı Tipi: Merkezî ve/veya yanal 1) Aracın yapısına göre park ayağının(ayaklarının) yerini gösteren çizim: Motosiklet yolcu sepeti bağlantıları (varsa) Konumu ve yapısı ile ilgili fotoğraflar ve/veya çizimler: Yolcu el tutamağı Tipi: Kayış ve/veya kulp 1) Yerini gösteren fotoğraflar ve/veya çizimler: Pedal donanımlı mopedler için 97/24/AT, Kısım 3, Ek I, Madde 3.5 geçerliyse, emniyeti sağlamak için alınmış önlemlerin tarifi: /24/AT, Kısım 7 de belirtilen etiketin konumu ve tasarımı:... C- SADECE ÜÇ TEKERLEKLI MOPEDLER, MOTOSIKLETLER VE DÖRT TEKERLEKLI MOTOSIKLETLERLE ILGILI BILGILER 1- Boyutlar ve kütleler (mm ve kg) (gerekirse çizimlere başvurunuz) 1.1- Karoserisiz şasi imalinde uyulacak boyutlar Uzunluk: Genişlik: Yüksüz yükseklik: Ön dingil çıkıntısı: Arka dingil çıkıntısı: Karoserili araçlar için ağırlık merkezinin sınır konumu: Kütleler d) İmalâtçı tarafından beyan edilen azamî iş kapasitesi: Donanım 2.1- Karoseri Karoserinn yapısı: İç kısımların genel boyutsal düzenlemesini gösteren çizim: Dış kısımların genel boyutsal düzenlemesini gösteren çizim: Malzemeler ve imalât yöntemleri:... 53

64 Yolcu kapıları, kilitler ve menteşeler: Kapıların konfigürasyonu, boyutları, azamî açılma açısı ve açılış yönleri: Kilit ve menteşelerin ve bunların kapı üzerindeki konumlarının çizimleri: Kilit ve menteşelerin teknik tarifi: Ön cam (rüzgâr siperi) ve diğer cam yüzeyler Ön cam Kullanılan malzemeler: Diğer cam yüzeyler Kullanılan malzemeler: Ön cam sileceği (silecekleri) Ayrıntılı teknik tarifi (fotoğraflar veya çizimlerle): Rüzgâr siperi yıkama suyu Ayrıntılı teknik tarifi (fotoğraflar veya çizimlerle): Buz ve buğu giderici Ayrıntılı teknik tarifi (fotoğraflar veya çizimlerle): Geri görüş aynası (aynaları) (her bir geri görüş aynası için aşağıdaki bilgileri belirtiniz) Markası: Tip onay işareti: Varyantı: Aracın yapısına göre geri görüş aynasının (aynalarının) yerini gösteren çizim (çizimler): Araç yapısının geri görüş aynasının (aynalarının) takılacağı kısmını da içerecek şekilde takma yöntemi ile ilgili ayrıntılı bilgi: Oturma yerleri Sayısı: Konumu: R noktası koordinatları veya çizimi j) Sürücü oturma yeri: Diğer oturma yerleri: Tasarlanan oturma yeri arkalığı eğimi Sürücü oturma yerinin: Diğer oturma yerlerinin: Oturma yeri ayar aralığı (varsa) Sürücü oturma yerinin: Diğer oturma yerlerinin: Yolcu bölümü ısıtma sistemi (varsa) Isıtma sistemi motor soğutma sıvısı sıcaklığını kullanıyorsa, ısıtma sistemine göre araç tipinin özet tarifi: Isıtma sistemi sıcaklık kaynağı olarak soğutma havasını veya egzoz gazlarını kullanıyorsa ısıtma sistemine göre araç tipinin aşağıdakileri de içerecek şekilde ayrıntılı tarifi: Araç üzerinde konumunu da gösteren ısıtma sisteminin (ses sönümleme cihazlarının düzeninin) (ısı değişim noktalarının konumu dahil)) genel çizimi: Egzoz gazı ısısından faydalanan sistemlerde kullanılan eşanjörünün veya değişimin meydana geldiği kısımların (motor soğutma havasının sağladığı ısıyı kullanan ısıtma sistemlerinde) komple çizimi: Eşanjörün veya ısı değişiminin meydana geldiği kısımların et kalınlığı, kullanılan malzemeler ve yüzey karakteristikleri ile birlikte kısmî çizimi: İmalât yöntemi ve fan gibi ısıtma sisteminin diğer ana aksamları ile ilgili teknik bilgileri hakkında özellikler: Emniyet kemerleri Emniyet kemerlerinin sayısı ve konumu, bu tür donanımın takılabileceği oturma yerlerine atıf yaparak:... D/P Komple tip onay işareti Varyant (varsa) Ön oturma yerleri Arka oturma yerleri... Arka orta ve ön orta oturma yerleri... Özel cihazlar (örn. oturma yeri yükseklik ayarı, önyükleme tertibatı vb.) Bağlantılar Bağlantıların sayısı ve yeri:... 54

65 R noktası konumunu bir gösterimi ile birlikte bağlantıların gerçek, etkin yerini ve boyutlarını gösteren karoseri fotoğrafları ve/veya çizimleri:... D = Sürücü tarafı P = Ön yolcu tarafı Bağlantıların takıldığı araç yapısı kısımlarının ve bağlantıların çizimleri (kullanılan malzemenin yapısını belirterek): Araç üzerindeki bağlantıların bağlanmasına izin verilmiş kemer *) tiplerinin kısa gösterimi: 55

66 56

67 Bir bağlantısı koltuk arkalığına yapılmış veya enerji absorbe eden düzenek donanımlı özel tip kemerin tanımı... Dipnotlar: 1) Uygun olmayanı çiziniz. 2) Toleransı (toleransları) belirtiniz. a) Bir tertibat aksam tip onaylı ise, tarifi yerine o tip onayına atıf yapılabilir. Aynı şekilde, belgeye eklenmiş bir aksamın yapısı diyagramlardan veya çizimlerden net olarak anlaşılıyorsa, açıklamaya gerek yoktur. Fotoğraf veya çizim eklenmesi gerektiğinde her bir başlık için karşılık gelen Eklerin numarasını belirtiniz. b) Kullanıldığında, tanıtım vasıtaları sadece araçlar, ayrı teknik üniteler veya aksam tip onay ile ilgili ayrı yönetmeliğin kapsamına giren aksamlar üzerinde görülebilir. Tip tanıtım yöntemi bu bilgi dokümanında atıf yapılan araç/ayrı teknik ünite/aksamın tiplerinin tarifi ile ilgili olmayan karakterler içerirse, bu karakterler bilgi dokümanı üzerinde? ile değiştirilir. (örn. ABC??123??). c) 2002/24/AT nin 2 nci maddesinde atıf yapıldığı şekilde aşağıdaki kategorilere göre sınıflandırma - İki tekerlekli moped (L1e) - Üç tekerlekli moped (L2e) - Motosiklet (L3e) - Yan yolcu sepetli motosikletler (L4e) - Üç tekerlekli motosikletler (L5e) - Hafif dört tekerlekliler (L6e) /24/AT nin 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasının (b) bendinde atıf yapıldığı gibi, hafif dört tekerleklilerin dışındaki dört tekerlekliler (L7e) d) 1. Yüksüz kütle: Normal kullanıma hazır ve aşağıdaki şekilde donatılmış aracın kütlesi: - Sadece düşünülen normal kullanım için gerekli ilâve donanım, - İmalâtçı tarafından sağlanan aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazları da dahil komple elektrik donanımı, - Aracın yüksüz kütlenin ölçüldüğü yasalarca gerekli kılınan alet ve cihazlar, - Aracın bütün kısımlarının uygun bir şekilde çalışmasını temin edecek uygun miktarda sıvılar, NB: Yakıt ve yakıt/yağ karışımı ölçüme dahil değildir, ancak akü asidi, hidrolik sıvı, soğutma sıvısı ve motor yağı gibi bileşikler dahil edilmelidir. 2. Hareket hâlindeki kütle: Aşağıda belirtilen aksamların kütlelerinin ilâve edildiği yüksüz kütle: - Yakıt: Yakıt tankı imalâtçı tarafından belirtilen kapasitesinin en az %90 ı oranında dolu iken, - Normal çalışma için gerekli olanlara ilâve olarak imalâtçı tarafından normal olarak sağlanan ilâve donanım (alet çantası, bagaj taşıyıcı, rüzgâr koruyucu, koruyucu teçhizat vb.). NB: Yakıt/yağ karışımı ile çalışan bir araç durumunda: a) Yakıt ile yağ önceden karıştırılmışsa, yakıt sözcüğü yakıt ile yağın bu tip bir ön karışımı anlamında değerlendirilmelidir, b) Yakıt ile yağ ayrı konuluyorsa, yakıt sözcüğü sadece benzin anlamında değerlendirilmelidir. Bu durumda, yağ yüksüz kütle ölçümüne zaten dâhil edilmiştir. 3. Teknik olarak müsaade edilen azamî kütle: Malzemelerin mukavemeti, lâstiklerin yükleme kapasitesi gibi faktörleri de dikkate alarak, belirli çalışma şartları için imalâtçı tarafından hesaplanan kütle. 4. İmalâtçı tarafından beyan edilen azamî taşıma kapasitesi: 2. Bölümde tanımlanan sürücülü kütlenin, 3. Bölümde tarif edilen kütleden çıkarılmasıyla elde edilen yük. 5. Sürücü kütlesi ortalama 75 kg olarak alınmıştır. e) Geleneksel olmayan motor ve sistemler takıldığında, bu madde başlığı altında atıf yapılana eş değer bilgi imalâtçı tarafından sağlanmalıdır. f) Bu rakam bir milimetrenin onda birine en yakın rakam olmalıdır. g) Bu değer = ile hesaplanarak en yakın cm 3 değerine yuvarlatılmalıdır. h) İstenen bilgi muhtemel bir varyant için sağlanmalıdır. i) 2002/24/AT nin 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen sınır değerler aşılmamak kaydıyla, %5 toleransa izin verilir. 57

68 j) R noktası veya oturma yeri referans noktası imalâtçı tarafından beyan edilen ve aşağıdaki şekilde belirtilen referans noktası anlamındadır: - Aracın yapısına göre özel koordinatlara sahip, - En düşük normal sürüş kullanma konumunda ve sağlanan her oturma yeri için araç imalâtçı tarafından belirtilen en geri konumda kalça/baldırların dönüş noktasının (H noktası) teorik konumuna karşılık gelir. - H noktası, üç boyutlu referans sistemi veya H noktası nın belirleme işlemleri ile tayin edilemeyen ön oturma yerleri dışındaki her bir oturma yeri için, yetkili kuruluşlarca istenildiği takdirde, referans olarak alınabilecek referans noktası anlamındadır. k) İlgili yönetmelik yürürlüğe girene kadar, bu rakam Uluslararası Standart CEI/IEC (10.2, ) e göre belirtilmelidir. Kısım 2 Ayrı yönetmelik onay numaraları Aşağıdaki bilgiler, mevcut sistem, ayrı teknik ünite veya aksam onayları bakımından tip onayı verilecek araç üzerinde sağlanmalıdır *). Başlık Yönetmelik No Kapsam Kapsanan No. Konu Onay No 1) genişletme tarihi varyantlar ve versiyonlar 18 95/1/AT Motorun azamî torku ve azamî net gücü 19 97/24/AT (Kısım 7) Moped ve motosikletler için kurcalamaya karşı tedbirler 20 97/24/AT (Kısım Yakıt tankı 6) 25 95/1/AT Aracın azamî tasarım hızı 26 93/93/AT Kütleler ve boyutlar 27 97/24/AT (K10) Römork bağlantı tertibatları 28 97/24/AT (K5) Hava kirliliğine karşı tedbirler 29 97/24/AT (K1) Lâstikler 31 93/14/AT Fren sistemi /67/AT İki veya üç tekerlekli motorlu araçlara aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi 33 97/24/AT (K2) Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazları 34 93/30/AT Sesli ikaz cihazları /62/AT İki veya üç tekerlekli motorlu araçların arka tescil plakasının takılma yeri 36 97/24/AT (K8) Elektromanyetik uyumluluk 37 97/24/AT (K9) Ses seviyesi ve egzoz sistemi 38 97/24/AT (K4) Geri görüş (dikiz) aynaları 39 97/24/AT (K3) Dış aydınlatmalar /78/AT İki tekerlekli motorlu araçların park ayağı 41 93/33/AT Aracın izinsiz kullanımını önleyecek cihazlar 42 97/24/AT (K12) Pencereler, ön cam silecekleri, ön cam yıkayıcılar vb /79/AT İki tekerlekli motorlu araçların yolcu el tutamakları 44 97/24/AT (K11) Emniyet kemerleri ve emniyet kemeri bağlantı noktaları /7/AT Hızölçer /80/AT İki veya üç tekerlekli motorlu araçların kumandaları, ikazları ve göstergelerinin tanıtımı 58

69 /139/AT İki veya üç tekerlekli motorlu araçlar için zorunlu işaretlemeler 1) Ek V te örnekler verilmiştir. *) Komple araç tip onayının verilmesi için yapılan inceleme veya deneyde kapsanacak olan sistem, ayrı teknik ünite veya aksamlar için bilgiye gerek yoktur. Not- Başlık numaraları Ek I e uygun olarak sıralanmıştır (istenilen şartlar listesi). 59

70 Ek V/B1 MÜNFERİT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ ÖRNEĞİ T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü (veya Bakanlığın bu belgeyi vermek üzere görevlendirdiği kurumun adı) AİTM MÜNFERİT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ (MOTOSİKLET ve MOPEDLER İÇİN) Aşağıda özellikleri belirtilen yerli/ithal (1) imal/tadil (1) edilmiş olduğunu beyan ederim. aracın Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliklere uygun olarak Araç tadil edilmişse yapılan tadilatın kısa tarifi:.. Etkilenen aksam sistem ve teknik üniteler: Teknik Hizmetler Kuruluşlarında yaptırılan deneylerin raporları eklidir. Yetkili Teknik Sorumlu Yetki Belge No Adı Soyadı İmzası Tarih: Araç projesine uygun olarak imal /tadil edilmiştir(2). İmalatı /tadilatı yapan firma sorumlusu: Adı Soyadı İmza Firma kaşesi - Başvuru konusu imalat/tadilat kapsamında yapılan projenin ilgili yönetmeliklere uygunluğu kontrol edilerek onaylanmıştır. (1) - Aracın projeye uygun olarak imal/tadil (1) edildiği kontrolü kurumumuzca yapılmıştır, (1) - Aracın projeye uygun olarak imal/tadil (1) edildiği kontrolü bir muayene istasyonu tarafından yapılmalıdır. (1) ONAYLAYAN KURUM Tarih: Sayı: İmza: 0.1 Markası:..(imalâtçının ticarî adı) 0.2 Tipi: Varyantı (1) : Versiyonu (1) : Ticarî adı (adları) (uygun olduğunda): Araç kategorisi (2) : /24/AT nin Kısım 7 sine göre araç kategorisi (uygulanabildiğinde): A/B/C/D (3) 0.5 İmalâtçının adı ve adresi: Yasal olarak zorunlu plâkanın yeri (4) :... Araç tanıtım numarası: Araç tanıtım numarasının şasi üzerindeki yeri (4) :.. - AT tip onay numarası: Onay tarihi: Araç, hız göstergelerinde metrik/ingiliz birim sistemi (3) kullanan ve sağdan/soldan trafik (3) için ilâve onay gerektirmeksizin kalıcı olarak tescil edilebilir. (Yer) (Tarih) (İmza) (Konumu) 60

71 Sayfa 2 İlâve bilgiler 1. Dingil sayısı:...ve tekerlek sayısı: Dingil mesafesi: mm 6.1 Uzunluk: mm 7.1 Genişlik:...mm 8 Yükseklik:. mm 12.1 Aracın çalışır durumdaki kütlesi (karoseri ile birlikte):... kg 12.2 Aracın yüksüz kütlesi:...kg 14.1 Teknik olarak müsaade edilen azamî yüklü kütle:.... kg 14.2 Bu kütlenin dingiller arası dağılımı: kg kg 14.3 Her bir dingil üzerinde teknik olarak müsaade edilen kütle: kg kg 17 Römorkun azamî kütlesi: (frenli)... kg (frensiz):......kg 19.1 Römorkun bağlantı noktasında azamî düşey yük:... kg 20 Motor imalâtçısı: Motor üzerinde işaretlenmiş motor tipi: Motor numarası: Çalışma prensibi: (elektrikli/kıvılcım ateşlemeli/sıkıştırma ateşlemeli, dört/iki zamanlı) (3) 23 Silindirlerin sayısı ve düzeni: (5) 24 Silindir hacmi:.....cm3 25 Yakıt: (6) 26 Azamî net güç veya azamî sürekli beyan edilen güç (hangisi uygunsa):... devir/dakikada.....kw 26.1 Oran: Azamî net güç veya azamî sürekli beyan edilen güç/çalışır durumdaki aracın kütlesi:....kw/kg 28 Vites kutusu (tipi):.... (7) 29 Vites tahvil oranları: Lâstik ebat gösterimi: Dingil 1:..... Dingil 2:.. 37 Karoseri: Evet/hayır (3) 41 Kapıların sayısı ve yerleşim biçimi (8)(9) : Oturma yerlerinin sayısı ve konumları (10) : Bağlantı cihazının onay işareti; varsa: Azamî hız: km/h 45 Ses seviyesi (11) :.... Dururken: Motor devri:.... d/d de:... db(a) Hareket hâlinde:... db(a) 46 Egzoz emisyonları (11) : Tip I deneyi: CO:... g/km, HC:... g/km, NOx... g/km, HC + NOx:... g/km. Tip II deneyi: mopetler için: CO:... g/dakika, HC:......g/dakika Motosiklet ve üç tekerlekli motosikletler için: CO:... % hacim Sıkıştırma ateşlemeli bir motorun neden olduğu gözle görünür hava kirliliği: - Absorbsiyon katsayısının düzeltilmiş değeri:... m-1 47 Notlar: 48 Muafiyetler: Dipnotlar 1) Aynı zamanda nümerik veya birleşik rakam/harf tanıtım kodunu gösterir. Bu kod, bir varyant veya versiyon için sırasıyla 25 veya 35 den fazla karakteri içermemelidir. 2) Ek II dip not c deki kategorilere uygun sınıflandırma. 3) Uygun olmayanı çiziniz. 4) Aşağıdaki kodlarla yerini gösteriniz: R: Aracın sağ tarafı. C: Aracın merkezi. L: Aracın sol tarafı. x: En öndeki dingilden yatay mesafe (mm) ön dingilin daha önündeyse, rakamın önüne - işareti konulmalıdır. y: Aracın boylamasına merkezi hattından yatay mesafe (mm) z: Yerden uzaklık (mm) r/o: İşarete erişim için sökülmesi veya açılması gereken kısımlar. Bir motosikletin gidonunun (headpipe) sağ tarafına ön dingilin 500 mm arkasına, merkez hattından 30 mm mesafede ve 1100 mm yükseklikte yerleştirilmiş VIN (Araç Tanıtım Numarası) plâkası için bir örnek: 61

72 R, x500, y30, z1100 Dört tekerlekli bir motosiklette aracın sağ tarafına, ön dingilin 100 mm ilerisinde, aracın boylamasına merkez hattından 950 mm mesafede ve 700 mm yüksekliğe, ön kaputun altına yerleştirilmiş VIN plâkası için bir örnek: R, x-100, y950, z700 (r/o) 5) Silindirlerin düzenini aşağıdaki kodları kullanarak belirtiniz: LI: Sıra tipi motor V: V motor O: Karşıt pistonlu motor S: Tek silindirli motor 6) Yakıt tipini aşağıdaki kodları kullanarak belirtiniz: P: Benzin D: Dizel M: Karışım LPG: Sıvılaştırılmış petrol gazı O: Diğer 7) M: Manuel A: Otomatik 8) Karoserili araçlar için. 9) Tertibi aşağıdaki kodları kullanarak belirtiniz: R: Aracın sağ tarafı L: Aracın sol tarafı F: Aracın ön tarafı RE: Aracın arka tarafı 2 sol ve 1 sağ kapısı olan bir araç için örnek: 2L, 1R 10) Konumları aşağıdaki kodları kullanarak belirtiniz: rx: Sıra numarası R: Aracın sağ tarafı C: Aracın ortası L: Aracın sol tarafı 1 sağda 1 solda iki adet oturma yeri olan bir ön sırası ve 1 sağda, 1 solda ve 1 de ortada olmak üzere 3 oturma yeri olan ikinci sırası bulunan bir araç için örnek: r1: 1R,1L r2: 1R,1C,1L 11) Esas yönetmeliğin ve onay işlemi için kullanılabilen en son olarak değiştirilmiş yönetmeliğin numarası. İki veya daha fazla uygulama seviyeli bir yönetmelik durumunda, uygulama seviyesini de belirtiniz. B. Tipi onaylanmış tip serilerine orijinal bir donanım olarak takılmayan her bir ayrı teknik ünite veya aksam ile birlikte bulunacak uygunluk belgesi (örnek) Aşağıda imzası olan ben (soyadı ve adı) (ayrı teknik ünite veya aksam)ın 1. Markası: 2. Tipi: 3. Tip seri numarası: onaylanmış tipe uygun olduğunu belge ile onaylarım... de tarihinde...tarafından.no lu aksam tip onay belgesinde ve.bilgi dokümanında tanımlanan onaylanmış tipe uygun olduğunu belge ile onaylarım.. de / /. tarihinde yapılmıştır. (İmza) (Firmadaki konumu) 62

73 Ek V/C TARIM VEYA ORMAN TRAKTÖRLERİ ÖRNEK TANITIM BİLDİRİMİ (BİLGİ DOKÜMANI) (Yönetmelikte ve ayrı Yönetmeliklerde belirtilen bilgi dokümanlarının hepsi sadece bu ayrıntılı listedeki özetleri içermeli ve diğerlerinden farklı olarak kendi numaralandırma sistemini kullanmalıdır.) Not: TORTOY da bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki hükümler esas alınır. Aşağıdaki doküman, uygulanabilirse üç kopya olarak sağlanmalı ve içindekiler listesini içermelidir. İhtiyaç duyulan herhangi bir çizim, A4 formatında veya bu formata katlanmış olarak uygun bir ölçekte ve yeterli ayrıntı ile sağlanmalıdır. Varsa, fotoğraflar yeterli ayrıntıyı göstermelidir. ÖRNEK A Ayrıntılı liste Örnek A, ayrı bir Yönetmeliğe uygun olarak yayınlanan bir tip onay belgesinin veya aksam tip onay belgesinin yokluğunda kullanılmalıdır. 0- GENEL 0.1- Marka/markalar (imalatçısı tarafından kaydettirilen ticari işareti): 0.2- Tip (herhangi bir varyant veya versiyon belirtilir): Ticari isim(ler) (uygunsa): 0.3- Traktör üzerine işaretlenmişse, tipin belirtilme şekli: İmalatçının plakası (takılma yeri ve yöntemi): Şasi tanıtım numarası (yeri): 0.4- Traktörün kategorisi( 4 ): 0.5- İmalatçının adı ve adresi: 0.6- Resmi plakaların takılma yöntem ve yeri ile yazı muhteviyatı (fotoğraflar veya çizimler): 0.7- Sistemler, elemanlar ve ayrı teknik üniteler üzerindeki AT tip onay işaretlerinin yeri ve bunun takılma yöntemi: Montaj fabrikasının(larının) adı(ları) ve adresi(leri): 1- TRAKTÖRÜN GENEL YAPIM KARAKTERİSTİKLERİ (temsil eden taşıtın ¾ ön ve ¾ arka fotoğraflarını veya çizimlerini ve komple traktörün boyutlandırılmış bir çizimini ekleyiniz) 1.1- Dingil ve tekerleklerin sayısı: İkiz tekerlekli dingillerin sayı ve konumu (varsa): Yönlendirilen dingillerin sayısı: Tahrikli dingiller (sayısı, konumu, bağlantısı): Fren dingilleri (sayısı, konumu): 1.2. Motorun konumu ve yerleştirilmesi: 1.3- Yönlendirilen tekerleğin konumu: sağ/sol/merkez ( 1 ) 1.4- Geri dönebilen sürüş konumu: evet/hayır ( 1 ) 1.5- Şasi: omurga/yan elemanları ile birlikte şasi/mafsallı şasi/diğerleri( 1 ) 1.6- Sağdan/soldan ( 1 ) sürüş için tasarımlanmış traktör: 2- KÜTLE VE BOYUTLAR ( 5 ) (kg ve mm olarak) (Uygulanabildiğinde çizimlere başvurunuz) 2.1- Yüksüz kütle(ler) Çalışır durumdaki traktörnin yüksüz durumdaki kütlesi(leri) ( 15 ) (çeşitli ayrı Yönetmelikler için referans noktası olarak hizmet eden) (isteğe bağlı aksesuarlar hariç, fakat soğutucu, yağlar, yakıt, avadanlıklar ve sürücü dahil devrilmeyi önleyici yapıyı içeren) ( 6 ): - En büyük: - En küçük: Belirtilen kütlenin(lerin) dingiller arasında dağılımı: 2.2- İmalatçı tarafından belirtilen en büyük kütle(ler): Lastik özelliğine göre traktörnin en büyük yüklü kütlesi(leri): Belirtilen kütlenin(lerin) dingiller arasında dağılımı: Belirtilen kütlenin(lerin) dingiller arasındaki dağılımındaki sınırlar (ön ve arka dingilde yüzde olarak en küçük sınırları belirtiniz) 63

74 Kütle/kütleler ve lastik/lastikler: Dingil No Lastikler (boyutlar) Yük kapasitesi 64 Her dingildeki teknik olarak müsaade edilen en büyük kütle Bağlantı noktasında müsaade edilen en büyük düşey yük ( * ) ( * ) Statik şartlar altında bağlantının referans merkezine iletilen yük En büyük yük ( 15 ): 2.3- Dengeleme kütleleri (toplam ağırlık, malzeme, parça sayısı): Belirtilen kütlenin(lerin) dingiller arasında dağılımı: 2.4- Teknik olarak izin verilen çekilebilir kütle/kütleler: Frenlersiz çekilebilir kütle: Bağımsız olarak frenli çekilebilir kütle: Atalet frenli çekilebilir kütle: Hidrolik veya pnömatik frenleme ile donatıldığında çekilebilir kütle: Römork frenlemenin her yapısı için traktör-römork birleşiminin teknik olarak müsaade edilen toplam kütlesi/kütleleri: Bağlantı noktasının konumu: Yerden yükseklik: En büyük: En küçük: Arka dingili ekseninden geçen düşey düzlemden mesafe: 2.5- Dingil mesafesi ( 7 ): 2.6- Her bir dingilin en fazla ve en az iz genişliği (normal olarak takılmış tek veya ikiz tekerleklerin simetri düzlemleri arasından ölçülen) (İmalatçı tarafından belirtilmelidir)( 8 ): 2.7- Bağlantı ünitesini de içerecek şekilde traktörnin toplam boyutları Yolda kullanım uzunluğu( 9 ): - En büyük: - En küçük: Yolda kullanım genişliği( 10 ): - En büyük: - En küçük: Yolda kullanım yüksekliği( 11 ): - En büyük: - En küçük: Ön dingil çıkıntısı( 11 ): - En büyük: - En küçük: Arka dingil çıkıntısı( 11 ): - En büyük: - En küçük: Yolda kullanım yüksekliği( 11 ): - En büyük: - En küçük: 3 - MOTOR 3.1- Kısım 1-Genel Ana motor/motor tipi ( 1 )( 20 ) İmalatçının kayıtlı ticari markası/markaları: Ana motor ve (varsa) motor ya da motorlar ailesinin tipi ve ticari açıklaması( 1 ): Motor ya da motorlar üzerine işaretlenmişse, tipin belirtilme şekli ve takılma yöntemi: Motor tipi belirtme karakterlerinin yeri, belirtilme şekli ve takılma yöntemi: Aktif onay numarasının yeri ve takılma şekli: İmalatçının adı ve adresi: Montaj fabrikalarının adresleri: Çalışma prensibi: - kıvılcım/sıkıştırma ateşlemeli ( 1 ) - direkt/indirekt püskürtme ( 1 ) - iki/dört stroklu ( 1 ) Yakıt: dizel/benzin/lpg/diğer ( 1 ) 3.2- Kısım 2-Motor tipi

75 Motor tipinin temel karakteristikleri Sıkıştırma ateşlemeli motorun tarifi İmalatçı: İmalatçı tarafından takılan motor tipi: Çalışma prensibi: dört/iki strok ( 1 ) Delik: mm Strok: mm Silindirlerin sayısı ve yerleşimi: Motor hacmi: cm Motor devri: min En büyük tork: min Sıkıştırma oranı ( 2 ): Yanma sistemi: Yanma odasının ve piston kafasının çizim/çizimleri: Emme ve egzoz borularının en küçük kesiti: Soğutma sistemi Sıvı Sıvının tipi: Devirdaim pompası(ları): var/yok ( 1 ) Karakteristikleri veya markası/markaları ve tipi/tipleri (varsa): Tahrik oranı/oranları (varsa): Hava Üfleyici: var/yok ( 1 ) Karakteristikleri veya markası/markaları ve tipi/tipleri (varsa): Tahrik oranı/ları (varsa): İmalatçı tarafından belirtilen sıcaklık: Sıvı soğutma: en yüksek çıkış sıcaklığı:.. K Hava soğutma: referans noktası:.. Referans noktasındaki en yüksek sıcaklık:....k Giriş ara soğutucunun çıkış noktasındaki en yüksek besleme sıcaklığı: K Egzoz manifoldunun çıkış flanşlarına bitişik egzoz borularında egzoz gazlarının en yüksek sıcaklığı: K Yağın sıcaklığı: en düşük: K, en yüksek K Aşırı doldurucu: var/yok ( 1 ) Markası: Tipi: Sistemin tarifi (örneğin en yüksek basınç, tahliye valfi, varsa): Ara soğutucu: var/yok ( 1 ) Emme sistemi: beyan edilen motor hızında ve tam motor yükünde en yüksek müsaade edilen giriş basıncı düşümü:. kpa Egzoz sistemi: beyan edilen motor hızında ve tam motor yükünde en yüksek müsaade edilen arka basınç:. kpa İlave kirlenmeyi önleyici tertibatlar (varsa ve başka bir başlık altında değilse): Tarifi ve/veya diyagramları: Yakıt besleme Besleme pompası Basınç ( 2 ) veya karakteristik diyagramı: Enjeksiyon sistemi Pompa Marka/markalar: Tip/tipler: min -1 (beyan edilen) ve. min -1 (en büyük tork)un beyan edilen pompa hızında her püskürtmede veya her çevrimde sırasıyla dağıtım mm 3 ( 2 ) veya diyagram. Kullanılan yöntemi belirtiniz: motor üzerinde/deney tezgahı üzerinde ( 1 ) Püskürtme avansı Püskürtme avans eğrisi ( 2 ): Zamanlama ( 2 ): Enjeksiyon boruları Uzunluk(lar): mm İç çap:... mm Enjektör(ler) Marka/markalar: Tip/tipler.. 65

76 Başlangıç basıncı ( 2 ) veya diyagram ( 1 ): Düzenleyici Marka/markalar: Tip/tipler: Tam yük altında keme başlangıç hızı( 2 ): mm En yüksek yüksüz hız ( 2 ):.. mm Rölanti hızı ( 2 ): mm Soğuk çalıştırma sistemi Marka/markalar: Tip/tipler Açıklama: Valf zamanlaması Üst ölü nokta veya eşdeğer karakteristiklere göre en büyük valf yükselmesi ve açma ve kapama açıları: Referans açıklıkları ve /veya ayarlama aralığı ( 1 ) Elektronik kumanda fonksiyonları Motor elektronik kumanda sistemlerine sahipse, ilgili performans verileri sağlanmalı ve özellikle: Marka: Tip: Parça numarası: Elektronik kumanda ünitesinin yeri: Bulunan parçalar: Kumanda edilen parçalar: Kısım 3- Sıkıştırma ateşlemeli motor grubu Motor grubunun temel karakteristikleri Aileyi oluşturan motor tiplerinin listesi Motor grubunun adı: Motor tipinin grup içerisindeki özellikleri: Motor tipleri Silindir sayısı Anma devir sayısı (min -1 ) Anma devir sayısında strok başına yakıt girişi (mm 3 ) Net beyan edilen güç (kw) En büyük tork (min -1 ) En büyük torkta strok başına yakıt girişi (mm 3 ) En büyük tork (N.m) Rölanti hızı (min -1 ) Temsil eden motorun yüzdesi olarak silindir kapasitesi Temsil eden motor Kısım 4-Grup içindeki motor tipi Gruptaki temsil eden motor tipinin temel özellikleri ( 20 ) Sıkıştırma ateşlemeli motorun tarifi İmalatçı: İmalatçı tarafından belirtilen motor tipi: Dört/iki-strok ( 1 ) Delik:... mm Strok:... mm Silindirlerin sayısı ve yerleşimi: Motor hacmi:... cm Motor devir sayısı:... min En büyük torkta motor hızı: min Sıkıştırma oranı ( 2 ): Yanma sistemi: Piston başı ve yanma odasının çizimi(leri) Emme ve egzoz borularının kanallarının en küçük kesiti: Soğutma sistemi: Sıvı : Sıvı tipi:... 66

77 Devirdaim pompası(ları): var/yok ( 1 ) Karakteristikler veya marka/markalar ve tip/tipler (varsa): Tahrik oranı(ları) (varsa): Hava Üfleyici: var/yok ( 1 ) Karakteristikler veya marka/markalar ve tip/tipler (varsa): Tahrik oranı(ları) (varsa): İmalatçısı tarafından belirtilen sıcaklık: Sıvı soğutmalı: en yüksek çıkış sıcaklığı:. K Hava soğutmalı: Referans noktası:... Referans noktasındaki en yüksek sıcaklık: K Girişteki ara soğutucunun çıkış noktasındaki en yüksek hava besleme sıcaklığı:... K Egzoz manifoldunun çıkış flanşlarına bitişik egzoz borularındaki egzoz gazlarının en yüksek sıcaklığı:.... K Yağın sıcaklığı: en düşük: K, en yüksek: K Aşırı doldurucu: var/yok ( 1 ) Marka: Tip: Sistemin tarifi (örneğin en yüksek basınç, boşaltma valfi, uygulanabildiğinde): Ara soğutucu: var/yok ( 1 ) Emme sistemi: beyan edilen motor hızındaki en yüksek müsaade edilen giriş basınç düşümü:... kpa Egzoz sistemi: beyan edilen motor hızındaki en yüksek müsaade edilen arka basınç... kpa Kirliliği önleyici ilave tertibatlar (varsa, ve başka bir başlık altında belirtilmediyse) Tarifi ve/veya ( 1 ) diyagram(lar): Yakıt beslemesi Besleme pompası Basınç ( 2 ) veya karakteristik diyagram:. kpa Püskürtme sistemi Pompa Marka/markalar: Tip (ler): min -1 (beyan edilen) ve. min -1 (en büyük tork)un beyan edilen pompa hızında her püskürtmede veya her çevrimde sırasıyla dağıtım mm 3 ( 2 ) veya diyagram. Kullanılan yöntemi belirtiniz: motor üzerinde/deney tezgahı üzerinde ( 1 ) Püskürtme avansı: Püskürtme avans eğrisi ( 2 ): Zamanlama ( 2 ): Püskürtme boruları Uzunlu(lar): mm İç çap:.. mm Enjektör (ler): Marka/markalar: Tip/tipler: Başlangıç basıncı ( 2 ) veya diyagram: Düzenleyici Marka/markalar: Tip/tipler: Tam yük altında kesme başlangıç hızı ( 2 ):.. min En büyük yüksüz hız ( 2 ):.. min Rölanti hızı ( 2 ):.. min Soğuk çalıştırma sistemi Marka/markalar: Tip/tipler: Açıklama: Valf zamanlaması Üst ölü noktaya göre en büyük valf yüksekliği ve açma ve kapama açıları veya eşdeğer karakteristikler: Referans açıklıkları ve/veya ayarlama mesafesi ( 1 ): Elektronik kumanda fonksiyonları Motorun elektronik kumanda fonksiyonları varsa, performans ile ilgili doküman sağlanmalı ve özellikle: Marka:.. 67

78 Tip: Parça numarası: Elektronik kumanda ünitesinin yeri Bulunan parçalar: Kumanda edilen parçalar: Yakıt deposu/depoları Sayısı, kapasitesi, malzemesi: Deponun/depoların konumunu belirten çizim, fotoğraf veya açıklama: Yedek yakıt deposu(ları) Sayısı, kapasitesi, malzemesi: Deponun/depoların konumunu belirten çizim, fotoğraf veya açıklama: 3.6- Standard ayarda. min - 1 de beyan edilen güç:.kw 20/6/2007 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Karayolu Dışında Kullanılan Hareketli Makinalara Takılan İçten Yanmalı Motorlardan Çıkan Gazlara ve Partikül Halindeki Kirleticilere Karşı Alınacak Tedbirler İle İlgili Tip Onayı ne (97/68/AT) uygun olarak Yardımcı kuvvet prizinde (PTO) güç, (OECD veya ISO un kod 1 veya 2 sine uygun olarak), varsa, beyan edilen hızda(larda) Beyan edilen hız PTO (min -1 ) Karşılık gelen motor hızı (min -1 ) Güç (kw) min -1 de en büyük tork: N.m (97/68/AT ne göre) 3.8- Diğer çekme motorları (kıvılcım ateşlemeli, v.b.), veya birleşimleri (parçaların karakteristikleri): Hava filtresi Marka/markalar: Tip/tipler: En büyük güçteki ortalama basınç düşümü ( 2 ):. kpa Egzoz sistemi Tarif ve diyagramlar: Marka/markalar: Tip/tipler: Elektrik sistemi Anma gerilimi, pozitif /negatif topraklama ( 1 ). V Jeneratör Tip: Beyan edilen güç: VA 4- AKTARMA ( 15 ) 4.1-Aktarma sisteminin diyagramı: 4.2-Tip (mekanik, hidrolik, elektrik, v.b.): Elektriksel/elektronik parçaların kısa tarifi (varsa): Motor volanının atalet momenti: Vitese takılı olmadığında ilave atalet momenti: Kavrama (tip) (varsa): En büyük tork değişimi (varsa): 4.5-Vites kutusu (tip, direkt vites, kumanda yöntemi) (varsa): Yardımcı vites kutusu varken veya yokken dişli oranları (varsa) ( 16 ): Vites CVT (*) için en büyük CVT (*) için en küçük Geri 1 Vites kutusu oranı Yardımcı vites kutusu oranı(ları) Son tahrik oranı Toplam dişli oranı 68

79 ( * ) Sürekli değişebilen aktarma Tahrikli dingillerdeki lastiklerin en büyük boyutları: En büyük viteste hesaplanan en büyük traktör tasarım hızı (hesaplamada kullanılan faktörleri gösteriniz):. km/h Ölçülen en büyük hız:. km/h 4.8- Bir tam dönüye karşılık gelen tahrikli tekerleklerin gerçek ileri hareketi: 4.9- Hız düzenleyici: var/yok ( 1 ) Açıklama: Hızölçer, takometre ve zaman ölçer (takılıysa) Hızölçer (takılıysa) Çalışma yöntemi ve tahrik mekanizmasının tarifi: Cihaz sabiti: Ölçme mekanizmasının toleransı: Toplam aktarma oranı: Cihaz kadranının veya diğer okuma şekillerinin tasarımı: Elektriksel/elektronik parçaların kısa tarifi: Takometre ve zaman ölçer (takılıysa): var/yok ( 1 ) Diferansiyel kilit (takılıysa): var/yok ( 1 ) Güç çıkışı (ları) (dakikadaki devir sayısı ve bunun motorunkine oranı) (sayı, tip ve konum) Ana güç çıkışı(ları): Diğeri(leri): Güç çıkış koruyucusu(ları) (tarifi, boyutları, fotoğrafları): Motor parçalarının, çıkıntı yapan parçaların ve tekerleklerin korunması (tarifler, çizimler, şemalar, fotoğraflar) Tek yüzey koruma: Çoklu yüzey koruma: Toplam enkapsülasyonla koruma: Elektriksel/elektronik parçaların kısa açıklaması (varsa):.. 5- AKSLAR 5.1- Her bir aksın tarifi: Marka (uygunsa): Tip (uygunsa): 6- SUSPANSİYON (uygunsa) 6.1- Uç (en büyük-en küçük) lastik/tekerlek birleşimlerinin (varsa) (boyutlar, karakteristikler, yol kullanımı için şişirme basıncı, en büyük müsaade edilen yük, tekerlek boyutları ve ön/arka birleşimler): Her bir dingil veya tekerlek için suspansiyonun tipi (varsa): Seviye ayarı: var/yok/isteğe bağlı ( 1 ) Elektriksel/elektronik parçaların kısa açıklaması (varsa): Diğer cihazlar (varsa):. 7- YÖNLENDİRME (açıklayıcı diyagram) 7.1- Yönlendirme kategorisi: elle/güç-yardımlı/yardımcı yönlenlendirme ( 1 ) Geri dönebilen sürüş konumu (tarif): 7.2- Aktarma ve kumanda Yönlendirme aktarımının tipi (ön ve geri için belirtiniz, uygulanabilirse): Tekerleklere bağlantı (mekanik kısımların dışında kalanları kapsayacak şekilde; ön ve geri için belirtiniz, uygulanabilirse): Elektrik/elektronik parçaların kısa tarifi (varsa): Güç yardımının yöntemi, varsa: İşlemin yöntem ve diyagramı, marka/markalar ve tip/tipler: Yönlendirme hareketini etkileyen çeşitli tertibatların traktör üzerindeki konumunu gösteren, bir bütün olarak yönlendirme donanımının diyagramı: Yönlendirme kumandasının(larının) şematik diyagramı(ları): Yönlendirme kumandasının ayarlama mesafesi ve yöntemi, varsa: Tekerleklerin en büyük dönme açısı (takılıysa): Sağa:.. derece direksiyonun dönü sayısı: Sola: derece direksiyonun dönü sayısı: 7.4- En küçük dönme dairesi (fren yapmaksızın) ( 17 ): Sağa: mm Sola:. mm 7.5- Yönlendirme kumandasının ayarlama yöntemi (uygulanabilirse): 7.6- Elektrik/elektronik parçaların kısa tarifi (varsa): 8- FRENLER (bütün şemalar ve çalışma şeması) 69

80 8.1- Servis fren sistemi: Yardımcı fren sistemi (varsa): Park frenleri: İlave herhangi bir frenleme tertibatı(ları) (ve özellikle geciktirici): 8.5-Kilitlenmeyi önleyici fren sistemli traktörler için, sistemin çalışmasının tarifi (tüm elektronik kısımları içerecek şekilde), elektrik blok diyakgramı, hidrolik veya pnömatik çevrim planı: 8.6-Düzgün olarak tanımlanmış fren sistemi parçalarının listesi: 8.7-Fren dingilleri üzerinde müsaade edilen en büyük lastik boyutları:. 8.8-Fren sisteminin hesabı (tekerleklerin çevresindeki toplam frenleme kuvvetlerinin fren kontrolüne uygulanan kuvvete oranının tayini): Sağ ve sol frenleme kumandalarının kilitlenmesi: 8.10-Dış enerji kaynağı(ları) (varsa) Karakteristikleri, enerji rezevuarlarının kapasitesi, en büyük ve en küçük basınç, kumanda paneli üzerindeki basınç göstergesi ve en büyük-en küçük basınç ikaz cihazları,, basınç teçhizatı ile ilgili hükümlere uygun olarak vakum rezervuarları ve besleme valfleri, besleme kompresörleri): Römork frenleme tertibatları ile donatılmış traktörler Römork-frenini harekete geçiren tertibat (tarifi, karakteristikleri): Mekanik/hidrolik/pnömatik kavrama ( 1 ) Bağlama elemanları, kavramalar, emniyet tertibatları (tarif, çizim, şema): Tek veya iki hat bağlantılar ( 1 ) Aşırı basınç beslemesi (1 hat): kpa Aşırı basınç beslemesi (2 hat): kpa 9- GÖRME ALANI, CAMLAR, ÖN CAM SİLECEKLERİ VE GERİ GÖRÜŞ AYNALARI 9.1- Görüş alanı Ön görüş alanındaki kısımların konumunu gösteren çizim(ler) veya fotoğraf(lar): 9.2- Camlar Referans noktasının kısa sürede tespitini sağlayan veriler: Ön cam/camlar Kullanılan malzeme/malzemeler: Takılma yöntemi: Eğim açısı/açıları: derece Parça: tip onayı işareti/işaretleri: Ön cam aksesuvarları ve bunların yeri ve her bir elektriksel/elektronik parçanın kısa tarifi: Diğer cam/camlar Konumu/konumları:. Kullanılan malzeme/malzemeler: Parça: tip onayı işareti/işaretleri: Yan camların çalıştırma mekanizmalarının elektrik/elektronik parçalarının kısa tarifi (takılıysa): Ön cam silecekleri: var/yok ( 1 ) (tarifi, sayısı, çalışma sıklığı): 9.4- Geri görüş aynası(ları) Sınıfı(ları): Parça: tip onayı işareti/işaretleri: Traktörnin yapısına göre konumu/konumları (çizimler): Takılma yöntemi/yöntemleri: Arka görüş alanını görmeyi engelleyebilecek ihtiyari teçhizat: Ayarlama sisteminin elektriksel/elektronik parçaların kısa açıklaması (varsa): 9.5- Buzlanmayı ve buğuyu önleme: Teknik tarif: DEVRİLMEYE KARŞI KORUYUCU YAPILAR, HAVA KORUMA, KOLTUKLAR, YÜK PLATFORMU Devrilmeye karşı koruyucu yapılar (boyutlandırılmış çizimler, fotoğraflar (varsa), tarif): Çerçeve(ler) Ticari işareti/işaretleri: Parça tip onayı işareti/işaretleri: İç ve dış boyutlar: Malzeme/malzemeler ve yapım yöntemi: Kabin/kabinler Ticari işareti/işaretleri: Parça tip onayı işareti/işaretleri: Kapılar (sayısı, boyutları, açılma yönleri, kilit mandalları ve menteşeler): Pencereler ve acil çıkış/çıkışlar (sayısı, boyutları, konumları): Diğer hava koruma düzenlemeleri (tarifi): İç ve dış boyutlar: Monte edilmiş devrilme çubuğu(ları) ve öne/arkaya, katlanmış veya değil ( 1 ) 70

81 Tarifi (konumu, takılması, v.b.): Ticari işareti/işaretleri: veya adı/adları: Parça tip onayı işareti(leri): Boyutlar: Malzeme/malzemeler ve yapılma yöntemi: Çalışma alanı ve sürüş kabinine giriş (tarif, karakteristikler, veya boyutlandırılmış çizimler): Koltuklar ve ayak dayama yerleri Sürüş koltuğu(ları) (çizimler, fotoğraflar, tarif): Ticari işareti/işaretleri: veya adı(ları): Parça tip onayı işareti(leri): Koltuk tipi kategorisi: kategori A sınıf I/II/III, kategori B ( 1 ) Konumu ve ana karakteristikleri: Ayar sistemi: Yer değiştirme ve kilitleme sistemi: Yolcu koltukları (sayısı, boyutları, konumu ve karakteristikleri): Ayak dayama yerleri (sayısı, boyutları ve konumları): 10.4-Yük platformu Boyutları: Konumu: Teknik olarak müsaade edilen yük: Dingiller arasında yükün dağılımı: Radyo parazitlerinin giderilmesi Motor bölümünü ve yolcu bölümünün bitişik kısımlarını oluşturan gövde kısmının şekillerinin tarifi ve çizimleri/fotoğrafları ve malzemeleri: Motor bölmesine yerleştirilmiş metal parçaların konumlarının çizimleri veya fotoğrafları (örneğin, ısıtma teçhizatı, yadak tekerlek, hava filtresi, yönlendirme mekanizması, v.b.): Radyo parazitleri kumanda teçhizatının tablo ve çizimi: Doğru akım dirençlerinin anma değerinin özellikleri, ve dirençli ateşleme kablolarında metre başına bunların anma direncinin anma değerinin özellikleri: 11-AYDINLATMA VE IŞIKLI SİNYAL CİHAZLARI (bütün tertibatların aydınlatma yüzeylerinin konumlarını gösterecek şekilde traktörnin dışının boyutlandırılmış şemalerı; sayısı, kablo ağı, tip onay işareti ve ışıkların rengi) Zorunlu tertibatlar Kısa hüzme farları: Ön konum (yan) lambaları: Arka konum lambaları: Yön belirtici lambalar: - Ön: - Arka:... - Yan: Arka geri yansıtıcılar (üçgen olmayan): Arka tescil plakası lambaları: Stop lambaları: Tehlike ikaz tertibatı (flaşörlü, yanıp sönen, sarı ışıklı, dönerli, uyarı lambası): İhtiyari teçhizatlar Uzun hüzme farları: Ön sis lambaları: Arka sis lambaları: Geri vites lambaları: Çalışma lambaları: Park lambaları: Dış hat işaret lambaları: Römork yön gösterici lambaları için ikaz ışığı/ışıkları: Lambaların dışında kalan elektriksel/elektronik kısımların kısa tarifi (varsa): 12- MUHTELİF Sesli ikaz cihazı(ları) (konumu): Parça tip onay işareti(leri): Traktör ve çekilen taşıtlar arsındaki mekanik bağlantı Bağlantının tipi/tipleri: Ticari işareti(leri): Parça tip onay işareti(leri): En fazla yatay yük için tasarımlanmış tertibat kg; ve en fazla düşey yük için tasarımlanmış tertibat (varsa) kg ( 19 ) 12.3-Hidrolik kaldırma: üç nokta bağlantı: var/yok ( 1 ) 71

82 12.4- Römorklarda aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazları için güç bağlantısı (tarif): Kumandaların takılması, yeri, fonksiyonu ve işaretlenmesi (tarif, fotoğraflar veya diyagramlar): Arka tescil plakasının yeri (şekli ve boyutları): Ön bağlantı tertibatı (boyutlandırılmış çizim): Monte edilen taşıtın veya çekilen taşıtların çalışması ve kumandası için kullanılan göğüs üzerindeki elektronik sistemlerin tarifi: Notlar ( 1 ) Uygulanmayanı çiziniz. ( 2 ) Tolerans veriniz. ( 3 ) Bir parça tip onayıı almışsa, bu onaya atıfta bulunulduğu takdirde bu parçanın tarif edilmesine gerek yoktur. Benzer şekilde, bir parçanın iliştirilmiş çizim ve diyagramlarından yapısı net bir şekilde belli oluyorsa tarif edilmesine gerek yoktur. Fotoğraf veya çizimlerin ilştirildiği her başlık için karşılık gelen Eklerin numarasını belirtiniz. ( 4 ) Ek II de belirtilen tariflere göre sınıflandırma. ( 5 ) Standardlar ISO ve ( 6 ) Sürücünün kütlesi 75 kg olarak kabul edilmelidir. Avadanlıklar, Avadanlık kutusu anlamındadır. ( 7 ) Standard ISO (madde 6.4). ( 8 ) Standard ISO ( 9 ) Standard ISO (Madde 6.1). ( 10 ) Standard ISO (Madde 6.2). ( 11 ) Standard ISO (Madde 6.3). ( 12 ) Standard ISO (Madde 6.6). ( 13 ) Standard ISO (Madde 6.7). ( 14 ) Standard ISO (Madde 8). ( 15 ) Talep edilen bilgiler, bütün varyantlar için sağlanmalıdır. ( 16 ) %5 lik bir toleransa müsaade edilir. Bu hüküm, 3 km/h lik bir tolerans dahilinde 43 km/h i geçmeyen bir hız ölçümüne dayandırılmalıdır. Komisyon 98/89/AT (RG L 322, , s.40 a bakınız )). ( 17 ) Standard ISO 789/ ( 18 ) Aşağıdaki özellikler her bir fren tertibatı için verilmelidir: - Frenlerin tip ve karakteri (boyutlandırılmış şema) (kampana veya diskler, v.b., frenli tekerlekler, bu tekerleklere aktarım, sürtünme yüzeyleri, bunların özellikleri ve etkin alanları, kampanaların yarıçapı, pabuçlar veya diskler, kampanaların ağırlığı ve ayarlama tertibatları), - Aktarma ve kumanda (diyagram ekleyiniz) (yapı, ayar, kol oranları, kumandanın ulaşılabilirliği ve konumu, mekanik aktarmada mandallı kumandalar, aktarmanın ana parçalarının karakteristikleri, kumanda silindirleri ve pistonları, fren silindirleri). ( 19 ) Kavrama tertibatının mekanik dayanımına göre değerleri. ( 20 ) Birden fazla ana motor içeren uygulamalarda, her biri için ayrı bir form sunulmalıdır. ÖRNEK B AT traktör tip onayıı amaçları için basitleştirilmiş bilgi dokümanı Kısım 1 Örnek B, ayrı Yönetmeliklere göre yayınlanan bir veya daha fazla tip onayıı veya parça tip onayıı belgeleri varsa kullanılmalıdır. İlgili tip onayı veya parça tip onayı belgelerinin numaraları Kısım III deki çizelgede verilmelidir. Uygunluk belgesinde bilgiler, aşağıda 1 den 12 ye kadar olan maddelerin her biri için ve traktörün her tipi/variantı/versionu için sağlanmalıdır. Ayrı bir yönetmeliğe göre yayınlanan tip onayı veya parça tip onayı belgesi yoksa bilgi dokümanının örnek A sında belirtilen bilgi de karşılık gelen bölümler için sağlanmalıdır. 0- GENEL 0.1- Marka/markalar (imalatçı tarafından tescil edilen ticari işaret): 0.2-Tip (varyantları ve versiyonları belirtiniz): Ticari isim(ler) (uygunsa): 0.3- Traktör üzerine işaretlenmişse imalatçının tip kodlaması İmalatçının plakası (yeri ve takılma yöntemi): Şasi tanıtım numarası (yeri):. 72

83 0.4-Traktörün kategorisi ( 1 ): 0.5-İmalatçının adı ve adresi : Parçalarda veya ayrı teknik ünitelerde ad onay işaretinin takılma yeri ve yöntemi: Montaj fabrikasının (larının) adı (ları) ve adresi (leri): 1-TRAKTÖRÜN GENEL YAPI KARAKTERİSTİKLERİ (Temsil eden versiyonun ¾ ön ve ¾ arka fotoğrafları veya çizimleri ve komple traktörün boyutlandırılmış çizimi) 2- KÜTLELER VE BOYUTLAR 3- MOTOR 4- AKTARMA 5- DİNGİLLER 6- SUSPANSİYON 7- YÖNLENDİRME 8- FRENLER 9- GÖRÜŞ ALANI, CAMLAR, ÖN CAM SİLECEKLERİ VE GERİ-GÖRÜŞ AYNASI 10- DEVRİLMEYİ ÖNLEYİCİ YAPILAR, HAVA KORUMA, KOLTUKLAR, YÜK PLATFORMU 11- AYDINLATMA VE IŞIKLI SİNYAL CİHAZLARI 12- MUHTELİF ( 1 ) Ek II de belirtilen tariflere göre sınıflandırma Kısım II Kısım I deki maddelerde çeşitli versiyonları belirtilen izin verilen birleşimleri özetleyen birçok girişlerin olabileceği Çizelge. Bu parçaların her biri için her giriş, özel bir versiyona uygulanabilecek olan özel parça veya parçalarla ilgili olarak Çizelgede giriş veya girişleri tanımlayacak bir harf almalıdır. Tipin her varyantı için ayrı bir çizelge çizilmelidir. Birleşimlerle ilgili olarak herhengi bir sınırlamaya maruz olmayan çoklu girişler Bütün versiyonlar kolonunda girilmelidir. Parça No Bütün versiyonlar Versiyon 1 Versiyon 2 vb. Versiyon n Esas amaç sağlanmak şartıyla bu çizelge alternatif bir formatta veya tertipte sunulabilir. Her bir varyant ve versiyon, rakam veya harf kodu ile belirtilmeli ve ilgili traktörün uygunluk belgesine (Ek III) de girilmelidir Kısım III Ayrı Yönetmeliklerle ilgili tip onay numaraları Traktöre uygulanacak olan aşağıda istenen bilgileri ( 1 ) sağlayınız. AT tip onayı amaçları için ilgili bütün tip onayı veya aksam tip onayı belgeleri (Ekleri ile birlikte) içermeli ve onay kuruluşuna sunulmalıdır. Amaç AT tip onay veya parça tip onay numarası Tip onayının veya parça tip onayının tarihi Kapsanan tip/tipler, varyant(lar), versiyon(lar) Örnek frenleme tertibatları İmza: Organizasyondaki konumu: Tarih: e1*76/432*97/54*0026*00 e4*76/432*97/54*0039* MF/320/U MF/320/F (1) İlgili yerleştirme onay belgesinde bulunan bilginin burada tekrar edilmesine gerek yoktur. 73

84 Ek V/C1 MÜNFERİT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ ÖRNEĞİ T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI Sanayi Genel Müdürlüğü (veya Bakanlığın bu belgeyi vermek üzere görevlendirdiği kurumun adı) AİTM MÜNFERİT ARAÇ UYGUNLUK BELGESİ (TARIM VEYA ORMAN TRAKTÖRLERİ İÇİN) TAM/TAMAMLANMIŞ/TAMAMLANMAMIŞ ARAÇ/TADİLATI/İTHALATI/İMALATI İÇİN (1) Aşağıda özellikleri belirtilen yerli/ithal (1) aracın Karayolları Trafik Kanunu ve Yönetmeliklere uygun olarak imal/tadil (1) edilmiş olduğunu beyan ederim. Araç tadil edilmişse yapılan tadilatın kısa tarifi: Etkilenen aksam, sistem ve teknik üniteler: Teknik Hizmet Kuruluşlarında yaptırılan deneylerin raporları eklidir. Yetkili teknik sorumlu Yetki Belge No: Tarih: Adı Soyadı: İmzası: Firma Kaşesi: Başvuru konusu imalat/tadilat kapsamında yapılan projenin ilgili yönetmeliklere uygunluğu kontrol edilerek onaylanmıştır. (1) Aracın projeye uygun olarak ithal/tadil (1) edildiği kontrolü kurumumuzca yapılmıştır. Aracın projeye uygun olarak imal/tadil (1) edildiği kontrolü bir muayene istasyonu tarafından yapılmalıdır. (1) ONAYLAYAN KURUM Tarih: Sayı: İmza: Aracın 0.1 Markası: Tipi: Varyant : Versiyon: Ticarî adı : İmalatçının tanıtım etiketi (yeri ve takılma yöntemi): Şasi tanıtım numarası (yeri): Aracın kategorisi : Temel Araç İmalatçısının adı ve adresi:... Aracı en son imal/tadil (1) eden imalatçısının adı ve adresi: 0.6 Zorunlu etiketlerin yeri :... Araç tanıtım numarası:... Şasi üzerinde araç tanıtım numarasının yeri: Tarih: 1. TRAKTÖRÜN GENEL YAPIM ÖZELLİKLERİ Aşağıdaki dingil ve tekerleklerin sayısı: Tahrik edilen dingiller: Frenlenen dingiller: Geriye dönebilen sürüş konumu: 1.6. Traktörün sürüş için tasarımlandığı taraf: 2. KÜTLELER VE BOYUTLAR Çalışır durumdaki yüksüz kütle / kütleler Azami : Asgari : 74

85 Lastik özelliğine göre traktörün azamî kütlesi / kütleleri: Bu kütlenin/kütlelerin dingiller arasındaki dağılımı: Kütle / kütleler ve lastik / lastikler: Dingil no Lastikler (Ebatları) Yük kapasitesi(kg) Her Dingil İçin Teknik Olarak Teknik Olarak Müsaade Edilen Azamî Kütle (kg) Bağlantı Noktası Üzerinde Teknik Olarak Müsaade Edilen Düşey Yük (kg) 2.3. Safra kütleleri (toplam kütle, malzeme, aksamların sayısı): Teknik olarak müsaade edilen çekilebilir kütleler: Çeki çubuklu römork/birbiri ile değiştirilebilir çekilen makine: Yarı römork/birbiri ile değiştirilebilir çekilen makine: Merkezi dingilli römork/birbiri ile değiştirilebilir çekilen makine: Römork frenlemesinin her konfigürasyonu için traktör-römork katarının teknik olarak müsaade edilen toplam kütlesi: Çekilebilecek römorkun/birbiriyle değiştirilebilir çekilen makinanın azami kütlesi: Bağlantı noktasının konumu: Bağlantı noktasının yerden yüksekliği: Azami: Asgari: Arka dingilin ekseni boyunca geçen düşey düzlemden uzaklık: 2.5. Dingiller arası uzaklık: 2.6. Asgari ve azami iz genişliği: Uzunluk: Genişlik: Yükseklik: 3. MOTOR Markası : Tip tanıtım yöntemleri, yeri ve takılma yöntemi: Çalışma prensibi: Yakıt: Tipi: AT tip onay numarası: Silindirlerin sayısı: Silindir hacmi: 3.6. Nominal motor gücü: 4. AKTARMA ORGANLARI 4.5. Vites kutusu: Oranların sayısı (İleri/Geri): 4.7. Hesaplanan azamî tasarım hızı: Ölçülen azamî hız: DİREKSİYON 7.1. Direksiyon kategorisi: 8. FRENLEME Frenleme sisteminin kısa açıklaması: Aşırı basınç beslemesi (bir hat): Aşırı basınç beslemesi (iki hat): 10. DEVRİLMEYE KARŞI KORUYUCU YAPILAR, HAVA KOŞULLARINDAN KORUNMA, KOLTUK, YÜK PLATFORMLARI Çerçeve/kabin: Markası/markaları: AT tip onayı işareti/işaretleri: Devrilmeye karşı çerçeve: Ön/arka: Katlanır/sabit: Markası/markaları: AT tip onayı işareti/işaretleri: Yolcu oturağı/oturakları (sayısı): Yük platformu: 75

86 Ölçüleri: Teknik olarak müsaade edilen yük: AYDINLATMA VE IŞIKLI SİNYAL CİHAZLARI Zorunlu cihazlar İsteğe bağlı cihazlar: 12. DİĞERLERİ Traktör ile römork arasındaki mekanik bağlantı: Tipi / tipleri: Markası / markaları: AT tip onayı işareti / işaretleri: Azamî yatay yük (kg): 13. DIŞ GÜRÜLTÜ SEVİYESİ Hareketsiz: Hareketli: 14. SÜRÜCÜ TARAFINDAN ALGILANAN SES SEVİYESİ 15. EGZOZ EMİSYONLARI Deney sonuçları CO:... g/kwh HC:... g/kwh, NOx... g/kwh, Partiküller: g/kwh Duman:.. m -1 76

87 Ek V/D MONTAJ UYGUNLUK RAPORU Değişiklik Yapılan Aracın; Kategorisi: Sınıfı (1) : Gövde Tipi (2) : Şasi No: Motor No: İmal Yılı: Plaka No: Değişikliğin Tanımı: Değişikliği Yapan Firmanın Ticari Adı: Montaj Sorumlusu Firma Yetkilisi Adı Soyadı İmza Tarih Adı Soyadı İmza Tarih Yürürlükteki Kanun ve Yönetmeliklere aykırı bir durum görülmemiştir. Onaylayan (Bakanlık veya görevlendirdiği kuruluş) Tarih İmza (1) M2 ve M3 için (2) MARTOY Ek II sine göre Not: Karayolları Trafik nde belirtilen tespit muayenesine gerek bulunmamaktadır. Ancak, Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi uygulanır. İş bu rapor iki nüsha olarak düzenlenir ve bir tanesi araç sahibine verilir ve araçta muhafaza edilir, diğeri onaylayan kuruluş tarafından arşivlenir. Arşivleme işlemi elektronik ortamda da yapılabilir. 77

88 Ek V/E SERİ MONTAJ UYGUNLUK RAPORU (ÖRNEK) Değişiklik Yapılan Aracın; Kategorisi: Sınıfı (1) : Gövde Tipi (2) : Şasi No: Motor No: İmal Yılı: Plaka No: Değişikliğin Tanımı: Değişikliği Yapan Firmanın Ticari Adı: Montaj Sorumlusu Firma Yetkilisi Adı Soyadı İmza Tarih Adı Soyadı İmza Tarih Bir cam filmi tipindeki cam filmlerinin ilgili bir araç tipine seri olarak montajının yapılabileceği yönünde onay kuruluşu veya onay kuruluşunca görevlendirilen kuruluş tarafından yukarıda adı geçen firmaya verilen Izin Yazısının Tarih ve Sayısı:../../. tarih ve. sayılı yazı (İzin yazısının firma tarafından onaylı fotokopisi bu belge ekine iliştirilmelidir) Cam filmi tipi için onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından verilen Rapor Onay Numarası: numaralı rapor (Raporun firma tarafından onaylı fotokopisi bu belge ekine iliştirilmelidir).. (1) M2 ve M3 için (2) MARTOY Ek II sine göre Not: Karayolları Trafik nde belirtilen tespit muayenesine gerek bulunmamaktadır. Ancak, Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi uygulanır. İş bu rapor iki nüsha olarak düzenlenir ve bir tanesi araç sahibine verilir ve araçta muhafaza edilir, diğeri firma tarafından arşivlenir. Arşivleme işlemi elektronik ortamda da yapılabilir. 78

89 Ek VI MONTAJ 1- TANIM Montaj, bu n 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (u) bendinde tarif edilen işlemlerdir. 2- GENEL HÜKÜMLER 2.1- Montaj, araç/aksam/sistem/kit üreticisinin montaj talimatına uygun olmalıdır Montajı yapılacak aksam/sistem/kit ile ilgili tip onayı yönetmelikleri mevcut ise, ilgili mevzuat kapsamında tip onayı olmalıdır Bu ekteki belirtilen işlemler sonrasında aracın Karayolları Trafik nde belirtilen tespit muayenesine gerek bulunmamaktadır. Ancak, Karayolları Trafik Kanununun 32 nci maddesi uygulanır Araçta bu Ekte belirtilen şekilde montaj yapılması halinde aracın montajla ilgili aksam, ayrı teknik ünite veya sistemi E ve/veya e belgeli ise, belgelerinde o araca uygulanabileceği belirtilmiş ve montaj talimatı varsa, sadece montajı yapan firma teknik sorumlusunun uygunluk beyanı aranır Bu ekin amaçları bakımından, Ek IV ün 3.4 ve maddeleri bu ek için de geçerlidir. 3- MONTAJ BAŞVURUSU 3.1- Montajın onayı ile ilgili olarak onay kuruluşuna veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluşa müracaat edilir Montaj ile ilgili inceleme sonucu olumlu olması halinde, Ek V/D de belirtilen rapor onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluş tarafından düzenlenir. İncelemeler, onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluş tarafından ilgili mevzuat şartlarına bağlı olarak oluşturulan kontrol formlarına göre yapılır. Söz konusu kontrol formları, onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluşun internet sitesinde yayımlanır. 4- İZİN VERİLEN MONTAJLAR Bu Yönetmelik kapsamında izin verilebilir montajlar aşağıda sıralanmıştır Cam filmi montajı Cam filmi montajı yapıldıktan sonra, uygunluğu onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kurum/kuruluş tarafından kontrol edilir ve Ek V/D de belirtilen rapor düzenlenir. Bu ekin 3.2 maddesine göre işlem yapılır. Bir cam filmi tipindeki cam filmlerinin ilgili bir araç tipine seri olarak montajının yapılabileceği yönünde (örneğin, A tipi cam filminin tipi araçlara seri olarak montajı yapılabilir) onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş tarafından izin verilmesi durumunda, firmaya izin yazısı verilir. İzin yazısı alan firma tarafından her bir araç için Ek V/E deki belge düzenlenir. Montaj yapacak herbir firma için ayrı ayrı değerlendirme yapılır ve izin yazısı verilir. Firma değerlendirmesinde, Ek V in 1.17 maddesi hükmü uygulanır Tekerlekli tarım veya orman traktörlerine tip onaylı kabin montajı Tekerlekli tarım veya orman traktörlerinde; tip onaylı kabinlerin takılması kaydıyla kabin montajı yapılabilir. Bu ekin 4.7 maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, 3.2 maddesine göre işlem yapılır Mekanik bağlantı elemanı montajı Tescile esas belgesinde römork çekebileceği belirtilen veya uygunluk belgesinde çekebileceği katar ağırlıkları belirtilmiş ve motor gücü yeterli olan araçlarda yapılabilir. Ayrıca, bu ekin 4.7 maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, 3.2 maddesine göre işlem yapılır Araçta römork için fren donanımı, elektrik donanımı ve mekanik bağlantı elemanı montaj yeri veya traversi mevcutsa, 94/20/AT veya BM/AEK Regülasyon 55 onaylı çeki kancasının araç veya çeki kancası imalatçısının talimatlarına uygun olarak takılmalıdır M 1 veya N 1 kategorisi araçlar için araç üreticisi tarafından beyan edilen ve yerleşimi tarif edilmiş; 94/20/AT veya BM/AEK Regülasyon 55 onaylı mekanik bağlantı elemanı takılması halinde, montajın uygun yapıldığının yazılı beyanı aranarak kontrol edilir. 79

90 Araçta römork için fren ve elektrik donanımı yoksa, mekanik bağlantı elemanı montaj yeri veya traversi Ek VII deki Tablodaki Madde 48 e ve Ek VII deki Tablodaki Madde 9 a uygun olmalıdır. Römork için hazırlanacak aydınlatma donanımı Ek VII deki Tablodaki Madde 20 ye uygun olmalıdır. Fren ve aydınlatma tadilatları belirtilen AB veya AT yönetmelikleri ve BM/AK Regülasyonlarına göre teknik servisler tarafından yapılacak deneyler ile uygunluğu tevsik edilmelidir. Çeki kancasına gelen düşey kuvvet nedeni ile aracın yük dağılımı, izin verilen dingil kapasitelerine göre kontrol edilmelidir Römork çekmek üzere mekanik bağlantı elemanı montajı yapılan kamyonlarda, 17/1/2008 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorklarının Yakıt Depoları ve Arka Koruma Donanımlarına Dair Tip Onayı (70/221/AT) veya BM/AEK Regülasyon 58 onaylı arka koruma çerçevesi (katlanır tipte olabilir) bulunduğu kontrol edilir Mekanik bağlantı elemanı montajında, arka plaka yeri ve aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının görünürlük açıları da kontrol edilir Engellilerin kullanımına uygun tertibat takılması Engellilik durumu yetkili sağlık kuruluşları tarafından verilen rapor ile tespit edilen engellilerin kullanımı amacıyla ve engellilik durumuna göre M, N, L ve T kategori araçlara yapılan aparat montajıdır. Montajda, yetkili sağlık kuruluşları tarafından verilen rapor kapsamı ile uyumlu araç üzerinde ilgili ve gerekli değişiklikler kontrol edilir. Ayrıca, bu ekin 4.7 maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, 3.2 maddesine göre işlem yapılır Bu n 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen karayoluna uygunluk onayı verilirken; aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının, emniyet kemerlerinin, geri görüş aynalarının, cam yıkama/silme sisteminin mevcut ve çalışır durumda olduğu kontrol edilmelidir. Araçta bulunan camların ve lastiklerin E veya e onaylı olduğu kontrol edilmelidir Araçlara bisiklet taşıma aparatının takılması Araçlarda bisiklet taşımak amacıyla aparat takılabilir. Bu aparat sonucunda aracın tip onayının etkilenme durumuna (kütle ve boyut, görüş alanı vb.) göre inceleme yapılır. Bu ekin 4.7 maddesi hükmü saklı kalmak kaydıyla, 3.2 maddesine göre işlem yapılır maddesinin ikinci pararafında belirtilen seri montaj ile ilgili uygulama örnek alınarak, bu ekte belirtilen cam filmi dışındaki diğer montaj uygulamaları için de onay kuruluşu tarafından uygun görülmesi halinde seri montaj uygulaması yapılabilir. Onay kuruluşu, gerekirse Motorlu Araçlar Teknik Komitesinin görüşünü alarak karar verebilir Firmalar, bu Ek kapsamındaki montaj uygulamalarını kendi montaj adresinin dışında da yapabilir. 5- Bu Ek, bu Yönetmelik veya MARTOY, TORTOY ve MOTOY kapsamında imal edilmiş araçlara araç üzerinde bulunan parçaların orijinal parçalar ile değişimlerini kapsamaz. 80

91 Ek VII AKSAM, SİSTEM VE AYRI TEKNİK ÜNİTELERLE İLGİLİ HÜKÜMLER 0.1- Bu yönetmeliğe göre araçlara ulusal tip onayı belgesi verilebilmesi için sistem, aksam ve ayrı teknik üniteler ile ilgili olarak bu ekte yer alan ilgili maddeler karşılanmalıdır /46/AT nin münferit araç, sınırlı sayıda araç imal veya ithali ile özel araçlar ile ilgili hükümlerinden uygulamada yararlanılır MARTOY, TORTOY, MOTOY kapsamında ulusal tip onayı mevzuatında geçerli sistem aksam ve teknik ünite onaylarının bulunması halinde bu yönetmeliğin şartlarının sağlandığı kabul edilir Bir takvim yılı içinde bir araç tipinden en fazla 75 adet ithalat yapılması durumu münferit ithalat olarak kabul edilir. Münferit veya yılda 75 adedi geçmeyen ithalatlarda, en az her bir parça, sistem ve teknik ünite ne eşdeğer bir başka regülasyon veya standarda göre imal edilmiş araçların, uygunluğu hakkında, onay kuruluşu, gerekirse Motorlu Araçlar Teknik Komitesi ve buna bağlı uzman alt komite görüşünü alarak karar verebilir. 1- M, N ve O KATEGORİSİ ARAÇLAR Madde 1 1A 1B 2 3 3A 3B M, N ve O Kategorisi Araçlar İçin Zorunlu Olarak Uygulanan Mevzuat Tablosu (AB-BM/AEK Yönetmelik/Regülasyonları İçin) Konusu Düzenleyici Geçerli olduğu kategoriler mevzuat* M 1 M 2 M 3 N 1 N 2 N 3 O 1 O 2 O 3 O 4 Müsaade edilebilir ses 70/157/AT seviyeleri Müsaade edilebilir ses (AB) 540/2014 seviyeleri Müsaade edilebilir ses 51 sayılı BM/AEK seviyeleri Emisyonlar (Euro 5 ve (AT) 715/2007 6) hafif hizmet araçları / (1) (1) (1) bilgiye erişim Yakıt depoları/arka koruma tertibatları Yangın risklerinin önlenmesi (sıvı yakıt depoları) Arkadan araç altına girmeye karşı koruma tertibatı (RUPDs) ve bunların montajı; arkadan araç altına girmeye karşı koruma (RUP) 4 Arka tescil plakası yeri 4A 5 5A 6 Arka plakanın monte edileceği ve sabitleneceği alan Direksiyon döndürme kuvveti Direksiyon tertibatı Kapı kilitleri ve menteşeleri 70/221/AT 34 sayılı BM/AEK 58 sayılı BM/AEK 70/222/AT AB/1003/ /311/AT 79 sayılı BM/AEK 70/387/AT 81 (2) (2) (2) (2) (2) (2)

92 6A 6B 6C Araç girişi ve manevra kabiliyeti (basamaklar, marşpiye ve el tutamakları) Kapı kilitleri ve kapı tutma aksamları Kapı kilitleri ve kapı tutma aksamları 7 Sesli ikaz 7A Sesli ikaz cihazları ve sinyalleri 8 Dolaylı görüş cihazları 8A Dolaylı görüş cihazları ve bu cihazların montajı 9 Fren sistemi 9A 9B 10 10A 11A Araçların ve römorklarının fren sistemi Binek araçlarının fren sistemi Radyo parazitleri (elektromanyetik uyumluluk) Elektromanyetik uyumluluk Dizel dumanı 12 İç donanım 12A 13 13A 13B İç donanım Hırsızlığa karşı önlem ve immobilizer Motorlu araçların yetkisiz kullanıma karşı korunması Araç alarm sistemleri AB/130/ sayılı BM/AEK Global Teknik Regülasyon (GTR) 1 70/388/AT 28 sayılı BM/AEK 2003/97/AT 46 sayılı BM/AEK 71/320/AT 13 sayılı BM/AEK 13-H sayılı BM/AEK 72/245/AT 10 sayılı BM/AEK 24 sayılı BM/AEK 74/60/AT 21 sayılı BM/AEK 74/61/AT 18 sayılı BM/AEK 97 sayılı BM/AEK 82 (4) (3) (3) (3) (4) (3) (3) (3) (3) (3) (3) (4A) (4A) Motorlu araçların 13B yetkisiz kullanıma karşı 116 sayılı BM/AEK korunması 14 Koruyucu direksiyon 74/297/AT (4A) (4A)

93 14A Çarpışma halinde sürücünün direksiyon mekanizmasına karşı korunması 15 Koltuk mukavemeti 15A 15B Koltuklar, bağlantı düzenekleri ve koltuk başlıkları M 2 ve M 3 araçların koltukları 16 Dış çıkıntılar 16A 17 17A 17B Dış çıkıntılar Hız göstergesi ve geri vites Araç girişi ve manevra kabiliyeti (geri vites) Montajı dâhil hız göstergesi tertibatı 18 Zorunlu etiketler 18A 19 19A 20 20A 20B 20C İmalatçının zorunlu etiketi ve araç tanıtım numarası Emniyet kemeri bağlantıları Emniyet kemeri bağlantıları, Isofiks bağlantı sistemleri ve Isofiks üstten çocuk koltuğu bağlantı aparatı Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının araç üzerine montajı Özel Uyarı Lambaları Yansıtıcı işaretler 12 sayılı BM/AEK 74/408/AT 17 sayılı BM/AEK 80 sayılı BM/AEK 74/483/AT 26 sayılı BM/AEK 75/443/AT AB/130/ sayılı BM/AEK 76/114/AT AB/19/ /115/AT 14 sayılı BM/AEK 76/756/AT 48 sayılı BM/AEK 65 sayılı BM/AEK 104 sayılı BM/AEK 83 (4B) (4B) 21 Geri yansıtıcılar 76/757/AT (reflektörler) 21A Güç tahrikli araçlar ve römorklarının geri 3 sayılı BM/AEK yansıtıcılı cihazları 22 Uç hat işaret, ön konum 76/758/AT

94 (yan) arka konum (yan), stop, yan işaret, gündüz sürüş lambaları Motorlu araçların ve römorklarının ön ve arka konum lambaları, stop lambaları ve uç hat işaret lambaları 22A 7 sayılı BM/AEK 22B Güç tahrikli araçların gündüz sürüş lambaları 87 sayılı BM/AEK 22C Motorlu araçların ve römorklarının yan işaret 91 sayılı BM/AEK lambaları 23 Sinyal lambaları 76/759/AT 23A Güç tahrikli araçlar ve römorklarının sinyal 6 sayılı BM/AEK lambaları 24 Arka tescil plaka 76/760/AT lambaları Güç tahrikli araçlar ve 24A römorklarının arka tescil plakalarının 4 sayılı BM/AEK aydınlatması 25 Ön farlar (ampulleri 76/761/AT dahil) 25A Güç tahrikli araçların asimetrik Avrupa tipi kısa huzme veya uzun huzme veya ikisini 31 sayılı BM/AEK birden yayan atom farları (SB) 25B Güç tahrikli araçların ve römorklarının onaylı farlarında kullanıma yönelik filamanlı 37 sayılı BM/AEK lambalar Gaz deşarjlı ışık 25C kaynaklarıyla donatılmış motorlu araç 98 sayılı BM/AEK farları 25D Güç tahrikli araçların onaylı gaz deşarjlı farlarında kullanıma yönelik gaz deşarjlı ışık 99 sayılı BM/AEK kaynakları Asimetrik kısa huzme veya uzun huzme veya ikisini birden yayan ve 25E filamanlı lambalar ve/veya LED modülleriyle donatılmış 112 sayılı BM/AEK motorlu araç farları Motorlu araçların 25F uyarlayıcı (adaptiv) ön aydınlatma sistemleri 123 sayılı BM/AEK (AFS) 25G Farlar (R2 ve HS1) 1 sayılı BM/AEK 25J Farlar (H1, H2, H3, 8 sayılı BM/AEK 84

95 25K HB3, HB4, H7 ve/veya H8, H9,HIR1,HIR2 ve/veya H11) Farlar (H4) 26 Ön sis lambaları 26A Güç tahrikli araçların ön sis lambaları 20 sayılı BM/AEK 76/762/AT 19 sayılı BM/AEK 27 Çeki kancaları 77/389/AT 27A Çeki donanımı 28 Arka sis lambaları 28A Güç tahrikli araçların ve römorklarının arka sis lambaları 29 Geri vites lambaları 29A Güç tahrikli araçların ve römorklarının geri vites lambaları 30 Park lambaları 30A 31 31A Güç tahrikli araçların park lambaları Emniyet kemerleri ve bağlama sistemleri Emniyet kemerleri, bağlama sistemleri, çocuk emniyet sistemleri ve Isofiks çocuk emniyet sistemleri 32 Ön görüş alanı 32A 33 33A 34 Ön görüş alanı Kumandaların, ikaz düzeninin ve göstergelerin tanıtımı El kumandalarının, ikaz cihazlarının ve göstergelerin yeri ve tanımı Buz çözme/buğu giderme AB/1005/ /538/AT 38 sayılı BM/AEK 77/539/AT 23 sayılı BM/AEK 77/540/AT 77 sayılı BM/AEK 77/541/AT 16 sayılı BM/AEK 77/649/AT 125 sayılı BM/AEK 78/316/AT 121 sayılı BM/AEK 78/317/AT (5) (5) (5) (5) (5) 85

96 Ön cam buz çözme ve buğu giderme sistemleri 34A (5) (5) (5) (5) (5) AB/672/ Cam yıkama/silme 78/318/AT (6) (6) (6) (6) (6) 35A Ön cam sileceği ve yıkama sistemleri AB/1008/2010 (6) (6) (6) (6) (6) 36 Isıtma sistemleri 2001/56/AT 36A Isıtma sistemleri 122 sayılı BM/AEK 37 Çamurluklar 78/549/AT 37A Çamurluklar AB/1009/ Koltuk başlıkları 78/932/AT Araç koltuklarına 38A yerleşik yahut yerleşik olmayan koltuk 25 sayılı BM/AEK başlıkları 38B Koltuk başlıkları GTR-7 38C 39 39A 39B Koltuk mukavemeti Karbon Dioksit Emisyonları ve Yakıt Tüketimi Emisyonlar (Euro 5 ve 6) hafif hizmet araçları / bilgiye erişim CO 2 emisyonu - yakıt tüketimi 40 Motor gücü 40A 41 41A 41B Motor gücü Emisyonlar (Euro IV ve Euro V) Ağır hizmet araçları Emisyonlar (Euro VI) Ağır hizmet araçları/bilgiye erişim Emisyonlar (Euro IV ve V) ağır hizmet araçlari 42 Yan koruma 42A Yük araçlarının yan koruması 43 Paçalık sistemleri 17 sayılı BM/AEK 80/1268/AT (AT) 715/ sayılı BM/AEK 80/1269/AT 85 sayılı BM/AEK 2005/55/AT 595/2009/AT 49 sayılı BM/AEK 89/297/AT 73 sayılı BM/AEK 91/226/AT (1) (7) (1) (7) (7) (1) (7) (1) (7) (7) (8) (9) (9) (8) (9) (9) (8) (9) (9) (8) (9) (9) 86

97 43A 44 44A Paçalık sistemleri Kütleler ve boyutlar (otomobiller) Kütleler ve boyutlar 45 Emniyet camı 45A 45B Emniyet cam malzemeleri ve bunların araçlara takılması Emniyet cam malzemeleri ve bunların araçlara takılması 46 Lastikler 46A 46B 46C 46D 46E Lastiklerin takılması Motorlu araçların ve römorklarının havalı lastikleri (Sınıf C1) Ticari araçların ve römorklarının havalı lastikleri (Sınıf C2 ve C3) Yuvarlanma ses emisyonları, ıslak düzeyde tutunma ve yuvarlanma direnci (Sınıf C1, C2 ve C3) Geçici kullanım için yedek ünite, patlak yol alabilen lastikler/sistem ve lastik basıncı izleme sistemi 47 Hız sınırlayıcı cihazlar 47A 48 Araçların hız sınırlaması Kütleler ve boyutlar (44 üncü sırada belirtilenin dışındaki araçlar) AB/109/ /21/AT AB/1230/ /22/AT 43 sayılı BM/AEK 87 GTR-6 92/23/AT AB/458/ sayılı BM/AEK 54 sayılı BM/AEK 117 sayılı BM/AEK 64 sayılı BM/AEK 92/24/AT 89 sayılı BM/AEK 97/27/AT 48A Kütleler ve boyutlar AB/1230/ Kabinlerin dış çıkıntıları 92/114/AT 49A Kabinin arka panelinin önündeki dış çıkıntılar (9A) (9A)

98 bakımından ticari araçlar 50 Bağlantı tertibatları 50A 50B Araç katarlarının mekanik kavrama aksamları I. Kısa çeki düzeneği (CCD); II. Onaylı bir kısa çeki düzeneği (CCD) takılması 51 Alev dayanıklılığı 51A Belirli motorlu araç kategorilerinin iç tasarımında kullanılan malzemelerin yanma davranışı 52 Otobüsler 52A 52B M 2 ve M 3 araçlar Büyük yolcu araçlarının üst yapısının dayanıklılığı 53 Önden çarpma 53A Önden çarpma durumunda araçta bulunanların korunması 54 Yandan çarpma 54A Yandan çarpma durumunda araçta bulunanların korunması 55 boş 56 Tehlikeli madde taşıyan araçlar 56A Tehlikeli madde taşıyan araçlar 57 Ön koruma tertibatları 57A Önden araç altına girmeye karşı koruma tertibatı (FUPDs) ve bunların montajı; önden araç altına girmeye karşı koruma (FUP) 58 Yaya korunması 60 boş 61 sayılı BM/AEK 94/20/AT 55 sayılı BM/AEK 102 sayılı BM/AEK 95/28/AT 118 sayılı BM/AEK 2001/85/AT 107 sayılı BM/AEK 66 sayılı BM/AEK 96/79/AT 94 sayılı BM/AEK 96/27/AT 95 sayılı BM/AEK 98/91/AT 105 sayılı BM/AEK 2000/40/AT 88 (10) (10) (11) (11) (12) (12) (10) (10) (10) (10) (10) (10) (12) (12) (13) (13) (10) (10) (10) (13) (13) (10) (10) (10) (13) (13) 93 sayılı BM/AEK (AT) 78/ İklimlendirme sistemleri 2006/40/AT (14) (13) (13) (13) (13) (10) (13) (13) (10) (13) (13)

99 62 Hidrojen sistemi 63 Genel Güvenlik Vites değiştirme göstergeleri Gelişmiş acil fren sistemi Şeritten ayrılma uyarı sistemi Sıvılaştırılmış petrol gazlarına (LPG) yönelik özel aksamlar ve bunların motorlu araçlara montajı Araç alarm sistemleri (VAS) 69 Elektrik güvenliği 70 Sıkıştırılmış doğal gaza (CNG) yönelik özel aksamlar ve bunların motorlu araçlara montajı 71 Kabin dayanımı (AT) 79/2009 AB/65/2012 AB/347/2012 AB/351/ sayılı BM/AEK 97 sayılı BM/AEK 100 sayılı BM/AEK 110 sayılı BM/AEK 89 (15) (15) (15) (15) (15) (15) 29 sayılı BM/AEK Acil çağrı (ecall) 2015/758/AB 72 sistemi Yakıt tüketimin 73 iyileştirme amaçlı kanatçık sistemleri * 2007/46/AT nde ve nin Ek-3 ünde verilen BM/AEK seviyeleri sağlanması gereken seviyeleri gösterir; bununla birlikte, anılan n Ek-3 ündeki ilgili BM/AEK nun seviyesi için uygulama tarihleri anılan Yönetmelikte ayrıca belirtilmemişse, anılan n Ek- 3 ünde belirtilen seviyedeki BM/AEK Regülasyonları içerisindeki geçiş hükümleri yeni ve/veya mevcut tip onaylı araçlar için önceki seviyedeki tip onayı kullanımına müsaade ediyorsa araç tip onaylarında asgari müsaade edilen bu seviyenin onayının kullanılmasına izin verilir. nin Ek-3 ündeki ilgili BM/AEK nun seviyesi için uygulama tarihleri anılan Yönetmelikte ayrıca belirtilmiş ise, bu uygulama tarihleri geçerlidir. BM/AEK Regülasyonlarında değişiklik yapılması halinde, bu değişiklikler nin Ek-3 ündeki Zorunlu Olarak Uygulanan BM/AEK Regülasyonları Listesinde yer alana kadar, eğer söz konusu listede belirtilen seviye için 1958 Cenevre Anlaşmasına göre onay düzenlenemiyorsa, ilgili BM/AEK için imalatçının teknik servislerden alacağı nin Ek-3 ündeki seviyede deney raporu ne uygunluk bakımından geçerli kabul edilir. Alternatif olarak, zorunlu olmamak kaydıyla, imalatçı tercih (15) (15) (15) (15)

100 ederse SGM-2009/1 Tebliğinde belirtildiği şekliyle BM/AEK yürürlükte olan en son metni esas alınarak uygulanır. Türkiye nin taraf olduğu ve BM/AEK tarafından yayımlanan ancak ileri tarihlerde uygulanması öngörülen ilgili BM/AEK nun seviyelerinden onay alınmasına da izin verilir. BM/AEK Regülasyonlarının uygulama seviyeleri ve geçiş hükümlerinde;, SGM 2014/33 Tebliği ve SGM 2010/1 Tebliğinin 7 nci maddesi dikkate alınır. ** MARTOY, TORTOY, MOTOY ve ilgili alt düzenlemelerinde bu Eki etkileyecek değişiklik yapıldığı takdirde bu Ekte güncelleme yapılmamışsa, söz konusu Yönetmeliklerdeki son güncel hükümler dikkate alınır. Yukarıda belirtilen Ek VII nin maddeleri için uygulanması gereken özel hükümler (Yukarıdaki tablodaki ilgili bir maddede belirtilen mevzuat hükümlerine ilave olarak uygulanacak özel hükümlerdir. Herbir madde numarısı için ayrı belirtilmiştir. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur yazması halinde, sadece ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.) Tip onayı mevcut bir araç, sistem, onay kapsamını etkileyecek değişiklik yapılması durumunda, yapılan değişikliklerin yönetmeliğe uygunluğu teknik servislerin biri tarafından düzenlenmiş rapor ile tevsik edilebilir. Aşağıda yer alan madde numaraları, aksi belirtilmedikçe Ek VII de madde kolonundaki maddeler ve harfler ile belirlenen alt maddeleri ve bu maddeler için ilave özel hükümleri kapsar. Bu Yönetmelik ve eklerinde örneğin Ek VII deki Tablodaki madde 17 veya Ek VII madde 17 gibi ifadelerle istenen gereklilikler, Ek VII deki Tablodaki madde 17 de belirtilen mevzuat şartlarının sağlaması anlamına gelir. Bu yönetmelikte diğer kısımlarında örneğin Ek VII deki Tablodaki Madde 3 ten anlaşılması gereken; Madde 3 te belirtilen mevzuat veya Madde 3A ile Madde 3B de belirtilen mevzuatın birleşimidir. SGM-2014/33 Tebliğinin eklerindeki esaslar uygulamada dikkate alınmalıdır. Yukarıdaki tablodaki ilgili bir maddede belirtilen mevzuat hükümlerine ilave olarak uygulanacak özel hükümler (madde numarasına karşılık gelen maddeler halinde sıralanmıştır): 1. Dış gürültü seviyeleri 1.1. Çok Aşamalı imalat veya tadilat nedeni ile, daha önceki teknik servis raporu veya onayında belirtilen izolasyon panellerinin sökülmesi veya tadili, egzoz susturucusunun veya konumunun değiştirilmesi gibi sebeplerden dolayı bir aracın tip onay belgesi geçerliliğini kaybetmesi durumunda, yeni teknik servis raporu aranır. 2. Hafif araç egzoz emisyonları 2.1. MARTOY nin Ek I inde özel amaçlı araçlar için izin verilen değişiklikler dışında çok aşamalı imalat ve tadilat nedeni ile egzoz sistemi değişen araçlar için yeni teknik servis raporu istenir N kategorisinden tadilat yoluyla M2 ve M3 kategorisi yolcu aracına dönüşen ve tamamlanmış aracın kütlesi bakımından 715/2007/AT kapsamına giren araçlar, uygunluk belge tarihleri, SGM 2009/22 Tebliğinde belirtilen zorunlu geçiş tarihleri ve sonrası olması durumunda, M kategorisi için geçerli olan Euro 6 emisyon şartlarının tamamını sağlarlar. Tadilatın geçerli olması için aracın emisyon ve OBD (araç üzeri teşhis) sistemlerine ilişkin yazılımların M kategorisi için de geçerli olduğu veya imalatçısı tarafından yeniden yüklendiği belgelenir. 3. Yakıt depoları/arka koruma tertibatları 3.1. Yarı römork çekicileri ile 70/221/AT veya BM/AEK Regülasyon 58 de belirtilen çerçevede işlevi itibarı ile arka koruma tertibatı takılması mümkün olmayan araçlarda tertibat aranmaz. Bu tip araçlar Onay Kuruluşunun görevlendirdiği kuruluş veya teknik servis tarafından incelenerek, ayrıca arka koruma tertibatının bulundurulmasına gerek olmadığı raporla tevsik edilir. 3.2.Arka koruma tertibatı ile ilgili tip onayı bulunmayan araçlar, tip onayı bulunan aksamı, aksam imalatçısının talimatlarına göre takabilirler. Bu durumda aksamın onayı ve montajının uygunluğu kontrol edilmelidir Üst yapı nedeni ile bir koruma tertibatının yeri değiştirildiği takdirde, orijinal bağlantı aynen uygulanmalıdır. Aksi takdirde, koruma tertibatı tip onayı geçersiz olacaktır. Bu durumda yapılan tadilatın uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilir Üst yapı arka yüzeyi ile, koruma tertibatı arasındaki mesafe, 70/221/AT veya BM/AEK Regülasyon 58 e uygun olacaktır. Bu mesafe için ilgili Yönetmelikte belirtilen kuvvetler uygulandığında oluşan deformasyon dikkate alınmalıdır. 4. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 5. Direksiyon döndürme kuvveti Araç kategorisi değişikliği gerektiren tadilatta, onay belgesinde belirtilmemişse dönüştürülen aracın yeni kategorisinin gerektirdiği direksiyon kontrol kuvvetlerinin şartlarını karşıladığı teknik servis raporuyla tevsik edilmelidir. 6. Kapı kilitleri ve Araç Girişi 6.1. M1 kategorisi dışındaki araçlarda; - Kapılar ve kilitleri, kapanış ve açılış anında rahatsız edici gürültü yapmamalıdır. - Kapı kilitleri beklenmedik anda açılmaya imkan vermemelidir. - Araçların dönerek açılan kapılarının menteşeleri, aracın gidiş yönüne göre, (katlanarak veya otomatik olarak dışa açılan hariç) kapının ön kenarında bulunmalıdır. Tehlike anında kapılar yetişkin bir kimse tarafından açılabilmelidir. - Kapılar seyir esnasında kapalı kalmalıdır. - Kapıları kapatmak kolay olmalı, tekerlek göbeği ve yanağı basamak olarak kullanılmamalıdır. 7. Sesli İkaz 90

101 7.1. Çeşitli tonda ses serilerini çıkartacak şekildeki uyarı aletleri, ancak Karayolları Trafik nin müsaade ettiği özel amaçlı araçlarda bulunabilir. 8. Dolaylı görüş cihazları 8.1. Üst yapıların genişliğinin, araç geri görüş düzenekleri bakımından, aracın tip onayında öngörülen azami ve asgari sınırlar içinde kaldığı kontrol edilmelidir. Üst yapı bu sınırlar dışında ise, geri görüş düzeneklerinde yapılan değişikliğin uygunluğu teknik servisler tarafından bir rapor ile tevsik edilmelidir Araç kategorisi değişikliği gerektiren tadilatta, onay belgesinde belirtilmemişse dönüştürülen aracın yeni kategorisinin gerektirdiği geri görüş düzeneklerinin şartları karşıladığı teknik servis raporuyla tevsik edilmelidir. 9. Fren sistemi /9/2014 tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Ve Bunlar İçin Tasarlanan Römorklar, Sistemler, Aksamlar Ve Ayrı Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği İle İlgili Tip Onayı nin () Uygulama Usul Ve Esasları Hakkında Tebliğ SGM 2014/33 te yer alan şartlar ve yönetmelik uygulama seviyeleri dikkate alınır Asbestli fren balataları kullanılamaz Araçlarda basınçlı hava tankları varsa, 30/12/2006 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Basit Basınçlı Kaplar ne (87/404/AT) göre CE onaylı olmalıdır. 10. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 11. Dizel dumanı Dizel motorlu M ve N kategorisi araçlar 3/7/2002 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçlarda Kullanılan Dizel Motorlardan Çıkan Kirletici Emisyonlara Karşı Alınan Önlemler İle İlgili Tip Onayı nde (72/306/AT) belirtilen serbest ivme yöntemi ile egzoz duman pusluluğu ölçülmelidir. Araç motoru için öngörülmüş bir düzeltilmiş pusluluk sayısı var ise, ölçülen değer bunun en fazla + 0,5 m -1 ise, eğer böyle bir değer yoksa k değeri tabii emişli motorlarda 3 m -1 aşırı doldurmalı motorlarda ise 2,5 m -1 yi geçmiyor ise araçlar uygun kabul edilir. Euro 4 ve daha yukarı seviyede motorlarda limit 1,5 m -1 dir /4/2009 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hafif Yolcu ve Ticari Araçlardan Çıkan Emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin n ((AT) 715/2007) in tip onayı mevcut araçlar için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren adı geçen Yönetmelik hükümleri geçerlidir Motorlarda, 3/8/2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmelik ((AT) 595/2009) in tip onayı mevcut araçlar için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren adı geçen Yönetmelikte belirtilen emisyon seviyeleri aranır. 12. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 13. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 14. BM/AEK REGÜLASYON94 onayı olan elektrikli olmayan araçlarda ve münferit araçlarda aranmaz. Elektrikli araçlarda zorunludur. 15. Koltuklar, bağlantı düzenekleri ve koltuk başlıkları M 1, N 1, M 2 (sınıf II, III ve B) ve M 3 (Sınıf II, III ve B) araçlara yolculuk esnasında kullanılan yana bakan koltuk takılamaz. İstisnalar için ilgili Teknik Düzenlemelere ait hükümler uygulanır. 16. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 17. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 18. Zorunlu Etiketler Zorunlu etiketler üzerinde onay numarası bulunması Münferit AİTM onayı için aranmaz Tamamlanmamış araç üzerine yapılan üstyapılar ile birlikte üstyapı imalatı yapan firmanın etiketi de araç üzerine takılacaktır. Bu etiket üzerinde araç tanıtım numarasından hemen önce kaçıncı aşama olduğu belirtilecektir. Araç tanıtım numarası normal olarak birinci aşama imalatçı tarafından verilir. 19. Emniyet kemeri bağlantıları M kategorisi içerisinde sınıf değişikliği ve N kategorisinden M kategorisine yapılan tadilatta, uygunluk belgesi tarihi gözetilmeksizin ECE-R14 Teknik Düzenlemesinin güncel seviyesine göre belgelenmiş olmalı veya uygunluğu teknik servisler tarafından bir rapor ile tevsik edilmelidir. Bu şart; uygunluk belgesi düzenleme tarihi 13/2/2009 dan önce olan veya 76/115/AT yönetmeliğinin uygulama tarihlerinden önceki seviyeden kısıtlı sayıda üretim izni almış ancak Uygunluk belgesi 1/1/2009 tarihinden sonra düzenlenmiş N kategorisi ve uygunluk belgesi 13/2/2009 dan sonra düzenlenmiş M2 ve M3 kategorisi araçlarda; ve kategori ve sınıf değişikliğine sebep olmayan tadilatta aranmaz. 20. Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi Motorlu araçlar ve onların römorklarında ancak gerekli ve izin verilen aydınlatma düzenleri bulunabilir. Reflektör ve benzeri gereçler de aydınlatma düzenleri sayılır. Aydınlatma düzenleri kurallara uygun olarak yerleştirilmeli ve her zaman çalışır durumda olmalıdır Dış aydınlatmada kullanılan lambalar ve benzer cihazlar tip onaylı olmalıdır Ön taraftan kırmızı ışık, arkadan ise geri vites lambası dışında beyaz ışık görülmemelidir (Karayolları Trafik nin izin verdiği özel amaçlı araçlar hariç) Dönüş lambaları ve 4 lü uyarı sistemi dışında araçlarda dışardan görülecek yanıp sönen başka aydınlatma bulunmayacaktır (bu Ekin madde 20.5 ve madde 20.6 de belirtilenler hariç) Mavi renkli olarak yanıp sönen geçiş üstünlüğü ışıklı uyarı işaret donatımı cankurtaran, itfaiye, sivil savunma, trafik ve genel zabıtaya ait araçlar ile Karayolları Genel Müdürlüğünün sadece trafik hizmetlerine ayrılan araçları 91

102 dışındaki araçlarda bulunmamalıdır (İtfaiye, sivil savunma ile trafik ve genel zabıta kırmızı renkli yanıp sönen lamba kullanabilir). Bu lambalar ECE - R 65 Teknik Düzenlemesine göre tip onaylı olmalıdır Sarı olarak yanıp sönen uyarı düzenleri aşağıda işaret edilen araçlardan başkasına konulmamalıdır; - Kar mücadelesi ve yol bakım araçları, - Kurtarma araçları, - Genişliği 2,6 m.yi aşan ve ilgili kuruluşların izni ile karayoluna çıkabilecek araçlar, - Tarım ve orman traktörleri - Doğalgaz müdahale araçları - Çöp kamyonları Bu lambalar BM/AEK Regülasyon 65 e göre tip onaylı olmalıdır Kamyonlarda ve bunların römorklarında ve yarı römorklarda, boyuna kenarlar ve arka kapakları üzerinde yansıtıcı reflektörler bulunacaktır. Bu yansıtıcılar, ECE - R 104 teknik düzenlemesine uygun olmalıdır. Yerleşimi BM/AEK Regülasyon e göre olmalıdır Elle kullanılan arama projektörleri (en fazla 35 watt lık beyaz ışık veren bir arama projektörü kullanılabilir) Araçlarda BM/AEK Regülasyon 48 de tanımlanmış ilave stop lambası, kuyruk lambası ve arka sinyal lambaları bulunabilir Üst yapı nedeni ile ilave lamba takılması veya lambaların yerlerinin değiştirilmesi gibi sebeplerden aydınlatma bakımından tip onayı geçersiz olan araçların uygunluğu kontrol edilmeli veya teknik servislere kontrol ettirilmelidir. Gündüz sürüş lambası ilavesi zorunlu değildir Gündüz sürüş lambaları takıldığı takdirde, lambalar BM/AEK Regülasyon 87 onaylı olmalıdır. Yerleşimi ve elektriksel bağlantıları 76/756/AT veya BM/AEK Regülasyon 48 in güncel seviyesine göre olmalıdır. 21. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 22. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 23. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 24. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 25. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 26. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 27. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 28. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 29. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 30. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 31. Emniyet kemerleri ve bağlama sistemleri Uygunluk belgesi 1/1/2009 tarihinden itibaren düzenlenmiş N kategorisi araçlar ve uygunluk belgesi 13/2/2009 dan itibaren düzenlenmiş M2 ve M3 kategorisi araçlar veya bu kapsamda kısıtlı sayıda üretim izni verilen hariç olmak üzere; bu Yönetmelik kapsamındaki, kamyon, kamyonet, çekici ve her çeşit arazi araçlarında veya 77/541/AT yönetmeliğinin uygulama tarihlerinden önceki seviyeden kısıtlı sayıda üretim izni almış ancak Uygunluk belgesi 1/1/2009 tarihinden sonra düzenlenmiş N kategorisi ve uygunluk belgesi 13/2/2009 dan sonra düzenlenmiş M2 ve M3 kategorisi araçlarda; sürücü ve sürücü yanındaki koltuklarda, minibüs ve şehirlerarası otobüslerde ara koltuklar hariç olmak üzere, sürücüsü dâhil en ön ve önünde boşluk olan en arka koltuklarda, önünde boşluk olan kapı önü koltuklarında, iki katlı şehirlerarası otobüslerde; merdiven önü, en ön ve önünde boşluk olan en arka koltuklarda, masa etrafında bulunan koltuklardan aracın gidiş yönüne doğru olanlarda oturan yolcular için 17/4/2000 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Emniyet Kemerleri ve Bağlama Sistemleri ile İlgili Tip Onayı (77/541/AT) veya BM/AEK Regülasyon 16 ya uygun emniyet kemerleri bulundurulması zorunludur. Emniyet kemeri imalatçı firma tarafından takılır. Katlanabilen koltuklarda emniyet kemeri aranmaz. 32. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 33. Kumandaların, ikaz düzeninin ve göstergelerin tanıtımı Sürücü yerindeki tüm kumanda düzenleri, sürücü vücut konumunun önemli değişikliklerine neden olmadan güvenle ve kolay kullanılmak üzere şekillendirilmiş ve yerleştirilmiş olmalıdır. Bütün hava koşullarında sürücüye yeteri kadar görüş alanı sağlanmış olmalıdır. 34. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 35. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 36. Isıtma sistemleri /56/AT yönetmeliği yürürlüğe girmeden önce üretilen araçlarda yardımcı ısıtma sistemleri kullanılması halinde sistemin araca uygunluğu Teknik Servis Raporu ile tevsik edilmelidir. 37. Çamurluklar İmalatçısı tarafından çıplak şasi olarak imal veya monte edilerek satılan araçlarda, arka tekerlek arka çamurlukları ve paçalıklar üst yapı imalatçısı tarafından araca takılmalıdır M sınıfından N sınıfına dönüştürülen araçların uygunluğu Teknik Servis Raporu ile tevsik edilmelidir BM/AEK Regülasyon 17 onayı, BM/AEK Regülasyon 25 şartlarını kapsıyorsa koltuk başlıkları onayı için kullanılabilir. 39. Karbon dioksit emisyonları ve yakıt tüketimi Euro 5 öncesi emisyon seviyesindeki M 1 ve N 1 kategorisi araçların tadilatında 80/1268/AT ne veya BM/AEK Regülasyon 101 e uygunluk, n uygulama tarihlerinden sonra üretilmiş araçlarda aranır /4/2009 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Hafif Yolcu ve Ticari Araçlardan Çıkan Emisyonlar (Euro 5 ve Euro 6) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların 92

103 Tip Onayına İlişkin Yönetmelik ((AT) 715/2007) in tip onayı mevcut araçlar için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren adı geçen Yönetmelikte hükümleri geçerlidir. 40. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 41. Ağır hizmet araçları emisyonları /55/AT ne veya eşdeğer seviyedeki BM/AEK Regülasyon 49 a uygunluk Euro IV ve Euro V emisyon seviyesindeki araçların tadilatında aranır Motorlarda, 3/8/2011 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Ağır Hizmet Araçlarından Çıkan Emisyonlar (Euro VI) Bakımından ve Araç Tamir ve Bakım Bilgilerine Erişim Konusunda Motorlu Araçların Tip Onayına İlişkin Yönetmelik ((AT) 595/2009) in tip onayı mevcut araçlar için yürürlüğe girdiği tarihten itibaren adı geçen Yönetmelikte belirtilen emisyon seviyeleri aranır. 42. Yan Koruma Yan koruma çerçeveleri, yarı römork çekicileri, tomruk gibi uzun malzeme taşıyan ancak kasası bulunmayan yarı römorklar ve yapısı itibarı ile yan koruma çerçevesi takılamayan araçlarda aranmaz. İmalatçısı tarafından çıplak şasi olarak imal veya monte edilerek satılan araçlarda, yan koruma çerçevesinin araca takılması tamamlanmış araçta aranır. 43. Paçalık sistemleri N kategorisi araçların arka tekerleklerine, kasa yapımında 91/226/AT veya AB/109/2011 e uygun paçalık takılır. AB/109/2011 de belirtilen istisnalar dikkate alınır. 44. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 45. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 46. Lastikler Tekerlek lastikleri (92/23/AT) yayımlanmış en son genişletme seviyesine veya buna eşdeğer BM/AEK Regülasyon 30 veya BM/AEK Regülasyon 54 ile BM/AEK Regülasyon 117 Teknik Düzenlemesine göre aksam onayına sahip olmalıdır. 47. Hız sınırlayıcı cihazlar /6/2002 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Hız Sınırlayıcı Donanımları ve Bunların Takılması ile İlgili Tip Onayı (92/24/AT) nin son seviyesinin veya BM/AEK Regülasyon 89 un kapsamındaki araçlarda anılan yönetmeliği sağlayan hız sınırlayıcıları bulunmalıdır. Bu hız sınırlayıcıların ayar değerleri için Karayolları Trafik ndeki değerler esas alınmalıdır Araç kategorisi değişikliği gerektiren tadilatta, onay belgesinde belirtilmemişse dönüştürülen aracın yeni kategorisinin gerektirdiği hız sınırlayıcı sistemleri şartlarını karşıladığı teknik servis raporuyla tevsik edilmelidir. 48. Kütleler ve boyutlar /1/2016 tarihinden sonra tadil edilen araçlara AB/1230/2012 Ek-4 te belirtilen otomatik dingil indirme tertibatı şartlarına uygun dingil kaldırma/indirme mekanizması takılmalıdır. 49. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 50. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 51. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 52. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 53. Azami yüklü kütlesi 2,5 tonu aşmayan, yıllık üretim adedi 500 ü aşan M1 kategorisi araçlar 17/1/2002 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Önden Çarpma Halinde Araçta Bulunan Kişilerin Korunması İle İlgili Tip Onayı nin (96/79/AT) veya BM/AEK Regülasyon 94 ün güncel seviyesine göre tip onayı almış olmalıdır. 54. En alçak koltuğunun R noktasının yerden yüksekliği 700 mm den az olan, yıllık üretim adedi 500 ü aşan M1 kategorisi araçlar 16/1/2002 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Motorlu Araçların Yandan Çarpma Halinde Araçta Bulunan Kişilerin Korunması İle İlgili Tip Onayı nin (96/27/AT) veya BM/AEK Regülasyon 9 in güncel seviyesine göre tip onayı almış olacaktır. 55. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 56. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 57. Ön koruma tertibatları N2G, N3G kategorileri ile, yapısı itibarı ile uygulanması mümkün olmayan, damperli kamyon, çöp kamyonu, beton mikseri, beton pompası ve benzer araçlar bu maddenin kapsamı dışındadır. Bu araçlar belirtilenden farklı bir araca dönüştürülüyorsa 2000/40/AT ni veya BM/AEK Regülasyon 93 şartlarını sağlayan bir ön koruma çerçevesi ile donatılmalı ve tadilatı onayı alınmalıdır. Tescilden sonra yukarıda belirtilmeyen bir üst yapı değişikliği talep edilmesi halinde, bu aracın 2000/40/AT Yönetmelik Onayına uygun ön koruma tertibatının takılması ve tadilat için yetkili resmi makamdan onay alınması gerekir. 58. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 59. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 60. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 61. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 62. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 63. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 64. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 65. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 66. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 67. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 68. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 69. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 93

104 70. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna veya ilave hüküm yoktur. 71. Temel araç uygunluk belgesi nde yer alan geçiş tarihlerinden sonra düzenlenen N kategorisi araçlarda, ticari araçlarda kabin içindeki kişilerin korunması ile ilgili gerekçelerle, BM/AEK 29 aranır. 72. İlgili düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir ilave hüküm yoktur. 73. Yakıt tüketimini iyileştirme amaçlı kanatçık sistemleri Aracın geri görüş alanı, aydınlatma, plaka alanı, çeki tertibatı, arka koruma tertibatı, dönüş yeteneği (manevra özelliği), yük dağılımı ve etkilenen diğer sistem ve aksamların onaylarını geçersiz kılmayacak veya çalışmalarını engellemeyecek şekilde montajı yapılmalıdır Kanatçık sistemleri aracın yükleme alanını artırmamalıdır Kanatçık sisteminin ilgili mevzuata göre işaretleme ve reflektörlere sahip olması gerekir Kanatçık sistemi, katlandığında izin verilen azami araç uzunluğunu en fazla 200 mm geçebilir Araçlarda, yukarıdaki şartları sağlayan yakıt tüketimini iyileştirme amaçlı olarak kullanılan kanatçıkların, izin verilen azami uzunlukları aşmasına müsaade edilir Araç uzunluğunu 500 mm den fazla arttıran kanatçık sistemleri, tip onayına tabidir Kanatçık sisteminin toplam kütlesi, her türlü bağlantı ve sabitleme elemanları dâhil olmak üzere 50 kg dan çok olamaz. Kanatçık sistemi sürücü tarafından katlanabilmeli ve çıkarılabilmelidir Üzerinde keskin köşe, sivri uç ve benzeri hasar verici veya çarpma anında kişiyi yaralayıcı çıkıntıların olmaması gerekir Kanatçık sistemi araca takıldığında yüksekliği, aracın yüksekliğini ve genişliğini artırmamalıdır Tüm dışa dönük esnek olmayan yüzeyler en az 5 mm yarıçaplı bir kavise sahip olacak şekilde tasarlanmış olmalıdır Kanatçık sistemi bağlandığı yüzeyin, genişlik ve yükseklik bakımından dışına taşmamalıdır Yakıt Tüketimini İyileştirme Amaçlı Kanatçık Sistemlerinin uygulama ve geçiş şartları 21 inci maddede belirtilmektedir. Açıklayıcı notlar: MARTOY un Ek IV Bölüm 1 inde yer alan açıklayıcı notlar geçerlidir. 2- L KATEGORİSİ ARAÇLAR İÇİN HÜKÜMLER 2002/24/AT ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılan atıflar, AB/168/2013 yürürlüğe girdiğinde AB/168/2013 ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılmış sayılır. Bu n amaçları bakımından; 2002/24/AT ve alt düzenleyici mevzuatı yerine AB/168/2013 ile alt düzenleyici mevzuatı uygulanır. Ulusal araç tip onayında, zorunlu aksam, sistem ve teknik ünite tip onaylarının kapsamı dışında kalan hususlar için aşağıda verilen maddelerin geçerli olanları aranır Motor azami güç ve momenti 22/11/2002 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Azami Tasarım Hızı, Azami Torku ve Azami Net Motor Gücü İle İlgili Tip Onayı (95/1/AT) 2.2- Kurcalama önlemleri 18/7/2003 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Bazı Aksam ve Özellikleri İle İlgili Tip Onayı (97/24/AT) (KISIM 7) 2.3- Yakıt tankı 97/24/AT (KISIM 6) Azami tasarım hızı 95/1/AT Kütleler ve boyutlar 93/93/AT Römork bağlama cihazları 97/24/AT (KISIM 10) 2.7- Hava kirliliğini önleme 97/24/AT (KISIM 5) Motosikletler, 97/24/AT nin KISIM 5 ile ilgili şartları karşılamalıdır Lastikler 97/24/AT (KISIM 1) L kategorisi araçlarda 97/24/AT KISIM 1 veya buna eşdeğer BM/AEK 75 in güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır Fren sistemi 22/11/2002 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Frenleri ile İlgili Tip Onayı (93/14/AT) L kategorisi araçlarda 93/14/AT veya buna eşdeğer BM/AEK 78 in güncel seviyesinden onaya sahip olmalıdır Aydınlatma cihazlarının yerleşimi 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçlara Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazlarının Yerleştirilmesi İle İlgili Tip Onayı (2009/67/AT) 94

105 2009/67/AT veya buna eşdeğer (BM/AEK 53) mevzuatının güncel seviyesinden onayına sahip olmalıdır Aydınlatma ve sinyal cihazları 97/24/AT (KISIM 2) L kategorisi araçlar 97/24/AT KISIM 2 veya buna eşdeğer BM/AEK 3 ün güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır L kategorisi araçlar 97/24/AT KISIM.2 veya buna eşdeğer BM/AEK 19 un güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır. L kategorisi araçlarda 97/24/AT KISIM.2 veya buna eşdeğer BM/AEK 37 nin güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır. L kategorisi araçlarda 97/24/AT KISIM 2 veya buna eşdeğer BM/AEK 38 in güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır Farlar L kategorisi araçlar 97/24/AT KISIM 2 veya buna eşdeğer BM/AEK 113 ün güncel seviyesinde parça onayına sahip olmalıdır L kategorisi araçlarda 97/24/AT KISIM 2 veya buna eşdeğer BM/AEK 50 nin güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır Moped farları L kategorisi araçlarda 97/24/AT KISIM 2 veya buna eşdeğer BM/AEK 56 nın güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır. MOP, MOS ve MOT larda aydınlatma manyetolu ve akümülatörlüdür. Bu araçlar devamlı olarak aracın gece önünü etkili bir ışık vererek aydınlatan bir ön far ile donatılırlar. Ön far içinde kullanılan ampul 6 voltluk bir sistemde 6 watt gücünden küçük olamaz. 12 voltluk sistemlerde ampul gücü daha fazla olabilir Sesli ikaz cihazları 22/11/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Sesli İkaz Cihazları İle İlgili Tip Onayı (93/30/AT) L kategorisi araçlarda 93/30/AT veya buna eşdeğer BM/AEK 28 onaylı kornalara sahip olmalıdır Arka plaka yeri 21/12/2012 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Arka Tescil Plakasının Takılma Yeri İle İlgili Tip Onayı (2009/62/AT) Parazit giderici 97/24/AT (KISIM 8) Ses seviyesi ve egzoz sistemi 97/24/AT (KISIM 9) Motosikletler, 97/24/AT nin KISIM 9 ile ilgili şartları karşılamalıdır Geri görüş aynaları 97/24/AT (KISIM 4) L kategorisi araçlarda 97/24/AT KISIM 4 veya buna eşdeğer BM/AEK 81 güncel seviyesinden parça onayına sahip olmalıdır Motosiklet kontrol düzenleri 21/12/2012 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Kumandaları, İkazları ve Göstergelerinin Tanıtımı İle İlgili Tip Onayı (2009/80/AT) L kategorisi araçlarda 2009/80/AT veya buna eşdeğer BM/AEK 60 ın güncel seviyesinden onaya sahip olmalıdır Hırsıza karşı koruma 14/11/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Yetkisiz Kullanımını Önlemek Amacıyla Tasarlanmış Koruyucu Tertibatlar İle İlgili Tip Onayı (93/33/AT) L kategorisi araçlarda 93/33/AT veya buna eşdeğer BM/AEK 62 nin güncel seviyesinden onaya sahip olmalıdır Dış çıkıntılar 97/24/AT (KISIM 3) Park ayakları 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlananiki Tekerlekli Motorlu Araçların Park Ayakları İle İlgili Tip Onayı (2009/78/AT) Camlar, silecekler vb. 97/24/AT (KISIM 12) Yolcu el tutamağı 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki Tekerlekli Motorlu Araçların Yolcu El Tutamakları İle İlgili Tip Onayı (2009/79/AT) Emniyet kemeri ve emniyet kemeri bağlantıları 97/24/AT (KISIM 11) L5e kategorisi araçlar 97/24/AT KISIM 11 veya buna eşdeğer BM/AEK 16 ya uygun 95

106 emniyet kemerlerine sahip olmalı ve ilgili yönetmelik şartlarını karşılamalıdır Hız göstergesi 17/11/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Motorlu Araçların Hız Ölçerleri İle İlgili Tip Onayı (2000/7/AT) 3- TARIM VE ORMAN TRAKTÖRLERİ VE BUNLARIN RÖMORKLARI İÇİN HÜKÜMLER 2003/37/AT ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılan atıflar, AB/167/2013 yürürlüğe girdiğinde AB/167/2013 ne ve alt düzenleyici mevzuatına yapılmış sayılır. Bu n amaçları bakımından; 2003/37/AT ve alt düzenleyici mevzuatı yerine AB/167/2013 ile alt düzenleyici mevzuatı uygulanır. Ulusal araç tip onayında, zorunlu aksam, sistem ve teknik ünite tip onaylarının kapsamı dışında kalan hususlar için aşağıda verilen maddelerin geçerli olanları aranır Azami Yüklü kütle 2009/63/AT Ek I 3.2- Tescil plakası 74/151/AT Ek II 3.3- Traktör gövdesine resmi plaka ve etiketlerin takılma yeri ve yöntemi 2009/144/AT Ek V 3.4- Yakıt tankı 2009/63/AT Ek III 3.5- Safra ağırlıkları 2009/63/AT Ek IV Sesli ikaz cihazı 2009/63/AT Ek V veya eşdeğeri mevzuat 3.6- Ses seviyesi (dış) 2009/63/AT Ek VI veya eşdeğeri mevzuat 3.7- Azami hız 2009/60/AT 3.8- Yük platformları 2009/60/AT 3.9- Geri görüş aynaları 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanantekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Geri Görüş Aynaları İle İlgili Tip Onayı (2009/59/AT) Ön görüş alanı ve silecekler 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Görüş Alanı ve Ön Cam Silecekleri İle İlgili Tip Onayı (2008/2/AT) veya eşdeğeri mevzuat Direksiyon donanımı 2009/66/AT veya eşdeğeri mevzuat Parazit giderici 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tarım veya Orman Traktörlerinin Elektromanyetik Uyumluluğu İle İlgili Tip Onayı (2009/64/AT)veya eşdeğeri mevzuat Fren 18/1/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Fren Tertibatı İle İlgili Tip Onayı (76/432/AT) veya 2003/37/AT nde belirtilen eşdeğeri Yolcu koltuğu 26/1/2000 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Yolcu Oturakları ile İlgili Tip Onayı (76/763/AT) Ses seviyesi (iç) 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Sürücüsü Tarafından Algılanan Gürültü Seviyesi İle İlgili Tip Onayı (2009/76/AT) Koruma çerçevesi 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Devrilmeye Karşı Koruyucu Yapısı İle İlgili Tip Onayı (2009/57/AT) Sürücü koltuğu 30/11/2000 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Sürücü Koltuğu İle İlgili Tip Onayı (78/764/AT) Aydınlatma cihazlarının yerleşimi 2009/61/AT Aydınlatma ve sinyal cihazları 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Aydınlatma ve Işıklı Sinyal Cihazları İle İlgili Aksam Tip Onayı (2009/68/AT) veya eşdeğeri mevzuat 96

107 Bağlantı tertibatı 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Çeki Kancası ve Geri Hareket Tertibatı İle İlgili Tip Onayı (2009/58/AT) Koruma çerçevesi (statik test) 2009/75/AT İşletim bölümü 4/6/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Çalıştırma Alanı Sürüş Konumuna Geçişi, Kapıları ve Pencereleri İle İlgili Tip Onayı (80/720/AT) Güç alma (PTO) 2/11/2000 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Kuyruk Mili ve Koruyucusu İle İlgili Tip Onayı (86/297/AT) Arkadan bağlı koruma çerçevesi (dar izli traktörler) 2/6/2002 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Dar İzli Tekerlekli Tarım ve Orman Traktörlerinin Arkaya Monte Edilmiş Devrilmeye Karşı Koruma Çerçevesi İle İlgili Tip Onayı (86/298/AT) Kumandaların yerleşimi 15/1/2002 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Kumandalarının Takılması, Konumu, Çalışması ve Tanınması İle İlgili Tip Onayı (86/415/AT) 3.27 Önden bağlı koruma çerçevesi (dar izli traktörler) 2/8/2001 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Dar İzli Tekerlekli Tarım ve Orman Traktörlerinin Sürücü Koltuğu Önüne Monte Edilmiş Devrilmeye Karşı Koruma Çerçevesi ile İlgili Tip Onayı nin (87/402/AT) Boyutlar ve römork kütleleri 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Bazı Aksamları ve Karakteristikleri İle İlgili Tip Onayı (2009/144/AT) Ek I Camlar 21/12/2012 tarihli ve (mükerrer) sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tekerlekli Tarım veya Orman Traktörlerinin Bazı Aksamları ve Karakteristikleri İle İlgili Tip Onayı (2009/144/AT) Ek III veya eşdeğeri mevzuat TOT lerin ön siper camları olduğunda, dakikada en az 20 silme yapabilen motorla tahrikli cam silecekler olmalı ve silecekler tarafından silinen alan, görüş alanı içinde ve görüş yarım dairesinde 8 m kiriş uzunluğuna karşılık gelen ve engellenmeyen bir görüş sağlayacak kadar olmalıdır Hız regülatörü 2009/144/AT Ek II, Madde Sürüş aksamının korunması 2009/144/AT Ek II Mekanik bağlantı 2009/144/AT Ek IV Römork fren bağlantısı 2009/144/AT Ek VI Egzoz emisyonu 29/12/2002 tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Tarım veya Orman Traktörlerini Tahrik Etmek Üzere Tasarlanan Motorlardan Çıkan Gaz Emisyonları ve Partikül Kirleticilere Karşı Alınacak Tedbirler İle İlgili Tip Onayı (2000/25/AT) 2000/25/AT veya BM/AEK 96 güncel seviyesinden onayına sahip araçlarda BM/AEK 24 uygulanmaz Emniyet kemeri bağlantı noktaları 76/115/AT Emniyet kemerleri 77/541/AT Geri vites ve kilometre saati 75/443/AT Antisprey sistemi 91/226/AT 3.39-Yan koruma 89/297/AT 97

108 Ek VIII ÜST YAPI İLE İLGİLİ HUSUSLAR 1- Üst yapıların, temel araç üreticisinin beyan ettiği azami ve asgari ölçü ve kütleler içinde kaldığı tespit edilmelidir. 2- N kategorisi araçların kasa yapımında, yük dağılımının uygunluğu kontrol edilmelidir. Üst yapı şasi bağlantılarının uygun yöntemler ile yapıldığı kontrol edilecektir. U cıvatalı bağlantılarda şasi profilinin ezilmemesi için önlem alındığı tespit edilmelidir. Kasa ve çamurluklar, araç için öngörülen en büyük çaplı lastik ve kar zinciri ile birlikte en kötü koşullarda dahi en az 50 mm boşluk kalacak biçimde olduğu tespit edilmelidir. Kasaların arkada en dış konumunun arka koruma çerçevesine göre 70/221/AT veya BM/AEK 58 de yer alan sınırlamalar içinde kaldığı tespit edilmelidir. Konteyner taşıyacak araçlarda uygun konteyner kilitleri bulunacaktır. Yalnız konteyner taşınacak ise ön duvar, kapak ve taban döşemesi aranmaz. Damper, çöp kamyonu vb. araçların hidrolik mekanizmalarının 3/3/2009 tarihli ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Makine Emniyeti ne (2006/42/AT) uygunluğunu gösteren CE işareti aranır. Çöp kasası monteli araçlar için yapılacak hacim hesaplarında, çöp yoğunluğu değeri olarak TS EN Çöp Toplama Aracı standardının Ek C sinde belirtilen değerler esas alınır. Üst yapıcı tarafından ilave edilen aydınlatma cihazları E veya e işaretli olmalı ve daha önceki aşamadaki tip onay belgesine aykırı olmamalıdır. Aydınlatma cihazlarında değişiklik yapıldığı takdirde ilgili yönetmeliğe uygunluğu teknik servis tarafından düzenlenen rapor ile tevsik edilmelidir. Üst yapı nedeni ile daha önceki aşamalarda alınmış tip onay belgelerinin geçersiz olduğu tespit edildiği takdirde, yeni belge veya teknik servis tarafından düzenlenmiş rapor aranır. Üst yapım sonrası kategorisi değişen araçlar, yeni kategorinin gerektirdiği bütün şartlara uymak zorundadır, ancak N 1 kategorisinden M 1 kategorisine dönüşen cankurtaran, cenaze arabası ve motorlu karavanlar gibi MARTOY Ek I de yer alan araçlar için aynı ekte belirtilen istisnalara izin verilir. Birinci aşama imalatçısının yazılı izni olmadan aracın kütlelerinde teknik kapasiteleri aşılamaz. Ancak, bu n diğer hükümlerinin sağlanması ve yaptığı işlemle ilgili sorumluluk tadilatçıda olması kaydıyla, 5 yaşından büyük araçlarda birinci aşama imalatçısının yazılı izni aranmayabilir. Ayrıca, yapılan değişiklikler nedeni ile geçersiz olan, fren, kütleler ve boyutlar vb. diğer tip onay belgeleri yerine yeni tip onay belgeleri veya teknik servis raporlarının alınması zorunludur. Oto kurtarma aracı olarak üst yapı tadilatlarında, tadilat sonrası aracın istiap haddi en az 1000 kg olmalıdır. 3- Sökülebilen üst yapılar (Swap Bodies) ve konteynerları taşıyacak olan araçların üst yapılarında, bu amaca uygun her biri sökülebilen üst yapı ve konteyner için dört köşesinden bağlantı olanağı sağlayan en az dört adet konteyner kilidi olmalıdır Kilit yerleşimi kamyon ve tam römork için bu ekin Şekil 1 inde, yarı römork için ise Şekil 2 sinde belirtilmiştir Konteyner ile taşıyıcı araç veya alt yürüyüş grubu arasındaki bağlantı form geçmeli olmalı, konteyner kilitleri takımsız kullanılabilmeli ve emniyete alınıp bağlantısının yapılmış olduğu ilk bakışta görülebilmelidir Taşıma esnasında konteyneri taşıdıkları uygun araca bağlayan kilit sistemi form ve mukavemet açısından çektirme yöntemi ile konteyner sağa, sola, öne, arkaya ve yukarı doğru olası hareketlerini de engellemelidir Kilitler form geçmeli olmalı, normal yol şartlarında kendiliğinden çözülmemelidir Kilit ekipmanları, ISO 3874 standardının 9.3, A3 ve A4 maddelerine uygun olmalıdır. 98

109 Şekil 1- Kamyon ve tam römork için kilit yerleşimi Şekil 2- Yarı römork için kilit yerleşimi 99

110 Ek I DİĞER HÜKÜMLER 1- Motorlarında yakıt olarak LPG kullanan tek veya çift yakıtlı araçlar ve bunların aksamları BM/AEK 67 ye göre tip onayı almalıdır. 2- Motorlarında yakıt olarak doğalgaz kullanan tek veya çift yakıtlı araçlar ve bunların aksamları BM/AEK 110 a göre tip onayı almalıdır. 3- Takograf Şehir içi ve belediye mücavir alanları dışında çalışacak olan N 2, N 3, M 2 ve M 3 kategorisi (en fazla 16 yolcu taşıyan minibüsler hariç) araçlarda 12/01/2012 tarihli sayılı Resmi Gazete de yayımlanan Takograf Cihazları Muayene ve Damgalama ne uygun takograf bulundurulması zorunludur. n uygulama başlangıç tarihlerine kadar alternatif olarak elektronik, mekanik veya elektromekanik takograf bulundurulur. Bu araçlar için takograflar 6/2/1986 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Sanayi Genel Müdürlüğü Tebliğ No: SGM- 86/1-1 e veya Avrupa Birliğinin 3821/85/EC veya 1463/70/EC regülasyonuna uygun olması gerekir. Takograf sonradan da takılabilir. Takograf, aynı zamanda hız göstergesi ise Ek VII deki Tablodaki Madde 17 ye uygun olmak zorundadır ve uygunluğu teknik servis tarafından tevsik edilir. 100

111 ÖZEL GÜVENLİK BÖLMELİ TAKSİ ARAÇLARLA İLGİLİ ŞARTLAR Ek 1- Özel Güvenlik Bölmeli Taksi Araçlar 1.1 M 1 ve M 1 e dönüştürülen N 1 kategorisi temel araç Özel Güvenlik Bölmeli Taksi Araç olabilir Özel güvenlik bölmeli taksi araca dönüştürülecek temel aracın M 1 kategorisi olması durumunda, zırhlı halde M 1 kategorisi araçlar için aranan BM/AEK 14, BM/AEK 16 ve BM/AEK 17 nin şartlarına göre test edilir Özel güvenlik bölmeli taksi araca dönüştürülecek temel aracın N 1 kategorisi olması durumunda zırhlı halde maddesinde belirtilen yönetmelikler ile birlikte M 1 kategorisi için aranan diğer tüm şartları sağlamalı ve M 1 kategorisine dönüştürülmelidir. 2. Özel Güvenlik Bölmeli Taksi Araçlarda Zırhlı Ara Bölme ile İlgili Hükümler 2.1. Müşterinin araç kullanıcısı ile fiziki teması engellenmeli fakat müşteri ile sürücü arasındaki iletişim zor olmamalıdır. Ara bölme, müşteri ile ilgili ticari faaliyetlerde (para ödeme, para üstü alma) kolaylık sağlamalıdır. Bu amaca yönelik olarak ara bölme üzerinde kapaklı ya da döner bir bölge bulunmalıdır Müşteri ve sürücü bir ara bölme ile ayrılmalıdır. Ara bölme, üst kısmı kurşungeçirmez cam ve alt kısmı yine kurşungeçirmez özelliğe sahip farklı bir malzemeden de üretilebilir Ara bölmede kullanılan malzemenin TSE EN 1063 BR3 standardında belirtilen koruma seviyesini veya eşdeğer koruma seviyesini sağlamalıdır Ara bölme ile sıralı koltuğun H noktası arasındaki mesafe 840mm değerinden küçük olmamalıdır. Ancak araç zırhlı haldeyken BM/AEK 17 ve/veya 74/60/AT nin veya BM/AEK 21 in onayı halinde bu hüküm aranmaz Sürücü ile yolcuların sesli iletişimini sağlayacak bir sistem olmalıdır Klima ve kalorifer sistemi yolcu bölmesine etki etmeli ve önden kumanda edilebilmelidir Taksimetre, yolcunun rahatlıkla görebileceği bir görüş alanına monte edilmelidir Ara bölmesi üzerine, monte edilmiş oturma pozisyonu araç yönüne ters, koltuklar bağlanabilecektir. Bu koltukların katlanması suretiyle ortaya çıkan boşluk bagaj alanı olarak kullanılabilecektir Emniyet kemerleri, arka koltuklarda üç noktadan, araç yönüne ters istikamette yerleştirilmiş koltuklar üzerinde ise en az iki noktadan bağlantılı olacaktır Sürücü bölümünde ön yolcu taşıma koltuğu olmayabilir. Ön yolcu taşıma koltuğunun olmadığı veya katlanabilir koltuk takıldığı durumlarda bu alan bagaj taşıması için kullanılabilir Araçta madde de belirtilen koltuklar var ise bu koltuklarda oturan yolcular için zırhla direk teması önleyen kafa dayamalığı bulunmalıdır. 101

112 SADECE ELEKTRİKLİ ARAÇ, HİBRİT ELEKTRİKLİ ARAÇ VE HİBRİT MOTORLU ARAÇLAR İLE İLGİLİ HÜKÜMLER Ek I 1- M ve N kategorilerindeki tüm araçlarda sadece elektrikli araç, hibrit elektrikli araç ve hibrit motorlu araç imali ve seri tadilatı yapılır. Ayrıca, L kategorisi araçlar için MOTOY hükümleri aranır. 2- Bu araçları üreten firmalar güncel ISO/TS veya ISO 9001 standardına uygun kalite sistem belgesine sahip olmalıdır. 3- Araçlar, MARTOY veya AİTM şartlarını sağlamalıdır. 4- M ve N kategorisi sadece elektrikli araç, hibrit elektrikli araç ve hibrit motorlu araç imalinde ve tadilatında ayrıca; 4.1- Hibrit motorlu araçlarda; BM/AEK 85 güncel seviyesine göre veya BM/AEK 85 e alternatif olarak SGM-2009/22 Tebliğinin Ek sine göre ((AT)715/2007 nin 2 nci maddesinde belirtilen kapsamdaki araçlar için) tip onayı belgesi alınmalıdır Sadece elektrikli araçlarda, BM/AEK 100 ve BM/AEK 85 in güncel seviyesine göre veya BM/AEK 85 e alternatif olarak SGM-2009/22 Tebliğinin Ek sine göre ((AT)715/2007 nin 2 nci maddesinde belirtilen kapsamdaki araçlar için) tip onayı belgesi alınmalıdır Hibrit elektrikli araçlarda, BM/AEK 100 ve BM/AEK 85 in güncel seviyesine göre veya BM/AEK 85 e alternatif olarak SGM-2009/22 Tebliğinin Ek sine göre ((AT)715/2007 nin 2 nci maddesinde belirtilen kapsamdaki araçlar için) tip onayı belgesi alınmalıdır. 5- Akü şarjı için yardımcı ekipman varsa, 30/12/2006 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Belirli Gerilim Sınırları Dahilinde Kullanılmak Üzere Tasarlanmış Elektrikli Teçhizat ile İlgili Yönetmelik (2006/95/AT) uyarınca CE işareti taşıması zorunludur. 6- Frenler; M1 kategori araçlarda BM/AEK 13H a göre, N1 kategori araçlarda BM/AEK Regülasyon 13H veya 13 e göre ve diğer kategorilerde BM/AEK Regülasyon 13 e göre belgelendirilir. 7- M1 ve N1 kategorilerinde araçlar enerji tüketimi bakımından BM/AEK 101 e veya BM/AEK 101 e alternatif olarak SGM-2009/22 Tebliğinin Ek II sine göre belgelendirilir. 8- Sadece elektrikli araç, hibrit elektrikli araç ve hibrit motorlu araçlara dönüşüm tadilatlarında, araçta ilave olarak Ek VII de belirtilen mevzuatlardan etkilenen hususlar için teknik servis raporu aranır. 9- Cer akülerinin üzerinde, 31/8/2004 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Atık Pil ve Akümülatörlerin Kontrolü ekinde yer alan sembolün bulunması zorunludur. 10- Üretilen veya ithal edilen elektrikli bisikletler TS EN standardına uygun olmalıdır. 102

113 Ek II OKUL SERVİS ARAÇLARI İLE İLGİLİ HÜKÜMLER 1- Okul servis araçları, MARTOY hükümlerinin yanı sıra 28/8/2007 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Okul Servis Araçları Hizmet ne ve aşağıda açıklanan teknik hususlara uyacak biçimde imal/tadil edilir. 2- M kategorisi araçlarda, M1 kategorisi hariç olmak üzere, belirtilen muafiyet ve diğer hususlar dikkate alınarak BM/AEK 107 nin şartlarını sağlayan araçlar okul servis aracı olarak imal/tadil edilir. Okul servis araçlarının M 2 veya M 3 kategorisi olması durumunda, ancak Sınıf B ve Sınıf III olmasına müsaade edilir. 3- M1 kategorisi araçta en fazla sürücü hariç 8 kişi taşınabilir ve çocuklar için Ek II madde 4.2 ve madde 4.8 de belirtilen hükümler uygulanmaz. M1 kategorisi araçların güç kumandalı kapılarında BM/AEK 107 nin Ek 3 ünün maddesinin şartları ile ayrıca, aşağıdaki diğer şartlar da aranır. BM/AEK 107 Ek-3 madde de belirtilen 1600 mm, M 1 araçlarda 1000 mm olarak aranır. 4- Okul servis araçlarında aranan ilave şartlar: 4.1- Öğrenciler boyları ve ağırlıklarına uygun emniyet kemerleri (ayarlı) veya diğer bağlantı sistemleri ile bağlanmalıdır. Koltuk, koltuk bağlantıları ve emniyet kemerleri bakımından araçlar Ek VII deki Tablodaki madde 15, madde 19 ve madde 31 de belirtilen mevzuat hükümlerine uygun olmalıdır Okul araçlarında taşınan çocuklar için ağırlık (el bagajı dâhil) 50 Kg alınabilir. Bu durumda, araçlar için ayrıca normal yolcu sayısı hesaplanır ve BM/AEK 107 ye uygun şekilde hem normal yolcu adedi, hem de öğrenci adedi etiketlendirilerek araç içerisinde gösterilir Servis kapısı şoför tarafından kumanda edilmelidir. Çocukların yetkisiz kullanımını önlemek için acil kumandalar korunmalıdır Dörtlü ikaz sistemi bulunmalı ve yolcu iniş binişlerinde çalıştırılmalıdır. Bu amaçla devre dışı bırakılabilir otomatik bir sistem kullanılabilir Her öğrenci için bir oturma yeri ve emniyet kemeri bulunmalıdır Eğer doğrudan görmek yeterli değilse, kapılardan iniş ve binişi hem içeriden hem de dışarıdan gösterecek optik cihazlar bulunmalıdır. İmalatçının belirttiği oturma pozisyonundaki sürücü tarafından aracın iç ve dış alanı gözlenebilmelidir. Bu şart, aşağıdaki (a) ve (b) bentlerinin her ikisinin birden karşılanması durumunda yerine getirilmiş sayılır ve uygunluğu aşağıda belirtilen mevzuat kapsamında görevlendirilmiş teknik servisler tarafından bir rapor ile tevsik edilir. a) Motorlu Araçların Dolaylı Görüş Cihazları Hakkında Tip Onayı (2005/27/AT İle Değişik 2003/97/AT) yönetmeliği Ek III ünde veya BM/AEK Regülasyon 46 da belirtilen kategorisine uygun dolaylı görüş cihazlarına ilaveten ön görüş için Sınıf VI ayna veya muadili Cihaz veya sesli ikaz cihazı bulunmalıdır. Ön ayna ile ilgili şartlar şunlardır: Görüş alanı, sürücünün, yolun en azından aşağıda belirtilen düzlemlerle sınırlanmış düz yatay kısmını görebileceği şekilde olmalıdır: - Araç kabininin ön kısmındaki en dış noktadan geçen enine düşey düzlem, - Aracın 2000 mm önünde kalan enine düşey düzlem, - Aracın boylamasına düşey orta düzlemine paralel olarak aracın sürücü tarafındaki en dış noktasından geçen boylamasına düşey orta düzlem ve - Aracın boylamasına düşey orta düzlemine paralel olarak aracın sürücü tarafının ters tarafında kalan en dış noktasının 2000 mm açığından geçen boylamasına düşey orta düzlem. Sürücü tarafının ters tarafında kalan bu görüş alanının önü, 2000 mm yarıçapında bir yay şeklinde yuvarlak hâle getirilebilir (Şekil 1). Gövde bakımından daha farklı yapım özelliklerine sahip araçlarda, bir ön ayna yardımıyla bu hükümler yerine getirilemiyorsa, kameralı ve ekranlı bir cihaz kullanılmalıdır. Bu seçeneklerden hiçbiriyle uygun görüş alanı sağlanamaması hâlinde ise, başka bir dolaylı görüş cihazı kullanılmalıdır. Bu cihaz, Şekil 1 de tanımlanan görüş alanı dâhilinde 50 cm yükseklik ve 30 cm çapındaki bir nesneyi fark edebilecek özellikte olmalıdır. 103

114 Şekil 1- Sınıf VI ön aynalarda görüş alanı Bununla birlikte, sürücü, A-direğinin görüş alanına getirdiği sınırlamalar da dikkate alınarak, aracın boylamasına düşey orta düzlemine paralel olarak aracın sürücü tarafındaki en dış noktasından geçen boyuna düşey düzlem ile aracın boylamasına düşey orta düzlemine paralel olarak aracın sürücü tarafının ters tarafında kalan en dış noktasının 900 mm açığından geçen boylamasına düşey orta düzlem arasında kalan ve aracın 300 mm önünde yer alan, yol yüzeyinden mm yüksekliğindeki düz bir çizgiyi görebiliyorsa, Sınıf VI ön ayna takılması zorunlu değildir. b) Arka görüş alanı aynı yönetmeliğin Ek III 10 uncu maddede belirtilen özelliklere sahip olmalı veya sesli ikaz techizatı bulunmalıdır. Arka görüş için şartlar: M2 ve M3 kategorisi araçlarda, aşağıdaki görüş alanına sahip olmak amacıyla, gövdenin arka kısmına ayna dışında bir dolaylı görüş cihazı takılabilir. Görüş alanı (Şekil 2), sürücünün, yolun en azından aşağıda belirtilen düzlemlerle sınırlanmış düz yatay kısmını görebileceği şekilde olmalıdır: - Tam aracın en arka noktasıyla aynı hizada ve aracın boylamasına düşey orta düzlemine dikey konumda olan boylamasına düşey bir düzlemi - Önceki düzleme (aracın arkasına göre) paralel konumda onun 2000 mm gerisinde yer alan düşey bir düzlem, - Aracın boylamasına düşey orta düzlemine paralel olarak aracın yanlarındaki en dış noktalardan geçen boylamasına iki düşey düzlem. Bu kategorilerdeki araçlarda, kameralı ve ekranlı bir cihaz yardımıyla hükümleri yerine getirilemiyorsa, başka bir dolaylı görüş cihazı kullanılabilir. Bu durumda cihaz, tanımlanan görüş alanı dâhilinde yüksekliği 50 cm ve çapı 30 cm olan bir nesneyi tespit edebilecek özellikte olmalıdır. Şekil 2 c) Kapı çerçevesi, tavan direkleri, destekler vb. gibi aracın yapısıyla ilgili unsurlardan doğan görüş engelleri dikkate alınmaz Araçta geri vites lambaları ile birlikte çalışacak sesli ikaz sistemi bulunmalıdır. Sonradan takılan tüm elektrikli ve elektronik cihazlar Radyo Parazitleri (elektromanyetik uyumluluk) 72/245/AT güncel seviyesi veya BM/AEK 10 un güncel seviyesine uygun olduğu teknik servis raporu ile tevsik edilmeli veya 24/10/2007 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Elektromanyetik Uyumluluk (2004/108/AT) ne göre CE işareti taşımalıdır. CE işareti, BM/AEK Regülasyon 10 madde 2.12 de belirtilen bağışıklıkla ilgili fonksiyona sahip ürünler için yeterli değildir Acil çıkışlar floresan malzeme ile işaret edilmelidir. 104

115 4.9- Araç seyir halindeyken kapıların açılmasını önleyecek tertibat bulundurulur. 5- Bu Ekte belirtilen araçların, bu Ekte atıf yapılan mevzuatın tamamında görevlendirilmiş teknik servisler tarafından da kontrolleri yapılabilir ve verilen raporlar onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından kabul edilir. 105

116 Ek III TUTUKLU VE HÜKÜMLÜ TAŞIMAYA MAHSUS CEZAEVİ ARAÇLARI Ek VII deki Tabloda Konu ki Madde No M2 M3 Müsaade edilebilir ses seviyeleri 1 A+H A+H Emisyonlar (Euro 5 ve 6) hafif hizmet araçları / bilgiye erişim 2 A (1) N/A Yakıt depoları/arka koruma tertibatları 3 F F Açıklamalar Euro 5 ve 6 uygulama tarihleri yönetmelikte belirtilmiştir Yangın risklerinin önlenmesi (sıvı yakıt depoları) 3A F F Arkadan araç altına girmeye karşı koruma tertibatı (RUPDs) ve bunların montajı; arkadan 3B araç altına girmeye karşı koruma (RUP) Arka tescil plakası yeri 4 A A Arka plakanın monte edileceği ve sabitleneceği alan 4A A A Direksiyon döndürme kuvveti 5 Direksiyon tertibatı 5A Sesli ikaz (korna) 7 A+K A+K Sesli ikaz cihazları ve sinyalleri 7A A+K A+K Dolaylı görüş cihazları 8 A A Dolaylı görüş cihazları 8A A A Frenleme 9 Araçların ve römorklarının fren sistemi 9A Elektonik Kararlılık Kontrol sistemi zorunlu değildir Radyo Parazitleri (elektromanyetik uyumluluk) 10 A A Özel talepler hariç Elektromanyetik uyumluluk 10A A A Özel talepler hariç Hırsızlığa karşı önlem ve immobilizer 13 N/A N/A Motorlu araçların yetkisi zkullanıma karşı korunması 13A N/A N/A Koltuk mukavemeti 15 D D Yana bakan koltuk takılabilir M2 ve M3 araçların koltukları Yana bakan koltuk takılabilir 15B D D Sürücü koltuğu için BM/AEK 17 uygulanır. Hız göstergesi ve geri vites 17 Araç girişi ve manevra kabiliyeti 17A Montajı dahil hız göstergesi tertibatı 17B Zorunlu etiketler 18 İmalatçının zorunlu etiketi ve araç tanıtım numarası 18A Emniyet kemeri bağlantıları 19 D D Emniyet kemeri bağlantıları, Isofiks bağlantı sistemleri ve Isofiks üstten çocuk koltuğu bağlantı aparatı Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının yerleştirilmesi Aydınlatma ve ışıklı sinyal cihazlarının araç üzerine montajı 19A D D 20 A+N A+N 20A A+N A+N 106 Yana bakan koltuklarda aranmaz Yana bakan koltuklarda aranmaz

117 Geri yansıtıcılar (reflektörler) 21 Güç tahrikli araçlar ve römorklarının geri yansıtıcılı cihazları 21A Uç hat işaret, ön konum (yan) arka konum (yan), stop, yan işaret, gündüz sürüş lambaları 22 Motorlu araçların ve römorklarının ön ve arka konum lambaları, stop lambaları ve uç hat işaret 22A lambaları Motorlu araçların ve römorklarının yan işaret lambaları 22B Sinyal lambaları 23 Güç tahrikli araçlar ve römorklarının sinyal lambaları 23A Arka tescil plaka lambaları 24 Güç tahrikli araçlar ve römorklarının arka tescil plakalarının aydınlatması 24A Farlar (ampulleri dâhil) 25 Farlar (ampuller dahil) 25A Ön sis lambaları 26 Güç tahrikli araçların ön sis lambaları 26A Çeki kancaları 27 A A Çeki donanımı 27A A A Arka sis lambaları 28 Güç tahrikli araçların ve römorklarının arka sis lambaları 28A Geri vites lambaları 29 Güç tahrikli araçların ve römorklarının geri vites lambaları 29A Park lambaları 30 Güç tahrikli araçların park lambaları 30A Emniyet kemerleri ve bağlanma sistemleri 31 D D Emniyet kemerleri, bağlama sistemleri, çocuk bağlama sistemleri ve Isofiks çocuk bağlama sistemleri Kumandaların, ikaz düzeninin ve göstergelerin tanıtımı 31A D D 33 A A Yana bakan koltuklarda aranmaz Yana bakan koltuklarda aranmaz El kumandalarının, ikaz cihazlarının ve göstergelerin yeri ve tanıtımı 33A A A Buz çözme/buğu giderme 34 O O Ön cam buz çözme ve buğu giderme sistemleri 34A O O Cam yıkama/silme 35 O O Ön cam sileceği ve yıkama sistemleri 35A O O Isıtma sistemleri 36 A A Isıtma sistemleri 36A A A Motor Gücü 40 Emisyonlar (Euro IV, V) ağır hizmet araçları 41 A A Emisyonlar (Euro VI) ağır hizmet araçlarıı/bilgilere erişim 41A A A Emniyet camı 45 J J Emniyet cam malzemeleri ve bunların araçlara takılması 45A J J Lastikler 46 Ticari araçların ve römorklarının havalı lastikleri (Sınıf C2 ve C3) 46A Yuvarlanma ses emisyonları, ıslak düzeyde tutunma ve yuvarlanma direnci (Sınıf C1, C2 46B ve C3) Hız sınırlayıcı cihazlar 47 N/A N/A Uygulama tarihleri yönetmelikte belirtilmiştir 107

118 Araçların hız sınırlaması 47A N/A N/A Kütleler ve boyutlar 48 Kütleler ve boyutlar 48A Bağlantı tertibatları 50 Araç katarlarının mekanik kavrama aksamları 50A Alev dayanıklılığı 51 N/A Belirli motorlu araç kategorilerinin iç tasarımında kullanılan malzemelerin yanma 51A N/A davranışı Otobüsler 52 A A M2 ve M3 araçlar 52A A A Büyük yolcu araçlarının üst yapısının dayanıklılığı 52 B A A Harflerin anlamları A : Talep eden firmanın/kurumun belirlemiş olduğu araçla ilgili teknik şartnamenin amaçlarına, uygunluğu tamamen imkânsız kıldığı durumlarda istisnaya izin verilir. İmalatçı, özel amacı nedeniyle aracın ilgili şartları sağlamasının mümkün olmadığı konusunda tip onayı kuruluşunu ikna etmelidir. D: Uygulama, normal olarak araç yolda seyir hâlindeyken sürücü ve güvenlik mürettebatı tarafından kullanılmak üzere tahsis edilmiş koltuklarla sınırlıdır F: Yakıt doldurma kanalının güzergâh ve uzunluğunda değişiklik yapılabilir ve yakıt deposunun araç üzerinde yeniden konumlandırılmasına izin verilebilir. H: Egzoz sisteminin son susturucudan sonraki kısmının boyunda 2 metreyi aşmayan değişiklikler, ilave deney gerekmeksizin kabul edilebilir. J: Sürücü kabini camları (ön cam ve yan camlar) dışında kalan bütün pencere camları emniyet camı veya sert plastikten cam olmalıdır. K: İlave acil durum alarm cihazlarına müsaade edilir. N: Zorunlu tüm aydınlatma cihazlarının takılması ve geometrik görüş alanının etkilenmemesi şartıyla. O: Aracın ön tarafına uygun bir sistem takılmalıdır. : Düzenleyici mevzuatta belirtilenler dışında herhangi bir istisna söz konusu değildir. N/A: Geçerli değildir. Bu düzenleyici mevzuat bu araca uygulanmaz (hiçbir şart yoktur). 108

119 Ek IV DOKUZ VEYA DAHA FAZLA YOLCU TAŞIYAN ARAÇLAR İLE İLGİLİ HÜKÜMLER 1.- M2 ve M3 kategorisi araçlar 1.1- M2 ve M3 kategorisi araçlara ait hükümler aşağıda verilmiştir. 2001/85/AT nin geçici 1 inci maddesinde belirtilen 13/02/2009 tarihine kadar imal edilen araçların tadilatında aşağıdaki maddeler aranır. Anılan tarihten sonra imal edilen araçların tadilatında 2001/85/AT nin veya BM/AEK 107 nin hükümleri, 01/03/2015 tarihinden sonra imal edilen araçlarda ise BM/AEK 107 nin hükümleri uygulanır Sınıf I ve sınıf A ya ait otobüsler ile minibüslerde yolcu başına ağırlık 68 Kg dır. Sınıf II, III ve sınıf B ye ait otobüslerde, yolcu başına ağırlık 71 Kg olup, bu değere 3 Kg lık el bagajı dahildir. Sınıf II ye ait bir aracın Sınıf I için kullanılmasına müsaade edilmesi halinde, bagaj ağırlığı dikkate alınmaz. Bagaj yükü, m 3 olarak verilen bagaj bölmesi hacminin, Kg olarak 100 katından aşağı olamaz. Araç tavanında bagaj taşıma yeri olması halinde, bagaj bu yerin her m 2 si için 75 Kg kabul edilir. Aracın üzerinde bagaj yerlerinin tayininde aracın dengesi ve emniyeti göz önünde tutulmalıdır. Okul araçlarında taşınan çocuklar için ağırlık (el bagajı dâhil) 50 Kg alınır. Bu suretle hesaplanacak yolcu adedi (Yolcu Ağırlığı ve Bagaj + Aracın yüksüz ağırlığı = Azami Yüklü Ağırlık) eşitliğini sağlayacak şekilde aracın yapısını sınırlayan şartları geçmemelidir. Sınıf I ve sınıf A ya ait otobüslerde yolcu başına ayakta durma alanı 0,125 m 2 dir. Sınıf II otobüslerde ise bu ölçü 0,150 m 2 dir Otobüslerde yalnız yolcu ve yolcuya ait kişisel eşyalar taşınabilir Ayakta durma yerlerinde gerekli tutunma yerleri bulunmalıdır. Ayakta durma yerlerinde aracın yan veya arka duvarlarından koltuklarla ayrılmamış yerlerde, yerden 80 cm ile 150 cm yükseklikte duvarlara paralel takılmış yatay tutunma boruları konulmalıdır Oturulacak ve varsa ayakta durabilecek yer adedi, görülecek bir yere yazılmalıdır Yolcu araçlarında ayakta durulan yerlerde asgari aşağıdaki şartlar dikkate alınmalıdır: Aşağıda belirtilen yerlerde ayakta durulmaz veya oturulamaz; Koltuk minderinin ön kenarı ile 300 mm önü arasındaki yerlerde ayakta durulamaz Sürücü ve hizmetlilere ayrılmış yerlerde oturulamaz Ayakta durulan yerlerdeki çamurluklarda ve motor üst örtüsünde oturulamaz Giriş ve çıkış basamaklarında ayakta durulmaz ve oturulamaz Düşey yüksekliği 190 cm den az olan yerlerde ayakta durulamaz Oturma yerleri Araçlarda oturma yerleri ile şartlar aşağıda belirtilmiştir Oturma yerleri yükseklik ve esneklik gibi hususlarda yolcuların rahatça oturmasını sağlayacak nitelikte olacaktır. Ancak, Sınıf I ve sınıf A ya ait otobüste esneklik şart değildir Otobüs ve minibüslerde koltuk ölçüleri, bir kişiye düşen koltuğun ortasından geçen dik düzleme olan uzaklıkları koltuk boş iken vermektedir (bu Ekin Şekil 3a/b, Şekil 4 ve Şekil 5). Koltuk sırt yüksekliği, oturma düzleminin orta ekseninden itibaren sırtın kendi düzlemine paralel ölçümünde 50 cm den az olamaz. Bu ölçüye koltuk arkalığında bulunan el tutamakları dâhildir. Sıkıştırılmamış koltuk minderinin asgari derinliği sınıf I, sınıf A ve sınıf B araçlarda 350 mm, sınıf II ve sınıf III araçlarda 400 mm olmalıdır. Sıkıştırılmamış koltuk minderinin zemine göre yüksekliği zemin ile koltuk minderinin ön üst yüzeyine teğet yatay düzlem arasındaki mesafe 400 mm ila 500 mm olacak şekilde olmalıdır. Ancak, tekerlek çıkıntısı ve motor bölümü üzerinde 350 mm den az olmamak kaydıyla bu yükseklik azaltılabilir Koltuklara arkalıkların tespiti, her türlü çalışma şartlarından doğacak kuvvetleri karşılayabilecek şekilde olmalıdır. Arkalıkların üst kenarları ani bir frenlemede arka sırada oturanları yaralamayacak tarzda şekillendirilmelidir. Bununla birlikte şehir içi otobüslerinde arkalık üst kenarı tamamen tutunma borulu yapılabilir. 109

120 1.3 - Yolcu aracı içindeki geçit koridorları Yolcu aracı içindeki geçit koridorları ile ilgili şartlar aşağıda verilmiştir Yolcu adedi 26 (dâhil) kişiye kadar olan otobüs ile minibüslerde, giriş çıkış basamaklarına kadar en az 30 cm lik bir ara geçit bulunmalıdır (taban seviyesi üzerine çıkan motor örtüsünün çevresi hariç) Yolcu adedi 26 kişinin üzerinde olan otobüslerde giriş çıkış basamaklarına kadar geçit, bu Ekin Şekil 2 de ölçüleri verilen aynı eksenli, ters kesik koni ile silindirden oluşan bir modelin geçmesini sağlamalıdır (taban seviyesi üzerine çıkan motor örtüsünün çevresi hariç). Sınıf III e ait otobüste koridorun bir tarafındaki veya her iki tarafındaki koltuklar yana doğru açılabilir. Bu durumda koltuklar koridorda duran bir kişi tarafından kolayca ulaşılabilecek bir düzenle normal duruma getirilebilmeli ve koltuklar açılmış haldeyken A ölçüsü 22 cm olan modelin geçmesini sağlamalıdır. Motoru arkada olan otobüslerde arka dingilin 150 cm önünden itibaren araç arkasına doğru olmak üzere H ölçüsü en az 180 olmalıdır. Geri kalan bölgede H ölçüsü en az 190 cm olmalıdır. Mafsallı otobüslerde yukarıda bahsedilen model, aracın mafsallı kısmından engellenmeden geçebilmelidir. Körük dâhil mafsalın hiç bir parçası geçide sarkmamalıdır. Çift katlı otobüslerde, birinci katın tavan yüksekliği en az 180 cm ve ikinci katın tavan yüksekliği en az 168 cm olmalıdır. Arka dingil (birden fazla arka dingilli araçlarda arka dingillerin en öndeki) arka merkezine doğru 1500 mm mesafede yerleştirilmiş bir enine düşey düzlemin arkasına doğru alt kat geçit koridorunun herhangi bir kısmında 1800 mm den 1680 mm ye; ö n dingilin merkez hattının önünde ve arkasında 800 mm mesafede yerleştirilmiş iki enine düşey düzlemin arasında bulunan geçit koridorunun herhangi bir kısmındaki ön dingile doğru yerleştirilmiş bir servis kapısında 1800 mm den 1770 mm ye inebilir. 110

121 (Ölçüler cm dir) Sınıf C A I II III Yana açılan koltuklarda A = en az 22 cm olmalıdır B = 50 cm, H ölçüsü buradan düşürülür. Şekil 2- Geçit koridorları (bu Ekin madde si) G asgarî (mm) F asgarî (mm) Bank koltuk Tekli koltuk 200 (*) 215(*) 215(*) (*) Sınıf III için 215 (*) Minibüsler dahil Sınıf A ve B için 200 Şekil 3/a- Yolcu koltuklarının ölçüleri (bu Ekin madde si) (*) Minibüsler dahil Sınıf A ve B için

122 G asgarî (mm) F asgarî (mm) Bank koltuk Tekli koltuk Şekil - 3/b- Yolcu koltuklarının ölçüleri (bu Ekin madde si) Genişliği 2,35 m veya daha az olan araçlar için, oturma minderinin üzerindeki 270 mm ve 650 mm arasındaki yüksekliklerde, oturma konumunun merkezinden geçen düşey düzlemden ölçüldüğünde, her oturma konumu için mevcut boşluğun genişliği 200 mm olmalıdır. Bu şartlara uyumlu olması halinde, bu Ekin Şekil 3/a şartları aranmaz. Sınıf I, II ve Minibüsler de dahil sınıf A ve B de Sınıf III En az H 650 mm 680 mm Şekil 4- Oturma boşluğu H = 400/500 mm (*) (*) Tekerlek davlumbazı ve motor bölümü üstünde 350 mm K = en az 350 mm (**) (**) Sınıf II ve Sınıf III araçlarda 400 mm K ve H ölçüleri koltuk orta ekseninden ölçülür. Şekil 5- Koltuk minderinin derinliği ve yüksekliği (bu Ekin madde si) 112

123 Yolcu araçlarının koridorlarında bir veya birden fazla basamak yapılabilir. Basamakların genişliği basamakların üstündeki koridorun genişliğinden daha dar olamaz Yolcu adedi 15 ile 22 kişiye kadar olan (22 kişi dâhil) araçların ayakta yolcu taşımayanlarında (sınıf B) tavan yüksekliği en az 150 cm olmalıdır Araçlarda sürücü yeri ve sürücü koltuğu Araçlarda sürücü yeri ve sürücü koltuğu ile ilgili şartlar aşağıda verilmiştir Sürücü yerindeki tüm kumanda düzenleri, sürücü vücut konumunun önemli değişikliklerine neden olmadan güvenle ve kolay kullanılmak üzere şekillendirilmiş ve yerleştirilmiş olmalıdır. Bütün hava koşullarında sürücüye yeteri kadar görüş alanı sağlanmış olmalıdır Sınıf I ve II ye ait otobüslerde sürücünün sağ veya solunda görüşünü azaltabilecek ayakta durma ve oturma yeri bulunmamalıdır. Yalnız hizmetli personele ayrılmak ve bir etiketle üzerinde belirtilmek üzere Sınıf III e ait otobüslerde sürücü koltuğunun yanında 1 veya 2 kişilik oturma yeri bulunabilir Sürücü koltuğu, aracı güvenle idare edebilecek şekilde yerleştirilmelidir. Sürücü yeri genişliği, yaklaşık olarak dirsek yüksekliğinde ve en az 60 cm olmalıdır. Sürücü koltuğu oturma yeri genişliği en az 43 cm ve sürücü koltuğu oturma yeri derinliği en az 40 cm olmalıdır Isıtma ve havalandırma Araçlarda kapalı sürücü yerleri ile yolcu taşınan yerlerde, yeteri kadar ısıtma ve havalandırma sağlanmış olmalıdır Yolcu aracının iniş-biniş yerleri ve tabanı Yolcu aracının iniş-biniş yerleri ile tabanı ile ilgili şartlar aşağıda verilmiştir Aracın iniş ve biniş yerleri, rahat ve güvenle iniş-binişi sağlayacak biçimde şekillendirilmelidir Kapılarda birden fazla basamak yapılabilir. Basamak ölçüleri Şekil 6 da ve altında yer alan tabloda belirtildiği gibi olmalıdır. Bu ölçüler yüksekliklerde üst sınır, derinliklerde ise alt sınırdır. Şekil 6- Yolcu basamakları (bu Ekin madde si) Araç Minibüs (1) Mekanik Süspansiyon A cm (en az) B cm (en az) 113 C cm (en fazla) (3) D cm (en fazla) 40 (43) E cm (en fazla) Sınıf I ve A Otobüs 30 (2) (3) Sınıf II, III ve B Otobüs 30 (mekanik süspansiyon) (2) (3) (1) 16 (dâhil) ya kadar yolcu oturma yeri olan A ve B sınıfı araçlar. (2) 22 (dâhil) yolcuya kadar olan araçlarda 23 cm dir. (3) C ölçüsünün her basamakta aynı olması gerekmez. 40 (45) 3 10

124 Yolcu adedi kişiye kadar olan (22 kişi dâhil) araçlarda ilk basamak ölçüsü (A) en az 23 cm olmalıdır. Ancak A ve E ölçüleri arasındaki fark 20 cm den az olamaz Araç durma düzleminden en alt basamağa olan yükseklik, yüksüz araçta ölçülmelidir. Fazla basamak olması halinde birinci basamak (en alt basamak) yüzeyi ikinci basamak yüzeyinin dik projeksiyonunun 10 cm içine girebilir Aracın taban döşemesi yolcuların kaymasına karşı yeteri kadar güvenli olmalıdır Yolcu araçlarında, kapı girişlerindeki basamakta, yolcu sayısı 26 kişinin üzerinde olan araçlarda 40 cm, diğerlerinde 30 cm.lik bir geçit yapılmalıdır. Koltuk varsa koltuk hareket ettirilerek bu ölçüler sağlanabilmelidir Araçlar için kapılar Araçlarda kapılar için şartlar aşağıda verilmiştir Kapılar ve kilitleri, kapanış ve açılış anında rahatsız edici gürültü yapmamalıdır Kapı kilitleri beklenmedik anda açılmaya imkân vermemelidir Araçların dönerek açılan kapılarının menteşeleri, aracın gidiş yönüne göre, (katlanarak veya otomatik olarak dışa açılan hariç) kapının ön kenarında bulunmalıdır. Tehlike anında kapılar yetişkin bir kimse tarafından açılabilmelidir Otobüs ile 9 dan fazla yolcu taşıyan minibüslerde biniş ve iniş kapıları, aracın sağ tarafında ve/veya arkasında yapılmalıdır. Kapı açıldığında asgari 65 cm genişliğinde bir geçiş sağlanmalıdır. İki kapılı otobüslerde, kapılardan bir tanesi aracın ilk yarısında diğeri ikinci yarısında bulunmalıdır. Bu iki kapının düşey orta ekseni arasındaki yatay uzaklık, araç boyunun %40 ından az olamaz. Kapı açıldığında en az 110 cm genişliğinde bir geçiş sağlayan kapı çift kapı sayılır Bir araçta, en az iki adet kapı bulunmalıdır. Bu kapıların ikisi de servis kapısı olmalı veya bir adedi servis kapısı, bir adedi de acil çıkış kapısı olabilir. Gerekli olan servis kapılarının en az sayısı, aşağıdaki gibi olmalıdır: Yolcu sayısı Servis kapılarının sayısı Sınıf I ve A Sınıf II Sınıf III ve B Bir körüklü aracın her bir bağımsız bölümünde en az bir servis kapısı olmak zorundadır. Sınıf I körüklü aracın ön arabasında en az iki servis kapısı olmak zorundadır Mafsallı otobüslerde mafsalla birbirine bağlanan birimler ayrı ve her birinde kapı sayısı bu Ekin madde e göre olmalıdır Sürücü bölmesine yolcu bölmesinden girilemeyen otobüs ile minibüslerde, bu Ekin madde de verilen kapılara ek olarak, sürücü için bir kapı daha bulunmalıdır. Bunun dışında aracın sol tarafında bulunacak kapılar biniş ve iniş için kullanılamaz Biletçisiz sınıf I ve sınıf A ya ait 14 den fazla yolcu taşıyan araçlarda iniş-biniş yerleri sürücünün oturduğu yerden yolcuların iniş ve binişlerini görebileceği şekilde olmalıdır. Kapılar sürücünün oturduğu yerden açılıp kapanabilmelidir. Kapıların açık veya tam kapalı olduğu, sürücüye optik ve/veya akustik sinyallerle iletilmelidir Kapılar seyir esnasında kapalı kalmalıdır Kapıların açılma açıları tehlikesiz binme ve inmeyi sağlayacak kadar geniş olmalıdır. Açılma halinde bu Ekin madde teki ölçü koşullarını sağlamalıdır Kapıları kapatmak kolay olmalı, tekerlek göbeği ve yanağı basamak olarak kullanılmamalıdır. Basamaklarda ayak kaymasına karşı önlem alınmış olmalıdır. 114

125 1.8 - Otobüslerde güvenlik çıkışları Otobüslerde güvenlik çıkışları ile ilgili şartlar aşağıda verilmiştir Tehlike durumunda insan tahliyesinde kullanılabilecek kapı, pencere ve kapak gibi çıkış yerlerine Güvenlik Çıkışı denir. Kapı çıkışları en az 43 cm genişlikte, pencere ve kapaklar en az 60 x 43 cm veya 50 cm çapında daire şeklinde olurlar. En az 120 x 43 cm ölçülerinde olan pencere veya kapaklar çift çıkış sayılırlar teki çift kapılar da iki güvenlik çıkışı sayılır. Güvenlik çıkışları kolayca ve çabuk açılabilir veya kırılabilir veyahut yok edilebilir olmalıdır. Bu Ekin madde teki kapıların her biri bir güvenlik çıkışı sayılır Otobüslerdeki güvenlik çıkışlarının (varsa tavandaki çıkışlar hariç) toplam sayısı aşağıdadır: Yolcu Adedi En Az Güvenlik Çıkışı (Sürücü hariç) Toplam Sayısı arasında arasında arasında 5 70 den fazla Bu Ekin madde ünde geçen kapılar, aracın yalnız sağ yanında iseler, sol yanında da aynı miktarda güvenlik çıkışı yapılmalıdır Kapı ve güvenlik çıkışları, aracın iki tarafına mümkün olduğunca eşit bir şekilde dağılmalıdır Normal olarak kullanılan kapıların dışındaki güvenlik çıkışlarının üzerine Acil Çıkış yazısı konulmalıdır. Pencere halindeki güvenlik çıkışlarının yanında kırma çekici bulundurulur Açılabilen camlar kolay ve emniyetli olarak açılıp kapanabilmelidir. Okul araçlarında öğrencilerin kolayca yetişebileceği camlar, sabit veya sabitleştirilmiş olmalıdır Geçit koridoru ile acil çıkış kapısı açıklığı arasındaki serbest boşluk, 300 mm çap ve tabandan 700 mm yüksekliğe sahip düşey silindir ile bu silindirin üzerine eklenmiş 550 mm çapındaki destekleyici ikinci bir düşey silindirin oluşturduğu, toplam yüksekliği 1400 mm olan komplenin serbest geçişine imkân vermelidir. Üst kısmı, yatayla 30 o yi aşmayacak şekilde eğimli hale getirildiğinde (pah verildiğinde) üst silindirin tepedeki çapı 400 mm ye kadar azaltılabilir. 2 - Yangın algılama ve alarm sistemleri 2.1- M 2 ve M 3 kategorisi araçların, sürücü bölmesi arkasında yer alan motora (motorun en ön noktası, sürücünün arkasındaki ilk koltuk sırasının gerisinde olandır) sahip olmaları durumunda, motor bölmesi ve yanmalı bir ısıtıcı bulunan her bir bölmede aşırı sıcaklık oluşması durumunda araçlar, sürücü bölmesinde bulunan sesli ve görsel (sinyal) işaret ile sürücüyü uyaran bir alarm sistemiyle donatılır Madde 2.1 de belirtilen alarm sistemi, motor bölmesindeki ve yanmalı bir ısıtıcı bulunan her bir bölmedeki normal çalışma süresince meydana gelen sıcaklığın üzerindeki sıcaklıkları algılayacak şekilde tasarımlanır Motor bölmesinin aşağıdaki kısımlarında ve yanmalı bir ısıtıcı bulunan her bir bölmede aşırı sıcaklık gözlenmesi durumunda, madde in hükümlerini yerine getireceği göz önünde tutulur Sızıntı olması durumunda, yanıcı akışkanların (sıvı veya gaz) çalışma sıcaklıkları, yanıcı akışkanların (sıvı veya gaz) tutuşma sıcaklığına eşit veya daha büyük olan, sızıntıya maruz kalan aşırı doldurma sistemi (supercharger) veya egzoz sistemi gibi aksamlar dâhil motora monteli aksamlarla temas edebileceği kısımlarda, Sızıntı olması durumunda, yanıcı akışkanların (sıvı veya gaz) çalışma sıcaklığı, yanıcı akışkanların (sıvı veya gaz) tutuşma sıcaklığına eşit veya daha büyük olan bağımsız bir ısıtıcı cihaz gibi korumalı bir aksamla temas edebileceği kısımlarda, Sızıntı olması durumunda, yanıcı akışkanların (sıvı veya gaz) arıza durumunda çalışma sıcaklığı, yanıcı akışkanların (sıvı veya gaz) tutuşma sıcaklığına eşit veya daha büyük olabilen şarj dinamosu (alternatör) gibi aksamla temas edebileceği kısımlarda, Motor başlatma cihazı ne zaman çalıştırılırsa çalıştırılsın, aracın pozisyonuna bakılmaksızın, alarm sistemi motor durdurulana kadar kullanılabilir durumda olmalıdır. 115

126 2.2 Ayrıca M 2 ve M 3 araçların tuvalet bölmeleri, sürücü uyuma bölmeleri ve diğer araç hareket halindeyken insanların bulunabileceği ayrı bölmeleri, ya aşırı sıcaklığı ya da dumanı algılayan ve hem sesli hem de görsel (sinyal) işaret ile sürücüyü uyaran bir alarm sistemiyle donatılır Motor başlatma cihazı ne zaman çalıştırılırsa çalıştırılsın, aracın pozisyonuna bakılmaksızın, alarm sistemi motor durdurulana kadar kullanılabilir durumda olmalıdır Ayrı bölmeler, yolcu bölümüne açık koridor ile bağlı ve bölmenin içi yolcular tarafından gözükmesi halinde alarm sistemi ile donatılması gerekmez BM/AEK 107 nin 05 ve sonraki seviyesi onayı bulunan araçlarda Madde 2 ve alt maddeleri uygulanmaz. 3- Sonradan takılan tüm elektrikli ve elektronik cihazlar Radyo Parazitleri (elektromanyetik uyumluluk) 72/245/AT güncel seviyesi veya BM/AEK 10 un güncel seviyesine uygun olduğu teknik servis raporu ile tevsik edilmeli veya 24/10/2007 tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Elektromanyetik Uyumluluk (2004/108/AT) ne göre CE işareti taşımalıdır. CE işareti, BM/AEK Regülasyon 10 madde 2.12 de belirtilen bağışıklıkla ilgili fonksiyona sahip ürünler için yeterli değildir. 116

127 CAM FİLMİ İLE İLGİLİ ŞARTLAR EK V 1.1- Bir cam filmi tipi için imalatçı veya ithalatçısı tarafından bu Ek kapsamında AİTM onayı alınmalıdır. Cam filminin araca montajının onayı hususunda Ek VI hükümleri geçerlidir Uygulama araç içinden yapılan filmleri kapsar. 1.3 dışındaki maddeler reklam amaçlı araç dışından yapılan folyo uygulamalarını kapsamaz Araç ön emniyet camına hiçbir şekilde cam filmi uygulaması yapılamaz Dış ışık yansıtma oranı % 15 üzerinde olan cam filmleri kullanılamaz Net cam filmi kalınlığı en fazla 80 μm olmalıdır. (+2 μm ölçüm toleransı uygulanır) 1.6- Cam filmlerinde PVC malzeme kullanılamaz Kaplamada kullanılan yapıştırıcı malzeme akrilik esaslı olmalıdır Cam filmlerinin UV koruması en az % 98 olmalıdır Cam filmi uygulaması sadece cam panellerin iç yüzüne yapılmalıdır Araç sürücüsünün 180 o ön görüş alanı içerisinde sağ ve solunda kalan yan emniyet camlarına uygulanan cam filmi ile birlikte ışık geçirgenliği en az % 70 olmalıdır Araç sürücüsünün arka görüş alanı içerisinde kalan emniyet camlarında uygulanacak cam filmlerinin ışık geçirgenliği en az % 20 olmalı ve film uygulandığında mutlaka aracın sağ ve solunda arka görüş sistemi bulunmalıdır Araçlara takılacak cam filmlerinin yeterlilik değerlendirmesini yaptırmak üzere cam filmi imalatçıları/ithalatçıları onay kuruluşuna veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluşa bu Yönetmelikte belirlenen kriterler çerçevesinde müracaat eder Aşağıdaki özellikler bakımından farklılık göstermeyen cam filmleri aynı tip kabul edilir: a) Filmin markası, b) Filmin kalınlığı (1-29 μm, μm, μm, μm veya 80 μm altında diğer kalınlıklar) c) Filmin kimyasal bileşenleri. ç) Işık geçirgenlik oranı (%20-%69, %70-%100) Film kaplanmış camlar BM/AEK 43 şartlarını aşağıdaki kriterler göz önünde bulundurularak sağlamalıdır: a) Numuneler üzerinde BM/AEK 43 Ek 4 ila Ek 8 de tarif edilen deneylere ilaveten Ek 9 daki deneyler de yapılır. Her cam tipi (lamine/toklaştırılmış) için ayrıca deneyler tekrarlanmalıdır. b) Deneylerin yapılacağı camlar BM/AEK 43 e göre onaylı olmalıdır. c) Parçalanma deneyi sonrasında cam filmi uygulanmış camın parçalanma şartları aranmalı ancak dağılması beklenmemelidir. ç) Cam filmi uygulanmış cam numuneleri üzerinde işaretleme bu Yönetmeliğe göre aranır. d) BM/AEK 43 e göre onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluştan alınmış test raporu bulunan cam filmi tipleri 2 yılda bir ara kontrole tabi tutulur. e) Uygulamaya ilişkin diğer usul ve esaslar onay kuruluşu veya onay kuruluşunun görevlendiridiği kuruluş tarafından belirlenir Uygunluk değerlendirmesinden geçen cam filmi tipi için onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından rapor düzenlenir ve cam filminin üzerinde aşağıda yer alan şartlara göre işaretleme yapılır. İşaretlemede kullanılacak karakterlerin yüksekliği en az 3 mm olmalıdır. Bu işaretlemede en az aşağıdaki hususlara yer verilir: a) Cam filminin markası, b) İmalatçının tip işareti, c) Rapor Onay Numarası, ç) Uygulama yapılan her camda en az bir adet bulunacak şekilde onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş tarafından verilmiş güvenlik etiketi, d) Filmin ışık geçirgenliği Ürünleri yeterli bulunan cam filmi imalatçıları/ithalatçıları dosyası, bayi listesi ve ürün listesi ile birlikte onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından saklanır. 117

128 1.17- Sadece TS ye göre Hizmet Yeri Yeterlilik Belgesi almış ve cam filmi imalatçıları/ithalatçıları ile sözleşmesi bulunan firmalar cam filmi montajı yapabilir. Bu firmalar, bu n 1.1 maddesi ve alt maddelerinin hükümlerine uymak zorundadır. Bu n yürürlüğe girmesinden itibaren 3 yıl boyunca TS ye göre Satış Sonrası Hizmet Yeterlilik Belgesi bulunan yetkili servisler de cam filmi montajı yapabilir Araç camlarına film takılması sonrası onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluş tarafından imalatçı ve cam filmi imalatçıları/ithalatçıları verilecek olan güvenlik etiketi onay kuruluşu veya onay kuruluşu tarafından görevlendirilen kuruluşun web sitesi üzerinden izlenebilir Ek V/D veya Ek V/E de belirtilen montaj uygunluk raporu araçta muhafaza edilir. 118

129 Ek VI ÖZEL GÜVENLİK DONANIMLI TOPLU TAŞIMA ARAÇLARI İLGİLİ ŞARTLAR 1. Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Araçları 1.1. Şehirlerarası ve uluslararası yolcu taşımacılığı ile servis ve turizm taşımacılığı yapan araçlar dışında şehir içi yolcu taşıma hizmeti yapan araçlar bu ek şartlarını karşıladıkları takdirde Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Araçları olarak adlandırılır Bir aracın, 1.1. maddesinde tanımlanan araca dönüşümü halinde bu ekte yer alan şartları sağlaması gerekir Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Araçlarının güvenlik seviyelerine göre sağlaması gereken özellikler Tablo 1 de verilmiştir. Tablo 1: Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Araçlarının Güvenlik Seviyelerine Göre Sağlaması Gereken Özellikler 3.1.Araç Takip Cihazı 3.4.Acil Durum Butonu 3.2.Kamera Sistemi 3.3.Görüntü Kayıt Seviye 1 Seviye 2 2. Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Araçları ile İlgili Genel Hükümler 2.1. Kullanılan elektrikli veya elektronik cihazların, 72/245/AT veya BM/AEK Regülasyon 10 un güncel seviyesinin şartlarını karşıladığı tip onayı veya teknik servis raporu ile tevsik edilir Kullanılacak cihazların BM/AEK Regülasyon 107 kapsamında koridorda ayakta yolcular için herhangi bir girişime neden olmayacak şekilde montajının yapılması gereklidir Kullanılacak cihazların aynalara bakış doğrultusunda ve yan camlarda sürücü görüş alanına engel oluşturmamasına dikkat edilmelidir Kullanılacak dış kameralar aracın 76/756/AT veya BM/AEK Regülasyon 48 de tanımlı aydınlatma sisteminin işlevini bozmayacak şekilde takılmalıdır Kullanılacak dış kameralar aracın 97/27/AT ve AB/1230/2012 yönetmeliklerinde belirtilen, boyutları manevra kabiliyetini bozmayacak şekilde takılmalıdır Kullanılacak iç kamera/cihazlar ve montaj esnasında kullanılacak malzemeler 95/28/AT veya BM/AEK Regülasyon 118 e uygun olmalı ve uygunluğu teknik servis raporu ile tevsik edilmelidir. 3. Özel Güvenlik Donanımlı Toplu Taşıma Araçlarına Uygulanacak Sistemler ile İlgili Özel Hükümler 3.1. Araç takip cihazı Dâhili olarak gerçek zamanlı araç konum/durum takibi sağlamalıdır. Konum bilgisi (enlem, boylam), hız bilgisi, zaman (tarih, saat), yön bilgisi, toplam mesafe bilgisi üretebilmelidir. Pozisyon, hareket edilen yön, anlık hız gibi bilgilerin otomatik takibi yapılabilmelidir Kontağın açıldığı ve kapandığı her yer için pozisyon ve tarih/saat bilgisi gönderilebilmelidir. Port bağlantısı üzerinden ya da merkezden cihaz parametre programlaması mümkün olmalıdır. Cihaz GPRS bağlantısının olmadığı durumda, en az 3000 adet konum bilgisini hafızasında tutabilmeli, araç durum verisi gönderme sıklığı azaldığında bunları ilgili merkeze iletmelidir Bilgi gönderme sıklığı zamana veya konum değişikliğine bağlı olarak ayarlanabilmelidir. Zamana göre gönderme sıklığı minimum 3 saniye olmalıdır. Ayrıca sorgulama ile de bilgi güncellemesi yapılabilmelidir İdare tarafından talep edildiğinde cihaz içerisinde güzergâh ihlali kontrolü yapılabilmelidir. Cihaz içerisine en az 3 adet güzergâh tanımı yapılabilmelidir. Enerji kesilmesi durumunda sistem en az 5 saat boyunca çalışmalıdır Hız hassasiyeti en fazla 0,1 metre/saniye olmalıdır. 119

130 Konum hassasiyeti 2,5 metre olmalıdır Cihazın CE ve e-mark belgeleri olmalıdır maddesinde belirtilen gereklilikler için, onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından, araç takip cihazının ilgili dokümanları üzerinden kontrol yapılır Kamera sistemi Kameranın yapı ve özellik olarak hareket halindeki araçlar için tasarlanmış olması gerekmektedir. Kameranın resim sensörü özelliği hareketli ortamlarda sabit görüntü almak için geliştirilmiş olmalıdır Kameranın araç içerisini görüntülemesi ve herhangi bir olayın incelenmesinde yolcu kimliğinin tanımlanabilmesine yardımcı olabilmesi için çözünürlüğü en az 480 TV-Line (yalnız analog için geçerli olduğu belirtildi) olmalıdır Kamera, değişken ışıklı ortamlar için ve gece/gündüz zamanlarında ki ışık ortamında kendini otomatik olarak ayarlayarak en iyi performansta resmi sunabilecek yapıda olmalıdır Kameranın kendi içerisinde video üzerine işlenebilen ve yedeklenen videonun mahkemelerde delil amaçlı kullanılabilmesini sağlayan Watermark özelliği olmalıdır Kamera, ortam sesini kaydedebilir özelliğe sahip olmalıdır. Kamera, network bağlantısının kesilmesi veya IP adres çakışması gibi durumlarda alarm tetiklemesi verebilmelidir Kameranın IEC Eh, 50J; EN50102, EN50155 ve IK08 a kadar darbe koruma desteği bulunmalıdır IP Kameralar ve dış ortamdaki kameralar hava şartlarına uyum sağlayabilmek adına IP66-67 standardını desteklemelidir. IEC Standard Kameranın mobil sistemlere uygunluğunu ve titreşimli ortamlarda kullanılabilirliğini gösteren EN Sertifikasyonu bulunmalıdır Kamera, -30 ~ 60 sıcaklık aralığında ve %95 RHG (nem) oranında çalışabilmelidir maddesinde belirtilen gereklilikler için, onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından, kameranın ilgili dokümanları üzerinden kontrol yapılır Görüntü kayıt cihazı Mobil NVR cihazı; donanımsal olarak hareketli araçlar için tasarlanmış bir yapıya sahip olmalıdır ve hareketli araçlarda kullanılabilirliği EN sertifikası ile onaylanmış olmalıdır Araç içerisinde yapılan kayıtların güvenliğini sağlamak amaçlı olarak, verilerin yazılacağı saklama donanımı, titreşimden ve aracın hareketinden etkilenmeyecek özelliklere sahip olmalıdır Mobil NVR cihazı içerisinde yaptığı kayıtları belirtilen bir IP adresine otomatik olarak kopyalamalı ve araç içerisinde oluşabilecek herhangi bir kayıt kaybına yönelik riskleri en aza indirebilmelidir Kayıt güvenliğine ek olarak; cihaz içerisinde yedek güç kaynağı bulunmalı ve bu sayede kayıt dosyaları herhangi bir elektrik kesintisinden etkilenmemelidir Mobil NVR cihazı içerisinde kontak modülü bulunmalı ( ignitation module ) bu modül ile cihazın araç ile birlikte çalıştırılması sağlanmalıdır. Aracın kontağının kapanması durumunda NVR cihazı 1 dakika ile 6 saat arasında normal çalışmasını devam ettirmeli ve bu işlem için gerekli parametreler ayarlanabilmelidir. Bu sayede kayıt güvenliği için ani elektrik kesintileri engellenmiş olmalıdır Mobil NVR cihazına bağlı hafıza dolduğu zaman, ilk kayıtlardan başlayarak eski kayıtların üzerine yazmalıdır Mobil NVR cihazının alarm durumunda, kayıt içerisinde 1sn ~ 30sn kadar Pre-alarm özelliği olmalıdır. 120

131 Mobil NVR cihazının alarm durumunda, kayıt içerisinde 1sn ~ 10dk kadar Post-alarm özelliği olmalıdır Mobil NVR cihazında kayıt izleme arama modu; Tarih&Saat, Kayıt Türü şeklinde olmalı, kolay bir şekilde kayıtlara ulaşılabilmelidir Mobil NVR cihazı, İleri Sarma/Geri Sarma/Resim Oynatma gibi kayıt izleme fonksiyonlarını desteklemelidir Mobil NVR cihazının görüntü oynatma tipi; Video, Video&Ses şeklinde olmalıdır Mobil NVR cihazının minimum kapasitesi 1 aylık görüntü kayıtlarını saklayacak kadar olmalıdır Mobil NVR cihazında Watermark özelliği olmalıdır Mobil NVR cihazının kontak kapandıktan sonra çalışabilme ( 0dk ~ 360dk ) özelliği olmalıdır Mobil NVR cihazının alışma sıcaklığı, -10 ºC ~ +55 ºC aralığında olmalıdır Mobil NVR cihazının çalışma nemi, %10 ~ %95 aralığında olmalıdır maddesinde belirtilen gereklilikler için, onay kuruluşu veya görevlendirdiği kuruluş tarafından, görüntü kayıt cihazının ilgili dokümanları üzerinden kontrol yapılır Acil durum butonu Asgari acil çıkış yerleri kadar bulunmalıdır ve konumlandırması da BM/AEK Regülasyon 107 de yer alan aracın tavanında yer alan acil çıkış yerleri hariç acil çıkış yerlerinin konumuna uygun olmalıdır Şoför mahallinde bir adet ve bunun dışında her 4 metrede asgari 1 adet olmak üzere araç içerisinde eşit olarak dağıtılmış acil durum butonları konumlandırılmalıdır. Çift katlı araçlarda acil durum butonu her kata ayrıca uygulanır İstemsiz ve amaç dışı kullanıma karşı önlem bulunmalıdır Basıldıktan sonra yarım saat boyunca belli aralıklar ile ilgili merkeze sinyal gönderilmelidir Acil durum butonu, acil durumlarda ilgili merkezlere acil durum bilgisi ve aracın konumunu ulaştıracak sistemleri tetiklemelidir. Bu buton yolcuların ve sürücülerin kullanımı için ayrı ayrı olarak araç içerisine konumlandırılmalıdır. 121