ATATÜRK ÜN NOT DEFTERLERİ I

Transkript

1 T.C. GENELKURMAY BAŞKANLIĞI ANKARA ATATÜRK ÜN NOT DEFTERLERİ I Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı ANKARA GENELKURMAY BASIM EVİ 2004

2 T.C. GENELKURMAY BAŞKANLIĞI ANKARA ATATÜRK ÜN NOT DEFTERLERİ-I HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİ Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları ANKARA GENELKURMAY BASIM EVİ 2004

3 TÜRK SİLÂHLI KUVVETLERİ ATATÜRK ARAŞTIRMA VE EĞİTİM MERKEZİ (ATAREM) BİLİM KURULU BAŞKANI Dr. Hv. Plt. Korg. Erdoğan KARAKUŞ ATAREM BİLİM KURULU ÜYELERİ Dr. E. Tümg. Güngör CEBECİOĞLU Prof. Gülnihal BOZKURT Prof. M. Cihat ÖZÖNDER Doç. Ömer TURAN Doç. Yusuf SARINAY Dr. Öğ.Yb. Ali GÜLER Dr. Öğ. Bnb. Zekeriya TÜRKMEN YAYIN KOMİSYONU Dr. Öğ. Bnb. Zekeriya TÜRKMEN J. Yzb. Necdet KOPARAN Tar. Uz. Z.Gülru ÇELEN Tar. Uz. Aydın ÖZGÖREN Tar. Uz. Dilek ÇAVUŞ

4 SUNUŞ Tarihe yön veren, toplumsal değişimi gerçekleştiren büyük önderler, köklü bir tarihe sahip büyük milletlerin bağrından çıkarlar. Fikir ve düşünceleri ile Türk milletine yön vermiş olan ATATÜRK, kurduğu çağdaş Türkiye Cumhuriyeti ile Türk tarihinde en büyük yenilikleri gerçekleştirmiş, ulusuyla bütünleşmiş bir önderdir. ATATÜRK, kalıplaşmış fikirlerden uzak duran, milletini bir arada tutarak harekete geçirmesini ve elde tuttuğu kuvveti yararlı kılmasını bilen, gerçekçilikten asla ödün vermeyen, önderlik ettiği ulusun ruh ve vicdanındaki eğilimleri gören ve onu eyleme dönüştüren büyük bir inkılâpçıdır. ATATÜRK ulusuna, Cumhuriyet in sonsuza değin yaşaması için bağlı kalması gereken ilkeler kadar, gerçekleştirmeye mecbur olduğu hedefleri, dünya üzerinde lâyık olduğu şekilde var olmasının yollarını göstermiştir. Onu anlamanın en güzel yolu; göstermiş olduğu hedeflere her geçen gün biraz daha yaklaşmak, ilkelerine sahip çıkmaktır. Büyük ATATÜRK ü anlamak kadar anlatmak için en bilimsel yol, onu yine onun eserleriyle, çevresiyle, milletiyle, kendine özgü yanlarıyla anlamaya ve anlatmaya çalışmaktır. ATATÜRK ü gerçek yönleriyle anlamakta takip edilecek en akılcı yol, onun yazdıklarını okumaktır. ATATÜRK, okuyan, okuduğunu başöğretmen olarak Türk milletine öğretmeye çalışan, milletiyle bütünleşmiş bir önderdir. Önder şahsiyetler milletlerin kaderine yön veren kişilerdir. Onlar söyledikleri, yazdıkları ve uygulamaları ile milletlerin hafızalarında derin izler bırakan insanlardır. Nutuk, Türk hitabet sanatının şaheserlerinden biridir. Bu eser, Türk İstiklâl Mücadelesi ni veciz bir şekilde anlatır. ATATÜRK ün Nutuk adlı eserinin dışında, özellikle askerlik konusunda yazmış olduğu eserler, onun genç subaylık döneminde meslekî bilgisinin gücünü ortaya koymaktadır. ATATÜRK ve dönemi ile ilgili araştırmalarda en önemli kaynaklardan birisi, kuşkusuz onun kendi düşüncelerini yansıtan, bizzat kendi kaleminden çıkan notlarıdır. ATATÜRK tarafından kaleme alınan, fakat, bugün çeşitli kişi ve kurumlarda bulunan eserlerin bilimsel olarak incelenip yayımlanması hiç şüphe yok ki, yakın dönem Türk tarihinin aydınlatılmasına önemli katkı sağlayacaktır. ATATÜRK ün Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Başkanlığı Arşivinde bulunan not defterlerinin de bu bağlamda ayrıca değerlendirilmesi ve bilim dünyasına kazandırılması; Osmanlı tarihinin son dönemi ile Kurtuluş Savaşı ve Cumhuriyet dönemi tarihimize ışık tutması bakımından özel bir önem arz etmektedir. ATATÜRK ün Osmanlıca ve Lâtin harfleri ile kaleme aldığı notları içeren defterler, Türk Silâhlı Kuvvetleri ATATÜRK Araştırma ve Eğitim Merkezi (ATAREM) uzmanları tarafından titiz bir çalışma ile bugünkü yazıya aktarıldıktan sonra değerlendirmeye tâbi tutularak yayıma hazırlanmıştır. Defterlerin bir kısmı onun askerî konularla ilgili değerlendirmelerini ve kısa kısa notlarını içerirken diğerleri de bunları yazdığı dönemin ( )

5 önemli siyasî, toplumsal, iktisadî olaylarına ışık tutabilecek değerlendirmeleri içine almaktadır. İç ve dış siyasî, askerî ve toplumsal olaylarla ilgili değerlendirmeler defterlerde ağırlıklı olarak göze çarpan konulardandır. Bu defterler incelendiğinde, ATATÜRK ün bir önder olarak kişiliği, kararlılığı, olaylar karşısındaki tutum ve davranışı daha açık bir şekilde karşımıza çıkmaktadır. Defterler arasında yer alan bir kısım notlar, onun insanî yönünü yani bizlerden biri olduğunu, bizler gibi düşündüğünü ortaya koymaktadır. Bu not defterlerinde ATATÜRK ün verdiği çok önemli bilgilerin yanında, yaşadığı dönemdeki ruh dünyasının yansımalarını da gözlemlemek mümkündür. Özellikle Kurtuluş Savaşı dönemine ait defterlerde yer alan şiirler ve şarkı sözleri onun, Kurtuluş Savaşı nın sıkıntılı ortamına rağmen özel yaşantısını ve ruh dünyasını göstermesi bakımından oldukça ilgi çekicidir. Nitekim ATATÜRK ün not defterlerinin tamamı incelendiğinde de dünya görüşü, olaylar karşısındaki tutum ve davranışı, olayları yorumlayışı ve düşünceleri daha açık ortaya çıkmaktadır. ATATÜRK ün not defterleri tarihî açıdan bir sıralamaya tâbi tutulursa Harp Okulu öğrencilik döneminden başlayıp yüksekokul devrimini gerçekleştirdiği 1933 yılına kadar uzanan zamanı kapsamaktadır. Defterlerin bir kısmında XVII-XIX. yüzyıllarda yapılan önemli savaşlara ait bilgiler, Osmanlı-Rus Savaşları ( ; ), Osmanlı-Yunan Savaşı (1897), Alman-Fransız Savaşı (1870) ve bunların askerî yönden değerlendirmeleri yer almaktadır. Bu defterlerde yer alan notlar harp tarihini ilgilendiren bilgileri içermektedir. Devletimizin kurucusu, Ulu Önder Mustafa Kemal ATATÜRK ün bizzat kendi kaleminden çıkmış olan not defterlerinin ATASE Başkanlığının bilimsel değerlendirmesiyle yayımlanması bu alandaki boşluğu dolduracağı gibi konuyla ilgili çalışma yapanlara önemli bir kaynak eser, bilim dünyasına da büyük katkı sağlayacaktır. Bu eser, Cumhuriyet in 80 inci yıl dönümü münasebetiyle ATASE Başkanlığının değerli bilim kurulu üyelerinin de katkılarıyla yayıma hazırlanmıştır. ATASE Başkanlığı Arşivinde muhafaza edilen bu defterlerden; Hareket Ordusunun hazırlanması, sevk ve idaresi ile 31 Mart Olayı nın bastırılmasına dair bilgileri içeren Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in (K: 44 G: 14) no.lu defteri ile Hareket Ordusu Komutanlığı karargâh kayıtlarının tutulduğu (K: 44 G: 2) no.lu defter konu bakımından birbirlerini bütünlediklerinden bir arada değerlendirilerek yayıma hazırlanmıştır. Bu eserde başta bizzat Mustafa Kemal ATATÜRK ün yazdığı notlar ele alınıp değerlendirildikten sonra, Hareket Ordusu Kurmay Başkanı olarak kendisinin yazdırdığı emir, talimat ve beyannameleri içine alan Hareket Ordusu Karargâhı kayıt defterine yer verilmiştir. Bu eser, Genelkurmay ATASE Başkanlığı Arşivinde bulunan ATATÜRK ün 32 adet not defterinin birincisinden ve Hareket Ordusu kayıtlarından yararlanılarak yayımlanmıştır. Bu ilk cildi takiben diğer ciltlerin de yayımlanmasıyla on iki ciltlik bir eser oluşturulacaktır. Eserlerin yayımına II

6 ATATÜRK ün notları tutmaya başladığı öğrencilik dönemi yerine askerlik hayatının gelişimine büyük etkisi olan Hareket Ordusu Kurmay Başkanlığı döneminde tuttuğu notlarla başlanmıştır. ATATÜRK ün Not Defterleri-I (Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in Not Defteri ile Hareket Ordusu Komutanlığı Karargâh Kayıt Defteri) adlı bilimsel çalışmayı yayıma hazırlayan ATAREM Genel Sekreter Vekili Dr. Öğ. Kd. Bnb. Zekeriya TÜRKMEN i tebrik ederim. ATAREM Yayın Kurulu ve Yayın Danışma Kurulu tarafından da incelenen bu çalışma; ATATÜRK le ilgili yapılan bilimsel çalışmalar için önemli bir başvuru eseri olacak, bilim dünyasına da önemli katkı sağlayacaktır. Erdoğan KARAKUŞ Dr. Hv. Korgeneral ATASE Başkanı III

7

8 SUNUŞ İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER... ÖN SÖZ... KISALTMALAR... AÇIKLAMALAR... BİRİNCİ BÖLÜM HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in Not Defteri ile Hareket Ordusu Karargâhı Kayıt Defterinin Değerlendirilmesi... 1 İKİNCİ BÖLÜM HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİNİN GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİNE AKTARIMI A. Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in Not Defteri (K: 44, G: 14) nin Günümüz Türkçesine Aktarımı B. Hareket Ordusu Karargâhı Kayıt Defteri (K: 44, G: 2) nin Günümüz Türkçesine Aktarımı ÜÇÜNCÜ BÖLÜM HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİNİN ÖZGÜN METİNLERİ VE ÇEVİRİM YAZILARI A. Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in Not Defteri (K: 44, G: 14) nin Özgün Metinleri ve Çevirim Yazıları B. Hareket Ordusu Karargâhı Kayıt Defteri (K: 44, G: 2) nin Özgün Metinleri ve Çevirim Yazıları Zaman Dizini DİZİN (Şahıs, Yer Adları ) V VII IX XI V

9

10 ÖN SÖZ İkinci Meşrutiyet in ilânından sonra Osmanlı Devleti nde her alanda geniş bir özgürlük ortamının doğması ve bu ortamda gelişen siyasî cemiyetler arasındaki iktidar mücadelesi kısa sürede tüm ülkeyi sarmış; siyasî çıkar kavgaları, iktidar hırsı, ordunun siyasete alet olması, her şeyden önemlisi toplumsal ve iktisadî alandaki olumsuz gelişmeler ve sömürgeci devletlerin tutum ve kışkırtmaları Osmanlı Devleti ni 1909 yılına girerken çok zor bir döneme doğru sürüklemiştir. Bütün bu olumsuz gelişmelere bir de 31 Mart Ayaklanması adıyla tarihe geçen irtica olayı eklenmiştir. Denilebilir ki, 1909 yılında Osmanlı Devleti'ni en çok uğraştıran sorunlardan biri, 31 Mart Ayaklanması dır. İkinci Meşrutiyet döneminin toplumsal, siyasî ve iktisadî gelişmelerini de dikkate alarak olaylara geniş açıdan bakılırsa, o dönemde yaşananların günümüzdeki benzer olaylara ışık tutabilecek değerde olduğu anlaşılacaktır. 31 Mart Ayaklanması hakkında ülkemizde ilmî çalışmalar yapılmış olmasına rağmen bu olayın bastırılmasında önemli rolü üstlenen Hareket Ordusu ve onun sevk ve idaresinde önemli bir görevi gerçekleştiren, çağdaş Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal (ATATÜRK) in bu dönemdeki faaliyetleri hakkında yapılmış birkaç çalışma dışında, yayın bulunmamaktadır. ATATÜRK ve dönemiyle ilgili olarak yapılan araştırmalarda en önemli kaynaklardan birinin şüphesiz ki, bizzat ATATÜRK ün kendi düşüncelerini yansıtan, kendi kaleminden çıkmış kaynaklar olduğu bilinen bir gerçektir. Nitekim, ATATÜRK ün Kurtuluş Savaşı dönemindeki düşüncelerini yansıtan en önemli kaynak eser Nutuk tur. Onun düşüncelerini yansıtan kaynaklardan bir diğeri de hiç kuşkusuz bizzat kendi kaleminden çıkan not defterleridir. Nutuk ve diğer temel nitelikteki anı türü eserler ile birlikte bu not defterleri okunduğunda, ilginç ve bir o kadar da önemli gerçekler ortaya çıkmaktadır. Yayıma hazırladığımız bu defterler, 31 Mart Ayaklanması nı bastırmak üzere hazırlanan ordunun kurmay başkanının, yazdırdığı emirlerin yer aldığı Hareket Ordusu Komutanlığı karargâh kayıtlarını içerirken diğeri bizzat Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in yazdığı emirlerin kısa özetlerini, hatırlatıcı ipuçlarının yer aldığı kendi notlarını içermektedir. Defterlerde günlük olarak askerî ve siyasî konuların kaydedildiği bilgiler yer almaktadır. Bu çalışma incelendiğinde, 31 Mart İsyanı nı bastıran Hareket Ordusu ve bu ordunun kurmay heyetinde önemli bir görevi üstlenmiş bulunan Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in etkinliği belirgin bir şekilde ortaya çıkmaktadır. Üç bölüm hâlinde ele alınan eserin birinci bölümünde defterlerin kısa bir değerlendirmesi yapılmış; ikinci bölümde defterlerin Osmanlıcadan günümüz Türkçesine aktarımı yapılmış; üçüncü bölümde ise defterlerin özgün metinleri ile çevirim yazıları konulmuştur. Çalışmanın sonuna, zaman dizini ile şahıs ve yer adları dizini de ilâve edilmiştir. VII

11 Bu defterlerin bilimsel bir şekilde işlenerek araştırmacıların hizmetine sunulması bu alandaki boşluğu dolduracağı gibi, ATATÜRK ve dönemiyle ilgili bilimsel çalışma yapanlara da yeni ufuklar açacaktır. Zekeriya TÜRKMEN Dr.Öğ.Kd.Bnb. ATAREM Gensek. Vek. VIII

12 KISALTMALAR a.g.a. : Adı geçen arşiv a.g.e. : Adı geçen eser ATAREM : Atatürk Araştırma ve Eğitim Merkezi Al. : Alay ATAZB. : Atatürk Koleksiyonu (Ziraat Bankasından Gelen Evrak) Bk. : Bakınız, bak Bl : Bölük Ds. : Dosya F. : Fihrist G. : Gömlek Gnkur. ATASE Arşivi : Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Arşivi Hz. : Hazırlayan K. : Kutu No. : Numara s. : Sayfa TSK : Türk Silâhlı Kuvvetleri IX

13 AÇIKLAMALAR Ayastefanos : Yeşilköy Askerî Kulüp : Ordu evi Birinci Ferik : Korgeneral Cebel Topçusu : Dağ topçusu Daire-i Mebusan : Meclis Dairesi Erkân-ı Harbiye Kolağası : Kurmay yüzbaşı Fırka : Tümen Ferik : Tümgeneral Harbiye Nezareti : Savunma Bakanlığı Harbiye Mektebi : Harp Okulu Helyosto : Işıldak Jurnal : Kayıt Kabine : Bakanlar Kurulu Kaymakam : Yarbay Liva : Tugay Makriköy : Bakırköy Mekkâri : Eşya ve levazım nakli için kira ile genelde yük taşımada kullanılan katırlar için bu ifade yer alır. Mirliva : Tuğgeneral Mülâzım-ı Evvel : Üsteğmen Mülâzım-ı Sânî : Asteğmen Mülhak : Kurmay yardımcısı Mümtaz : Kurmay stajını bitiremeden kıt aya çıkan subaylar için kullanılan bir terimdir. Mürettep : Tertip olunmuş, sıralanmış Mürettep Tümen : Karışık sınıflara mensup askerî birliklerden oluşan tümen Müşir : Mareşal (Orgeneral) XI

14 Redif : Osmanlı ordusunda nizamiye (düzenli) ordu sınıfındaki muvazzaflık döneminden sonra geçilen sınıf için kullanılan bir ifade olup, gerekli görüldüğünde bu askerden istifade yoluna gidilirdi. Zaptiye Nezareti : İçişleri Bakanlığının güvenlikten sorumlu bölümü XII

15 BİRİNCİ BÖLÜM HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ 1. Değerlendirmeye Alınan Defterlerin Tanıtımı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal, Hareket Ordusunda kurmay başkanlığı görevini yürüttüğü sırada meydana gelen gelişmeleri iki deftere kaydetmiştir. Bu defterlerden biri Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal e bağlı birimler tarafından tutulmuş olan karargâh kayıt defteri, diğeri ise karargâh kayıt defterinde yer alan emirlerin ve diğer yazıların kısa özetlerinin ve karalamalarının bulunduğu Mustafa Kemal in not defteridir. Defterler ATASE Başkanlığı Arşivinde, ATATÜRK Koleksiyonları Bölümünde bulunmaktadır. Kutu: 44, Gömlek 14 ve Kutu: 44, Gömlek: 2 numaralarda kayıtlıdır numaralı defter Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in no.lu defterde yazdıklarını bütünlemektedir. Defterde yer alan bilgiler de Mustafa Kemal tarafından yazdırılmıştır. a. Kutu: 44, Gömlek: 14 numaralı defter 8,5 x 13,5 cm ebadında, siyah ciltli, küçük boy, kareli cep not defteri şeklindedir. Defterin tamamı 45 yaprak olup 36 yaprağı rik a usûlü el yazısıyla ve kurşun kalemle yazılmıştır. 1 Diğer defterde yer almayan bir kısım bilgilere ait kayıtlar bu defterde yer almaktadır. Yazılanlara tarih sırası itibarıyla bakıldığında, hemen hemen diğer defterdeki gibi, 31 Mart Olayı nı takip eden süreçte meydana gelen gelişmelere ait kayıtların yer aldığı ve 1909 yılı Mayıs sonuna kadar geçen olayları içerdiği anlaşılmaktadır. Kısa kısa notlar hâlinde yazılan bilgilerden dolayı bu defterin Mustafa Kemal tarafından bir akıl defteri olarak tutulmuş olabileceği izlenimi vermektedir. Haliyle o dönemin şartları gereği tutulan kayıtların kimi düzenli, kimi ise düzensiz bir şekilde yazılmıştır. Günün şartları ve zamanın sıkışıklığı gibi nedenler, deftere aktarılan konunun ağırlık ve önemine göre de değişiklik göstermektedir. Önemli sayılan konular teferruatıyla yazılırken, önemsiz veya daha az öneme sahip konular kısa cümlelerle geçiştirilmeye çalışılmıştır. Not defteri, birtakım rakamlardan sonra, 4 Nisan 1325 [17 Nisan 1909] Cumartesi, saat 8.15, Beylerbeyi nde Altıncı Daire Reisi sabıkı Mehmet Ali Bey hanesinde yazısıyla başlamaktadır. Aynı sayfanın altında, defter ancak ters çevrilmesiyle okunabilecek olan Üsteğmen Nazif kaydı bulunmaktadır. Kimi sayfalar birbiri ardınca yazılı iken arada boş sayfalar da bulunmaktadır. 1 Gnkur. ATASE Arşivi,.ATAZB, K: 44 G: 14. 1

16 Geçmişte olduğu gibi, günümüzde de hemen hemen herkesin önemli bilgilerini tuttuğu bu not defterlerine yazılan notun işi bitince üzerine bir çizgi çekilmek yönündeki uygulama Mustafa Kemal in not defterlerinde de bulunmaktadır. Bu defterde de kimi yerlerin bu şekilde çarpı işareti ile çizildiği görülmektedir. b. Kutu: 44, Gömlek: 2 numaralı defter 25,5 x 38 cm ebadında, siyah bez ciltli, büyük boy, çizgili 150 sayfalık bir defter olup 45 yaprak yazılı evrakı içermektedir. Mürekkepli kalemle Osmanlıca rik a tarzı yazı ile kaleme alınmıştır. Yazılı yaprakların içinde ilâve edilmiş, bazı resmî evraklar da yer almaktadır. Bu evraklar da yukarıda belirtilen 45 yapraklık evraka dahildir. Defterin baş tarafında İstanbul da Çiçek Pasajı nda hazırlandığına dair Fransızca bir kayıt bulunmaktadır. Defterin, Hareket Ordusu Komutanlığı Kurmay Başkanlığı nın karargâh yazışmalarının tutulduğu resmî kayıt defteri olarak hazırlandığı anlaşılmaktadır. Bu görüntüsü ile bir not defterinden ziyade, önemli evrakın (emir, talimat, genelge) kaydedildiği bir defter görünümü arz etmektedir. Defterin kenarları kesildikten sonra renkli baskı tekniği uygulanarak ebrulî bir görünüme kavuşturulmuştur. Bu defterdeki notlar son derece düzenli bir şekilde mürekkepli kalemle tutulmuştur. Diğer not defterlerine göre bu defterde yer alan cümleler veya yazı şekli daha düzenlidir. Tespitlerimize göre bu defter Hareket Ordusunun resmî kayıt defteri şeklinde kaleme alınmış olmasından dolayı yazı şekli, defterin kullanılışı bakımından tertip ve düzenlidir. Bu defterde yer alan bilgiler, Mustafa Kemal in not defterindeki bilgilerle uyumlu olup birbirlerini tamamlamaktadır. Mustafa Kemal in not defterinde yer alan çok kısa emir, bilgi, talimat vs.nin detayı karargâh kayıt defterinde yer almaktadır. Defterin koyu yeşil renkli iç kapağının baş tarafının üzerinde aşağıdaki yazılar bulunmaktadır: Selânik te Redif Fırka (Tümen) Karargâhı Erkân-ı Harbiye Reisi (Kurmay Başkanı) Mustafa Kemal Beye, Aziz Efendimiz, Bugün hareket ediyorum. Bugüne kadar bu defteri göndermediğime hakikaten kusurum vardır. Artık Allah a ısmarladık. 18 Temmuz 1325 [31 Temmuz 1909] 2 Asteğmen (imza) Hakkı Bu kayıttan anlaşıldığına göre, Hareket Ordusunun faaliyetleri ve ordu komutanlığı tarafından yayımlanan emirlerin kaydedildiği bu defter, 2 a.g.a, K: 44, G: 2. 2

17 Asteğmen Hakkı tarafından daha sonra [31 Temmuz 1909 da] Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal e takdim edilmiştir. Asteğmen Hakkı nın da bu arada Hareket Ordusu karargâhında çalışan birisi olduğunu ve kurmay yardımcısı subay olarak karargâhta görev yaptığı bilinmektedir. Defterin ilk sayfasında Hareket Ordusu Komutanlığının harp düzenine göre kuruluşundan bahsedilmektedir. Burada sırasıyla ordu komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Paşa ve kurmay heyeti hakkında bilgi verilmektedir. 2. Defterlerin Muhtevâ Açısından Değerlendirilmesi Hareket Ordusu, rumî 31 Mart 1325 milâdî 13 Nisan 1909 tarihinde İstanbul da ortaya çıkan irtica yanlısı isyân hareketini bastırmak üzere hazırlanmış bir ordu idi. 3 Bu ordunun kurmay başkanlığını yapmış olan Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in tuttuğu notlar ise birinci elden tarihî belge olması bakımından son derece önemlidir. Tarihin en önemli dayanakları birinci elden arşiv kaynaklarıdır. Bu nedenle bizzat Mustafa Kemal ATATÜRK ün kurmay başkanı olarak görev yaptığı ordunun karargâh kayıt defteri ile kendisi tarafından tutulan notlar, 1909 yılında meydana gelen 31 Mart Olayı nın daha gerçekçi değerlendirilmesine; olayın bastırılması esnasında tatbik edilen askerî yöntemlerin açıklanması bakımından büyük öneme sahiptir. a. Kutu: 44, Gömlek: 14 numaralı defter Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Yüzbaşı Mustafa Kemal in bir önceki defteri, tümene mahsus büyük boy evrak kayıt defteri olarak düzenlenmişken; bu defter küçük boy, cep not defteri şeklindedir. Hareket Ordusu Birinci Mürettep Tümene ait bilgiler kısa kısa notlar hâlinde Mustafa Kemal tarafından küçük boy cep not defterine kaydedilmiştir. Bir nevi akıl defteri olarak tutulmuş notları ihtiva etmesi bakımından büyük öneme sahiptir. İlk sayfası, 4 Nisan 1325 (17 Nisan 1909) Cumartesi, saat 8.15, Beylerbeyinde Altıncı Daire Reisi Sabıkı Mehmet Ali Bey hanesinde ifadesiyle başlayan not defteri, okunaklı el yazısıyla kaleme alınmıştır. Defterin devamında 31 Mart Olayı nı bastırmak üzere Selânik te hazırlanan Hareket Ordusunun sevk ve idaresi, Hüseyin Hüsnü Paşa komutasındaki Birinci Mürettep Tümenin İstanbul a kuvvet sevkıyatı, Mahmut Şevket Paşa nın komutanlığı devralması ve ondan sonraki gelişmeler, birliklerin İstanbul a girişi, İstanbul da denetimi ele geçirmesi, karakol, kışla ve diğer resmî daireleri denetim altına alması, görev dağılımı, isyanın bastırılması ve 3 Hareket Ordusunun hazırlanması, sevk ve idâresi hakkında geniş bilgi için bakınız; Zekeriya Türkmen, Osmanlı Meşrutiyetinde Ordu-Siyaset Çatışması, İstanbul 1993; ayrıca bk., Aynı yazar, Hareket Ordusu ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal, Gnkur. ATASE Başkanlığı Yay., Ankara

18 ordunun kayıpları, genel durumla ilgili bilgiler ve Hareket Ordusu birliklerinin Balkanlar a geri dönüşleri hakkında açıklamalar bulunmaktadır. Defterde, Selânik ten İstanbul a gönderilen askerî birliklerin kuruluş ve personel sayıları, İstanbul daki harekâta katılan birlikler ve rütbeli personele ait bilgiler bulunmaktadır. Gerçi Hareket Ordusunda görev yapan bütün personeli bulmak mümkün olmamakla birlikte, genel olarak üst rütbeli birlik komutanlarının isimleri kayıtlıdır. Ayrıca defterde 31 Mart Olayı yla ilgili pek fazla ayrıntı bulunmamakta, isyan olayıyla ilgili ipuçları, yazılmış olan emirlerde dolaylı olarak yer almaktadır. Birliklerin Selânik ten İstanbul a uzanan yolculuğu sırasında gelişen olaylara ait de kısa kısa notlar bulunmaktadır. Defterin 14aa sayfasında ordunun erzak ihtiyacı hakkında bilgiler bulunmakta ve erzak kafilesinin 6000 kişiye 10 gün yetecek erzak temini konusuna dair bilgiler yer almaktadır. Ordunun sevkıyatı sırasında uygun görülecek birlik komutanlarıyla temasta bulunulacağına dair kayıtlar; özellikle sevkıyat sırasında inzibatın sağlanması konusu; sevkedilecek kuvvetlerin ihtiyaç durumları, Mürettep Birinci Tümen Komutanı tarafından birliklere yayımlanacak beyannâme hakkında kısa kısa notlar yer almaktadır. Defterin 14ab sayfasında yer alan ifadeler İstanbul daki âsiler hakkındaki kanaatleri açığa vuran ifadeler olarak not edilmiştir. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal şu notları yazmıştır: Sarık saran hafiyelerin din perdesi altındaki hareketleri menfaatten başka bir şey değildir... Mustafa Kemal bu notları ile İstanbul daki isyan olayının dini kendi çıkarları için kullanmak isteyenler tarafından çıkarıldığını anlatmak istiyor; Hareket Ordusunun İstanbul a geliş amacının anayasayı tekrar uygulamaya koymak ve dolayısıyla düzeni bozmaya çalışanlara karşı yapılmış olan bu gerici hareketi icra edenlere yönelik olduğunu ifade etmek istiyordu. 4 Bu cümle ATATÜRK ün o günün şartlarında 31 Mart Olayı na bakışını, kendi amaçlarını ortaya koyan ve geleceğe yönelik de bilgiler taşıyan önemli bir konuyu açıklamaktadır. Notların devamında bu düşüncelerini destekleyen ifadeler de yer almaktadır. Nitekim sayfa 14aca da İstanbul ahalisine beyannâme: Maksadımız kanuna taarruzu men. İdare-i Osmanî nin kanun dairesinde tamamen tatbiki şeklinde geçen not ile Hareket Ordusunun amacının meşrutiyete darbe vuran asileri ortadan kaldırıp, anayasayı yeniden uygulamaya koymak olduğunu belirtiyordu. Not defterinin 14ad, 14ada sayfasında ise Fransızca olarak kısa kısa notlar yazılmıştır. Bu notlarda son derece önemli bilgiler yer almaktadır. Fransızca olarak yazılmış notlarda: muhakkak ki meşrutiyet büyük güçlük olmadan, bütün yabancılar ve ülke için tehlike olmayacaktır. Emin olunuz! Ordunun genel hedefi üç kolordu olacak, zalimliğe ve İstanbul a karşı hareket edecek, yenilik yapacak denilmektedir. Bu sayfaların devamında İstanbul a hareket eden taburların adedi hakkında bir not yazıldıktan sonra, 4 a.g.a., G: 14ab. 4

19 karargâhın Hadımköyü nde kurulacağı; İstanbul yönünden gelecek birliklerle ordunun kesinlikle görüştürülmemesi gerektiği yazılmıştır. Burada isyanı bastırmak üzere getirilen ordunun arasına bozgunculuk sokulabileceği görüşünden hareketle istihbarî tedbir için bu ifadelere yer verildiği değerlendirilebilir. Yazılan bir diğer önemli husus da sık sık birliklerin yoklama yapılarak disiplinin denetimi konusudur. 5 Defterin 14af sayfasında Dâhiliye başlığı altında verilen bilgilerde Hareket Ordusunun 5000 kişilik bir öncü kuvvetle İstanbul a doğru ilerlediği, bütün Balkanların tek vücut olduğu, coşan millî onur karşısında asiler tarafından alınacak hiçbir tedbirin yarar getirmeyeceği; trenlerin alamadığı kahramanların yürüyerek İstanbul a doğru hareket halinde bulundukları ifade ediliyordu. 6 Ayrıca bu sayfanın devamında, daha sonraki araştırmalarda her ne kadar 31 Mart Olayı nda dönemin padişahı II. Abdülhamit in bir müdahalesi tespit edilememişse de, bu isyan olayındaki müdahalesini ima eden ifadeler yer almaktadır. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal not defterine, Padişaha arz ediniz, milletin isteği artık red edilemez, başkentleriyle beraber Osmanlı taç ve tahtı bütün milleti vahim bir yok oluşa sevk ettirir şeklinde bir ifade yazmıştır. Burada Mustafa Kemal in de diğer aydınlar gibi II. Abdülhamit düzenine karşı olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Not defterinde yer alan millî onur, milletin isteği gibi bir takım ifadeler ise, onun gelecekte sık sık kullanacağı ifadeler arasında yer alacaktır. Özellikle Kurtuluş Savaşı nın başlangıcıyla birlikte ulus kavramı ön plâna çıkarılmış; bütün yapılanlar ulus adına ve ulus çıkarları için gerçekleştirilmiştir. Bu ifadelerden hareketle ATATÜRK ün daha o yıllarda cumhuriyetçi fikirlere sahip bir subay olduğunu değerlendirmek mümkündür. Sayfa 14ag de ise, Yıldız Sarayı nda padişahın yakınlarından olan Nadir Ağa, İlyas Bey, Frenk Emin Bey, Müsahip Fevzi, Mustafa Bey gibi hainlerden bahsedilmesi isyan olayında saray mensuplarının da katılımı olduğu gerçeğini ortaya koymaktadır. Nitekim, Yüzbaşı Mustafa Kemal in notlarında geçen bu isimler 31 Mart Olayı ndan sonra kurulan divanı harplerde mahkûm edilmişler, bir kısmı idam, bir kısmı da sürgün cezasına çarptırılmışlardır. Not defterinin 14ai sayfasında yer alan İstanbul halkına hitaben yayımlanan ve Mustafa Kemal in kaleminden çıkan beyanname ile 7 Hareket Ordusunun maksadını açıkça ortaya koymakta ve milletin çıkarlarını korumak amacıyla, millet istediği için İstanbul a geldiği belirtilmektedir. İkinci Meşrutiyet in ilânıyla birlikte başlayan demokratikleşme hareketinde bu bildiri son derece önemli bir yere sahiptir. Dolayısıyla Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kaleme alınan bu bildiride demokrasi anlayışıyla bütünleşen ifadeler önemli bir yer tutmaktadır. 5 a.g.a., G: 14aae, aea. 6 a.g.a., G: 14af. 7 a.g.a., G: 14ai, aia, aj, aja, ak, al, ala, am, ama. 5

20 Defterin 14ao sayfasından itibaren Hareket Ordusunun İstanbul daki faaliyetleri, kışla ve diğer askerî birliklerin denetim altına alınması konusunda kısa kısa bilgiler bulunmaktadır. Ayrıca ele geçirilen asilerle ilgili de kimi notlara rastlanmaktadır. Bir önceki defterde daha ayrıntılı olarak yazılmış olan bilgiler bu defterde daha özet bir şekilde yer almaktadır. Hareket Ordusunun İstanbul a yönelik olarak icra edeceği harekât ile ilgili kısa kısa bilgilerin yanında sayfa 14ata da yer alan 5 Mayıs 1325 (18 Mayıs 1909) tayini 475,5 kuruş ifadesi o sırada Yüzbaşı Mustafa Kemal in aldığı maaş dışındaki harcırahını göstermesi bakımından önemlidir. Bu sayfanın devamında yer alan Mayıs nihayetine kadar Jandarma Efrâd-ı Cedide Mektep Kumandanlığına kimsenin tayin edilmemesi, Vasıf şeklinde geçen cümlede de Selânik te bulunan Jandarma Okul Komutanlığı konusunu dile getirmektedir. Defterin bundan sonraki sayfalarında da Hareket Ordusu hakkında çeşitli bilgiler yer almakta; orduya mensup taburların görevleri kısa kısa notlarla açıklanmaktadır. Yüzbaşı Mustafa Kemal, defterin 14bd sayfasında yer alan notlardan anlaşıldığına göre, 2 Mayıs 1325 (15 Mayıs 1909) bünyesi yorgun düştüğünden rahatsızlanmış ve Gülhane Hastahanesine yatmış; 5 Mayıs 1325 (18 Mayıs 1909) tarihinde çıkmıştır. Bir sonraki sayfada ise ordunun su ihtiyacı konusunda su şirketleriyle temasa geçilmesi konusunda bilgiler yer almaktadır. Defterin 14bg sayfasında ise Selânik e gönderilecek taburlar hakkında kısa kısa bilgiler tutulmuştur. Burada yer alan notlarda öncelikle gönüllü taburların gönderilmesi söz konusu olduğundan onların isimleri yazılmıştır. Devamındaki sayfalarda da Hareket Ordusu birlikleri hakkında kısa notlar yer almaktadır. Sonuç olarak ATATÜRK tarafından kaleme alınan bu not defteri, tarihe ışık tutması bazı bilinmeyenleri ortaya çıkarması açısından bilimsel bir eser niteliğindedir. Asıl önemi ise tarihî bir kişilik olan ATATÜRK ün kaleminden çıkmış olmasıdır. ATATÜRK tarafından bizzat kendisi tarafından yazılan ve yazdırılan bu defterlerde satır aralarında yer alan kısa kısa notlar, tarihî belge ve bilgilerle birlikte değerlendirildiğinde önemli bir kaynak değerine sahip bulunmaktadır. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in genç subaylık döneminde tuttuğu bu notlar, onun 31 Mart Olayı olarak tarihe geçen isyan hadisesinin bastırılmasında görevi kısa ipuçlarıyla da olsa açıklaması bakımından tarihî kıymeti haiz belgelerdir. Özellikle Osmanlı tarihinde önemli bir dönüm noktası olan 31 Mart Olayı ile ilgili araştırma yapacak olanlara bu eserin önemli bir kaynak olabileceği değerlendirilmektedir. 6

21 b. Kutu: 44, Gömlek: 2 numaralı defter Hareket Ordusu Kurmay Başkanlığına ait önemli evrakın aynen kaydedildiği karargâh kayıt defteri, bir cep defteri ölçülerinden oldukça büyük olup notların düzenli tutulmasından dolayı da ordu resmî evrak kayıt defteri niteliğine sahiptir. Genel hatlarıyla defter incelendiğinde, Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal tarafından yazdırıldığını tespit ettiğimiz bu defterde Hareket Ordusunun kuruluş ve teşkilâtı açıklandıktan sonra, ordunun sevk ve idaresinden, ast birliklere yazılan emirlerden, onlardan gelen önemli yazılardan bahsedilmekte; Hareket Ordusunun İstanbul a girişinde takip ettiği güzergâh, harekât emri ayrıntılı olarak izah edilmektedir. Türk harp tarihi açısından bakıldığında Osmanlı başkentinde çıkan bir iç isyan olayına karşı ordunun takip ettiği yöntemlerin açıklanması bakımından son derece önemli bilgileri içermektedir. Defter, ayrıntılı bir şekilde incelemeye tabi tutulduğunda, 31 Mart Olayı nın bastırılmasında ordunun ne kadar hassas davrandığı ve her durumu ayrıntıyla incelediği sonucu ortaya çıkmaktadır. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal tarafından yazdırılan karargâh kayıt defterinin ilk sayfasında Hareket Ordusunun ilk birliği olan Birinci Mürettep Tümenin kadro kuruluşundan bahsedilmektedir. Bu kuruluştan bahsedilirken karargâhta kimlerin görev yaptığı da izah edilmekte, burada kendisi Erkânıharbiye Reisi yani kurmay başkanı olarak gösterilmektedir. Bu arada Birinci Mürettep Tümenin iki mürettep tugaydan teşekkül ettiğini açıklandıktan sonra bunlara bağlı beş mürettep alayın bulunduğunu, ayrıca orduya bağlı bir topçu tugayı ile iki süvari bölüğü, bir makineli tüfek bölüğü ve iki jandarma taburu bulunduğu açıklanmaktadır. Düzenli birliklerin komutanları da 15 Nisan 1909 tarihi itibarıyla şu şekilde açıklanmaktadır: 8 Tümen Komutanı Kurmay Başkanı Kurmay Başkanı Kurmay Başkanı Kurmay Yardımcısı : Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Paşa, : Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal Bey, : Kurmay Yüzbaşı Sami Bey, : Kurmay Yüzbaşı İzzettin Bey, : Mümtaz Yüzbaşı Vasıf Efendi, Piyade Üsteğmen : Ahmet Tevfik Efendi, Piyade Asteğmen : Hakkı Efendi. 9 8 a.g.a., K: 44, G: 2., 2aa. 9 Asteğmen Hakkı Efendi, Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in maiyetinde çalışan, karargâh kayıt defterine Mustafa Kemal in emriyle yazıları yazan kişidir. (YN) 7

22 Hareket Ordusuna ise iki tugayın bağlı bulunduğu belirtilerek aşağıda belirtilen kişilerin görev yaptığı yazılıdır: Birinci Mürettep Tugay Komutanı : Kurmay Albay Hasan İzzet Bey, İkinci Mürettep Tugay Komutanı : Kurmay Yarbay Cemalettin Bey, Bunlara bağlı alayların komutanları da şu şekilde izah edilmektedir: Birinci Mürettep Alay Komutanı İkinci Mürettep Alay Komutanı : Kurmay Binbaşı Muhtar Bey, : Kurmay Binbaşı Aziz Bey, Üçüncü Mürettep Alay Komutanı : Kurmay Binbaşı Mehmet Nâki Bey, Dördüncü Mürettep Alay Komutanı: Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Bey, Beşinci Mürettep Alay Komutanı : Kurmay Binbaşı Ruşen Bey, Topçu Komutanı : Tuğgeneral Sohban Paşa Makineli Tüfek Bölüğü Komutanı : Yüzbaşı Ahmet Efendi Jandarma Birlikleri Komutanı : Yüzbaşı Haydar Efendi. Defterin devamında Hareket Ordusu kurmay heyetinin görev dağılımı hakkında bilgi verilmektedir. Kurmay heyetinin görevleri burada iki kısma ayrılmış ve İstanbul a yönelik olarak düzenlenecek harekâtın genel olarak tertip ve düzeninden sorumlu bulunmaları hususu kaydedilmiştir. 31 Mart Olayı nın Selânik te duyulması üzerine bu isyanı bastırmak üzere hazırlanan ordunun İstanbul a sevk edilmesi ile ordunun iaşe ve ikmali de önem arz eden konular arasındadır. Defterde bu hususlarla ilgili bilgiler de yer almaktadır. Nitekim, Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal, 18 nci Nişancı Taburuna yazdığı bir yazıda ne zaman, kaç mevcutla hareket edeceklerini sormakta ve Binbaşı Âsım dan gelen yazıda ise hazırlıkların henüz tamamlanamadığına dair bilgi yer almaktadır Mart İsyanı nın başlaması üzerine Hareket Ordusu birliklerinin Selânik ten İstanbul a trenle sevk edilmeleri kararlaştırılmıştır. Bu hususla ilgili yazışmalara dair bilgiler de defterde bulunmaktadır. Selânik ten gönderilecek birlikler demir yolu ile Çatalca da toplanacaklar, oradan da Hadımköyü ne nakledileceklerdir. Hadımköyü, İstanbul üzerine sevk edilecek olan ordunun ilk toplanma bölgesi olarak seçilmiştir. Diğer taraftan Hareket Ordusuna Selânik teki Üçüncü Ordudan başka Edirne deki İkinci Ordudan da birlik gönderilmesi ve müşterek bir ordu hazırlanması söz konusu olduğundan, İkinci Ordu Komutanı Salih (Hulûsi) Paşa ile ilgili yazışmalara da defterde yer verilmiştir. Hareket Ordusunun öncü birlikleri 16 Nisan 1909 tarihinde trenle Selânik ten Çatalca ya hareket etmiştir. Defterde de bu hususla bağlantı 10 a.g.a., G: 2aa. 8

23 kurulabilecek kayıtlar mevcuttur. 11 Ordunun sevkıyatında haberleşme hususuna da büyük önem verilmiş; özellikle güzergâhtaki telgraf hatlarının kullanılır olmasına dikkat çekilmiştir. Hatta tamiri lâzım gelenlerin tamiri konusunda da yazışmalarda bilgiler mevcuttur. Hareket Ordusunun İstanbul a sevk edilmesi sırasında, İstanbul tarafındaki ordudan kendilerine yönelik bir hareketin çıkması ihtimaline karşı da tedbir alınmıştır. Bu maksatla keşif için gönderilen subaylarla İstanbul civarındaki askerî birliklerdeki neferlerin ruh hâli de çözülmeye, Hareket Ordusuna karşı tavırları öğrenilmeye çalışılmıştır. Nitekim Birinci Mürettep Tugay Komutanı Kurmay Albay Hasan İzzet Bey tarafından, Hareket Ordusu Komutanlığına gönderilen bir yazıda, Davutpaşa Kışlasına gönderilen istihbarat subaylarının kışladaki personelin hâl ve hareketlerini inceledikleri belirtildikten sonra bunlara gereken nasihatin yapıldığı ve Hareket Ordusuna karşı herhangi bir olumsuz tavırlarının olmadığı ifade edilmektedir. Hareket Ordusu birlikleri Nisan 1909 tarihli yazıda kaydedildiği üzere büyük ölçüde Hadımköyü ndeki karargâhta toplanmışlardır. Hareket Ordusu birliklerinin İstanbul a yönelik harekâtı burada kısaca özetlendikten sonra, ordu karargâhının ertesi gün (20 Nisan 1920) Büyükhalkalı ya nakledileceği belirtilmektedir. 12 Nitekim, Hadımköy den trenle Ispartakule ye ve oradan da Büyükhalkalı ya nakledilen ordu karargâhı, ertesi günden itibaren Halkalı Ziraat Mektebi binasını karargâh olarak kullanmaya başlamıştır. Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Mustafa Kemal buradan yazdığı bir yazıda konak ve ordugâhlar hakkında birliklere ayrıca Büyükhalkalı dan bilgi verileceğini açıklamıştır. Defterde 21 Nisan 1909 saat da Halkalı Ziraat Mektebi Karargâhından yazılan bir emirde ise önemli açıklamalara yer verilmektedir. Bu açıklamalara, İstanbul basınında çıkan haberlerin sebep olması ihtimalinin yüksek olduğu değerlendirilebilir. Hareket Ordusunun hazırlanmasında İttihat ve Terakki Cemiyetinin önemli müdahalesi olduğu, ordunun da siyasetle içli dışlı hareket ettiği tarzındaki haberlerin etkili olduğu düşünülebilir. Nitekim bu yazıda öne çıkan hususlar şu şekilde yer almaktadır: Hareket Ordusu vazifesini sırf askerî bir nokta-i nazardan ifâ edecektir. Siyasî hususlar ve bu yolda İstanbul ile müzakerelere girişmek şimdilik vazife haricindedir. Ayrıca Hareket Ordusu adına hiçbir kimsenin bu konularda açıklama yapmasına izin verilmediği ifade edildikten sonra, Hareket Ordusuna bağlı birliklerin İstanbul a daha da yaklaştıklarına dikkat çekilmektedir. 13 Hareket Ordusunun hazırlanmasında Osmanlılık düşüncesinden hareketle Balkanlar daki çeşitli soydan milletlere mensup gönüllü birliklerin de katılımının sağlanması kararlaştırılmıştır. Bu düşünceden hareketle 11 a.g.a., G: 2aaa. 12 a.g.a., G: 2aba. 13 a.g.a., G: 2ac, 2bf, 2bg, 2bh, 2bi. 9

24 gönüllü birlikleri de ordunun yanında yer almış olup defterde gönüllü birliklerle ilgili bilgilere de yer verilmiş; yazılan emirlerde hangi gönüllü birliğin nerede bulunduğu, hangi nizamî birliğe bağlı bulundukları belirtilmiştir. 14 Hareket Ordusu Komutanlığının 21 Nisan 1909 tarihinden itibaren İstanbul a yönelik olarak icra edilecek askerî harekât konusuna daha fazla önem vermeye başladığı, gerekli yığınağın yapıldığı, başkentin her yönden denetim altında tutulması için bütün yolların sıkı bir denetim altında tutulması gerektiğine dair aldığı kararlar da defterde yer almaktadır. Bu arada Selânik ten gelen Üçüncü Ordu Komutanı Mahmut Şevket Paşa, Büyükhalkalı karargâhına 20 Nisan 1909 tarihinde gelerek komutanlığı devr almıştır. Mahmut Şevket Paşa, 21/22 Nisan 1909 gecesi sözlü olarak Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal e söyledikleri üzerine yazdıkları hususlar defterde genişçe yer almaktadır. Bu emirde ordunun Bakırköy den trenle İstanbul a hareketi, Topkapı Sarayı nın kuşatılması, Savunma Bakanlığı binasının denetim altına alınması, 31 Mart İsyanı na sebebiyet veren Avcı Taburlarının kaldığı Taşkışla nın kuşatılmasına dair bilgiler, ihtiyat birliklerinin hareket tarzları izah edilmektedir. Sadece kara yoluyla değil, deniz yoluyla da İstanbul un merkezine kuvvet sevki hakkında bilgiler yer almaktadır. 15 Hareket Ordusunun hazırlanması, İstanbul a sevk ve idaresinde önemli bir rolü üstlenen Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal den başka, Kurmay Binbaşı Enver (Paşa) Beyden de bahsedilerek Taşkışla ya yönelik olarak düzenlenecek harekâtta yer alacağı belirtilmiştir. Ayrıca daha sonraki dönemde ve Cumhuriyet e uzanan süreçte Mustafa Kemal in yakın arkadaşlarından biri olan Ali Fethi (Okyar) Beyin de Harp Okuluna düzenlenecek olan askerî harekâtta görevlendirildiği yazılmıştır. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal tarafından karargâh kayıt defterine yazdırılan emir, talimat ve beyannamelerde adı geçen şahıslar incelendiğinde bunların büyük bölümünün özellikle Kurtuluş Savaşı yıllarında yakın çevresinde yer alan komutanlar olduğu anlaşılmaktadır. Osmanlı başkentine yönelik olarak düzenlenen bu askerî harekât, asiler tarafından düzen değişikliğine gidilen yolda meşrutiyeti ayakta tutmaya yönelik başlatılmış önemli bir hareket olarak yorumlanabilir. 23 Nisan 1909 tarihli kayıt incelendiğinde Hareket Ordusunun İstanbul u dört bir yandan kuşatma altına aldığı, gönüllü birliklerin düzenli ordu birlikleri arasına serpiştirilerek kullanıldığı anlaşılmaktadır. 16 Nitekim bu tedbir ve tecrübeler, Kurtuluş Savaşı yıllarında da başarıyla uygulanacaktır. Mustafa Kemal, gönüllü birliklerden teşekkül eden Kuvayı Milliye birliklerini 14 a.g.a., G: 2aca. 15 a.g.a., G: 2ad. 16 a.g.a., G: 2ae. 10

25 düzenli ordunun denetiminde kullanmaya, zaman içinde bunları tamamen düzenli orduya dönüştürmeye gayret göstermiştir. Mustafa Kemal in yine aynı tarihle (23 Nisan) kaydettirdiği, Mürettep Tümen Komutanlığının 2 numaralı emri, İstanbul (suriçi) ve Beyoğlu tarafına icra edilecek olan askerî harekâtı tüm ayrıntıları ile ortaya koymaktadır. 24 Nisan 1909 günü ise Hareket Ordusu birliklerinin sur içindeki İstanbul un hemen hemen tamamını denetim altına aldığına dair bilgiler bulunmaktadır. 24/25 Nisan tarihli kayıtlarda ise isyana katılan asilerin yakalanmaya başladıklarına dair bilgilere yer verilmektedir. Hareket Ordusu Komutanlığının 10 numaralı emri ise 26 Nisan 1909 tarihlidir. Bu emirde Yıldız Sarayı na karşı icra edilecek askerî harekât ve sarayın denetim altına alınması hususunda takip edilecek usuller açıklanmaktadır. Gerçi ordu bu emir yayımlanmazdan önce Yıldız Sarayı nı ele geçirmiştir. Bu hususta emrin altında işbu emir verilmek üzere iken Yıldız sükût etmiştir ifadesi yer almaktadır. 17 Defterin K: 44, G: 2aj sayfasında Hareket Ordusunda yer alan üst birlikler ve bunların komutanları şu şekilde açıklanmaktadır: 18 Komutan : Korgeneral Mahmut Şevket Paşa Kurmay Başkanı : Tuğgeneral Ali Rıza Paşa Birinci Mürettep Tümen Komutanı: Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Paşa Kurmay Başkanı : Yüzbaşı Mustafa Kemal Birinci Mürettep Tugay Komutanı : Kurmay Albay Hasan İzzet Bey Kurmay Başkanı : Kurmay Binbaşı Aziz Bey İkinci Mürettep Tugay Komutanı : Kurmay Binbaşı Zihni Bey, İkinci Mürettep Tümen Komutanı: Tuğgeneral Şevket Turgut Paşa, Kurmay Başkanı: Yüzbaşı Kâzım (Karabekir) Bey, Üçüncü Mürettep Tugay Komutanı: Kurmay Yarbay Selahattin Bey, Dördüncü Mürettep Tugay Komutanı: Kurmay Albay Mehmet Ali Bey. Hareket Ordusu Birinci Mürettep Tümen Komutanı Hüseyin Hüsnü Paşa 28 Nisan 1909 tarihli emriyle (10 numaralı emir) mürettep tümene bağlı taburların komutanları tarafından icra edilen harekât hakkında muntazam birer harp ceridesi tutulmasını istediği ve bunu en kısa zamanda tümen karargâhına göndermelerini emrettiği anlaşılmaktadır. Zira bu kayıtlar gelecekte bu harekâtla ilgili araştırma yapanlara önemli bilgileri aktaracak resmî evraklar olduğundan bu hususa dikkat çekmiştir. Bu arada tümene 17 a.g.a., G: 2ai. 18 a.g.a., G: 2aj. 11

26 mensup bütün personelin disipline riayet etmeleri, özellikle askerin sağda solda başıboş hâlde dolaştırılmamasına, devriye kolları çıkartılarak asayişin sağlanmasına önem verilmesini istiyordu. 19 Hareket Ordusunda bulunan gönüllü taburların, İstanbul un ordu tarafından denetim altına alınmasından sonra Balkanlar a gönderilmeleri konusu gündeme gelmiştir. Bu konuda defterde ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. Özellikle gönüllü birliklerin denetiminde bulunan yerlerin nizamiye birlikleri tarafından teslim alınması, gönüllülerin demir yolu ile sevk edilmeleri hususu anlatılmıştır. Defterdeki kayıtlardan anlaşıldığına göre, Hareket Ordusu birlikleri İstanbul da denetimi ele geçirdikten sonra bütün karakollara küçük birlikler yerleştirilmiştir. Bu arada başkentte ilân edilen sıkıyönetim ile asayişin kısa sürede sağlanması mümkün olmuştur. Defterin 2ap sayfasından itibaren işlem gören evraka ait bir çizelge yer almaktadır. Bu çizelgeden anlaşıldığına göre, 18 Nisan 1325 (1 Mayıs 1909) den, 30 Nisan 1325 (13 Mayıs 1909) tarihine kadar çeşitli konularda yazılan emir, telgraf vs. hakkında bilgi özetleri ve nerelere gönderildikleri hakkında bilgiler yer almaktadır. 20 Hareket Ordusunun İstanbul a girdiği bazı noktalarda asilerle çatışmalar da yaşanmıştır. Bu çatışmalarda 31 Mart Olayı na karışan askerler tarafından Hareket Ordusu birliklerine karşı silâh kullanılmış; bu çarpışmalarda yaralanan ve şehit düşenler olmuştur. Defterin 2ar sayfasından itibaren Hareket Ordusuna mensup asker, subay ve gönüllülerden şehit olanlarla yaralananların isim ve künye bilgileri, bağlı bulundukları birlikler, o sırada yaralı ise nerede tedavi gördükleri hakkında ayrıntılı bilgiler bulunmaktadır. 21 Defterin 2ay sayfasında ise Hareket Ordusu Birinci Mürettep Tümene mensup bir kısım birliklerin silâh ve personel mevcudunu ayrıntılı bir şekilde gösteren çizelge bulunmaktadır. Benzer çizelge diğer sayfada da yer almasına rağmen boş bırakılmıştır. 2aza sayfasından itibaren de 30 Nisan 1909 tarihi itibarıyla Hareket Ordusuna mensup birlikler tarafından denetim altına alınan kışla, karakol, resmî daire vesaireye ait bilgiler, ne kadar askerle buralarının denetim altında tutulduğu konusunda açıklamalara yer verilmiştir. 22 Bu açıklamalardan anlaşıldığına göre Hareket Ordusuna mensup Birinci Mürettep Tümen, İstanbul un hemen hemen büyük bir bölümünü denetim altına almış; asayişin sağlanması için de sıkı güvenlik tedbirleri uygulamıştır. 19 a.g.a., G: 2ak. 20 a.g.a., G: 2ap, 2aq. 21 a.g.a., G: 2ar, as, asa, at, ata, au, aua, av, ava, ax, axa. 22 a.g.a., G: 2aza, 2ba, baa, bb. 12

27 Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal tarafından yazdırılan, defterin 2bba sayfasından itibaren, kurmay başkanlığını yaptığı Birinci Tümenin personel eksikliği konusunda bilgiler verilmektedir. Notlar incelendiğinde özellikle küçük rütbeli (atğm., tğm.) personel konusunda sıkıntı çekildiği anlaşılmaktadır. Sayfa 2bc de ise, tümenin levazım ihtiyaçları hakkında bilgiler bulunmaktadır. Buna göre, süvari birlikleri için gereken birtakım malzemelerle, mutfak malzemesi ve eğitim elbisesi (süvariler için) ihtiyacı dile getirilmektedir. 23 Birinci Mürettep Tümen Kurmay Başkanının yazdırdıklarına göre tümenin İstanbul daki harekâtı esnasında uğradığı kayıplar (şehit, yaralı ve kayıp) da ayrıca verilmiştir. Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in yazdırdığı kayıtlara göre Birinci Tümen personelinden üç subay, 29 asker şehit düşmüş; iki subay, 65 asker yaralanmıştır. Bu arada kaybedilen hayvan, silâh, mermi miktarı da ayrıca belirtilmiştir. 24 Hareket Ordusu İstanbul da asayişi sağladıktan sonra öncelikle gönüllü birliklerin Balkanlara gönderilmesi konusu gündeme gelmiştir. Birinci Mürettep Tümen Kurmay Başkanı Mustafa Kemal, bu konuyu deftere kaydettirmiştir. Gönüllülerin yanında redif taburları da mayıs ayı ortalarına doğru Balkanlar a gönderilmeye başlanmıştır. Defterin 2bea sayfasında verilen çizelgede Drama, Serez, Köprülü, Kavala, Selânik, Manastır, Ohri, Nasliç redif taburlarının demir yolu ve deniz yoluyla gönderilmeleri konusunda bilgiler mevcuttur. Bu çizelgede belirtildiği üzere 7566 asker, 1-2 Mayıs 1909 gecesi tren ve vapurla Balkanlar a gönderilmiştir. 25 Bu birlikler Hareket Ordusunun küçük bir bölümünü teşkil etmekte idi. Mahmut Şevket Paşa nın ifadelerine göre Balkanlar dan İstanbul önlerine gelen ordunun mevcudu civarında bulunuyordu. Defterin son bölümünde yer alan 15 Mayıs 1909 tarihli ve Üçüncü Ordu Komutanlığına hitaben yazılan bir yazıdan ise yurt dışına eğitim için gönderilecek subayların seçiminden bahsedilmektedir. Çeşitli sınıflara mensup 12 subayın Üçüncü Ordu personeli arasından seçilmesi konusunda bilgiler yer almaktadır. 26 Defterin son sayfasında yer alan ve Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal tarafından imzalanan İkinci Mıntıka Komutanlığına yazılan bir yazıdan anlaşıldığına göre, İstanbul da bazı toplulukların isyan hazırlığı içinde bulundukları belirtilerek Fatih ve Şehzadebaşı nda konuşlandırılmış olan Hareket Ordusu birliklerinin dikkatli olmaları isteniyordu. 27 İncelediğimiz bu defterde yer alan bilgiler Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal tarafından yazdırılmış olan emir, talimat ve beyannameleri içermekte 23 a.g.a., G: 2bba, 2bc. 24 a.g.a., G: 2bd, 2be. 25 a.g.a., G: 2bea. 26 a.g.a., G: 2bq. 27 a.g.a., G: 2br. 13

28 olup Hareket Ordusuna bağlı Birinci Mürettep Tümenin karargâh kayıt defteri niteliğindedir. Her ne kadar Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kaleme alınmamış olsa da bizzat onun tarafından yazdırılan bilgileri içermekte, diğer cep defteri olarak tutulan not defterindeki bilgileri pekiştirici niteliktedir. 14

29 İKİNCİ BÖLÜM HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİNİN GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİNE AKTARIMI (K:44 G:14, K:44 G:2 ) A. HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ (K: 44 - G: 14) NİN GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİNE AKTARIMI K: Numara /5/ Nisan 325 (17 Nisan 1909) Cumartesi Saat : 8 : 15 Beylerbeyi nde Altıncı Daire Eski Başkanı Mehmet Ali Bey evinde (Üsteğmen Nazif) 14aa Ekmekçi Kolu 1 Kıdemli Yüzbaşı 1 Teğmen 9 Asker Erzak kafilesi = 6 bin kişilik 10 günlük Orada toplanan taburların erzakı yoktur. Levâzım başkanı para ile idare edilip arkadan yetiştireceğini söylemiş. Taburları orada sıkıntıya düşürmemek için karargâhın hareketi lâzımdır. 15

30 14aaa 1. Serez ve diğer önemli merkezlerden: Ordu komutanına telgraf. 2. Uygun görülecek yerden ileriye bilgi verilmesi. 3. Serez de karargâhın ulaşım araçları hakkında. Araştırma (arkadaşlardan biri ile) İbrahim Beye 4. İnzibat ve namaz. Gerekli olan dinî nasihatlerin yerine getirilmesi hakkında emir. 5. Mevcut kuvvetleri ve ihtiyaç miktarları kıt alardan sorulacaktır. 6. Tümen komutanı tarafından kıt alara bir beyannâme. Amaç, ulusal onur ve haysiyet için gayret, İstanbul dakilere ait hiç kimsenin hiçbir sözünü dinlememek, başlarına 14ab Not: 1. Erzak için Refîk 2. Hattın muhafazası ordudan te min ettirilmeli. Sarık saran gizli örgüt mensuplarının din perdesi altındaki fesat ve reklamları menfaatten başka bir şey değildir. Din, şeriat, vatan sevgisinin gerçek menfaati, Kur anıkerim in hükümlerini ve onun hükümlerinin gereğinden olan Kanunuesasi yi [Meşrutiyet Anayasası nı] muhafaza etmektir. İşte bizim hareketimiz gibi. 7. Savaş düzenini incelemek. 14aba Tümenin idaresi için düzenlenen taburun, harekâta katılacağı açıktır. Bunlar idaresi için ayrıca bir idarenin komutanlıktan istenilmesi. Bu husus hakkında İdâre Reisi, Kıdemli Yüzbaşı Ahmet Efendiyle görüşülecektir. Fırka için gerekli olan erzak Ahmet Efendi tarafından sevkıyata yazılacağı gibi. 14ac Tekrar ordu komutanlığına müracaat edilecektir. Ahmet Efendi ile bu yolda görüş alış verişinde bulunulması hususunun unutulmaması. 4 Nisan 325 (17 Nisan 1909) Ne gibi erzak aranılacağı her zaman olduğu gibi anlatılacaktır. 14aca Ali Paşa Hazretlerine 16

31 8. Genel namaz. Şeyhülislâmlık makamına. 9. Bizim Çatalca İstasyonu na varışımızda orada bulacağımız piyade, süvari, topçu miktarı (Ahmet Efendiye) 10. İstanbul halkına beyannâme: Amacımız kanuna karşı yapılmış saldırıları ortadan kaldırmak. İdarenin, kanun çerçevesinde tam anlamıyla uygulanması. (Hakkı Efendiye) 11. Çorlu sevk memuruna, geçen taburların numara ve mevcudunu bildirmek için kendisine emir. 14ad... ler General... üç. Birlik...e doğru yaklaşıyor. Zalimliğe karşı ve... yenilik yapacak. 14ada...için... üzerine büyük zorluklar olmadan tamamlanacak. 14ae 1. Durum, tabur sayısı, ikinci kuvveti, misafirleriniz ve haklarındaki muamelenize dair pek kısa bilgiler. 2. Acele etmek lâzım, ihtiyacınız var mıdır? 3. Karargâh Hadımköyü nde kurulacaktır. Subaylar aracılığıyla gerekli olan şeylerin karşılanması. 4. Kıt alar, karşıdan gelenlerle kesinlikle görüştürülmeyecek. 14aea 5. Taburların akşam yoklamalarının eskiden olduğu gibi yapılması ve dinî yükümlülüklerin düzenli olarak yerine getirilmesi ve karşıdan gelenlerle kesin surette görüştürülmemesi konusunu tugay komutanına özel olarak söyleyiniz. - Bu şekilde gelenler hakkında aynı muameleyi uygulayın. 14af DÂHİLİYE Yine tekrar ederim. Bütün Balkanlar tek vücut olarak ayağa kalkmıştır. Şehirler İstanbul a doğru boşalıyor. Tümgeneral [Hüseyin] Hüsnü Paşa [Hareket Ordusu ilk komutanı] kumandasıyla 5 bin kişilik bir ordu yürümektedir. Paşa, kurmay heyetiyle 17

32 yarın Çatalca da bulunacaktır. Bu sebeple coşan ulusal onur karşısında ne söz, ne tedbir kâr eder. Trenlerin alamadığı kahramanlar yürüyerek 14afa gidiş hazırlığında bulunuyor. 3 tren topçu levazımıyla gidiyor. Padişaha arz ediniz. Milletin isteği artık reddedilemez. Osmanlı başkentiyle beraber, taç ve Osmanlı tahtını ve bütün Osmanlı ulusunu vahim bir yok oluşa sevk ettirir. 14ag Padişahın etrafında bulunup bugünkü feci halin tertipçisi olan Nadir Ağa, İlyas Bey, Frenk Emin Bey, Müsahip Fevzi Mustafa Bey gibi hainler hemen uzaklaştırılmalı ve hapistekilerin tahliye temennisi ile güvenliklerinin temin edilerek genel aftan sonra cinayetlere sebep olanların adalete teslimini süngü ile istifaya mecbur edilen milletvekillerinin meşrutiyet dairesine 14aga iadesini ve bu suretle yeniden hükümdarın yeminine sadık kalmasını istiyorlar. İnancımıza göre artık tereddüde imkân yoktur. 14ah 1. Sıkıyönetim ilan olunmuştur. Mürettep Tümenin asli vazifesi, her nevi taarruzdan korunacak şekilde gayet kuvvetli bir meşruti hükümet teşkil etmektedir. Sokaklarda devriyelerin gelip geçişinde doğru-yanlış adı geçen müfrezelere söz söyleyenler sorumlu tutulacaktır. Devriyelerin vazifelerini yaparken vazifede zerre kadar zorluk çıkarıldığı görülürse silâh kullanılacaktır. 2. Hükûmetten izin alanların dışında silâh taşıyan görülürse asilerden 14aha sayılacaktır. 3. Cemiyet kulüpleri yürürlükten kaldırılmıştır. 14ai BEYANNÂME (İstanbul Halkına hitaben) 1. Millet senelerden beri zulüm yapan istibdat kuvvetini parçalayarak meşru, meşrutiyet hükûmetini kurdu. Bu kan dökülmeden yapılan, mutlu inkılâptan zarar gören aşağılıklar meşru olmayan bir şekilde menfaat elde etmeye hizmet eden geçmiş idarenin iadesi için bin türlü hile oyunlarına ve alçaklıklara müracaat ederek 18

33 14aia meşru meşrutiyet hükûmetini zarara uğratmak istedi ve bütün insanlık âleminin lânetlediği İstanbul faciasının meydana gelmesine sebebiyet vererek masum kanlar döktü. 2. Ulus; hayat ve isteklerinin yegâne kefili olan meşrutiyetin zarara uğratılmak ve şeriat hükümlerinin ve ulusun genelinin saadet ve huzurunu kuvvetlendiren anayasamızın ayaklar altına alınmak istendiğini gördü ve bu alçakça hareketin gerçek sorumlularını kesinlikle cezalandırmak 14aj lüzûmunu takdir ederek genel heyeti ile İstanbul üzerine yürümeye karar verdi. Bizi İstanbul surlarının karşısında gördüğünüz ve ilk bir icra kuvveti olmak üzere işte bu Hareket Ordusunu buraya gönderdi. 3. Hareket Ordusunun amacı, meşru meşrutiyet hükümetini hiçbir kuvvetin sarsamayacağı surette kuvvetlendirmek, anayasanın üstünde hiçbir kanun, hiçbir kuvvet 14aja olmadığını ve olamayacağını ispat etmek ve meşru meşrutiyetin kararlılığından memnun olmayan vatan ve ulus hainlerine son ve kesin bir uyanış dersi vermektir. 4. Zulüm gören halk, tarafsız kişiler tamamıyla himâye edilecek teşvikçiler, bozguncular ve ortakları mutlaka lâyık oldukları kanunî cezadan kurtulamayacaklardır. 5. Fazilet heyeti olan ulemâ övünç kaynağımız, baş tacımızdır. Fakat hainlikle adî ve şahsî menfaat elde etmek maksadıyla yalandan ilmiye kisvesine bürünerek ve şerefli İslâm dinini küçümseyip alay konusu haline getirmekten çekinmeyerek fesat yaymaya kalkışan birtakım gizli örgüt üyeleri, menfaatperestler elbette 14ak kanun ve şeriat hükümlerine göre muamele görmekten kurtulamayacaklardır. 6. Ulus milletvekillerinin ve bu muhterem milletvekillerinin güvenilir görüp seçtikleri hükûmet üyelerinin hayatları ve anayasanın kendilerine verdiği haklar ve yetkiler olduğu gibi korunacak 14al genel olarak huzur ve güven kesinlikle sağlanacaktır. 7. Vatanın kurtuluşu ve ulusal saadetimizin lüzum gösterdiği bu askerî harekatımız esnasında İstanbul da bulunan bütün saygıdeğer elçiler ve yabancı misafirlerin huzursuz olmalarına meydan verilmeyecektir. 19

34 Memleketin iç güvenliği ve huzurunu ve herkesin mal ve canının korunmasını 14ala sağlamak için her türlü tedbirin alınması kararlaştırılmıştır. 8. İstanbul faciası olayında kanları dökülen şehitlerin ruhları karşısında hesap vermeye korkanlar, ancak bu kanlı facianın failleri ve tahrikçileri ve ortaklarıdır. Bu hakikati herkes bilmeli, (telâş ve heyecana kapılmayıp) rahat olmalıdır. 14am Hareket Ordusu Komutanı Elçiler ve yabancı misafirler. 14ama 6. Milletvekilleriyle hükûmet ve subaylar ile diğer ileri gelen kişilerin haksız yere akıtılan masum kanlarını sürüyüp getirmesiyle iktidarda oturan, bu meşru olmayan kanlı Bakanlar Kurulu tamamen ortadan kaldırılacak ve bütün ulusun ve bundan dolayı muhterem milletvekillerinin tam güvenini kazanmış olanlar başa getirilecektir. 14an 7. Milletvekillerinin hayatı, devletin nüfûzu korunacaktır. 14ao Fatih, Samatya, Rami Bölgesi Komutanı Kurmay Binbaşı Musa Kâzım Bey (Mürettep İkinci Alay Kumandanı) Karargâh Fatih 1 nci Tabur Ramiz 2 nci Tabur Samatya (367) 3 ncü Tabur Fatih (300) Çatışmalarda 60 kadar şehit ve yaralı Halka herhangi bir müdahale eden yoktur. Şüpheli adamları gözetim altında tutmak için komutanlar tarafından gönderilen özel bazı asker. Softaların durumu fenâdır. Ele geçenlerin üzerlerinde silâh çıkıyor. 20

35 14aoa Buradan sevk olunan tutuklular 1000 den fazla (Davutpaşa yetersiz) Davutpaşa da muhafız bir bölük Samatya [Kocamustafapaşa] durumu iyidir (Kumkapı, Yedikule karakollarında birer bölük, 2 nci Samatya karakolunda) Bey Kişileri teslim alınan Altımermer Koca Mustafa Paşa Seyid Nizam Mevlâna Kapısı boştur. Bu mıntıka için en iyi merkez Kumkapı olması daha uygundur. 14ap Fatih telgrafhanesine bir telgrafçı lâzım. (S. 7 nci Alay Süvari Binbaşı Sabit) Selimiye de 14aq Beyoğlu tarafı, Tuğgeneral Şevket [Turgut] Paşa, Kâzım [Karabekir] Kabayut ta: Kavala Redif Taburu Manastır Redif Taburu İkinci Ordudan bir batarya (Yedinci Seyyar, 2 nci Tabur) Yedinci Süvari Alayı, İkinci Ordudan Onuncu Süvari Alayı, İkinci Ordudan Bir otomobil Taksim civarında: 24/1, 20/1, 36/1, 10/4, (Bir bölük Harp Okulunda) 81/2 makinali tüfek bölüğü 14aqa Harp Okulunda: İkinci Ordudan iki batarya (7 nci Alay, 2 nci Taburdan) 21

36 Üçüncü Ordudan iki dağ topu bataryası Onuncu Alayın Dördüncü Taburundan bir bölük Üsküdar a gitmek üzere Kabataş a gönderilen: 18 nci Tabur, 6 ncı Tabur. Manastır Gönüllüleri Bir otomobil Harp Okulunda karargâhtadır. 14ar İkinci Ordu nun İstanbul Tarafındaki Kuvvetleri: Rami ve Fatih ve Unkapanı civarında: 2 nci Alay (3 ncü Tabur) Telgraf müfrezesi (Bugün Rami den Harbiye karargâhına aldırılıyor) Otuz kişilik Jandarma müfrezesi. Bakırköy ve Babıâlî civarında 1 nci Alay (3 ncü Tabur) Yeşilköy de 9 ncu Süvari Alayı (Meclis muhafızı) 14ara Kavala Manastır, Ali Hikmet Beye Köprülü Drama Ordu komutanı adına Topçu Kışlası komutan yardımcısı Ohri, Kurmay Yüzbaşı Osman 14as Manastır Gönüllü Taburuna sözlü olarak Kısmen vapur ve kısmen trenle 18 nci Nişancı Menlik Redif Süvari Teğmeni Ahmet Efendi 14at Hüseyin Efendi Komutan Paşa = 2 binek Ve bendeniz Eyüp = 2 yedek 22

37 Hazırlanıp Aziziye karakoluna gönderiniz. 14ata 5 Mayıs 325 (18 Mayıs 1909) tayinatı [maaş haricinde verilen yiyecek harcırahı] 475,5 kuruş 14au Mayıs ayı sonuna kadar Jandarma Efrâd-ı Cedide Mektep (Yeni Jandarma Askerî Okulu) Komutanlığına * kimsenin tayin edilmemesi. Vasıf, Sirkeci İzmir Oteli müşterisi Ahmet Efendi aracılığıyla Teğmen Eyüp Efendi ye 14ax Ödül Üçüncü Taburdan Yüzbaşı İzmirli Lâtif Zeki, İstihkâm Taburundan Ali Çavuş 14ay 4 Nisan (17 Nisan) Selânik ten hareket, 9 Mayıs (22 Mayıs) Selânik e geri dövüş Galata köprüsünde 3 tüfek, iki makineli tüfek 14aya 1. Nereye verecekmişiz? az Köprüde iki makineli tüfek 14aza Gülhane deki kuvvet 11 nci Alay, 3 ncü Tabur, 2 nci Bölük. Cephane karakolunda Gülhane Hastahanesi (250) 4 ncü Bölük Sarayiçi nde 3 ncü Bölük Babıhümâyûn (Topkapı Sarayı dış kapısı) yakınında yeni karakol (50) 1 nci Bölük Babıâli ve Mebusan * Jandarma teşkilatına küçük rütbeli eleman (astsubay) yetiştirmek üzere açılmış bir okuldur. 23

38 34 ncü Alay, 1 nci Tabur, 1 nci Bölük Unkapanı, Küçükpazar, Yenice karakolu 2 nci Bölük Tophane karakolu Yenice Karakolu 3 ncü Bölük Osmanlı Bankası ve civarı 4 ncü Bölük Aziziye 14ba 14 ncü Süvari Alayı Sirkeci Merkezdeki topçular 14 ncü Alay Bölükleri 4 adet devriye kolu çıkarılacaktır. 12 Nisan 325 (27 Nisan 1909) 3-4 saatte değiştirilmek üzere 14baa Maçka da 1 nci Tabur Silâhlar Maçka deposunda Karargâh Taksim Kışlasında Savunma Bakanlığı kolu: Enver Fettah Bey le beraber Tophane istikametine giden kuvvet (35 nci Alay, 1 nci Tabur, 34 ncü Alay, 4 ncü Taburdan oluşturulmuş bir bölük, Manastır Gönüllü Taburu, Sahra topçu 15 nci Alaydan 1, 2 [batarya] Savunma Bakanlığında bulunan kuvvet: 35 nci Alay 1 nci Tabur 17 nci Tabur (merkezde) Süleyman Bey 24 ncü Alay, 4 ncü Tabur (bir bölük), 221 nci Bölük Genele Hapishane 1 bölük, Davutpaşa da, 1 bölük Topçu kışlasında 14bb Sahra Topçu 14 ncü Alay 2 ve 3 ncü Top Bataryaları Bu kuvvet aynı zamanda Sirkeci iskelesi yanında toplanmış bulunacak. Serez Redifi Bir bölük (Manastır Gönüllü Taburunda bir makineli tüfek) 3 ncü Alay, 3 ncü Tabur 24

39 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, bir bölük 2 dağ bataryası 2 sahra bataryası 14bba 35 nci Alay, 3 ncü Tabur 18 nci Nişancı Taburu 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 21 nci Alay, 1 nci Tabur Serez Redif Piyade, 6 tabur Tophane de ve Taşkışla da iki makineli tüfek 7 nci Alay, 1 Bölük Bu kuvvetin tamamı bugün saat 2:30 da Kabataş iskelesi yanında toplanmış bulunacaktır. Selânik Redif Taburu Ohri Naslıç 14bc nci Nişancı Taburu nci Nişancı Taburu 450 Selânik Redif Taburu ncü Alay 1 nci Tabur ncı Nişancı Taburu 500 Serez 34 ncü Alay 1 nci Tabur Resne Ulusal Taburu 14bd Süvari İkinci Alay Kıdemli Yüzbaşı Salih Efendi Aksaray da Oğlanlar Tekkesi yakınında Sorguç Sokağında Rıfat Paşanın hanesi 25

40 2 Mayıs 325 [15 Mayıs 1909] Gülhane Hastahanesine yattım. 5 Mayıs 325 te [18 Mayıs 1909] çıktım. 14be Pertev Paşa, (imza) Mustafa Kemal 2 nci Ordu topçularından bir bataryanın numune bataryası olarak İstanbul da bırakılması. Su kumpanyası su versin Kâğıthane, Orhaniye ve Yıldız daki süvari kışlalarına 14bea Yarın sabah hareket edilecektir. Ekmek hazırlanması ve askerin tamamıyla toplanması için Üçüncü Ordu Levâzım Başkanı Mart maaşını soruyor. Yaralıların miktarı, ayrı koğuşlara ayrılması. 14bf Sebzeyi Yeni Cami de sebze kurulu et, ekmek ayaklarına gidecek. ot, saman Kasımpaşa ambarından odun ve kömür, erzak Sarayburnu ndaki erzak ambarından 14bfa Mıntıkalar Adet Taburların sayısı 1. Savunma Bakanlığı 2 35/1, 17 nci nişancı 2. Meclis ve Gülhane 2 34/1, 34/4 3. Fatih ve Eyüp 2 36/2, 20/1 4. Üsküdar 3 6 (Üsküdar iskelesi), 18 (Bakırköy), 24/1, 1 cebel batarya 5. Bakırköy 1 35/3 Aziz Bey Ali Hikmet Bey Nâki Bey Hasan İzzet Bey Sohban Paşa Topçu 15/14 ncü Alay 6 batarya makineli tüfek 5 makineli tüfek 35/3 komutanı 26

41 14bg Selânik e Sevk Olunacak Taburlar Selânik ve gönüllüleri Manastır Ulusal Taburları Ohri Taburları Manastır Redif Taburları Köprülü Redif Taburları Nasliç Redif Taburları : Deniz yoluyla Drama Kavala Serez : Trenle Sevkler Müdür Yardımcısı Binbaşı Reşat Bey Tümen tarafından Kıdemli Yüzbaşı Nuri Bey (askerî tütün) 14bga (Müşir Ethem Paşa [Dömeke Kahramanı] Hazretlerinin yaverleriyle maiyetlerindeki iki çavuşun gidişine engel olunmaması konusunda Merkez komutanı Remzi Beye bildirilmiştir). Mehterhane 14bh Kurmay Kıdemli Yüzbaşı İzzettin Beye Bataryalar Selânik Redif = Sarayburnu nda 14bi Makineli tüfekler 3 ncü Ordu Adet 1. Unkapanı nda 2 = Yüzbaşı Ahmet Hamdi 27

42 2. Galata 3 Sarayburnu nda Tüfek 2 Buraya 1 Ihlamur 1 Mahpus (Maçka) 14bia 11 Nisan 325 [24 Nisan 1909] saat Gülhane 140 = 14 ncü Alay Bölük (Tatavla da) köşede 15 nci Alay Bölük (açık ordugâhda) yanda Karargâh süvarisi (açık ordugâhta) kuyunun sağında Gülhane Kolu Komutanı : İsmail Hakkı Bey 2 nci Fırka, 1 nci Alay, 1 nci Tabur (Meclis ve Topkapı Sarayı) 2 nci Tabur, 1 nci Batarya (Ayasofya da) Karargâhı (Savunma Bakanlığı) (2000) 34/4 itfaiye erlerinden alınıp sandığınızda saklı bulunan 14bj Teğmen Hakkı Efendi cephaneye görevlendirilecek iyi bir muhafız er için Hafız Hakkı Beye Beylerbeyinde Selâhattin Beyin Köşkünde Topkapı daki tabur Selânik e Lira 12,5 Gümüş

43 B. HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİ (K:44, G:2) NİN GÜNÜMÜZ TÜRKÇESİNE AKTARIMI K:44 G: 2 Numara 1 2 Nisan 325 [15 Nisan 1909] Perşembe Mürettep Tümenin Savaş Düzeni Tümen Komutanı : Tümgeneral Hüsnü Paşa Hazretleri Kurmay Başkanı : Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal [ATATÜRK] Bey Kurmay Başkanı : Kurmay Yüzbaşı Sami Bey Kurmay Başkanı : Kurmay Yüzbaşı İzzettin Bey Yardımcı, Kurmay Başkanı Yardımcısı : Mümtaz Yüzbaşı Vasıf Efendi Mülhak : Piyade Üsteğmeni Ahmed Tevfik Efendi Mülhak : Piyade Asteğmeni Hakkı Efendi Birinci Mürettep Tugay Komutanı: Kurmay Albay Hasan İzzet Bey İkinci Mürettep Tugay Komutanı: Kurmay Yarbay Selahattin Bey Birinci Mürettep Alayı Komutanı : Kurmay Binbaşı Muhtar Bey Drama Selânik İkinci Mürettep Alay Komutanı: Kurmay Binbaşı Aziz Bey 29

44 nci Nişancı Serez Üçüncü Mürettep Alay Komutanı: Binbaşı Mehmed Nâki Bey nci Nişancı Köprülü Dördüncü Mürettep Alayı Komutanı: Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Bey Kavala Manastır Beşinci Mürettep Alay Komutanı: Kurmay Binbaşı Ruşen Bey ncı Nişancı Ohri Nasliç 1nci Bölük Süvari Bölükleri 2 nci Bölük Topçu Komutanı: Tuğgeneral Sohban Paşa 1nci Tabur 2 nci Tabur 3 ncü Tabur 4ncü Tabur 30

45 cebel Makineli Tüfek Komutanı: Yüzbaşı Ahmed Efendi 1 nci Takım Selânik 2 nci Takım Serez Jandarma Komutanı: Yüzbaşı Haydar Efendi 7 2aa 2 Nisan 325 [15 Nisan 1909] Perşembe Tümen Kurmay Başkanlığının Görev Dağılımı Birinci kısım Kurmay Yüzbaşı Kemal Bey ve Mümtaz Yüzbaşı Vasıf Efendi Görev: İkinci ve Üçüncü kısımlardan verilecek esaslar üzerine genel hareketi tertip ve düzene koymak, köprü ile haberleşmeyi idâre etmek. İkinci Kısım Kurmay Yüzbaşı Sami Bey ve Piyade Üsteğmeni Ahmed Tevfik Efendi. Görev: Tümenin her konak tesisinde ve diğer lüzum görülen zamanlarda askerin konuşlandırılışına dair çizimini düzenleme ve birinci kısma ulaştırmak ve tümenin genel kuvvetlerinin kayıtlarını idâre ve kıt anın malzeme, kuvvet ve buna benzer konuların dahi genel ihtiyaçları incelemek ve tamamlamak. Üçüncü Kısım: Kurmay Yüzbaşı İzzettin Bey ve Piyade Asteğmeni Hakkı Efendi. Görev: Karşı tarafa, gerektiğinde karşının (asilerin) savunma tertipleri ve arazisine dair gelecek bilgileri toplayıp her konağın ardına bir askerîn konuşlandırılış çizimini düzenleme ile birinci kısma teslim etmek ve genel emirlerin yayımlanması ve evrakın muhafazasını düzenli olarak kayıtlarının zapt ve idaresini temin etmek. Onsekizinci Nişancı Taburu Komutanlığına yazılı emir 31

46 Kaç mevcutla, saat kaçta hareket edebileceğinizi derhâl bildiriniz. Cevabı: Kurmay Başkanı M. Kemal (İmza) Henüz hazırlığımızı tamamlayamadık, çünkü askerler pek geç geldi, yarından evvel hareket olunamayacağı arz olunur. Binbaşı Asım 6 Nisan 325 (19 Nisan 1909) Mürettep Tümenin konuşlandırılış çizimidir. 2aaa 3 Nisan 325 (16 Nisan 1909) Cuma Selânik te Redif Komutanlığına tel:3 İlk muayeneden dönüldü. Meydana gelen karışıklık üzerine mahallî asayişi temin etmek maksadıyla iki yüz askerin silâh altına aldırıldığı ve verilecek emre göre hareket etmek üzere taburumuzun sekizyüz mevcudla celb ve toplanmasının emredilmiş olduğu anlaşılmakla bilgilerinize arz olunur. Kavala Redif Taburu Komutanı (imza) 32

47 Tel:3 Silâh altına alınan askerler ile bulunduğunuz durum ve son hareketler hakkında verilecek emri bekleyiniz. (Ordu Kurmay Başkanlığına da bilgi verilecektir) Selânik Redif Tümeni Bu taraftaki vazifemi gördüm, ileri gidiyorum. Komutan Hüsnü Paşa Hazretlerine, (Drama dan) Albay Hasan İzzet Selânik Redif Taburu Komutanlığına yazı, 3, Saat kaçta ve ne kadar mevcutla hareket edebileceğinizi hemen bildiriniz. Cevaben, 3 Kurmay Başkanı M. Kemal Mevcudumuz ancak 250 kadardır. Akşama kadar altıyüzü bulmak ihtimali olduğu gibi akşama doğru hareket olunabilecektir. Bir buçuk saate kadar daha kesin bilgileri arz ederim. Selânik Redif Tümen Komutanlığına, Tel: 3 Binbaşı Necati Bin mevcutla şimdi harekete hazır bulunduğumuz arz olunur. Serez (Serez) Redif Taburu Komutanı Nazmi Cevabı Tel: 3 İcâb eden trenin, kumpanyaya müracaat edilerek hazırlanması ile hareket ve hareket vaktinin bildirilmesi. Selânik Ordu Komutanlığına, Tel:3 Buradaki tabur (34/1) nihayet iki saate kadar hareket edecektir. Demirhisar daki taburlar yarın biri sabahleyin ve ikisi öğle vakti hareket edecektir. Selânik Ordu Komutanlığına, Tel:3 Cevap :1 Nisan 325 (14 Nisan 1909) 33 Tuğgeneral Sami

48 Yedinci Alayın Birinci Taburunun bugün, Kumanova ve Gostivar daki kıt aatın celb ve demir yolu hattındaki askerleri toplatılarak yarın harekete hazır bulunacağı arz olunur. Kurmay Başkanlığı Heyetine Çatalca dan Tel: 6/7, 12 Beşinci Tümen Komutanı Tuğgeneral Ahmed Hamdi Buraya gelen Süvari Alay Komutanı ilerlemekte tereddüt ediyor. İkinci Ordu Komutanından telgrafla ne yapacaklarını soruyor. Subaylar hemen Hadımköyü ne gelmeye ısrar ediyorlar. Hemen Hadımköyü ne hareket etmeleri için şimdi adı geçen Alay Komutanına emir veriniz. Rapor, 13, 6 Rauf Davutpaşa Kışlasının önündeki talimhanede ufak ufak küme şeklinde askerler toplanıyor. 14 ncü Alay 3 ncü Süvari Bölüğü Asteğmen Celâl 2ab 7 Nisan 325 (20 Nisan 1909) Salı Hadımköyü nde Mürettep Tümen Komutanlığına, Tel: 14 Çatalca ya doğru hareket halinde bulunan Yirminci Alayın Birinci Taburunun Uzunköprü de trenden inip Keşan a gitmesi lüzûmu dün Üçüncü Ordu Komutanlığından tarafıma bildirilmiş ve şimdi alınan telgrafta bahsedilen taburun Keşan a gitmesine lüzum olup olmadığı hakkında Hareket Ordusu Komutanlığıyla irtibata geçilmesi, şayet gitmesine lüzûm yok ise o taburun dahi Çatalca ya doğru hareketine devam edilmesi bildirilmiş ve trenin ise Uzunköprü ye gelmesine ise üç saat kalmış olduğundan Keşan a mı yoksa Çatalca ya mı sevk edilmesi lâzım geleceğinin emirle bildirilmesi için makine başında hazır bekliyorum. Uzunköprü Mevki Komutanı Yarbay Cavid Hadımköyü nde Seyyar Kuvvetler Komutanlığına İleri hatta taburun kumandasını bendeniz üstlendiğim emirlerinizin bana bildirilmesi ve yahut kime müracaat olacağının emir buyurulmasını rica ederim. 34

49 İkinci Alay Komutanı Aziz Sami Hadımköy de Mürettep Kuvvetler Komutanlığına Keşan a şimdilik tabur sevkine lüzûm yoktur. İkinci Ordu Komutanı Korgeneral Salih Tümen Komutanı [Hüseyin] Hüsnü Paşa Hazretlerine Yarımburgaz da istasyon mevcut değildir. Telgraf merkezi yoktur. İnzâl istasyonu için Ispartakule nin tamiri lâzımdır. Karargâh Komutanı Mümtaz Yüzbaşı Mehmed Akif Komutan Hüsnü Paşaya Mademki beklememiz gerekmektedir, emir buyurunuz, hareket vaktimizin bildirilmesi rica olunur. 2aba Hareket Ordusu Kurmay Başkanlığına Komutan Ahmet 8 Nisan 325 (21 Nisan1909) Çarşamba Sahra ve Dağ top bataryalarının Bosnaviran kuzeyinde ordugâh kurmuş oldukları görüldü. Bir yanlış anlaşılma neticesi olsa gereklidir. Dikkatinizi çekmek için yazıyorum. Albay Hasan İzzet (Kaleköy güneyinde) Rapor: Hareket Ordusu Komutanlığına Davutpaşa Kışlası istikametine 8 Nisan da keşfe gönderilen gönüllü asker (Teğmen Osman Bey) ve üç arkadaşı kışlaya kadar gitmiş ve askerler ile epeyce görüşmüş ve askerlerin o oradaki hâllerini bize taraftar bulmuştur. Sözlü olarak daha çok bilgi alınıp ve adı geçen kışlada nasihatta bulunmak üzere gönderilmesi kararlaştırılan dört kişi hizmeti bunlar iyi görür takdim. Mürettep Birinci Tugay Komutanı Albay Hasan İzzet Tugay Komutanlığına (Sözlü emir) Hadımköy Karargâhından 6-7 Nisan 325 (19-20 Nisan 1909) 35

50 İkinci ve Üçüncü Ordu kıt aatı yarın aşağıdaki harekâtı yerine getirecektir. Selânik Redif (Bosnaviran), Drama Redif (Kaleköy, Bosnaviran) arasında, 34/1 (Kaleköy, Bosnaviran) arasında, 34/4 ve 35/1 ve 14 ncü Alay 1 nci Süvari Bölüğü (Büyükhalkalı), 24/1 Nişancı / 6 ve bütün bataryalar (Yarımburgaz), 15 nci Süvari Alay Süvari Mürettep Bölüğü (Bosnaviran)da. Makineli Tüfek Müfrezesi (Büyükhalkalı) mevkilerinde toplanacaklardır. İkinci Ordunun : 81/1, 11/2,3,4 (İkitelli Kaleköy) arasında, 7 nci Süvari Alayı sol tarafta toplanacaktır. Jandarma Müfrezesi Yeşilköy de kalacaktır. Birinci ve ikinci tümenlerin süvari ve piyadeleri gerekli keşiflerde bulunacaklar ve İstanbul dan gelen yolları denetim altında tutacaklar, bağlantıyı kesinlikle önleyeceklerdir. Diğer taburlar bulundukları yerlerde kalacaklardır. Gelecek olan taburlara hareket istikameti Hadımköyü nde özel memur tarafından bildirilecektir. Sıhhıye ve idâre heyetleri şimdilik Hadımköyü ndedir. Karargâh: Yarın akşama kadar Hadımköy de kalacak ve ondan sonra (Büyükhalkalı) ya nakledilecektir. 2ac 8 Nisan 325 (21 Nisan 1909) Çarşamba Mürettep Tümen Komutanlığına Altı yüz seksen dört asker ve altmış mekkari ile şimdi Drama dan hareket edildiği arz olunur. Manastır Redif Taburu 36

51 Binbaşı Mustafa Hareket Ordusu Nişancı 6 ncı Tabur Yarımburgaz dan 8 Nisan 325 (21 Nisan 1909) gündüz saat: 04:30 24 ncü Alay 1 nci Tabur = Komutanlıklarına 1. Altıncı Nişancı Taburu bağlı olduğu Beşinci Alaya, Yirmidördüncü Alayın Birinci Taburu bağlı olduğu Dördüncü Alaya katılıp şimdi İkinci Tugay Merkezi olan (Kaleköy e) hareket edecektir. 2. Gerekli emri ve mevkiilerine ait talimatı tugay ve alay komutanlarından alacaktır. Hareket Ordusu Mürettep Tümen Kurmay Başkanı Mustafa Kemal Yarımburgaz dan 8 Nisan 325 (21 Nisan 1909) gündüz 04:35 Topçu (Sahra Taburu, Dağ Topçu Taburu) Komutanlıklarına 1.Taburlarınız şimdi hareketle Büyükhalkalı istikametinde geleceklerdir. Orada konak ve ordugâhlara yerleşeceklerdir. 2. Konak ve ordugahlar hakkında karargâhtan - Büyükhalkalı daayrıca emir verilecektir. Mürettep Tümen Kurmay Başkanı Mustafa Kemal Hareket Ordusu Büyükhalkalı Ziraat Mektebi Karargâhı 8 Nisan 325 (21 Nisan 1909) gündüz saat : 10 dakika : 00 İkinci Tümen Komutanlığına (ve tugaylara) 1. Hareket Ordusu görevini sırf askerî yönden gerçekleştirecektir. Siyasî hususlar ve bu yolda İstanbul ile görüşmelerin yapılması şimdilik görevimiz dışındadır. Hiçbir rütbe sahibi, hiçbir kimse ile bu yolda 37

52 müzakereye yetkili değildir. Hareket Ordusunun savaş düzenine dâhil olmayan hiçbir kimse bu göreve dâhil değildir. 2. Hareket Ordusu bugün akşama kadar aşağıda belirtilen şekilde toplanacaktır. - Birinci Tugay: Bosnaviran ile Safraköy köyleri ve civarındaki sırtlarda. Sağ taraf Bosnaviran ın güneyine inmeyecektir. - İkinci Tugay: Kaleköy ve Kaleköy ile (Çatalca- İstanbul) caddesi arasındaki sırtlarda, Sol taraf Kaleköy kuzeyine geçmeyecektir. - İkinci Tümen: İkitelli ve İkitelli ile Kaleköy arasındaki sırtlarda Birinci ve İkinci Tümenin Topçuları birleştirilmiştir. - Genel Topçu ve Birinci Tümenin Makineli Tüfek kıt aları Büyük Halkalı da - 14 ncü Süvari Alayı 1 nci Bölüğü Bosnaviran da. Bu bölük Birinci Tugay Komutanlığının emrine tabi olacak ve her gün Köprüdere yi Marmara sahilinden Kavas köyüne kadar keşif ve gözetleme yapacak ve fakat bu hattı ileri geçmeyecek ve demiryolu 2aca hattına yaklaşmayacaktır nci Süvari Alayı 1 nci Bölük İkinci Tugay ve adı geçen tugayın alay komutanlığına haberleşme için yirmi atlı terk edip geriye kalan kuvvetiyle Büyükhalkalı da karargâh emrinde bulunacaktır. 3- Büyülhalkalı, Bosnaviran, Ayestefanos mevkilerinde birer ışıldak vardır. Kaleköyü ne de ışıldak konulacaktır. 4- Tümen Sıhhıye Heyeti Büyükhalkalı dadır. 5- Manastır Millî Taburu İkinci Tugay Komutanlığının emri altında bulunacaktır. 6- Tugaylara bağlı olup tugay mıntıkası dışında bulunan taburlar da Nişancı 6, genel bataryalar 34/4, 35/1 Taburlarına karargâhtan emir vererek tugayları mıntıkalarına gönderilmiştir. 7- Henüz trenlerle hareket halinde bulunan taburlar Hadımköyü ndeki sevk memurluğundan istikamet alarak tugayları mıntıkalarına girecektir. 8- İkinci Tümen ve tugaylar karargâhlarıyla adı geçen her küçük birliğin konuşlandırılışı çizim ile bildirilecektir. 9- Genel Karargâh Büyükhalkalı da (Ziraat Mektebinde) kurulmuştur. Kurmay Başkanı M. Kemal 38

53 2ad Hareket Ordusu Büyük Halkalı Karargâhı Numara: 2 8 Nisan 1325 (21 Nisan 1909), gündüz saat 11, dk. 30 Tümen ve Tugay, 1 ve 2 Komutanlıklarına İstanbul dan temas ve irtibatı kesinlikle önlemek üzere mıntıkamız dâhilinde bulunan bütün yolların gayet sıkı bir denetim altında bulundurularak açıkgöz kişilerden oluşan yeterli miktarda kapı postalarının hemen görevlendirilmesiyle İstanbul dan katılmak üzere gelen veya diğer maksatla gelecek kimselerin askerlerle kesinlikle temas ettirilmeyerek derhal ve gizlice kolordu karargâhına gönderilmesi lüzumu öneminin büyüklüğünden dolayı tavsiye olunur. Büyük Halkalı da sözlü emir: Hareket Ordusu Komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Hareket Ordusu Komutanı Birinci Ferik (Korgeneral) Mahmut Şevket Paşanın Mürettep Birinci Tümen Kurmay Başkanı Mustafa Kemal Beye 39

54 sözlü olarak söylenip not edilen emirleridir. 8/9 Nisan 1325.(21/22 Nisan 1909) 1. Saat 7/8 de Bakırköy ve Davutpaşa ve Rami Kışlaları ve bir taburla dahi Baruthane işgal edilecektir. İşgal olunan bu mevki ve kışlalardaki 321 (1905/1906) ve 322 duhullü askerler ayrılacak ve Çatalca ya sevk edilecektir. 323 (1907) ve 324 (1908) duhûllü askerler dahi Rami ve Davutpaşa Kışlalarında kalacaktır. 2. Bakırköy istasyonunda 3-4 tren hazır ettirilecek ve yarın akşamdan itibaren İstanbul ile ilişkiler kesilecektir. Hazırlanan trenlere iki tabur piyade, iki bölük makineli tüfek (Köprü için) bindirilecektir. 3. Taşkışla ya 4 tabur, Maçka ya 2 tabur, Taksim e 1 alay piyade düzenlenip ve sevk edilecektir. 4. Topkapı ya bir tabur piyade sevk edilecektir. Buradaki askerlerin 321(1905) ve 322(1906) duhûllüleri Çatalca ya 323(1907) ve 324(1908) duhullüleri ise Davutpaşa ve Rami kışlalarına sevk edileceklerdir. Rami Kışlası askerleri tamamen İstanbul a gönderilecektir. 5. Savunma Bakanlığı ve Topkapı ya iki zabıta postası ve Beyoğlu telgrafhanesi iki subay ve askerle işgal edilecektir. 6. Rami ye iki batarya sevk olunacaktır. 7. İhtiyat taburları (3 tabur) Bakırköy e sevk edilecektir. 8. Topkapı, Fatih gibi yerlere çete mensupları verilmeyecektir. 9. Enver Bey (Taşkışla), Fethi Bey (Harbiye Mektebi), Muhtar Bey (Taksim), Aziz Bey (Köprü) taraflarına görevlendirilecektir. 10. Şirket vapurlarından üç adedi Bakırköy e gelecektir. 11. Niyazi Bey Harbiye Nezareti tarafına Kahireli Aziz Bey Tophane taraflarına görevlendirilecektir. 2ada Numara: 1 Büyük Halkalı da Hareket Ordusu Komutanlığı Yüksek Katına 8 Nisan 1325 (21 Nisan 1909) tarih ve (1) numaralı ordu emrine cevaptır. İkinci tugaydan 6 ncı Nişancı Taburu ile 24 ncü Alay 1 nci Tabur ve 26 ncı Alay 2 nci Nizamiye Taburlarıyla Köprülü Redif ve Manastır Millî Taburları dün Kalfaköy e ulaşmış ve 26 ncı Alay 2 nci Tabur köyün ilerisinde (doğuda) çadırlı ordugâh kurulmuş, Köprülü Taburu geç vakit vardığı ve kazık tedarik edemediği için konaklara yerleşmiş idi. Bugün bu taburlar da 26 ncı Alay 2 nci Taburun yanında çadır kuracaktır. Diğer üç taburun çadırı ve Millî Taburunun fazlaca beylik ve yağmurluğu olmaması sebebiyle 40

55 zorunluluktan dolayı konaklarda kalacaktır. Çadırlarda bulunacak iki taburun ordugâh mevkii ordu emrinde ayrılacak olan sırtların biraz ilerisinde tarıma elverişli alan olmayıp, geniş ve rüzgardan korunaklıdır. Nişancı 2 nci Tabur ile 24 ncü Alay 1 nci Tabur daima beraberimizde bulunduğundan ordu emrinin altıncı maddesinde doğruca verildiği açık olan emrin bugün tugaydan uzak bulunan 18 nci Nişancı Taburuna ait olacağı açıktır. Bahsedilen taburun (Kalfaköyü ne) gidiş emrinin verilip verilmemesi yüksek makamlarınca takdir ve yapılması emredilecek hususlardandır. Tugaya ayrılan onaltı atlı henüz gelmedi. Topçu 13 ncü Alaya yem terk etmekte olduğum için topçu veya süvariden binek olarak kullanmak üzere tarafımıza bir hayvan verilmesi usûl ve nizama uygundur. İstenen çizim ekte takdim kılındı. (Ekli çizim aynen : 8/9 Nisan 1325 işaretli olarak kopya edilmiştir.) 9 Nisan 1325 (22 Nisan 1909) İkinci Tugay Komutanı Yarbay Hasan İzzet Büyük Halkalı da 9/10 Nisan 1325 (22/23 Nisan 1909) Son hattan yapılan yürüyüş ve icraat ve daha sonra İstanbul a giriş hakkında Tümen Kurmay Başkanlığınca düşünülen düzen ve plan Kurmay Başkanı Mustafa Kemal Bey in tarafından bizzat Mahmut Şevket Paşa hazretlerine arz edilmiş ve adı geçen paşa tarafından aynen kabul edilerek yalnız önceki sayfada korunmuş olan belirli noktalar not ettirilmiştir. Bahse konu harekât, dün son planı (2-3) numaralı ordu emrinden çıkartılan diğer (2) numaralı emirdeki kolların kuvvet komutanları, kol komutanları Pertev Paşa tarafından tayin edilmiştir. 2ae Hareket Ordusu Ordu emri numara: 2 Büyük Halkalı Çiftliği 10 Nisan 1325 (23 Nisan 1909) gündüz, saat 1.45 Hareket Ordusunun kıt aları bugün aşağıdaki harekâtı yerine getirecekledir: Savaş Düzeni Birinci Tümen İstanbul Tarafına Karşı Birinci Mürettep Tugay Birinci Mürettep Alay (4 tabur) 41

56 1. Birinci Mürettep Alay (1/34, 3/35, Selânik Redif ve Drama Redif) gündüz saat 6 da Bosnaviran dan hareketle (Baruthane ve Bakırköy ü) işgal edecek ve orada kalacaktır. İkinci Mürettep Alay (4 tabur) 2. İkinci Tümenin Birinci Piyade Alayı (3 tabur) gündüz saat 5 te (Kadıyapılı) dan hareketle direk (Kalfaköyü-Terkos) yoluyla Bakırköy e gelecek ve köyün kuzeybatı mevkiinde kalacaktır. İkinci Mürettep Tugay Üçüncü Mürettep Alay (4 tabur) 3. İkinci Mürettep Alay (4/34, 1/35, 17 nci Nişancı Taburu) gündüz saat 6 da Bosnaviran dan hareketle Davutpaşa Kışlasını işgal edecek ve orada kalacaktır. Davutpaşa Kışlası işgal edilir edilmez Manastır Gönüllü Taburu İkinci Mürettep Alaya katılacaktır. İkinci Tümen Birinci Piyade Alayı (3 tabur) İkinci Piyade Alayı (3 tabur) 4. İkinci Tümenin İkinci Piyade Alayı (3 tabur) gündüz saat 5 te Kadıyapılı ya hareketle (Rami Çiftliğini) işgal edecek ve daha sonra bir taburunu Davutpaşa Kışlasına gönderecek, geri kalan kuvvetiyle birlikte Rami de kalacaktır. Üçüncü Piyade Alayı (3 tabur) 5. Onbeşinci Sahra Topçu Alayının 1 nci Bataryası ile 3 ncü Orduya bağlı 5 nci Makineli tüfek Bakırköy ün işgali ardından 1 nci Mürettep Alaya katılacak ve aynı alayın 2 nci, 3 ncü bataryaları Davutpaşa Kışlasının işgalinden sonra 2 nci Mürettep Alaya katılacaktır. Topçu: 7 sahra bataryası (seri ateşli) 2 dağ bataryası (seri ateşli) 6. Onbeşinci Sahra Topçu Alayının 4 ncü Bataryası Rami Kışlasının işgalinin ardından 2 nci Tümenin 2 nci Piyade Alayına katılacaktır. Süvari: Üçüncü Ordudan 2 bölük süvari İkinci Ordudan 7 nci, 9 ncu Süvari Alayı 42

57 7. 14 ncü Süvari Alayının Mürettep Bölüğü 2 nci Mürettep Alaya eşlik ederek Davutpaşa Kışlasında kalacaktır. 8. Baruthane, Bakırköy ile Davutpaşa ve Rami Kışlaları işgal edildikten sonra Baruthane ile adı geçen kışlalardaki 21 ve 22 seneli kişiler ayrılacak ve İkinci Ordunun yeni gelen 9 ncu Süvari Alayı ile birlikte karadan Çatalca ya sevk edileceklerdir. Bu maksat için 9 ncu Alayın iki bölüğü Bakırköy e, iki bölüğü Davutpaşa ya bir bölüğü Rami ye tahsis olunacaktır. 23 ve 24 seneli kişiler Baruthane ve Davutpaşa ve Rami de terk edilecektir. İkinci Ordu Makineli Tüfek Bölüğü Işıldak Takımı Jandarma müfrezesi (250) 9. 1 nci Mürettep Tugay Komutanı Albay Hasan İzzet Bey Bakırköy ün işgali ardından karargâhını Bakırköy istasyonunda ve 2 nci Tümen Komutanı Tuğgeneral Şevket (Turgut) Paşa, Rami kışlasının işgalinin ardından (Beyoğlu taraflarına karşı) karargâhını adı geçen kışlada kuracaktır nci Mürettep Tugay (18 nci Nişancı Taburu, 36/2, 20/1, Köprülü Redif, 24/1 ve 6 ncı Nişancı Taburu) ile Serez Redif Taburu gündüz saat 5 de Kalfa köyünden hareket ederek (Kavasköy-Büyük köy yoluyla Silâhdarağa, ve Alibey köyüne) gelecek ve orada kalacaktır. Serez Redif Taburu ona göre zamanında Kalfaköyü nden hazır bulunmalıdır nci Tümenin 3 ncü Piyade Alayı (3 tabur) ile İkinci Orduya mensup Sahra Topçu Taburu ve dört makineli tüfek gündüz saat 5 te Kadıyapılı dan hareket ederek (Çamurluhan-Cebeci-Maslak) yoluyla Çobançeşme ye gelecek ve orada kalacaktır nci Cebel Bataryası saat 5 e kadar Kalfaköyünde hazır bulunarak 2 nci Mürettep Tugaya eşlik edecektir. 13. İkinci Orduya mensup 7 nci Süvari Alayı ile 10 ncu Süvari Alayı vaktinde Kağıthane köyünü işgal ederek orada kalacaktır. 2af 14. Bakırköy istasyonu ile Rami Kışlası işgal edilir edilmez her iki nokta arasında ışıldak muhaberesi sağlanacaktır. 15. Jandarma müfrezesinden (250) jandarma askeri (Kavasköy- Küçükköy) yoluyla bu akşama kadar Silâhdarağa ya ulaşacak ve orada kalacaktır. Geri kalan jandarma Bakırköy ün işgalinin ardından Yeşilköy de bir posta terk ederek Bakırköy istasyonuna gelecektir. 16. Ağırlıklar hakkında tümenler kendi başlarına hareket edecektir nci Tümen karargâhı ile ordu karargâhı (Bakırköy-Davutpaşa- Rami) hattının işgaline kadar Büyük Halkalı çiftliğinde kalacaklar sonra 43

58 Bakırköy e geleceklerdir. 15 nci Süvari Alayının mürettep bölüğü ordu karargâhıyla birlikte bulunacaktır. Hareket Ordusu Komutanı Korgeneral Mahmut Şevket Mürettep Tümen Komutanlığına, Davutpaşa Kışlası Önünden 10 Nisan 1325 (23 Nisan 1909) gündüz saat Davutpaşa Kışlası askerimiz tarafından kuşatılmıştır. 2. Mürettep 2 nci Alay Komutanıyla birlikte kışlaya girip albayla görüştük. Askerlerin, emir ve tenbih dairesinde tutulması -isteğine rağmen-, askerin buna uymayarak her hâlde başkaldıracağı albay tarafından ifade olundu. 3. Kısa bir görüşmeden sonra askerîn yoklama haline konulması, teklifin nasihatlerle beraber söylenmesi ve uymadıkları halde zorla teklifinizi kabul ettirmek üzere bir saat kadar top ve tüfek kullanılmasına teşebbüs edileceği kesin olarak bildirildi. Zaman zaman bilgi veririm. 4. Mersin için oluşturulacak kuvvet hakkında Bakırköy de Mürettep 1 nci Alay Komutanlığına emir verildi. Mürettep 1 nci Tugay Komutanı Albay Hasan İzzet Bakırköy den Hareket Ordusu Komutanlığına Davutpaşa dan 10 Nisan 1325 (23 Nisan 1909) gece saat Akşam üzeri saat 11:30 sıralarında bir piyade kolunun Maltepe Hastahanesinden Davutpaşa ya doğru ilerlediği keşif kolunun raporundan anlaşılması üzerine o yöne bir bölük sevk olundu. Adı geçen bölükle çatışma meydana geldiği tüfek seslerinden anlaşılarak iki bölükle takviye olundu. Davutpaşa Kışlası talimhanesi meydanında mevzi alan batarya da ateş açtı. İki piyade bölüğü de takviye amacıyla gönderildi. Saat yarıma doğru piyade tarafından hücum olunarak adı geçen piyade uzaklaştırılmış ve kaldırılmış ve askerimizden bir kayıp olmamıştır. Karşı koyan kıt anın bağlı olduğu birlik ve kuvveti anlaşılamamış ise de her hâlde bir bölükten fazla olduğunu arz ederim. 44 İkinci Alay Komutanı Kurmay Binbaşı Aziz Sami

59 2afa Hareket Ordusu Büyük Halkalı Karargâhı Mürettep Birinci Tümen Komutanlığı 10 Nisan 1325 (23 Nisan 1909) gündüz, saat 06. Fırka Emri Numara (2) Hareket Ordusu 11 Nisan Cumartesi günü olan yarın İstanbul ve Beyoğlu taraflarını aşağıda belirtildiği şekilde işgal edecektir: İstanbul Tarafı 1. Köprü Kolu: Bu gece saat 6.30 da Bakırköy den hareket ederek (Yedikule-Aksaray) yoluyla Eminönü ne ulaşacak ve daha sonra İstanbul yönünden iki piyade bölüğü ve iki makineli tüfekle (Galata Köprüsü nü) ve iki piyade bölüğü ve bir makineli tüfekle (Unkapanı Köprüsü nü) işgal edecek ve koruyacaktır. 2. Gülhane Kolu bu gece saat 7.30 da Bakırköy den hareketle (Yedikule-Aksaray) yoluyla (Topkapı Sarayı) üzerine gidecek ve Gülhane koluna bağlı batarya 15 nci Süvari Alayının mürettep bölüğünden 20 atlıyla birlikte gece saat 8 de (Bakırköy den) hareketle (Yedikule) ve (Aksaray) yoluyla Topkapı Sarayı na gidecektir. Gülhane kolu kendi komutanının belirleyeceği şekilde Gülhane ve Topkapı Sarayı nı işgal edecek ve koruyacaktır. 3. (Topkapı kolu) Bakırköy den hareketle (Yedikule-Aksaray) yoluyla Topkapı Sarayına gidecek bir bölükle Aziziye Karakolunu ve üç bölükle Tophane yi işgal edip korumaya alacaktır. 4. Savunma Bakanlığı kolu bu gece saat 8.30 da öncüleriyle Topkapı da suru geçecek şekilde Davutpaşa dan hareket edecek ve (Topkapı-Aksaray) yoluyla Savunma Bakanlığı meydanına gelerek kendi komutasının düzeni üzerine Savunma Bakanlığıyla civarındaki kışlaları işgal edecektir. 5. (Fatih kolu) ile (Langa kolu) bu gece saat 9.00 da öncüleriyle Edirnekapısı ndan suru geçecek şekilde birlikte Rami Kışlasından hareket edecekler. Fatih kolu Fatih Karakol ve meydanını işgal altına alacak Langa kolu oradan Langa ya inerek Yenikapı ve Kumkapı yönlerini gözetleyecektir nci Sahra Topçu Alayının 4 ncü Bataryası gerektiğinde (Haliç) ve (Tersane)yi top ateşine tutacak şekilde yarın şafakla beraber Rami Çiftliği sırtlarında mevzi alacaktır. 14 ncü Süvari Alayının mürettep bölüğü bu bataryanın emrine 20 atlı verecektir nci Mürettep Tugay Komutanı Albay Hasan İzzet Bey şehrin tamamiyle işgalinden sonra mıntıka Komutanlığını üzerinde bulundurmak 45

60 kaydıyla başlangıçta 1 nci Tümen Karargâhıyla beraber Bakırköy de kalacaktır. 8. (Köprü) ve (Tophane) kollarına 15 nci Süvari Alayının mürettep bölüğünden (Fatih) ve (Langa) kollarına 14 ncü Süvari Alayının mürettep bölüğünden onar üst rütbeli subay seyisi verilecektir. Beyoğlu Tarafı 9. Taşkışla, Maçka, Taksim, Kabayut istikametlerinden çeşitli kollar aynı zamanda harekâtı yürüteceklerdir. 10. Fırka karargâhı daha sonra bildirilecek emre kadar Bakırköy de kalacaktır. Askerî Bölümler İstanbul Mevki Komutanı Tümgeneral Hüsnü Paşa 1. Köprü Kolu Yedek Komutanı: Kurmay Binbaşı Aziz Sami Bey, (aynı zamanda Tophane kolu kuvveti de emrindedir.) 24 ncü Alay 1 nci Tabur Üçüncü Orduya bağlı üç makineli tüfek. 2. Tophane kolu Drama Redif Üçüncü Orduya bağlı bir makineli tüfek 3. Gülhane Kolu: Komutanı Kurmay Binbaşı Hafız Hakkı Bey Toplam 3 tabur (Selânik redif, 35 nci Alay 3 ncü Tabur, 2 nci Tümenin 1 nci Piyade Alayından bir tabur, Üçüncü Orduya bağlı bir makineli tüfek) 15 nci Alay Süvari mürettep bölüğünden 20 atlı 4. Savunma Bakanlığı kolu: Komutanı Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Bey Toplam 4 tabur (17 nci Tabur, 35 nci Alay 1 nci Tabur, 2 nci Tümenin 2 nci Piyade Alayından Davutpaşa daki tabur, Manastır Gönüllü) 14 ncü Süvari Alayı mürettep 1 nci Bölük (40 atlı eksik) 15 nci Alay Seyyar 2 nci, 3 ncü Top Bataryası 5. Fatih Kuvveti 2 nci fırkanın 2 nci Piyade Alayından bir tabur (Rami kışlasındaki) 6. Langa Kolu: 2 nci Fırkanın 2 nci Piyade Alayından Rami Kışlasındaki diğer tabur. 15 nci Seyyar Topçu Alayı 4 ncü Batarya (Rami de) 14 ncü Süvari Alayı Mürettep 1 nci Bölüğünden (20 atlı) 46

61 2ag Hareket Ordusu Mürettep 1 nci Tümen Komutanlığı Birinci Tugay Komutanlığına Bakırköy Karargâhı 10 Nisan 1325 (23 Nisan 1909) 1. Bu gece Bakırköy de bulunacak olan mürettep alay yarın Gülhane civarından harekâtı yürüteceğinden 2 nci ve 3 ncü Tabur subaylarına gerekli emirleri vermek üzere Bakırköy de tümen karargâhında Kurmay Binbaşı Hakkı Bey e müracaat etmelerini kendilerine bildiriniz. 2. Bu gece Silâhdârağa da ve Alibey de bulunacak olan mürettep alay yarın Taşkışla üzerine hareket edeceğinden 3 ncü ve 4 ncü Avcı Taburu subaylarının bu gece Alibeyköyü nde olan karargâhında Kurmay Binbaşı Enver Beye müracaat etmelerini kendilerine tebliğ ediniz. 3. Bu iki maddenin öneminden dolayı adı geçen subayların başka tarafta bile bulunsalar mutlaka bulunarak tebligatın yapılması önemle tavsiye olunur. Mürettep 1 nci Tümen Komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü 2aga Mürettep 1 nci Tümen Komutanlığı Bakırköy Karargâhından 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909), gündüz Bakırköy de İkinci Orduya bağlı Alay Komutanlığına Zeytinburnu fabrikası işgal edilmemiş ise son derece önemli olmasından dolayı hemen belirlenecek miktarda yeterli kuvvetle adı geçen fabrikanın işgali ile neticesinin bildirilmesi. Mürettep 1 nci Tümen Komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Ayasofya Meydanı ndan 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909), gündüz saat Hareket Ordusu İstanbul Mevkii Komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Paşa Hazretlerine, 47

62 1. Sabahleyin saat 9.00 da (iki buçuk) hareket eden tren etraf ağardığı zaman Topkapı Sarayı cephanelikleri altına ulaştı. Trenden inilir inilmez hemen gerimizde kalan (İplik Fabrikası) Karakolu işgal edilmiş ve geriye kalan kuvveti tatlı dil ile diğer birliklerden değiştirmek istedik ise de hemen ateş için mevzi almaya başladıklarından çatışma başlamış Hassa taburlarıyla beraber (Topkapı) setlerini işgal eden Avcı taburuna toplam üç kayıp verdirilmiştir. Bunun ardından ateş kestirilerek teslim teklifi yapılmış ise de tamamen kabul ettirilememiş ancak içlerinden bazı asilerin teslim alınmasında başarılı olunmuştur. 2. Sabah Saat 9.00 da Bakırköy den iki bölük piyade ve yirmi atlı süvari ile hareket eden batarya Babıâli Caddesindeki (Hükûmet Caddesi) Ordu Evi hizasına gelince önünden ve iki yanından pusuya tutulmuş ve özellikle Ordu Evinden açılan ateş ve bir defa atılan bombanın tesiriyle patlayan cephane arabası önemli hasara uğramıştır. Topçu dört topla dört istikametine ateşe mecbur kalarak hafif ve ağır olmak üzere az zaman içinde oniki yaralı vermiştir. Muhafız piyadeden bir şehit ve bir yaralı vardır, asiler ateşçe üstün bir hâlde bulunmuştur. 3.Topçunun ilk ateş ettiğini işittiğim zaman ateşin uzaktan gelmesi, bize ateş edenlere bir tesir yapamaması dikkatimi çekmiş ve hemen aşağıda arz edilen teslim teklifi ile Topkapı asilerinin dikkatini çekmeden 4-5 askerle top sesine gittim. Babıâlî ile aynı zamandaki karakolun arasındaki caddede halktan bir ölü bulunmuş ve yola devam ettiğim esnada iki ateş arasında kalmış isem de hamd olsun herhangi bir kayıp vermeyerek topların yanına varılmış ve hemen ordu evine hücum için bir kol düzenlenmiştir. Bu esnada topçunun cephanesi de tükenmek üzere bulunduğu ve iki bölüğü mevcut 120 yi geçmeyen Edirne Ordusu taburu bölükleri Hassa taburu karşısında zor durumda kaldığının görülmesi sebebiyle hemen Savunma Bakanlığı na gidilerek ateşi bitirmiş olan Fethi Beyden iki top ve birbuçuk bölük piyade alınmıştır. Bu kuvvet sayesinide Ordu Evi hücumla zapt edilerek içinde isimleri ekteki pusulada da yazılı dört asker 12 mavzer ve 7 kasatura ele geçirilmiş ve kulüpten ateş edenlerin isimlerini bu dört asker söyleyerek isimleri ekte sunulmuştur. Topçuların bu gayet zor durumda gösterdikleri soğukkanlılık gerçekten harikulâde görülmüştür. 4. Aynı zamanda Savunma Bakanlığından Fethi Beyden alınmış olan iki top Meclis karşısına getirilmiş ve piyadenin de aynı zamanda ilerlemesi üzerine Mehterhane- Meclis muhafızları teslime mecbur olmuştur. 5. Bu aralık Topkapı Sarayı nın büyük kapısından Ayasofya tarafından gösterilen hücumlarla karakol alınmış ise de avcılarla Hassa taburlarının geri kalanları inatla dayanmışlardır. Avcılar topçu ateşine maruz kalmamak için Hırka-i Şerif damına çıkmışlardır. Fakat bir taraftan kendilerinin içinde tanıdığımız şahıslar diğer taraftan şiddetli harekât sayesinde avcılar da hassa ordusundan sonra silâhlarını teslim etmişler ve Davutpaşa ile 48

63 Hadımköy e bu kadar önemli kuvvetin sevkine kuvvet ve takat olmadığından Savunma Bakanlığı meydanına sevkleri emredilmiştir. 6.Tophane kolunun topçu ihtiyacı olduğuna dair bir rapor alınması üzerine hemen iki top gereken miktarda muhafızla sevk olunmuştur. 2 ah 7. İkinci Ordu Taburu Meclis ve Topkapı Sarayı korumasına terk edilmiş geriye kalan iki tabur ve bir batarya Ayasofya Meydanı nda toplanmıştır. Karargâhımız Ayasofya Meydanı nda Lüks Feneri karşısındaki Dar Kahvededir. Gülhane Kolu Komutanı Kurmay Binbaşı Hafız Hakkı İlâve: Subaylar ve askerler her türlü çarpışmalarda son derece isteklidirler. Numara 1 Bakırköyü nde 1 nci Tümen Komutanlığına Davutpaşa Kışlası,11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909) Cumartesi, gündüz nci ve 4 ncü Alaylarla Yıldız Sarayında yapılan Selâmlık Törenine giden 3 ncü Alayın dağınık birlikleri silâhlarını teslim etmişlerdir. Kurmay Yüzbaşı Sami Numara: 2 Bu dahi Davutpaşa Kışlası 11/12 Nisan 1325 (24/25 Nisan 1909) Gece saat Topkapı tarafından İstanbul askeriyle bizim asker arasında çatışma başlamıştır. Düşman kolu surlar içinde olduğu için bilinmiyor. Ordu evinde tutulan askerler Ali oğlu Osman Ali oğlu Ali Mehmet Ali oğlu Feyzi Kurmay Yüzbaşı Sami Ali oğlu Şakir, Çorum Bursa Adapazarı Gemlik Yukarıdaki kişiler tarafından isimleri açıklanan ordu evindeki asi askerler: 2 nci Alay 1 nci Bölük 49

64 Nazif, Bursa Hafiye Sıdkı Bey, Bursa, Ali, Geyve Mustafa, Bursa Ahmet, Bursa İsmail Şenle, Bursa Şaban, Çankırı 2aha Kurmay Binbaşı Remzi Beye Bugün gelecek olan İkinci Ordu taburlarından birinin iki bölüğünün Meclis dairesi koruması için ayrılması gerektiği bildirilir. 13 Nisan 1325 (26 Nisan 1909), saat 4 Mürettep Birinci Tümen Komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Aceledir. 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909), gece saat 4.30 Bakırköy (Telgraf) Harbiye Dairesinde Hareket Ordusu Komutanı Hüseyin Hüsnü Paşa Hazretlerine Bakırköy Baruthane Kışlasında Hassa Ordusu askerlerinden 21 ve 22 liler evvelce Çatalca ya gönderildi. Bugün belirtilen devrelerden daha bir miktar asker ile çeşitli devrelerden de asker var. İdadi (lise) Mektebinden ise İstanbul dan tutuklanarak gönderilmiş 650 askerin yirmi kadar başı bozuk olduğu araştırmalar sonunda anlaşıldı. Burada süvari yoktur. Sayıları pek az olan iki nizamiye baruthanelerle Zeytinburnu na ancak yetiyor. Bakırköy kışlalarından teslim alınan çeşitli devrelere ait askerler Davutpaşa ya gönderilecektir. Diğer askerler ile son olarak İstanbul dan gönderilenlerin nerelere sevk edileceğinin emredilmesini arz ederim. 2ai Savunma Bakanlığı, Hareket Ordusu Ordu Emri, numara (5) Birinci Alay Komutanı Kurmay Binbaşı Zihni 13 Nisan 1325 (26 Nisan 1909) Pazartesi, gündüz, saat

65 Hareket Ordusu Yıldız daki askerî birliklere silâhlarını teslim ettirmek üzere 13/14 Nisan Salı gecesi aşağıdaki harekâtı yerine getirecektir. 1. Balmumcu kolu, 14 Nisan (27 Nisan ) Salı sabahı saat 9 a kadar hazır bulunan piyade kuvvetiyle Balmumcu güneyindeki sırtlarda hazırlık içine girmiş bulunacak, topçusuna Balmumcu batısındaki sırtlarda mevzi aldıracak ve süvarisini Zincirlikuyu Karakolunda bulunduracaktır. 2. Ortaköy kolu gece saat 6 da öncü birlikleriyle Eminönü nden hareketle Beşiktaş-Ortaköy caddesinden ilerleyerek Ortaköy kuzeyindeki kışlaya yönelecek ve bu civarda mevzi aldıracaktır. Bu kolun kendisine, katılacak olan sahra bataryası Ortaköy deresinin doğusundaki sırtların münasip bir mahallinde top indirecektir. 3. Beşiktaş kolu gece saat 6.15 te öncü birlikleriyle Eminönü nden hareketle Galata-Dolmabahçe yoluyla ilerleyecek ve bir tabur Beşiktaş-Şeyh Zafir Tekkesi yolundan diğer taburu Ihlamur Köşkü-Yeni mahalle yolundan Yıldız üzerine sevk ederek Hamidiye Camii batısında mevzi alacaktır. Belirtilen kolun topçusu Maçka sırtlarında kalacaktır. 4. Genel ihtiyat, gece saat 6.30 da öncü birlikleriyle Bayezıd Meydanı ndan hareketle Galata Köprüsü-Tophane-Beşiktaş caddesini takip edecek ve icabında her iki tarafa yardım edebilmek üzere Beşiktaş ile Ortaköy arasındaki cadde üzerinde hazır duracaktır. 5. Ordu genel karargâhı gece saat 9.30 dan itibaren Balmumcu Çiftliği nde bulunacaktır. (Bahsedilen emir verilmek üzere iken Yıldız Sarayı ele geçirilip susturulmuştur.) Askerî Bölümler Yıldız müfrezesi, Komutanı Tuğgeneral Şevket (Turgut) Paşa Balmumcu kolu, Komutanı Kurmay Binbaşı Fethi Bey Karışık piyade taburu 10/4 ten iki bölük 81/2 den iki bölük Kavala Redif Taburu Manastır Redif Taburu Harbiye Mektebinde iki makineli tüfek 7 nci Sahra Topçu Alayının iki bataryası 10 ncu Süvari Alayı 51

66 Ortaköy Kolu Komutanı Kurmay Binbaşı Hafız Hakkı Bey Nasliç Redif Taburu Kırcaali Gönüllü Taburu Harbiye Mektebinden bir sahra bataryası 20 süvari Beşiktaş kolu Komutanı Kurmay Binbaşı Aziz Sami Bey Selânik Redif Taburu Serez Redif Taburu 7 nci Sahra Topçu Alayının bir bataryası Genel İhtiyat Komutanı Yüzbaşı (Resneli) Niyazi Bey Manastır Gönüllü Taburu Toplam kuvvet 7 tabur piyade, 4 sahra bataryası, 3 süvari bölüğü, 2 makineli tüfenk 2aj Asıl savaş düzeni dikkate alınarak bölümlere ayrılmış olan kollara göre alınan doğal savaş düzeni Hareket Ordusu Savaş Düzeni Komutan: Korgeneral Mahmut Şevket Paşa Kurmay Başkanı: Tuğgeneral Ali Rıza Paşa Mümtaz Yüzbaşı Vasıf Efendi Mümtaz Yüzbaşı Bekir Efendi. Birinci Mürettep Tümen Komutanı Tümgeneral Hüseyin Hüsnü Paşa Kurmay Başkanı Yüzbaşı Mustafa Kemal Bey 52

67 Yüzbaşı Sami Bey Yüzbaşı İzzettin Bey Yardımcı Piyade Üsteğmeni Ahmet Tevfik Efendi Yardımcı Piyade Üsteğmeni İbrahim Efendi Yardımcı Piyade Asteğmeni Hakkı Efendi Birinci Mürettep Tümen Komutanı Kurmay Albay Hasan İzzet Bey Mürettep 1 nci Alay Kurmay Binbaşı Aziz Bey (1 nci Tabur 34/1, 2 nci Tabur Drama Redif, 3 tabur Ohri Redif, 4 ncü Tabur Nasliç Redif) Mürettep 2 nci Alay Kurmay Binbaşı Hafız Hakkı Bey (1 nci Tabur Selânik Redif, 2 nci Tabur 11/2, 3 ncü Tabur 35/3) İkinci Mürettep Tugay Komutanı Kurmay Binbaşı Zihni Bey Mürettep 3 ncü Alay Komutanı Kurmay Binbaşı Fethi Bey (1 nci Tabur 17 nci nişancı, 2 tabur 35/1, 3 ncü Tabur 14/3, Manastır Gönüllü Taburu) Mürettep 4 ncü Alay Kurmay Binbaşı Musa Kâzım Bey (1 nci Tabur 12/2, 2 tabur 12/3, 3 ncü Tabur 13/3) Süvari 15 nci Alay Mürettep bölüğü, 14 ncü Alay mürettep bölüğü, 9 ncu Alay 15 nci Seyyar Topçu Alayı, 1 nci, 2 nci, 3 ncü ve 4 ncü Batarya Makineli tüfek, 1 nci Selânik Bölüğü (2 tüfek), 2 nci Serez Takımı (3 tüfek) Jandarma 250 Zırhlı Otomobil 1 adet Telgraf müfrezesi Sıhhiye heyeti İkinci Müretttep Tümen Komutanı: Tuğgeneral Şevket (Turgut) Paşa Kurmay Başkanı: Yüzbaşı Kâzım Bey Üçüncü Mürettep Tugay Komutanı: Kurmay Yarbay Selahattin Bey Mürettep 5 nci Alay Kurmay Binbaşı Enver Bey (18 nci Nişancı Taburu, 36/2, 20/1, Serez Redif Taburu) Mürettep 6 ncı Alay Kurmay Binbaşı Mümtaz Bey (Köprülü Redif Taburu, 11/1, 24/1, 10/1 Taburu) Dördüncü Mürettep Tugay Komutanı: Kurmay Albay Mehmet Ali Bey 53

68 Mürettep 7 nci Alay, Kurmay Binbaşı Ali Fethi Bey (11/4, 6 ncı Nişancı, Kavala Redif Taburu) Mürettep 8 nci Alay, Piyade Binbaşı Nâki Bey, (34/4, 11/3, 11/4 Taburu) Süvari 7 nci ve 10 ncu Süvari Alayları Dağ Demirhisar (1nci ve 2 nci Batarya) 8 nci Seyyar Topçu Alayı (1 nci, 2 nci ve 3 ncü Batarya) 1 nci makineli tüfek bölüğü (5 tüfenk) Jandarma 250 Zırhlı otomobil bir adet Telgraf müfrezesi Sıhhiye heyeti 2ak Aziziye Karakolundan Çok Aceledir (telgraf) Liman Dairesi 8 Nisan 1325 (21 Nisan 1909) gündüz saat 3.45 Savunma Bakanlığında Mürettep Birinci Tümen Komutanlığına Taburlarımızın yarın öğlene kadar Meclis-Babıâlî-Gülhane mevkilerini ve orada bulunan İkinci Orduya bağlı 11 nci ve 12 nci Alayların taburlarından teslim alması emrediliyor. Halbuki taburlarımızın mevcudu nakliye hayvanları dahil ve hademe 350 askerden ibaret olduğu gibi Aziziye karakoluyla Osmanlı Bankası, Almanya, Avusturya, İngiltere ve Yunan bankalarını Şişhane, Çürüklük, Bahçekapı, Sevkıyat, Unkapanı Köprüsü, Tabhiye, Küçükpazarkapı Karakolları işgal edildiğinden sözkonusu önemli mevkileri hangi taburlara teslim edilecek ise numarasının bildirilmesi ve adı geçen taburun yarın sabaha karşı gelip belirtilen mevkileri teslim alması hususunun binbaşılığa emir ve tebliği arz olunur. 34 ncü Alay, 1 nci Tabur Binbaşı Abbas Hilmi Üsküdar Komutanlığı (Telgraf) Selimiye den Aceledir. 15 Nisan 1325 (28 Nisan 1909) gündüz saat Harbiye Nezaretinde Mürettep 1 nci Tümen Komutanlığına 54

69 C: Üsküdar da bulunan taburlardan ikisinin yarın Bakırköy e gönderilmesi emir buyruldu. Esasen Üsküdar da dört tabur var. Bunların ikisi tamamen ve birisi kısmen Üsküdar, Kadıköy ve Beykoz ve Boğaziçi ne taksim edilmiştir. Yalnız bir tam tabur toplu olarak Selimiye Kışlasında bir çok nöbetlerle meşguldür. Bununla birlikte, sonuçta adı geçen taburu buradan ayırmak uygun olur ve bir tabur daha ayırmak uygun değildir. Bu taburların mevcudu esasen azdır. Selânik te bir buçuk bölüğü bilindiği üzere Kesendire de bırakılmıştır. Bu hususlar dikkate alınarak yalnız bir tabur hakkında emrinize hazırım. Üsküdar Komutanı Albay Hasan İzzet Hareket Ordusu Mürettep 1 nci Tümen Komutanlığı, Harbiye Nezareti, 15 Nisan 1325 (28 Nisan 1909) Tümen Emri, numara: (10) 1. Mürettep 1 nci Tümene bağlı taburlar başlangıç istasyonları olan Selânik veya Edirne den itibaren İstanbul un tamamıyla işgaline kadar yürüttükleri askerî harekât hakkında düzenli birer harp tutanağı yazdırarak bir an evvel tümen karargâhına göndereceklerdir. 2. Elde edilen millî ve askerî, şan ve şerefin korunması itaat ve düzenin gerektiği gibi kurulması ve sağlanmasına bağlı bulunduğundan; (1) Bir emir ve görev verilmedikçe subayların kıt aları başından ayrılmamaları, (2) Askerlerin dağınık olarak ötede beride dolaşmayıp, devriye kolu veya diğer işlerle görevlendirilen başka askerlerin birliklerini terk etmemeleri, (3) Askerlerin kendiliklerinden hiçbir şekilde ve hiçbir sebeple kesinlikle silâh atmamaları, (4) Önceden emredildiği gibi subayların asker elbisesiyle dolaşmaktan ve silâh taşımaktan vazgeçip subay kıyafetini giymeleri gibi önemli hususlara bütün kıt aların üst rütbeli ve ast rütbeli subayları büyük bir özen gösterecek ve bu konuya dikkat edecek ve inzibat ve askerliğin şanına zarar verecek olan hareketlere girişenler sorumlu tutulacaktır. 2al Mürettep 1 nci Tümen ve İstanbul Mevki Komutanı Taksim de 20 nci Alayın 1 nci Tabur Komutanlığına, Tümgeneral Hüseyin Hüsnü 15 Nisan 1325 (28 Nisan 1909) saat 9 55

70 Taburunuz Eyüp civarındaki İplikhane yi yarın öğleye kadar işgal edecektir. Daha şimdiden bir bölük göndererek Ohri Millî Taburunun işgali altındaki önemli karakolları teslim alınız. Yarın hazırlıkların tamamlanmasından sonra Savunma Bakanlığındaki tümen karargâhına bilgi vereceksiniz. Aziziye Karakolunda 24/1 Komutanlığına, Savunma Bakanlığı Karargâhı 15 Nisan 1325 (28 Nisan 1909) Yarın (16 Nisan 1325/29 Nisan 1909) öğleye kadar Meclis-Babıâlî - Gülhane mevkileri orada bulunan İkinci Orduya bağlı 11 nci Alayın 3 ncü ve 12 nci Alayın 3 ncü Taburlarından teslim alacak ve teslim olayını tümen karargâhına bildireceksiniz. Mürettep Tümen Komutanı Tümgeneral Üsküdar Bölgesi Komutanlığına, Üsküdar da bulunan taburlardan uygun iki taburu yarın Üsküdar iskelesinden vapura bindirip doğrudan doğruya Bakırköy e göndereceksiniz. Bahse konu taburlar orada İkinci Ordu taburlarından Zeytinburnu ve cephaneliği teslim alacaktır. Üsküdar da kalan iki taburun tamamı ile Selimiye Kışlası, Boğaziçi nin Anadolu sahilinde bulunan önemli karakolları işgal ettireceksiniz. Yarın saat 12 de iki vapurun Üsküdar iskelesinde emrinize hazır bulunması için makamına emir yazılmıştır. Akşam tertibatın tümen karargâhına bildirilmesi tavsiye olunur. Fatih, Topkapı, Samatya, Bakırköy, Davutpaşa Tarafı Komutanlıklarına, Daha sonra Mürettep 2 nci Fırkaya tâbi olacak ve gereken emirleri adı geçen tümen karargâhından alacaksınız. İşgal ettiğiniz mevkilerin diğer kıt alar ile değiştirilmesi kararlaştırılmış olmakla bu yolda emirler ve gereken tebligatı almak üzere 2 nci Tümen Komutanlığına müracaat ediniz. Mürettep 1 nci Tümen Komutanı Tümgeneral Harp Okulu ndaki 36/2 Komutanlığına Taburunuzla yarın Fatih e hareket edecek ve orada İkinci Orduya bağlı taburların işgali altında bulunan karakolları teslim alacak ve sonuç ve düzenlemelerini Savunma Bakanlığındaki 1 nci Mürettep Tümen karargâhına bildireceksiniz. 56

71 2am Müsvedde : imza Mustafa Kemal Mürettep 1 nci Tümen Kurmay Başkanlığı Yüksek Makamına, Saadetlû Efendim Hazretleri, (16) Nisan yani bugün öğleye kadar Meclis-Babıâlî ve Gülhane mevkilerinin orada bulunan İkinci Orduya bağlı 11 nci Alayın 3 ncü ve 12 nci Alayın 3 ncü Taburlarından taburumuz tarafından teslim alınarak durumun bildirilmesi 15 Nisan tarihli yüksek emirlerinden anlaşılmış, taburumuzun işgal ettiği Aziziye, Osmanlı Bankası, Alman, Avusturya, İngiliz, Yunan ve Selânik bankalarıyla Şişhane ve Çürüklük Köprüsünün İstanbul tarafı, Bahçekapı, Sevkıyat, Unkapanı, Köprü karakollarıyla Tanca, Küçükpazar, Ayakapu karakollarının teslim edilecek taburun numarasının emir ve bildirilmesi telgrafla istenmişse de henüz cevabı gelmediğinden bu yolda cevabî emirlerinize hazırım. Ferman, 16 Nisan 1325 (29 Nisan 1909) Aziziye Karakolu Komutanı 32 nci Alay 1 nci Tabur Binbaşı Harbiye Nezaretinde Hareket Ordusu 1 nci Tümen Komutanlığına, Redif gönüllülerden oluşturulmuş olan taburların bugün başlayıp son bulan sevkıyatı aşağıda verilmiştir. Drama Redif Taburunun gündüz saat 5 te trenle 800, Serez Redif Taburu gündüz saat 8 de trenle 1050, Köprülü Redif Taburu ve 36 ncı Alayın 2 nci Taburunun gönüllüleri deniz yoluyla Hecin vapuruyla gündüz saat 9 da 950 asker, Kavala Redif Taburu Selânik vapuruyla gece saat yarımda 836 asker Selânik ve Manastır Redif Taburlarıyla Manastır ve Ohri Millî Taburları Bezm-i Alem vapuruyla gece saat 1.15 geçe 2880 asker, İstanbul dan bindirilen birkaç yüz askerî tutuklu da bu vapurlardadır. Nasliç Redif Taburu Taşoz vapuruna gece saat 4 te 750 asker kişilere ikişer günlük ekmek ile zeytin ve bu gibi yiyecek dağıtılmıştır. Adı geçen sevkıyattan bahsedilerek Selânik, Serez, Drama, Kavala ya telgraflar çekilmiş ve bu taburların şehirde ötede beride tek tük perakendeleri kalacağı doğal bulunduğundan bunların da sevklerinin temin sebeplerinin tamamlanması lüzumu bu günkü sevkıyatın sorunsuz yapıldığı arz olunur Nisan 1325 (30 Nisan 1909) Sevkıyata Memur Mümtaz Yüzbaşı Mehmet Nuri

72 Birinci Mürettep Tümen Kıt aları Savunma Bakanlığı, Piyade 35 nci Alay, 1 nci Tabur (447), 17 nci Nişancı Taburu (450) Meclis ve Gülhane, 34 ncü Alay 1 nci Tabur (380), 34 ncü Alay, 4 ncü Tabur (410) Fatih, 26 ncı Alay, 2 nci Tabur (600) Eyüp, İplikhane 20 nci Alay, 1 nci Tabur (398) Üsküdar, 6 ncı Nişancı Taburu (358), 18 nci Nişançı Taburu, 24 ncü Alaya 1 nci Tabur (398) bir dağ bataryası (Bakırköy İtfaiye karakolunda, Üsküdar İskelesi karakolunda, Selimiye kışlasında) 15 nci Topçu Alayından 6 batarya 14 ncü Topçu Alayından 3 batarya 5 adet makineli tüfek 14 ncü Süvari Alayından mürettep bölük Sarayburnunda, 15 nci Süvari Alayından mürettep bölük Karargâhın taşınmasıile ilgili takım Harbiye Nezaretinden 2an Harbiye Nezaretinde Mürettep 1 nci Tümen Komutanlığına Fatih ve civarı karakolları teslim alındı. İkinci Orduya bağlı tabur hareket etti. Emniyetin tam olduğu arz olunur. Liman Dairesi Vasıtasıyla; Fatih Karakolundan 36 ncı Alay 2 nci Tabur Binbaşı Hasan Aziziye Karakolu Komutanı Binbaşı Abbas Hilmi Efendiye C: 16 Nisan 1325 (29 Nisan 1909) trenlerini işgal etmeniz lâzım geleceği hakkındaki emirleri Ayasofya ve Gülhane mıntıkası Komutanı Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Beye Meclis dairesine müracaat ediniz. Fatih Nizamiye Karakolu Komutanı Binbaşı Hasan Efendi 58

73 C: 17 Nisan (30 Nisan), mevcut silâhların sevki için lüzum görülen araba miktarını tayin olunmak üzere silâhların adedinin bildirilmesi lâzımdır. Bakırköy de 35 nci Alay 3 ncü Tabur Komutanı Yüzbaşı Asım Efendiye C: 16 Nisan, önemli olmayan karakolların kapatılması ve taburunuzla ancak çok önemli olan yerlerin koruma altında bulundurulması, 17 Nisan 1325 (30 Nisan 1909) gündüz, saat 2.25 Savunma Bakanlığında Hareket Ordusu 1 nci Tümen Komutanlığına Aceledir. Bağlı bulunduğum taburun iki bölüğü Galata tarafında işgal ettiği karakolların İkinci Ordunun 3 ncü Nişancı Taburu ve İstanbul tarafında diğer iki bölüğün işgal ettiği Unkapanı, Bahçekapı ve diğer karakolların Üçüncü Ordudan diğer taburların teslim alacağı Kurmay Yüzbaşı Kâzım Bey ifade etmiş; halbuki bu iki bölük değiştirilmedikçe taburumuzun işgal edeceği Babıâlî- Meclis ve Gülhane karakollarını mevcutları az olan iki bölükle teslim almak mümkün olamayacağı düşüncesiyle adı geçen mevkileri her kim teslim alacak ise bir an önce gönderilmesi sebeplerinin araştırılması arz olunur. Ferman, 16 Nisan 1325 (29 Nisan 1909) Gayet Aceledir Binbaşı Abbas Hilmi Hareket Ordusu 1 nci Tümen İstanbul tarafı Komutanlığına Taburla Selimiye den Bakırköy e geldim. Evvelce askerle beklenen Baruthane ve Zeytinburunu fabrikasının teslim alınması Bakırköy Komutanlığından emr olunuyor. Bunların dışında dağınık 220 askeri geçmeyen tabur mevcuduyla bu çok önemli olan noktaların tamamen teslim olunamayacağı açık olduğundan orada komutanın emirlerini makine başında beklerim, ferman, 16 Nisan 1325 (29 Nisan 1909) 25 nci Alay 3 ncü Tabur Komutanı Yüzbaşı Mehmet Saim Harbiye Nezaretinde Mürettep 1 nci Tümen Komutanlığına Fatih ve civarı karakollarıyla Sulu Manastıra bağlı mevkilerde bir çok silâh mevcut olmakla bunların mahallerine sevki için gerekli arabaların gönderilmesi konusunda gerekenlere emir verilmesi arz olunur. 17 Nisan 1325 (30 Nisan 1909) 59 Fatih Nizamiye Karakolu Komutanı Binbaşı Hasan

74 2ao Fatih te 36 ncı Alayın 2 nci Taburu Komutanlığına Telgraf Eyüp te 20 nci Alayın 1 nci Taburu Komutanlığına İstanbul tarafı iki mıntıkaya ayrılmıştır. Bağlı olduğunuz ikinci mıntıka Savunma Bakanlığı, Fatih ve Eyüp mevkilerini içine alır. Komutanı Binbaşı Mehmet Nâki Beydir. Merkezi ; Savunma Bakanlığı bağlı birlikleri 35 nci Alay 1 nci Tabur, 17 nci Nişancı Taburu, 36 ncı Alay 5 nci Tabur 20 nci Alay 1 nci Tabur makineli tüfek bölükleriyle 14 ncü Süvari Alayının mürettep bölüğüdür. Bütün faaliyetler ve gerekenler için adı geçen mıntıka komutanlıklarına müracaat edilecektir. 19 Nisan 1325 (2 Mayıs 1909) Harbiye Nezaretinden: İstanbul tarafı iki mıntıkaya ayrılmıştır. Mürettep 1 nci Tümen ve İstanbul Mevkii Kurmay Başkanı Yüzbaşı Mustafa Kemal 17 nci Nişancı Taburu Komutanlığına Birinci Mıntıka: (Gülhane, Meclis Dairesi, Babıâlî) Komutanı Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Bey, merkezi Meclis Dairesi. Bu mıntıkaya bağlı birlikler: 34 ncü Alay 1 nci Tabur, 4 ncü Tabur, 15 nci Süvari Alayı 1 nci Bölük, Genel Topçu İkinci Mıntıka: (Savunma Bakanlığı, Fatih, Eyüp) Komutanı: Binbaşı Mehmet Nâki Bey, merkezi Savunma Bakanlığı Bu mıntıkaya bağlı birlikler: 35 nci Alay 2 nci Tabur, 17 nci Nişancı Taburu, 36 ncı Alay 2 nci Tabur, 20 nci Alay 1 nci Tabur makineli tüfek bölükleri 14 ncü Süvari Alayı 1 nci Bölük. Kıt alar, bütün emirler ve hususlar için adı geçen mıntıka komutanlıklarına müracaat edecektir. Mürettep 1nci Tümen ve İstanbul Mevkii Komutanı Tümgeneral Birinci Mıntıka Komutanlığına ve mıntıkası dâhilindeki kıt alara komutan paşa tarafından sözlü olarak bildirilmiştir. 60

75 Kurmay Başkanı Mustafa Kemal İkinci mıntıkadan Fatih, Eyüp Komutanlıklarına telgraf yazıldı. 18 Nisan. (1 Mayıs) 2ap TARİH ÖZET İŞLEM TARİHİ YAPILAN İŞLEM 18 Nisan 1325 (01 Mayıs 1909) 36 ncı Alay 2 ve 3 ncü Tabur Kudüslü firari Ali oğlu Selim in yakalanması hakkında kayıt 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Mıntıkalara edildi. tamim 18 Nisan 1325 Subayların ihtiyacından dolayı 19 Nisan 1325 Birkaç güne kadar ödeneceğinden (01 Mayıs 1909) 16 Nisan 1325 (29 Nisan 1909) 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Mart verilmesi 34/1 yazısı maaşının hakkında Gebze civarında ahaliye saldıran asker kaçaklarının uzaklaştırılması ve bastırılması hakkında 14 ncü Süvari Alayı mürettep bölüğünden beş baş hayvanın tedavi altında bulunduğu hakkında 82/1 den erzak ve yem alan kıt aların senet vermeleri hakkında Gebze civarındaki kaçaklar hakkında telgraf 2 kıt a (02 Mayıs 1909) 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) 22/23 Nisan 1325 (05/06 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) bahsedilerek mıntıkalara bildirildi. Üsküdar Mevkii Komutanlığına telgraf yazıldı. Saklanması Ait olan kıt alara yazılmıştır. Cevap yazıldı. 61

76 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) İstanbul da bulunan Hareket Ordusuna bağlı olan birliklere maaş verileceği hakkında Üsküdar tarafının iki taburla idaresi hakkında Üsküdar dan gelecek taburların konuşlandırılışı hakkında Üçüncü Ordudan gelen bazı taburların maaşları hakkında 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) Mıntıkalara bildirildi. Saklanması Ali Hikmet Bey e Taburlardan talep edildi. 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) Genel Hapishanenin 1 nci Tümen tarafından teslim alınması hakkında 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) İşlemi yapıldı. 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Polislerin rovelvör taşımaları hakkında 184 Emniyet Bakanlığı 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Mıntıka Komutanlarına yazıldı. 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Fatih te Fevzullah Efendi medresesindeki hırsızlık hakkında, Hareket Ordusu 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Mıntıka Komutanlarına yazıldı. 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Taburların alacakları et istihkakı hakkında Hareket Ordusu 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Mıntıka Komutanlarına yazıldı. 62

77 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) 24/1 Birinci mıntıkaya katıldığı hakkında, Mıntıka Komutanı 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Tutanak 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) 34/1 Hayvanat nal ve çivileri hakkında, makineli tüfek 4 ncü Bölük yüzbaşısı 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Bahsedilen yazı yazıldı. kıt aata 21 Nisan 1325 (04 Mayıs 1909) Bostancı civarında bir topçu subayını emanete hıyanetinden dolayı askerlerin katledecekleri hakkında, İzmit Komutanlığından 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Üsküdar tarafına tel yazıldı. 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Askerlerin yerli ahali, polis ve jandarma ile temasta bulunmamaları hakkında, Hareket Ordusundan 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Mıntıkalara bildirildi. 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Hızır gününde [Hıdırellez] askerlere kuzu verileceği hakkında, Genel Levazım Şb.den 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Mıntıkalara bildirildi. 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Eğlence yerlerinde devriyelere süvari eklenmesi hakkında, Hareket Ordusundan 22 Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) Mıntıkalara bildirildi. 63

78 23 Nisan 1325 (06 Mayıs 1909) Fırınlardan alınacak ekmeklerin çift olarak senet karşılığında alınması hakkında, Hareket Ordusundan 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) Mıntıkalara bildirildi. 23 Nisan 1325 (06 Mayıs 1909) 23 Nisan 1325 (06 Mayıs 1909) 23 Nisan 1325 (06 Mayıs 1909) 23 Nisan 1325 (06 Mayıs 1909) 2aq Erzak ve diğer şeylerin alınması için verilecek senetlerin ay nihayetinde özel senetler verilmesi hakkında, Hareket Ordusundan Hareket Ordusu kıtaatına elbise, çamaşır ve diğer şeylerin verileceği hakkında, Hareket Ordusundan Son harekât esnasındaki şehit ve sakatlar hakkında, Hareket Ordusundan 35/1 in mevcudunun azlığından bahsedilerek müfreze oluşturulmaması hakkında, Tabur komutanlığından 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) Mıntıkalara bildirildi. Mıntıkalara bildirildi. Mıntıkalara bildirildi. Mıntıkalara bildirildi. TARİH NUMARA ÖZETİ İŞLEM TARİHİ NUMARASI 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) ---- Hareket Ordusu kıt alarının alacakları maaşlarda kesinti yapılmaması hakkında Hareket Ordusu Komutanlığından, bildirildi. 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909)

79 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) ---- Hareket Ordusu kıt atlarının aldıkları yem çuvallarının iadesi hakkında Hareket Ordusu Komutanlığından, bildirildi. 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) --- Hareket Ordusu çadır ihtiyaçları hakkında Hareket Ordusu Komutanlığından, bildirildi. 26 Nisan 1325 (09 Mayıs 1909) Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) ---- Hareket Ordusu yaralı subaylar ve askerlere hastahaneden çıkmaları için yanında verilecek elbiseler hakkında Hareket Ordusu Komutanlığından, bildirildi. 26 Nisan 1325 (09 Mayıs 1909) Nisan 1325 (09 Mayıs 1909) --- Nizamiye Kasımpaşa ambarından verilen yem karşılığında yapılması gereken özel senetler hakkında İlâve olarak Hareket Ordusu Komutanlığından, bildirildi. 26 Nisan 1325 (09 Mayıs 1909) Nisan 1325 (10 Mayıs 1909) --- Hareket Ordusu kıtaatı arasında inzibatın tamamen temini için girişimlerde ve bu konu üzerinde dikkatle durulması hakkında Üçüncü Ordudan keza ordu Komutanlığından 28 Nisan 1325 (11 Mayıs 1909)

80 30 Nisan 1325 (13 Mayıs 1909) 2ar ---- Günlük alınmakta olan et erzakının tutanak ile alınması hakkında Üçüncü Ordudan keza ordu Komutanlığından Şehit ve Yaralılar 30 Nisan (13 Mayıs 1909) 36 ncı Alay 2 nci Tabur 4 ncü Bölük gönüllü askeri, Selânik vilâyetine tâbi Gevgili kazasının Boğdanca köyünden Ahmet oğlu İbrahim, Gönüllü, 2 Nisan 1325 (15 Nisan 1909) Sakat Taksim Kışlası çatışmasında bölüğüyle beraber bulunarak sol ayağından yaralanmış ve tedavide bulunduğu Surp Agop Ermeni hastahanesinde görülen lüzum üzerine ayağı kesilerek sakatlanmıştır. Kayıt 67, 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Şehit, 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909) 2 nci Bölük 1 nci Manga nizamiye Adana vilâyetinin Karaisalı kazasının Yukarı Perikli köyünden Deli Ali oğlu Mehmet oğlu Hasan, 1303 (Şehiden vefat), Nizamiye, 10 Haziran (23 Haziran 1908) Taşkışla çarpışmasında şehit olmuştur. Kayıt 68, 25 Nisan (8 Mayıs) Yaralı 1 nci Bölük 5 nci Manga Adana vilâyetinin Osmaniye sancağının Nefibahçe köyünden Osman Hamza oğlu İsa 1301, Nizamiye, 10 Haziran 1324 (23 Haziran 1908) Taşkışla çarpışmasında yaralı, Kayıt 69, 25 Nisan (08 Mayıs) Yaralı 1 nci Bölük 5 nci Manga Drama sancağının Kavala kazasının Misvaklı köyünden Osman oğlu Hasan, 1301, Nizamiye 21 Kanun-ı sâni 1322 (02 Şubat 1907) olup Taşkışla çatışmasında yaralı, Kayıt 69, 25 Nisan (08 Mayıs) Şehid 2 nci Tabur, Dağ Topçusu, 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909), onbaşı Manastır kazasının Burgaş köyünden Şahin oğlu Ahmet, 1299, Nizamiye 16 Haziran 1324 (29 Haziran 1908), 13 Mart 1323 (26 Mart 1907) 66

81 Şehit. Taşkışla çatışmasında şehit. 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) 2as Yaralı 2 nci Tabur dağ topu 2 askeri Selânik vilâyetinde Serez sancağına bağlı Nevrekop kazasından İsfarçete köyünden Mehmet oğlu Hüseyin, 1304 (1888) Nizamiye, 8 Temmuz 1324 (21 Temmuz 1908) İstanbul da Taşkışla da asi askerlerle meydana gelen çatışmada yaralanarak Harbiye Hastahanesine gönderilmiş 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909) (sağlık durumu bilinmediğinden taburu tarafından hastahaneden araştırılması.) 25 Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Sakat 34 ncü Alay 4 ncü Tabur 1 nci Bölük Gönüllü askerlerden Drama sancağına bağlı Kozluköy den İbrahim Çavuş oğlu Mustafa, tabura duhûlü 2 Nisan 1325 (15 Nisan 1909) Babıâlî caddesinde asilerle meydana gelen çatışmada sağ kolunun bir kısmı yaralanmış, tedavi için Gülhane Hastahanesinde bulunan, 24 Nisan 1325 (07 Mayıs 1909) Yaralı Nasliç Redif Taburu redif askerlerinden Kayalar kazasının Habur köyünden Seyid Ali oğlu Salih Üsküdar da Büyük karakol civarında meydana gelen çatışmada başından yaralanarak Üsküdar hastahanelerinden birine yatırıldığı tabur Komutanlığının bildirdiğine göre Üçüncü Ordu Komutanlığının, 26 Nisan 1325 (09 Mayıs 1909) telgrafı Şehit 35 nci Alay, 1nci Tabur 1 nci Bölük, 8 nci Manga askerlerinden 67

82 Kuşadası Redif Taburu dairesinden Aydın sancağının Söke kazasından Mandıca nahiyesinin Burunköy köyünden Arab Mustafa oğlu Sait, 1303 (1888), 26 Nisan 1325 (12 Mayıs 1909) Şehit 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 2 nci Bölük, 11 nci Manga onbaşısı Feylas kazasının Dolani köyünden Nusret oğlu Hamit, 1300 (1884) Nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 (14 Ekim 1908), Duhûlü 17 Şubat 1321 (02 Mart 1906) 11 Nisan günü Taksim kışlasına meydana gelen taarruz ve hücum esnasında şehit olmuştur. 29 Nisan 1325 (12 Mayıs 1909) Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 3 ncü Manga Avlonya kazasının Taramaç köyünden Salko oğlu Vakyan, 1298 (1883) 23 Ağustos 1322 (05 Eylül 1906) Taksim Kışlasına yönelik saldırıda vefat etmiştir. 29 Nisan 1325 (12 Mayıs 1909) Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük 9 ncu Manga onbaşı Avlonya kazasının Zilve köyünden Celal oğlu Zeynel, 1299 (1883) Nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 (14 Ekim 1908) Duhûlü 10 Mart 1321 (23 Mart 1905) Taksim kışlasına saldırırken şehit olmuştur. 29 Nisan 1325 (12 Mayıs 1909) 2asa Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük, 10 ncu Manga onbaşısı Yanya vilâyetine bağlı Filas kazasının Şalı köyünden Naim oğlu Süleyman, 1296 (1880) Nasbı 1 Teşrini evvel 1324 (14 Ekim 1908), Duhûlü 16 Mart 1321 (29 Mart 1905) 68

83 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında şehit olmuştur. 29 Nisan 1325 (12 Mayıs 1909) Şehit 24 ncü Alay, 6 ncı Tabur, 4 ncü Bölük, 9 ncu Manga Üsküp ün Kumanova kazasından Ramiz oğlu Halil 1303 (1887) Duhûlü 25 Ağustos 1324 (07 Eylül 1908) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında şehit olmuştur. Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük 9 ncu Manga Grebene kazasının Bayraklı köyünden Recep oğlu Yakup, 1303 (1887) Duhûlü 28 Mart 1324 (10 Nisan 1908) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında şehit olmuştur. Şehit 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 4 ncü Bölük, 6 ncı Manga İzmir vilayetinin Menemen kazasının Bakıç köyünden Ahmet oğlu Osman Duhûlü 23 Mart 1324 (05 Nisan 1908) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında şehit olmuştur. Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 2 nci Bölük, 2 nci Manga Gilan kazasının Lokovik köyünden Ramazan oğlu Murtaza Duhûlü 1 Mayıs 1321 (14 Mayıs 1905) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 3 ncü Bölük, 1 nci Manga Gümüşhane sancağının Denizli köyünden Mehmet oğlu İbrahim Duhûlü 18 Mart 1322 (31 Mart 1906), nasbı 1 Teşrin-i evvel (Ekim) 1324 (14 Ekim 1908) 69

84 11 Nisan günü Taksim kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 3 ncü Bölük 10 ncu Manga onbaşısı Bayburt sancağının Hart nahiyesinin Gerze-i Ulya köyünden Süleyman oğlu Ali Duhûlü 6 Nisan 1321 (19 Nisan 1905), nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 (14 Ekim 1908) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 3 ncü Bölük, 8 nci Manga Prizren sancağının Kalkandelen kazasının Selviyan köyünden Haydar oğlu Behlül, 1301 (1885) Nasbı 5 Haziran 1323 (18 Haziran 1907) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. 2at Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Bölük, 3 ncü Manga onbaşısı Sinop sancağının Çarşamba nahiyesinden Mehmet oğlu Ali, 1297 (1881) Duhûlü 20 Mart 1321 (02 Nisan 1905), nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 (14 Ekim 1908) 11 Nisan günü Taksim Kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Bölük, 3 ncü Manga Kayalar kazasının Langa köyünden Şükrü oğlu Hasan 1304 (1889) Duhûlü 7 Temmuz 1324 (20 Temmuz 1908) 11 Nisan günü Taksim kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. Yaralı 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 4 ncü Bölük 12 nci Manga 70

85 Kayalar kazasının Langa köyünden Ali oğlu Abdullah, 1299 (1883) Duhûlü 1 Teşrin-i evvel 1323 (14 Ekim 1907) 11 Nisan günü Taksim kışlasına yönelik taarruz ve hücum esnasında yaralanmıştır. 24 ncü Alay 1 nci Tabur şehit ve yaralıların sayısı 15 dir, 29 Nisan 1325 (12 Mayıs 1909) Yaralandıktan sonra şehit 15 nci Süvari Alayı 3 ncü süvari bölüğü Vodina kasabasının Mustafa Bey Mahallesi nden Rüstem oğlu Mahmut Üçüncü Ordu 15 nci Seyyar Topçu Alayı Şehit 1 nci Bölük Emini Mehmet Ali oğlu Hacı Abdullatif, İzmir. Yaralı 1 nci Bölük, Hasan oğlu Mehmet, Ödemiş, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Yaralı 1 nci Bölük Onbaşı Ali oğlu Mehmet, Manisa, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) 2ata 15 nci Seyyar Topçu Alayı Yaralı 1 nci Bölük Nuri oğlu Osman, Aydın 13 Nisan 1325 (26 Mayıs 1909) Yaralı 1 nci Bölük Salih oğlu İsmail, Serez, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Yaralı 1 nci Bölük Davut oğlu Hurşit, Serez, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Yaralı 1 nci Bölük Mehmet oğlu İsmail, Nablus, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Yaralı 71

86 1 nci Bölük onbaşı Mehmet oğlu Mehmet Emin, İzmir, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Yaralı 1 nci Bölük Nişancı Onbaşı Hasan oğlu Halil, Sivas, 19 Nisan (02 Mayıs) Yaralı 1 nci Bölük Ali oğlu Mustafa, Menlik, 19 Nisan (02 Mayıs) Yaralı 1 nci Bölük, Abdurrahman oğlu İbrahim, Manisa, 19 Nisan (02 Mayıs) Yaralı Üsteğmen Abdullah Bey, 19 Nisan 1325 (02 Mayıs 1909) Yaralı Marangoz Tevfik Usta, 19 Nisan (02 Mayıs) Şehit Üçüncü Süvari Tümeni Kurmay Başkanı Kurmay Binbaşı Muhtar Bey, 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909) Yüzbaşı Osman Efendi, 19 Nisan 1325 (2 Mayıs 1909) 2au Redif 47 nci Alayı, 1 nci Tabur, Serez Serez in Osmaniye Mahallesi nden Recep oğlu Sofyalı Latif, 1298 Şehit Gönüllü, Serez in Hacı Ali Mahallesi nden Ahmet oğlu Mustafa Şehit - Onbaşı Serez in Ayşe Hatun Mahallesi nden Abdurrahman oğlu Salih Şehit - Gönüllü, Serez in Hacı Ali Mahallesi nden Şaban oğlu Ahmet Yaralı - Hane, 50/1 Serez in Hacı Mahallesi nden Osman oğlu Mustafa, 1286 Yaralı - Hane, 28/1 Serez in Osmaniye Mahallesi nden Ferit oğlu Doğmiçeli Ali, 1292 Yaralı - Hane, 27/1 Gönüllü Serez in Osmaniye Mahallesi nden Kadri oğlu Prizrenli Ahmet, 1293 Yaralı - Hane Gönüllü Arabacı Mahallesi nden Hasan oğlu Durak Yaralı -Hane Muhacir Mahallesi nden Mehmet oğlu Rüstem Yaralı 72

87 2aua Yaralı Hane Serez in Kamaniçe Mahallesi nden Salih oğlu Zeynel Yaralı Hane Bayraklı Cuma köyünden Halil oğlu Hacı Ali Yaralı Hane Fevaidiye Mahallesi nden Musa oğlu Elmas Yaralı Hane Serez in Dilli köyünden Abdullah oğlu İsmail Yaralı Hane Serez in Arabacı Mahallesi nden Ali oğlu Mehmet Şehit (İplikhane Karakolu çatışmasında, bekâr, babası, üç erkek ve bir kız kardeşi vardır.) Redif askeri Hane, 25/3 Kavala kazasının Korucu köyünden Kuyumcu oğlu Hüseyin oğlu Mustafa 1289(1873), şehit. Sakat İstanbul a giderken Çatalca istasyonunda ayağını tren ezerek Edirne Hastahanesine gönderilmiş ve orada ayağı kesilerek sakat olmuştur. Redif askerî Hane, 47/1 Kavala kazasının Rikoş köyü Seki Mahallesi nden Kasap Hasan ın Salih oğlu Şevki Hüseyin 73

88 1289 (1873) Yaralı (İplikhane çatışmasında yaralanmışsa da yarası geçmiştir.) Redif Boru Çavuşu Hane, 37/1 Kavala kazasının Ortadere köyünden Mustafa oğlu Hüseyin 1289 (1873) Şehit (İplikhane ve Yıldız taraflarında yapılan harekât esnasında vatanperverane hizmetleri görülmüş ve yaralandıktan sonra Gümüşsuyu Hastahanesinde vefat etmiştir, ailesi mevcut olduğu) Redif askeri Hane, 25/2 Paravişte kazasının Koçkar köyünden Mehmet oğlu Hasan 1298 (1882) Yaralı Manastır Millî Taburundan Manastır ın Kazak köyünden Hüseyin oğlu Yusuf 2av Tahminen şehit (Osmanlı Bankası karakolundaki çatışmada yaralanıp Gülhane Hastahanesinde vefat ettiği, ölenin karısıyla üç çocuğunun bulunduğu) Drama Redif Taburundan Hacı Şevket oğlu Ahmet Şehit Üsküdar da şehit olmuştur (Annesiyle, erkek kardeşi Hüsnü mevcut olduğu) 42 nci Redif Alayı, 1 nci Tabur Hane 74

89 Selânik kasabasının Kazaz Hacı Mahallesi nden Mustafa Kamil oğlu Temur Ali 1304 (1888) Ölü Öldürülmüştür. (Üsküdarda şehit olmuştur) (Annesiyle bir kız kardeşi vardır) Gönüllü Tikveş kazasının Perezdova köyünden Hristotire Yaralı Sağ kolu kesilecektir. (Annesiyle bir erkek kardeşi vardır) Gönüllü Iskarapa kazasının Vejeja köyünden Rıza oğlu Kâzım Yaralı Üzerinde taşımakta olduğu rovelvörün ateş alması üzerine kazara ordugâhta yaralanmıştır. 6 ncı Nişancı Taburu 4 ncü Bölük, 5 nci Manga Mahir oğlu Süleyman Beypazarı Duhûlü 23 Ağustos 1323 (05 Eylül 1907) Yaralı Üzerinde taşımakta olduğu rovelvörün patlaması ile kazara ordugâhta yaralanmıştır. 6 ncı Nişancı Taburu 4 ncü Nişancı bölüğü borazan askeri Ahmet oğlu Hüseyin Diyarbakır Duhûlü 10 Mayıs 1322 (23 Mayıs 1906) Şehit Taşkışla Taksim çatışmasında şehit, 11 Nisan 1325 (24 Nisan 1909) 20 nci Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük Asteğmeni Niğde sancağında Yeniköy den Bekir Efendi oğlu Mehmet Efendi Duhûlü 10 Teşrin-i evvel 1311 (22 Ekim 1895), nasbı 10 Kanun-ı evvel 1319 (23 Aralık 1903) 75

90 Şehit Şehit Taşkışla Taksim çatışmasında şehit Hane 1 nci Bölük, 1 nci Manga Manastır sancağının Resne nahiyesinin Sâlis Mahallesi nden Paşa oğlu Salih 1300 (1884) Duhûlü 10 Şubat 1321 (23 Şubat 1906) 2ava Şehitler Taşkışla ve Taksim çatışmasında Şehit : Taşkışla ve Taksim Çatışmasında 20 nci Alay 1 nci Tabur 1 nci Bölük 1 nci Manga Gostivar kazasının Dut köyünden Abdülvahit oğlu Mehmet Sene 1302 (1886) Duhûlü : 18 Temmuz 1323 (31 Temmuz 1907) Şehit : Taşkışla ve Taksim çatışmasında 1 nci Bölük 3 ncü Manga Hane Tikveş kazasının Salkova köyünden Hasan oğlu Şakir, sene 1303 (1887) Duhûlü : 24 Mart 1324 (06 Nisan 1908) Şehit : Taşkışla ve Taksim çatışmasında 1 nci Bölük, 3 ncü Manga Üsküp Sancağının Para köyünden Şehabettin oğlu Bayram Duhûlü : 8 Mart 1325 (21 Mart 1909) 76

91 Şehit : 1 nci Bölük, 3 ncü Manga Hane Menteşe sancağının, Köyceğiz kazasının Elçek köyünden Koca Ömer oğlu Ömer oğlu Mehmet 1302 (1886) 11/4 ncü Bölük Ramazan oğlu Abdülbaki Kırçova, 1303 (1887) 30/ 4 ncü Bölük Ethem oğlu Bahtiyar Kalkandelen, 1302 (1886) Şehit 15/4 ncü Bölük Mehmet oğlu Hüseyin Refahiye, 1297 (1881) 9/ 1 nci Bölük Akova kazasının Merdek köyünden Beşir oğlu Eyüp, 1299 (1883) 5/ 4 ncü Bölük İsmail oğlu Mehmet Menemen, 1303 (1887) 3 ncü Bölük çavuşu Mehmet oğlu Ali Refahiye, 1299 (1883) 77

92 13/1 nci Bölük Yunus oğlu Emin Kalkandelen, 1303 (1887) 13/1 nci Bölük Sait oğlu Abdurrahim Kozana, 1301 (1885) 1/4 ncü Bölük Bekir oğlu Bekir Samsun, 1302 (1886) 3/4 ncü Bölük Yusuf oğlu İdris Üsküp, 1303 (1887) Şehitler : 19 Yaralılar: 18 Sağlığına kavuşanlar : ax 20 nci Alay, 1 nci Tabur Yaralıları 1 nci Bölük çavuşu, Sait oğlu İsmail, Yenihan, 1299 (1883) 1/1 nci Bölük, Abdullah oğlu İbrahim, Pirlepe, 1301 (1885) 3/1 nci Bölük, Hasan oğlu Hacı Mehmet, Sivas, 1302 (1886) 5/1 nci Bölük, Hasan oğlu Musa, Manastır, 1300 (1884) 5/1 nci Bölük, Şakir oğlu Nasuhi, Kalkandelen, 1302 (1886) 5/1 nci Bölük, İbrahim oğlu Yako, Ankara, 1304 (1888) 7/1 nci Bölük, Mustafa oğlu Zekeriya, Balıkesir, 1303 (1887) 11/1 nci Bölük, Muhittin oğlu Latif, Refahiye, 1299 (1883) 15/1 nci Bölük, Şaban oğlu Yusuf, Samsun, Çarşamba, 1302 (1886) 15/1 nci Bölük, Feyzullah oğlu Maksut, Gostivar, 1299 (1883) 78

93 1/1 nci Bölük, İsmail oğlu Hakkı, Aydın, 1302 (1886) 11/3 ncü Bölük, Hüseyin oğlu. Ahmet, Divrik, 1302 (1886) 3/3 ncü Bölük, Yahya oğlu Mustafa, Bandırma, 1303 (1887) 4 ncü Bölük, Asteğmen, Selânik vilâyetine tâbi Eğribucak köyünün önde gelenlerinden Rıza Ağanın oğlu İbrahim Lütfi Efendi oğlu Rıza, 1303 (1887), Duhûlü 1 Kanunu evvel 1321 (14 Aralık 1905), nasbı 21 Eylül 1324 (04 Ekim 1908) 5/4 ncü Bölük, Hayri oğlu İzzet, Sivas, 1302 (1886) 11/4 ncü Bölük, Arif oğlu Şükrü, Samsun, 1303 (1887) 11/4 ncü Bölük, Mustafa oğlu Ahmet, Filorina, 1300 (1884) 20/1 Yaralıyken hastahaneye yatırılıp sağlığına kavuşmakla Taburda mevcut olan; 1 nci Bölük emiri Abbas oğlu Mahmut, Sivas, Kangal 1302 (1886) 7/1 nci Bölük, Osman oğlu Mehmet, Bandırma, 1300 (1884) 7/1 nci Bölük, Bektaş oğlu Hüseyin, Gostivar, 1302 (1886) 7/1 nci Bölük onbaşı (Fazlı) Haşim oğlu Mehmet, Turgutlu, 1294 (1878) 13/3 ncü Bölük, İsmail oğlu Cabir, Gostivar, 1293 (1877) 11/4 ncü Bölük, Mehmet, oğlu.halil, Sivas, 1302 (1886) 13/4 ncü Bölük, Onbaşı, Rıza oğlu Abidin, Filorina, 1300 (1884) 13/4 ncü Bölük, Basri b.bekir, Kırçova, 1303 (1887) 13/4 ncü Bölük, Süleyman oğlu Ahmet, Üsküp, 1302 (1886) 15/4 ncü Bölük, Abidin oğlu Aziz, Florina, 1300 (1884) 2axa 18 nci Nişancı Taburu yaralı ve şehitleri Yaralı, 18 nci Nişancı Taburu, 2 nci Bölük, Ömer oğlu Sadık, Ulferiye Yaralı, 3/3 ncü Bölük, Ali oğlu Mehmet, Ankara Şehit, 2 nci Gönüllü Selânik Bölüğü, Rufai dervişlerinden Derviş Hüsnü, 11 Nisan (24 Nisan) Şehit, 2 nci Gönüllü Selânik Bölüğü, Sayaste oğlu Hasan, 11 Nisan (24 Nisan) Şehit, 2 nci Gönüllü Selânik Bölüğü, Mehmet oğlu Hüseyin, Girit, 11 Nisan (24 Nisan) 79

94 Yaralı, 2 nci Gönüllü Bölüğünden Gümrük memurlarından Süleyman Efendi, İstanbul Şehit, 4/2 nci Bölük, Osman oğlu Mehmet, Karahisar, 11 Nisan (24 Nisan) Yaralı, 4/2 nci Bölük, Halil oğlu İbrahim, Alaşehir Şehit, Gönüllü 4 ncü Bölük, Maksut oğlu Ali, İlbasan, 11 Nisan (24 Nisan) Şehit, Gönüllü 4 ncü Bölük, Rıza oğlu Mahmut, İlbasan, 11 Nisan (24 Nisan) - Gülhane Hastahanesinin 65 numaralı, 11 Mayıs 1325 (24 Mayıs 1909), 7 asker Tokmaktepe de Yavedud civarındaki mezarlığa defnedildiği, - Gümüşsuyu Hastahanesinin, 11 Mayıs 1325 (24 Mayıs 1909), 1 subay Etfal Hastahanesine nakledildiği - Etfal Hastahanesi, 10 Mayıs 1325 (23 Mayıs 1909) 2 subay, 42 asker, Hürriyet-i Ebediye tepesine defnedilmiştir. Manastır Birinci Millî Taburu şehit ve yaralılarından şehit olanlar İstanbul da tabura katılan Süvari Teğmeni Siyahi Nazmi Efendi, Kabataş Karakolu civarındaki çatışmada şehit olmuştur. Kolundan yaralanmıştır. Tabur Eczacısı Manastır Obüs Topçu Alayı eczacılarından Zekeriya Efendi. Manastır ın Karani köyünden Hüseyin oğlu Yusuf, bugünkü günde İstanbul da hastahanededir. Sakat kalacağı söyleniyor. Yaralı, Manastır ın Karani köyünden Demir Mustafa, Yaralı, Manastır ın Karani köyünden Zikir oğlu İsa Yaralı, Resne Tabur kâtibi İsmail Efendi oğlu Selim 80

95 2ay MÜRETTEP TÜMENİN GENEL KUVVETİ MEVCUDU MÜHİMMAT VE LEVAZIMAT Subay Silâhlı asker mevcudu Toplam Hayvanat Toplam Alay No Tabur Komutanın Mekkari Koşum Binek Cephane Erzak Çadır Düşünceler No rütbe ve ismi (Yük sandık günlük adedi Hayvanı) 34 Dağ 4 Bnb.Süleyman Efendi 2 Yüzbaşı Recep Efendi Günlük Nisan 1325 (27 Nisan 1909) Günlük Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) 15.Süvari Mürettep Yzb.Vekili Akif Nisan 1325 Bölük Efendi (06 Mayıs 1909) 35 1 Bnb. Galip Bey Nisan 1325 (05 Mayıs 1909) 35 3 Yüzbaşı Mehmet Saim Efendi Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Nişancı 17 Bnb. Şevki Nisan 1325 Efendi (08 Mayıs 1909) 81

96 7 nci süvari - Yarbay Hakkı Bey Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Nişancı 18 Bnb. Asım Bey Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Nişancı 36 6 Mümtaz Yüzbaşı Âdil Efendi 2 Bnb. Hasan Askerî Efendi Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) Nisan 1325 (08 Mayıs 1909) 14 ncü 1 Vekil Yzb Nisan 1325 Seyyar Mustafa Arif mermi (02 Mayıs 1909) 15 nci Topçu Yarbay Nisan 1325 Seyyar Mustafa İzzet mermi (08 Mayıs 1909) ncü Makineli Tüfek Serez Yzb. Hüsnü Efendi 6 Selânik Yzb. Ahmet Efendi

97 2az [Bu sayfada boş bir çizelge vardır.] 2aza 17 Nisan 1325 (30 Nisan 1909) Cuma Tümenin genel kuvveti ve çoğaltılmış hâli Mıntıka Komutanı, Birinci Mıntıka: Komutanı Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Bey Kıt a Numarası : 3 ncü Ordu, 34 ncü Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Tabur 14 ncü Süvari Alayı, 1 nci Bölük 3 ncü Ordu Topçu Alayı Kıt a merkezi : Babıâlî, Gülhane kışlası, Sarayiçi (Gülhane Sarayiçi) Kıt a Komutanının ismi : Binbaşı Abbas Efendi, Binbaşı Süleyman Bey, Tuğgeneral Sohban Paşa Subayların mevcudu :24, 22-4=18, 35+10=45 Silâhlı personel mevcudu : 352, 298, 467 İşgal ettiği karakollar ve bölük numaraları ve karakol mevcudu. Mebusan Meclisi 87, Bahçekapı 49, Sevkıyat 39, Babıâli karakolu 161 Babıâli içinde 15 Gülhane Kışlası 136, Davutpaşa Kışlası 72, Kadırga Karakolu 10, Topkapı Sarayı 80 Cephane, sandık 100 adet Hayvanat 46, Gülhane Kışlası 49, Sarayburnu 466 Düşünceler : Tebligat ve gayretler yoktur. Mıntıka Komutanı : Bakırköy Mevkii Komutanı Piyade Yüzbaşı Saim Efendi. Kıt a Numarası : 3 ncü Ordu 35 nci Alay, 3 cü Tabur, Kıt a merkezi Bakırköy Subay mevcudu : 18, Asker : 342 İşgal ettiği karakollar, adı, karakol komutanı, mevcudu Birinci Daire Karakolu Yüzbaşı Ömer Efendi, 56 kişi Kapı Karakolu Hasan Çavuş, 17 kişi Demirkapı Karakolu, Üsteğmen Yakup Efendi, 19 kişi Tepebaşı Karakolu, Abdi Çavuş, 16 kişi 83

98 Dolaplı Karakolu Teğmen Muammer Efendi, 12 kişi Yeni Mahzen karakolu, Mehmet Çavuş, 12 kişi Kuleli Karakolu, Bekir Çavuş, 13 kişi Zeytinburnu Karakolu, Yüzbaşı Şakir Efendi, 64 kişi Baruthane Karakolu, Yüzbaşı Şefik Efendi, 70 kişi Fişenkhane, Rıfat Çavuş, 20 kişi Hayvanat: 62, Düşünceler: Kayıp yoktur. Üsküdar Mevkii Komutanı: Kurmay Albay Hasan İzzet Bey 6 ncı Nişancı Taburu Kadıköy Komutanı Mümtaz Yüzbaşı Adil Bey Subay 16, silâhlı asker 383 Moda Karakolu 27 kişi, Kadıköy 62, Haydarpaşa 84, Haydarpaşa Hastahanesi 12 Tıbbıye Mektebi 73, Küçük Çamlıca 19, İbrahim Ağa Çayırı 57 Kurbağalı Dere 18, Maltepe 13, İtfaiye nci Nişancı Taburu: Üsküdar İskelesi Binbaşı Asım Bey Subay: 13, silâhlı asker: 232 Kuleli Mektebinde 27 Beylerbeyi Karakolunda 27 Beylerbeyi Kışlasında 38 Nakkaş(tepe) Karakolunda 31 Kuzguncuk ta 9 Paşa Limanı 15 Büyük Üsküdâr 24 İskele 37 Şemsi Paşa 21 Hayvanat 33 2ba Cetveldir. İkinci Mıntıka : Komutanı Piyade Binbaşı Mehmet Nâki Bey 84

99 17 nci Nişancı Taburu, Savunma Bakanlığı Binbaşı Şevki Efendi, 19 subay, 410 silâhlı asker 3 ncü Ordu, 35 nci Alay, 1 nci Tabur, Savunma Bakanlığı, Binbaşı Galip Bey, 21 subay, 378 silâhlı asker 2 nci Ordu, 36 ncı Alay, 2 nci Tabur, Fatih, Binbaşı Hasan Askerî Bey, 19 subay, 415 silâhlı asker 20 nci Alay, 1 nci Tabur, Unkapanı, Kurmay Yüzbaşı Cemil Bey, silâhlı asker, nci Süvari Alayı, 1 nci Bölük Vezneciler, Yüzbaşı Akif Efendi, 5 subay, 96 silâhlı asker Makineli tüfek Bölüğü. Fener, Yüzbaşı Ahmet Efendi 6 subay, 92 silâhlı asker 14 ncü Alayı Mürettep Bölüğü, Sarayiçi (Gülhane) 8 subay, 133 silâhlı asker Karakollar Vefa : 20 asker, Vezneciler 40, Salisiye 20, Askerî Misafirhane 80, Harbiye Nezareti Tahtakapısı 80 asker Fatih: 166, Şehzade:11, Çarşamba 22, Hırka-i şerif 87, Yenibahçe 18, Sulumanastır 75, Yedikule 15, Samatya 21 Unkapanı 59, Soyakapı 10, Un fabrikası 10, İplikhane 167, Karaağaç 20, Gümüşhane 20, Rami 53 3 ncü Ordu 24 ncü Alay 1 nci Tabur Selimiye Kışlası 16 subay, 412 silâhlı asker 2 nci Ordu 7 nci Süvari alayı Selimiye Kışlası, 29 subay, 155 silâhlı asker. 3 ncü Ordu Cebel Topçu 2 nci Batarya Selimiye Kışlası, 2 subay, 73 silâhlı asker, 3 ncü Ordu 15 Seyyar Topçu Alayı ve Misafir 2 nci Tabur 3 ncü Cebel Sarayiçi (Gülhane) Yarbay Mustafa İzzet Efendi 45+2=47, =512 3 ncü Ordu 14 ncü Seyyar Topçu Alayı, 1 nci Tabur komutanı namına ve Üsteğmen Mehmet Fuat Sarayiçi 237 silâhlı asker Göksu Karakolu 52 asker, Çubuklu 10, Beykoz 25, Hikmet Karakolu 15, Ada 70, Şişli Mevkii 22, Komutan Paşa maiyeti 7, Rami Kışla 2, Hadımköyü nde kalmış 1 85

100 2baa Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Tümen Mıntıkası karakol komutanlarıyla mevcut devriyelerini gösterir cetveldir. 20 Nisan 1325 (03 Mayıs 1909) 34 ncü Alay 1 nci Tabur Mebusân dairesi karakolu 87 silâhlı asker (Bâbıâli) Bahçekapı dairesi karakolu Sevkıyat dairesi karakol Babıâlî dairesi karakolu 49 silâhlı asker 39 silâhlı asker 176 silâhlı asker 34 ncü Alay 4 ncü Tabur Gülhane dairesi karakolu 136 silâhlı asker (Gülhane) Topkapı Sarayı dairesi karakolu Yüzbaşı Şevki Efendi : 80 Kadırga dairesi karakolu 1 subay + 10 kişi Davutpaşa dairesi karakolu Yüzbaşı Mehmet Efendi, 3 subay, 72 kişi 14 ncü süvari Bölüğü, Sarayiçi 17 nci Nişancı Taburu Harbiye Nezaretinde toplanmıştır. 35 nci Alay 1 nci Tabur Vefa Karakolu 20 silâhlı asker Vezneciler Karakolu 40 silâhlı asker Maliye İdaresi Karakolu 20 silâhlı asker Misafirhane Karakolu 80 silâhlı asker Harbiye Nezareti Tahtakapısı 80 silâhlı asker 36 ncı Alay 2 nci Tabur Fatih Karakolu 166 silâhlı asker Şehzadebaşı Karakolu 11 silâhlı asker Çarşamba Karakolu 22 silâhlı asker Hırka-i Şerif Karakolu 87 silâhlı asker Yenibahçe Karakolu 18 silâhlı asker Sulu Manastır Karakolu 75 silâhlı asker Yedikule Karakolu 15 silâhlı asker Samatya Karakolu 21 silâhlı asker 86

101 20 nci Alay 1 nci Tabur (Unkapanı) Unkapanı Karakolu Ayakapı Karakolu Un Fabrikası Karakolu İplikhane Karakolu Karaağaç Karakolu Rami Karakolu 2bb 59 silâhlı asker 10 silâhlı asker 10 silâhlı asker 167 silâhlı asker 20 silâhlı asker 80 silâhlı asker Alay numarası tabur numarası karakolların ismi, karakol komutanı ve isim ve rütbesi toplamı 6 ncı Nişancı Taburu (Üsküdar tarafı) Moda Karakolu Kadıköy Kadıköy Karakolu İtfaiye Karakolu Haydarpaşa Karakolu Haydarpaşa Hastahane Karakolu Haydarpaşa Tıbbıye Karakolu Mekteb-i Tıbbıye Karakolu Kurbağalıdere Karakolu Maltepe Karakolu 35 nci Alay 3 ncü Tabur (Bakırköy) 27 silâhlı asker 62 silâhlı asker 16 silâhlı asker 84 silâhlı asker 12 silâhlı asker 73 silâhlı asker 18 silâhlı asker 18 silâhlı asker 13 silâhlı asker 1 nci Daire Karakolu 1 nci Bölük Yüzbaşısı Ömer Efendi 56 silâhlı asker Kapu Karakolu Hasan Çavuş 17 silâhlı asker Demirkapı Karakolu Üsteğmen Yakup Efendi 19 silâhlı asker Tepebaşı Karakolu Abdi Çavuş 16 silâhlı asker Dolaplı Karakolu Asteğmen Muammer Efendi 12 silâhlı asker Yeni Mahzen Karakolu Mehmet Çavuş 12 silâhlı asker Kuleli Karakolu Bekir Çavuş 12 silâhlı asker Zeytinburnu Karakolu 2 nci Bölük Yüzbaşısı Selim Efendi Baruthane Karakolu 4 ncü Bölük Yüzbaşısı Şefik Efendi 64 silâhlı asker 70 silâhlı asker Fişekhane Karakolu Rıfat Çavuş 20 silâhlı asker 87

102 Kuleli Mektebi Karakolu - 27 silâhlı asker Üsküdar da 27 silâhlı asker Koşuyolunda Validebağı yanında çadırlı ordugâh kurdu. 27 Nisan 325 (10 Mayıs 1909) 18 nci Nişancı Taburu Kuleli Karakolu 27 silâhlı asker Beylerbeyi İskelesi Karakolu Nakkaş Karakolu Kuzguncuk Karakolu Paşalimanı Karakolu Büyük Karakolu İskele Karakolu Şemsi Paşa Karakolu Göksu Karakolu Çubuklu Karakolu Beykoz Karakolu Beykoz Hükümet Karakolu Ada Karakolu Şişli Karakolu Komutan Paşa maiyeti 2bba 38 silâhlı asker 31 silâhlı asker 9 silâhlı asker 15 silâhlı asker 24 silâhlı asker 37 silâhlı asker 21 silâhlı asker 52 silâhlı asker 10 silâhlı asker 25 silâhlı asker 15 silâhlı asker 70 silâhlı asker 22 silâhlı asker 7 silâhlı asker Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Tümene bağlı birliklerdeki personel ihtiyacını gösterir cetveldir. 20 nci Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Bölük, 1 asteğmen 35 ncı Alay, 1 nci Tabur, 1 yüzbaşı, 1 ve 3 ncü Bölükte bir üsteğmen 17 nci Nişancı Taburu, 1 nci Bölük, 1 cerrah, 2 nci Bölükte 1 asteğmen, 4 ncü Bölük, 1 üsteğmen 36 ncı Alay, 2. Tabur, 1 yüzbaşı, 1 tabip, 1 nci Bölükte:1 Asteğmen 2 nci Bölükte 1 üsteğmen, 3 ncü Bölükte 1 asteğmen 35 ncı Alay, 3. Tabur, 1 cerrah, 1 yüzbaşı, 2 asteğmen Dağ Demirhisar 2 nci Topçu Alayı, 1 tabip, 1 cerrah, 1 baytar, 1 kâtip, 1 üsteğmen, 4 asteğmen 34 ncü Alay 4 ncü Tabur 88

103 14 ncü Topçu Alayı, 1 nci Tabur 4 yüzbaşı, 2 üsteğmen, 1 asteğmen 2bc Mürettep Tümen: Birliklerin ihtiyacına karşılık İstanbul Levazım idâresinden verilip tümenden onaylanan 3 ncü Ordu kıtaatının takımları içindekilerinin kaydıdır. 4 ncü Makineli tüfek Bölüğü : 3 ncü Kıta (20/21/22) 4 Mayıs 1325 (17 Mayıs 1909) onay tarihi aynı bakraç 6, tavla başlığı 70, tavla elbisesi 70, eğer 6, helâ çadırı 2, başka tüfeğe mahsus kuru 20 adet 24 ncü Alay 4 ncü Tabur; 4 Mayıs 325 (17 Mayıs 1909) Bakraç 30, Küçük kazan 8, saplı 4, kevgir 2, tava 4, hasım tezkiresi 8 7 nci Süvari Alayı, 11 Mayıs 325 (24 Mayıs 1909) 10 kalbur, urgan 60, koşum nci Alay 3 ncü Tabur, 16 kıta, 7 Mayıs 325 (20 Mayıs 1909) 4 eğer takımı, 6 tavla elbisesi ve seki, 2 eğer baltron, nöbetçi koşumu 12 adet 2bd Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Tümene bağlı birliklerin kayıp ve zayiatını gösterir cetveldir. Birinci Mıntıka : 34/1 Taksim civarında çatışma yapmamıştır. Muhtar Bey şehit 34/4 İstanbul Ordu Evinde çatışma olmuştur. 1 yaralı, 2137 mermi harcamış, 1 tüfek ve 1 kasatura kaybolmuş. kayıp Süvari 14/1; 91 adet mermi harcamış 1 tüfek, 1 kılıç ve 1 hayvan 15 nci Topçu Alayı; 1 subay, 10 asker yaralanmıştır. İkinci Mıntıka : 17 nci Nişancı Taburu çatışmaya girmemiştir. Kayıp yoktur. 18 Nisan 1325 (01 Mayıs 1909) 35/1 Maltepe ve Fındıklı da çatışmaya girmiştir. 1 asker şehit, 2130 mermi kayıp, 2 kasatura kayıptır. 18 Nisan 325 (01 Mayıs 1909) 36/2; 1 asker şehit, 3 asker yaralı, 7708 mermi kayıp, 8 tüfek, 6 kasatura, 1 hayvan kayıp edilmiştir. 19 Nisan (02 Mayıs) 89

104 20/1 Topçu ve Taşkışla ya karşı Taksim bahçesi civarında; 1 subay, 13 asker şehit, 1 subay, 33 asker yaralı, 56 tüfek, 4 hayvan kayıp olmuştur. Silâhlar Maçka kışlasına teslim edilmiştir. 18 Nisan (01 Mayıs) 1/1 Redif ; 1 asker şehit, 1 asker yaralı Makineli tüfek Bölüğü; Tophane de çatışmaya girmiş, 934 mermi harcamıştır. Kayıp yoktur. 22 Nisan (05 Mayıs) Bakırköy Tarafı 35/1 çatışmaya girmemiştir. Kayıp yoktur. Üsküdar Tarafı 24/1; 7 asker şehit, 8 asker yaralı, 2 hayvan kayıp 18 nci Nişancı Taburu, Taşkışla civarında çatışma olmuştur. 4 asker şehit, 5 asker yaralı 6 ncı Nişancı Taburu; 3 hayvan kayıp etmiştir. 7 nci Süvari Alayı; Taksim de çatışmaya girmiştir. 1 asker şehit, 4 hayvan kayıp 2 nci Dağ Bataryası; 1 asker şehit, 1 asker yaralı, 3 hayvan yaralı, Toplam : 29 asker şehit, 65 asker yaralıdır. 2be Hareket Ordusu: Mürettep Birinci Tümen birliklerinin şehit ve yaralılarıyla uğradığı cephane kaybı ve personel kaybını gösterir cetvelidir: 34/4 Yaralı: asker:1; 1 nci Bölük gönüllülerinden Drama Sancağının Kozlu köyünden İbrahim Çavuş oğlu Mustafa, Sağ kolunun üst kısmından hafifçe yaralanmış ve tedavi için Gülhane Hastahanesine yatırılmıştır. 18 Nisan 325 (01 Mayıs 1909) (Babıâlî çatışmasında Ordu Evi civarı) Kayıplar : nolu kasatura : kaza sonucu denize düşmüştür nolu kasatura : Balçıken tüfek ağzıyla ilgili kısmı kırılmıştır. Çatışma esnasında harcanan cephane: Aded : 13 Paket : 144 = 2173 adet 15 nci Alay, 1 nci Bölük 90

105 Çatışmada yaralanarak İtfaiye Hastahanesinde tedavide bulunan 15 nci Süvari Alayı, 3 ncü Bölük, 2 nci Manga Rüstem oğlu Mehmet 2bea Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Tümen birliklerinin İstanbul dan hareket cetveli Toplamı Hareket İskelesi Hareket Tarihi Hareket Zamanı Sevkıyat Drama Redif Taburu 800 Bakırköy 17 Nisan (30 Nisan) Gündüz 5:00 Trenle Serez Redif Taburu 1050 Bakırköy 17 Nisan (30 Nisan) Gündüz 8:00 Trenle Köprülü Redif Gönüllü 36/2 den Kavala Redif Taburu Redif Selânik Redif Manastır Ohri Milli Taburları 950 Bakırköy 17 Nisan (30 Nisan) 836 Bakırköy 17/18 Nisan (30 Nisan / 01 Mayıs ) 2880 Bakırköy 17/18 Nisan (30 Nisan / 01 Mayıs ) Bakırköy 17/18 Nisan Nasliç Redif (30 Nisan / 01 Mayıs ) 750 Bakırköy 17/18Nisan (30 Nisan / 01 Mayıs ) Gündüz 8:00 Gece 12:30 Gece 01:30 Gece 01:30 Gece 04:00 Bahren Hecin vapuru ile Selânik vapuru ile Bezm-i Alem Vapuruyla Bezm-i Alem Vapuruyla Taşoz Vapuruyla 91

106 Sevkıyata memur Mümtaz Yüzbaşı Nuri Beyin telgrafı üzerine kaydedildi. 2bf Ordu Emri Hadımköy Karargâhından Numara : 1 6/7 Nisan 1325 (19-20 Nisan 1909) 1. Ekli beyannamede yer alan içeriğe göre küçük birlik komutanları tarafından birlikler toplu oldukları halde bütün askerle gayet açık ve uygun bir dille anlaşılacaktır. 2. Askerin inzibatının sağlanmasında ve kendilerini buraya sevk eden yüce fikirleri ortadan kaldırabilecek her türlü temaslardan uzak durmalarına yönelik sebep ve tedbirlerinin uygulamaya konulması hususu ile, en son gayret ve onurlarını gösterme gereği bütün rütbe sahiplerine mutlaka bildirilecektir. (Beyanname 6/7 tarihlidir.) Ordu Emri Hadımköy Karargâhından Numara : 2 7 Nisan 1325 (20 Nisan 1909) 1. Ordu idâre heyeti şimdilik Hadımköy de kalacaktır. 2. Gerek buradaki topçu kıt alarından ve gerekse ahalinden toplanacak arabaları idare heyeti maiyetine alıp bir yiyecek kolu teşkil edecek ve bu arabalar vasıtasıyla Büyük Halkalı ya yiyecek sevk olunacaktır. 3. İdare Heyeti Büyük Halkalı ya bir memur gönderecek ve bu memur, buraya gelecek olan yiyecekleri taburlardan gelecek memurlara tutanakla verecektir. 4. İdare heyeti, ekmekçi kolundaki hizmetleri yerine getirmek üzere 24 ncü Alay, 1 nci Tabur ve 4 ncü Nişancı Taburlarından beşer asker verilecektir. Ordu Emri 7 Nisan (20 Nisan) Hadımköy den Numara : 3 Her perşembe günü genel kuvvetleri karargâha göndermek için birliklere dağıtılması gereken cetveller gönderildi. Fakat ilk gönderilecek 92

107 genel kuvvetin mümkün olduğu kadar süratle ulaştırılması gerekir. Kıt alarca gerekli görülen ihtiyaçlar cetvelin arkasına yazıldı. Savaş düzenine göre tamim Ordu Emri Büyük Halkalı Karargâhından Numara : 1 8 Nisan 325(21 Nisan 1909), gündüz saat 10:00 1. Hareket Ordusu görevini sırf askerî bir noktadan yerine getirecektir. Siyasî hususlar ve bu yolda İstanbul ile görüşmelerin yapılması şimdilik görev dışındadır. Hiçbir rütbe sahibi, savaş düzenine dahil olmayan hiçbir kimse ile bu yolda görüşmeye ve Hareket Ordusunun görevlerine ortak etmeye yetkili değildir. 2. Hareket Ordusu bugün akşama kadar aşağıda belirtilen şekilde toplanacaktır. B. Birinci Tugay : Bosnaviran ve Safraköy ile civarındaki sırtlarda sağ taraf Bosnaviran ın güneyine inmeyecektir. H. İkinci Tugay : Kalfaköy ve Kalfaköy ile Çatalca-İstanbul caddesi arasındaki sırtlarda sol taraf Kalfaköy ün kuzeyine geçmeyecektir. E. İkinci Tümen: İkitelli ve İkitelli ile Kalfaköy arasındaki sırtlara Birinci ve İkinci Tümenin topçularıyla birleştirilmiştir. K. Genel Topçu ve Birinci Tümenin Makineli Tüfek birlikleri Büyük Halkalı da. S. 15 nci Süvari Alayı 1 nci Bölüğü Bosnaviran da bu Bölük Birinci Tugay Komutanının emrine tabi olacak ve her gün Köprüdere yi Marmara sahilinden Kavas köyüne kadar keşif ve gözetim altında tutacak, fakat bu hattı ileri geçmeyecek ve şimendifer (demir yolu) hattına yaklaşmayacaktır. T. 14 ncü Süvari Alayının 1 nci Bölüğü, 2 nci Tugay ve adı geçen tugayın alay komutanına haberleşme için 20 atlı terk edip geriye kalan kuvvetiyle Büyük Halkalı da karargâh emrinde bulunacaktır. 3. Büyük Halkalı, Bosnaviran, Yeşilköy mevkilerinde bir ışıldak vardır. Kalfaköyü nde de bir ışıldak konulacaktır. 4. Tümen Sıhhıye Heyeti Büyük Halkalı dadır. 5. Manastır Millî Taburu 2 nci Tugay Komutanlığının emri altında bulunacaktır. 6. Tugaylara bağlı olup tugay mıntıkasının dışında bulunan taburlarda 6 ncı Nişancı, bütün bataryalar, 34/4, 35/1 taburlarına karargâhtan emir vererek tugayları mıntıkalarına hareket etmişlerdir. 93

108 7. Henüz trenlerle hareket halinde bulunan taburlar Hadımköyü ndeki Sevk Memurluğundan istikamet alarak tugayları mıntıkalarına gidecektir. 2bg 8. İkinci Tümen ve tugaylar karargâhlarıyla bahse konu birliklerin konuşlandırılışı çizim ile bildirilecektir. Hareket Ordusu Büyük Halkalı Karargâhından Numara : 2 8 Nisan 325 (21 Nisan 1909), Gündüz : 11:30 İstanbul dan temas ve irtibatı kesinlikle men etmek üzere mıntıkanız dahilinde bulunan bütün yolların gayet sıkı bir gözetim altında bulundurularak açıkgöz askerlerden oluşan yeterli miktarda kapı postalarının (devriyelerin) hemen teşkiliyle İstanbul dan katılacak veya diğer maksatla gelecek kimselerin askerle katiyen temas ettirilmeyerek derhal tutuklanarak kolordu karargâhına gönderilmesi lüzumu son derece önemli olmasından dolayı kesinlikle tavsiye olunur. 2bh Ordu Emri Hadımköy Karargâhından Numara : 1 6/7 Nisan 1325 (19-20 Nisan 1909), Gece Saat 04:15 Tümen Karargâhı bugün Hadımköyü nde kuruldu. Askerî birlikler yarın aşağıdaki mevkilere ilerleyip birleşecekler 17 ve 18 nci Nişancı Taburları mevkilerinde kalacaktır. 34/4 Büyük Halkalı 34/1 ve Drama Redif, Kalfa köyüne 2bi Tamamlanması gereken Topçu cephane miktarı harcamalar, kayıplar, şehitler ve yaralılar (isimleriyle ) 17 Nisancı Taburu cephane 36/2 Cephane ve yük hayvanı doğru mevcudu / çatışma mahalli 6 ncı Nişancı Taburu cephane ve yük hayvanı 20/1 Cephane harcamaları ve silâhların kayıbının tüfek mi kasatura mı olduğunun belirlenmesi 35/3 Cephane miktarı 94

109 15/1 Çarpışma yeri. Cephane ihtiyatı 18 nci Nişancı Cephane 34/1 Cephane 7 nci Süvari Cephane = Komutanları, cephane harcaması 2 nci Cebel Topçu Cephane 2bj Fatih ve Eyüp Binbaşı Fethi Bey Harbiye Nezareti Merkez Komutanı Kurmay Binbaşı Aziz Bey Gülhane Mebusân Dairesi Ali Hikmet Bey Üsküdar Tarafı Hasan İzzet Bey Bakırköy 35/3 Tabur Komutanı Yüzbaşı Mehmet Saim Efendi 2bk Günlük Emir : 1 Pazartesi için 27 Nisan 1325 [10 Mayıs 1909] 1 nci ve 2 nci mıntıkalara bildirildi. 20/1 Eyüp te, 36/2 Fatih te 17 nci Nişancı Beyazıt ta 34/4 veyahut 34/1 Ayasofya da 26 Nisan 1325 (09 Mayıs 1909) 14 ncü Alay ve 15 nci Alaydan mürettep bölükten Eyüp te Sarayiçi ndeki bütün topçular: Sarayiçi nde 1. Yukarıda adı geçen kıt alar, (yarınki) Pazartesi günü saat 02:00 de bulundukları mevkide kendilerine gösterilecek yerlerde gerekli önlemleri almış bulunacaklardır. 2. Askerlere erkence yemek yedirilecek ve mümkünse askerlere birer de peksimet verilecektir. 3. Askerlerin tamamen resmî elbisesini giymiş olmaları talep olunduğundan yarına kadar mutlaka levâzıma müracaatla bu husus temin edilmiş olacaktır. 4. Kıt aların subayları mutlaka kıt aları başında bulunacaklardır. 5. Her kıta, padişah hazretlerinin kendi hizasından geçişinden sonra oturduğu yere geri dönecektir. 2bl Mürettep Birinci Tümene Bağlı Üçüncü Ordu Kıt aları 95

110 17 nci Nişancı Harbiye Nezaretinden Selânik 35/1 Harbiye Nezaretinden Demirhisar 36/2 Gevgili Fatih, Gevgili 21/1 Eyüp, İplikhane 15nci Süvari, Direklerarası - Vezneciler, Manastır 14 ncü Süvari, Topkapı Sarayı, Köprüler 34/1 Babıâlî, Mebusân Dairesi, Genel Hapishane 34/4 Gülhane (Topkapı Sarayı) 34/1 Gülhane (Topkapı Sarayı) 35/3 Bakırköy 18 nci Nişancı Üsküdar 6 ncı Nişancı Kadıköy 14 nci Alay, 1 nci Tabur, 15 nci Alay, 1 nci 2 nci Tabur, 2 nci Dağ Topçu Taburu (Topkapı Sarayı) 2bm Tümen Karargâhı 17 nci Nişancı Taburu 18 nci Nişancı Taburu Birinci Mürettep Tümen Kurmay Başkanlığı 1 albay, 1 kıdemli yüzbaşı, 1 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 1 asteğmen 1 binbaşı, 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 5 yüzbaşı, 2 üsteğmen, 11 asteğmen 1 binbaşı, 1 kıdemli yüzbaşı, 1 kâtip, 1 tabip yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tabur imamı, 3 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 5 asteğmen 20/1 1 kıdemli yüzbaşı, 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı (müftü), 5 yüzbaşı, 4 üsteğmen, 8 asteğmen 34/1 1 binbaşı, 1 kıdemli yüzbaşı, 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 4 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 8 asteğmen Toplam Silâhlı asker

111 34/4 1 binbaşı, 1 kıdemli yüzbaşı, 1 katip, 1 tabip kıdemli yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 4 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 7 asteğmen 35/1 1 binbaşı, 1 kıdemli yüzbaşı, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 3 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 4 asteğmen 35/2 1 kıdemli yüzbaşı, 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 3 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 4 asteğmen 33/1 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 4 yüzbaşı, 1 üsteğmen, 10 asteğmen 33/2 1 kıdemli yüzbaşı, 1 kâtip, 1 kâtip yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 4 tabur imamı, 4 üsteğmenl, 8 asteğmen 36/2 1 binbaşı, 1 kâtip, 1 tabip kıdemli yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 4 yüzbaşı, 3 üsteğmen, 6 asteğmen 4 ncü Süvari Mürettep 15 nci Süvari Mürettep Makineli tüfek yüzbaşı, 1 üsteğmen, 2 asteğmen yüzbaşı, 1 üsteğmen, 3 asteğmen yüzbaşı, 2 üsteğmen, 2 asteğmen Toplam : 1 albay, 6 binbaşı, 7 kıdemli yüzbaşı, 8 kâtip, 3 tabip kıdemli yüzbaşı, 8 tabip yüzbaşı, 9 cerrah, 10 eczacı, 8 tüfekçi, 5 tabur imamı, 45 yüzbaşı, 37 üsteğmen, 82 asteğmen. 2bn Subay toplamı : 233 Silâhlı asker toplamı : Hareket Ordusu Mürettep Birinci tümene ait ihtiyacı gösteren cetveldir. Alay tabur numarası İhtiyaç Bölük numarası / ihtiyaçlar 97

112 20/1-4 ncü Bölük 1 asteğmen 35/1 1 kıdemli yüzbaşı 1 ve 3 ncü Bölük, 2 üsteğmen 17 nci Nişancı Taburu 1 kıdemli yüzbaşı, 1 cerrah 36/2 1 kıdemli yüzbaşı, 1 tabip 2 ve 4 ncü Bölük, 1 üsteğmen, 1 asteğmen 1, 2, 3, 4 ncü Bölükler, 2 üsteğmen, 2 asteğmen 35/3 1 cerrah 2 ve 3 ncü Bölükler, 1 yüzbaşı, 2 asteğmen Düşünceler : 24 ncü Alay, 2 nci Tabur, 1 nci Bölük Muammer Efendi Misafir olarak görevlendirilenler (gönüllü olarak) 24 ncü Alay, 2 nci Tabur, 2 nci Bölük Abdurrahman Efendi misafir olarak görevli (gönüllü olarak) 2bna - 2 nci Alay, 3 ncü Tabur, 4 ncü Bölük Yüzbaşı Şevki Efendi oğlu Ali Rıza, Bosna - Ordu açığında 29 ncu Alay 2 nci Taburda Misafir Yüzbaşı Tahsin Efendi ncü Alay, Nevrekop Redif, 2 nci Tabur, 3 ncü Bölük Asteğmen Muammer Efendi oğlu Ahmet Faik, Zeyrek - Bu dahi 2 nci Bölük Asteğmeni Abdurrahman Efendi oğlu Mustafa, Diyarbakır - 33 ncü Redif Alayı, 3 ncü Tabur, Ergiri, Kıdemli Yüzbaşı Faik Efendi oğlu İbrahim Ethem, Üsküdar, (Manastır dadır) - Avlonya 2 nci Sınıf Redif Yüzbaşı Naci Efendi - Üçüncü Ordudan gelmiş 86 ncı Alay, 2 nci Tabur, 1 nci Bölük, Asteğmen İsmail Efendi oğlu Ali, İzmir - 86 ncı Alay Albayı, Selânik Merkez Komutanlığından gelen Hüseyin Hüsnü Bey nci Alay, 4 ncü Tabur Gilan 4 ncü Bölük Üsteğmeni, Hilmi oğlu Salih, Adana 2bo 17 nci Nişancı 34 ncü Alay, 4 ncü Tabur 98

113 18 nci Nişancı gelmiştir. Savaş tutanaklarının gönderilmesi için 1 nci Mıntıka Komutanlığına 34/1, 24/1 2 nci Mıntıka Komutanlığına 36/2, 20/1, 35/1 Bakırköy Komutanlığında 35/3 Üsküdar Mevkii Komutanlığına, 6 ncı Nişancı yazılmıştır. (Her tabura beşer adet) 2bp Üst Rütbeli Subaylar Silâhlı Askerler Alay ve Tabur Şehit Yaralı Şehit Yaralılar / Nasliç / Nasliç Redif / / nci Süvari Mürettep nci Alay Drama,Serez,Köprülü Kavala, Selânik, Manastır /1 18 Nisan (01 Mayıs) bq Üçüncü Ordu ve Hareket Ordusu Komutanlığı Yüksek Katına 99

114 Üçüncü Ordunun genişliği, büyüklügü ve ihtiyaçları dikkate alınarak Almanya ya gönderilecek subayların diğer yerlere seçimlerine dair âcizâne arzımızdır. Kosova Selânik Manastır Metroviçe Serez mıntıkaları gibi bunların dışında redif, beş nizamiye tümenini içine alan Üçüncü Ordunun genişliği ve askerî birliklerin çokluğu dikkate alındığı takdirde ordumuzun, Hassa ve İkinci Ordularının tamamı kadar bir kıymet ve asker sayısına haiz bulunduğu dikkatlerden uzak değildir. Zaman ve muhitin gereklerinden olarak gayret ve faaliyetleriyle diğer ordular subaylarına nisbeten yükselmiş olanlar herkesçe bilinen Üçüncü Ordu arasında Selânik te yapılan müsabakada liyakat kazanarak İstanbul a gönderilen çeşitli sınıflardan seçilmiştir. 12 kadar subay kendi ordularınca musabakaları yerine getirilip seçilmek suretiyle tayin edilmiştir. Ayrılmış olan Hassa ve İkinci Ordu subaylarıyla tekrar burada bir nazarî imtihana katılmaya mecbur tutulmaları ve neticede her ordudan aynı miktarda subayın ayrılmasının mağduriyetimize sebep olabileceği ve ordumuzun gelecekteki görevlerinin kısılmasına sebep olacağı pek tabiî bulunmuş olmakla ordumuzun büyüklüğü ve subaylarının sayıca çok olması da dikkate alınmaktadır. Her hâlde Üçüncü Ordudan diğer ordulara nisbetle fazla miktarda subay göndermek suretiyle hukukumuzun korunması yönündeki isteklerimizi arza cesaret ederiz. 2 Mayıs 1325 (15 Mayıs 1909) 2br İkinci Mıntıka Komutanlığından Çok acele ve gizlidir. Rif atlû Efendim Not : Lüzum kalmadığından bu yazı sonradan yazılmıştır. 2bs 2- Tahliye olunacak karakolların jandarma tarafından işgali kararlaştırılmış olup ancak belirtilen karakolların tahliyesi için Jandarmanın silâhlandırılmasını beklemeyip kapıları kapatacaktır. 100

115 3- Subaylar ve askerler kesinlikle şehir dâhilinde gezmeyecek ancak meşru kuvvet isteği üzerine gidecekleri yerde görev yapacakları şekilde kısa süreli izine ayrılabileceklerdir. 4- Taburlar bundan sonra her gün düzenli olarak eğitim ile vakit geçireceklerdir. Mürettep Birinci Tümen Kurmay Başkanı Mustafa Kemal (imza) 101

116 102

117 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ İLE HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİNİN ÖZGÜN METİNLERİ VE ÇEVİRİM YAZILARI (K: 44 G: 14, K: 44 G: 2) 103

118 104

119 A. HAREKET ORDUSU KURMAY BAŞKANI KURMAY YÜZBAŞI MUSTAFA KEMAL İN NOT DEFTERİ (K: 44, G: 14) NİN ÖZGÜN METİNLERİ VE ÇEVİRİM YAZILARI

120 K: Numara /5/ Nisan 325 [17 Nisan 1909] Cumartesi Saat : 8 : 15 Beylerbeyi nde Altıncı Daire Reisi sâbıkı Mehmet Ali Bey hanesinde (Birinci Mülâzım-ı evvel Nazif) 106

121 44-14aa 107

122 14.aa Ekmekçi Kolu 1 Kolağası 1 Mülâzım 9 Nefer Erzak kafilesi = 6 bin kişilik 10 günlük Orada içtimâ eden taburların erzakı yoktur. Levazım reisi para ile idare edilip arkadan yetiştireceğini söylemiş. Taburları orda zarurete dûçar etmemek üzere karargâhın hareketi lazımdır. 108

123 44-14aaa 109

124 14.aaa 1. Serez ve diğer mühim merkezlerden: Ordu kumandanına telgraf. 2. Münasip görülecek mıntıkadan ileriye ma lûmât. 3. Serez de karargâhın binekleri hakkında. Tahkikat (arkadaşlardan biri ile) İbrahim Bey e 4. İnzibat ve namaz, nesayih-i lâzıme-i şeri iyye îfâ ettirilmesi hakkında emir. 5. Kuvve-i mevcûdelerini ve derece-i ihtiyaçları kıt aâttan sorulacaktır. 6. Fırka kumandanı tarafından kıt aâta bir beyannâme. Maksat, gayret-i hamiyyet, İstanbul dakilere ait hiç kimsenin hiç bir sözünü dinlememek, başlarına 110

125 44-14ab 111

126 14ab Not: 1. Erzak için Refîk 2. Hattın muhafazası ordudan te min ettirilmeli. Sarık saran hafiyelerin din perdesi altındaki ilkaâtı menfaatten başka bir şey değildir. Din, şeriat, hamiyet-i vataniye menfaat-i hakikîsi, Kurân-ı Kerim in ahkâmını ve onun ahkâm-ı icabâtından olan Kanun-ı esâsîyi muhafaza etmektir. İşte bizim hareketimiz gibi. 7. Nizâm-ı harbi tetkik. 112

127 44-14aba 113

128 14aba Fırkanın idâresi için tertip edilen tabur harekâta iştirâk edeceği açıktır. Bunlar idâresi için ayrıca bir idarenin kumandanlıktan istenilmesi. Bu husus hakkında İdâre Reisi Kolağası Ahmet Efendiyle görüşülecektir. gibi. Fırka için muktezi erzâk Ahmet Efendi tarafından sevkıyata yazılacağı 114

129 44-14ac 115

130 14ac Te kiden de ordu kumandanlığına mürâcaat edilecektir. Ahmet Efendi ile bu bâbda istişare edilmesi hususunun unutulmaması. 4 Nisan 325 [17 Nisan 1909] Ne gibi erzak aranılacağı tabii izâh edilecektir. 116

131 44-14aca 117

132 14aca Ali Paşa Hazretlerine 8. Umumi namaz makam-ı dindarânesi. 9. Bizim Çatalca İstasyonu na muvasalatımızda orada bulacağımız piyâde, süvari, topçu miktarı (Ahmet Efendiye) 10. İstanbul ahalisine beyannâme: Maksadımız kanuna taarruzu men. İdâre-i Osmanînin kanun dairesinde tamamen tatbiki. (Hakkı Efendiye) 11. Çorlu sevk memuruna geçen taburların numro ve mevcudunu bildirmek için kendisine emir. 118

133 44-14ad 119

134 14ad... les h.... general de l armee... trois. Corps approche vers... est contre despotisme et...il va reformer. 120

135 44-14ada 121

136 14ada... complete sans grand difficultes soyez sur il n y...pour

137 44-14ae 123

138 14ae 1. Vaziyet, tabur adedi, ikinci kuvveti, misafirleriniz ve haklarındaki muamelenize dair pek kısa malûmât. 2. Ta cili lâzım, ihtiyacınız var mıdır? 3. Karargâh Hadımköyü nde tesis edilecektir. Zabitân marifetiyle tedarükat-ı lâzimede bulunulması. 4. Kıt aat karşıdan gelenlerle kat iyyen ihtilâtta. 124

139 44-14aea 125

140 14aea 1. Taburların akşam yoklamalarının usûl-i sabık vechile icrâsı ve ferâiz-i diniyelerinin muntazaman îfâ ettirilmesi ve karşıdan gelenlerle sûret-i kat iyede ihtilât ettirilmemesi hususunu liva kumandanına sûret-i hususiyede söyleyiniz. - Bu misillû gelenler hakkında aynı muameleyi tatbik edin. 126

141 44-14af 127

142 14af DAHİLİYE Yine tekrar ederim. Bütün Rumeli yek vücut olarak kıyam halindedir. Şehirler İstanbul a doğru boşalıyor. Ferik [Hüseyin] Hüsnü Paşa [Hareket Ordusu ilk kumandanı] kumandasıyla 5 bin kişilik bir ordu yürümektedir. Paşa Erkân-ı harbiyle yarın Çatalca da bulunacaktır. Bu sebeple hurûşân-ı hamiyet karşışında ne söz ne tedbir kâr eder. Trenlerin alamadığı kahramanlar maşiyen 128

143 44-14afa 129

144 14afa azimet hazırlığında bulunuyor. 3 tren topçu levâzımıyla gidiyor. Padişaha arz ediniz. Dilhâh-ı millet artık red edilemez. Payıtaht-ı şahâneleriyle beraber taç ve taht-ı Osmanîyi ve bütün milleti vahim bir izmihlâle sevk ettirir. 130

145 44-14ag 131

146 14ag Etraf-ı şahânede bulunup yevm-i hâl-i faciasını tertibi hâiz Nadir Ağa, İlyas Bey, Frenk Emin Bey, Müsahip Fevzi Mustafa Bey gibi hainler hemen te dip edilmeli ve mahpusînlerimizin tahliye temennisi ile selâmet-i nefsiyelerini teminen afv-ı umumiden sonra mütecasir-i cinayât olanların adalete teslimini süngü ile istifaya mecbur edilen vükelânın meşrutiyet dairesine 132

147 44-14aga 133

148 14aga iadesini ve bu suretle yeniden hükümdarın yemini ispata riayet etmesini istiyorlar. İtikad-ı acizanemizce artık tereddüde imkân yoktur. 134

149 44-14ah 135

150 14ah 1. İdâre-i örfiye ilân olunmuştur. Fırka-i mürettebenin vazife-i asliyesi her nevi taarruzdan masun olacak vechile gayet kuvvetli bir hükümet-i meşrûta teşkil etmektedir. Sokaklarda devriyelerin keşf-i güzârında sevap nâ-sevap mezkûr müfrezelere söz söyleyenler mesul tutulacaktır. Devriyelerin îfâ-yı vazifede zerre kadar müşkilâta i kâ olunduğu görülürse silâh istimâl edecektir. 2. Hükümetten mezun olanlardan ma dasında silâh görülürse müfsitlerden 136

151 44-14aha 137

152 14aha ad edilecektir. 3. Cemiyet kulûpleri mefsuhtur 138

153 44-14ai 139

154 14ai BEYANNÂME (İstanbul Halkına hitaben) 1. Millet senelerden beri icrâ-yı mezâlim eden kuvve-i istibdâdı parçalayarak hükümet-i meşrû a-yı meşrutayı tesis etti. Bu kansız inkılâb-ı mes uddan mutazarır olan edânî gayr-ı meşrû bir suretde temin-i menfaatlerine hadim olan hâl-i sabıkın iadesi için bin türlü hiyel-i desâise [hile oyunlarına] ve denâete mürâcaat ederek 140

155 44-14aia 141

156 14aia Hükümet-i meşrua-yı meşrûtamızı rehne-dâr etmek istedi ve bütün âlem-i insaniyetin tel in eylediği İstanbul faciasının hudûsuna sebebiyet vererek masum kanlar döktü. 2. Millet; hayat ve ikbâlinin kâfül-i yegânesi olan meşrutiyetin rehnedâr edilmek ve ahkâm-ı şer iye ve saadet ve selâmet-i umumiye-i milliyemizi zâmin olan Kanun-ı esâsimizin ayaklar altına alınmak istenildiğini gördü ve bu harekât-ı denâetkâranenin müsebbib-i aslilerini kâtiyen te dib. 142

157 44-14aj 143

158 14aj Etmek lüzumunu takdir ederek heyet-i umumiyesi ile İstanbul üzerine yürümeğe karar verdi. Bizi İstanbul surlarının karşısında gördüğünüz ve ilk bir kuvve-i icraiye olmak üzere işte bu Hareket Ordusunu buraya gönderdi. 3. Hareket Ordusunun maksadı, hükûmet-i meşru a-yı meşrûtamızı hiçbir kuvvetin sarsamayacağı surette tarsin etmek ve sırf kuvvet-i şeriat-ı garrâ ile müeyyed olundu. Kanun-ı esâsînin fevkinde hiçbir kanun, hiçbir kuvvet 144

159 44-14aja 145

160 14aja olmadığını ve olamayacağı ispat eylemek ve meşrutiyet-i meşru amızın istikrarından memnun olmayan vatan ve millet hainlerine son ve kat î bir ders-i intibah vermektir. 4. Mazlum ahali, bî-taraf efrad tamamıyla himâye edilecek muharrikler, müfsitler ve müşârikler behemehal lâyık oldukları te dibât-ı kanuniyeden 146

161 44-14ak 147

162 14ak kurtulamayacaklardır. 5. Heyet-i fâzılâ-ı ilmiye ki, tac-ı ihtirâm ve intihapta şayân-ı terkim ve ta zimdir. Fakat temin-i mel anet ve menfaat-i âdiye maksadıyla yalandan kisve-i ilmiyeye bürünerek Din-i Şerif-i Muhammedî yi tezyif ve istihfâftan çekinmeyerek teşmil-i mefsedete kalkışan bir takım hafiyeler, menfaatperestler elbette 148

163 44-14aka 149

164 14aka mukteza-yı şer ve kanuna göre muamele görmekten halâs olamayacaklardır. 6. Millet mebuslarının ve bu muhterem mebusların şayân-ı itimad görüp intihap ettikleri heyet-i vükelânın hayatları ve Kanun-ı esasî nin kendilerine bahşeylediği hukuk ve nüfuz-ı salahiyetleri tamamıyla ve kemaliyle 150

165 44-14al 151

166 14al temin ve sükûn ve sürûr-ı umumiye kat iyen istihsal edilecektir. 7. Selâmet-i vatan ve saadet-i milletimizin istilzam eylediği (gerçekleştirdiği) icrâat-ı askerîyemiz esnasında İstanbul da bulunan bilcümle muhterem süfera ve ecnebi misafirlerin kat iyyen muhafaza-i hukuku temin edilmelidir. Memleketin inzibat-ı dahilî ve sükûnet-i tammesini ve cümlenin muhafaza-i hayat ve malını 152

167 44-14ala 153

168 14ala temin için her türlü tedabir ittihazına tevessül edilmiştir. 8. İstanbul vak a-i faciasında kanları dökülen şühedânın ervâh-ı muazzaması karşısında hesap vermeye düçâr-ı havf ve haşyet olmaya mahkum olanlar ancak o facia-yı hûn-alûdun fâilleri ve muharrik ve müşârikleridir. Bu vaziyeti herkes bilmeli ve müsterih olmalıdır. 154

169 44-14am 155

170 14am Hareket Ordusu kumandanı Süfera ve misafirîn-i ecnebiyenin bî-huzur. 156

171 44-14ama 157

172 14ama 6. Mebusân-ı milletle vükelâ-yı devlet ve zabitân ve efrad-ı saire-i hamiyetin mevcut muhteremlerinin nâ-hakk yere akıtılan masum kanların sürüyüp getirmesiyle mevki-i iktidara kaid olan bu nâ-meşru ve kanlı kabineye behemehal sükut ettirilecek ve bütün milletin ve binaenaleyh bunların muhterem mebuslarının itimad ve emniyet-i tammesini hâiz olanlar reis-kâra ık ad olunacaktır. 158

173 44-14an 159

174 14an 7. Vükelâ-yı millet ve devletin nüfûz hayatları hakkıyla temin edilecektir. 160

175 44-14ao 161

176 14ao Fatih, Samatya, Ramiz cihetleri kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşı Musa Kâzım Bey (Mürettep İkinci Alay kumandanı) Karargâh Fatih 1nci Tabur Rami 2nci Tabur Samatya (367) 3ncü Tabur Fatih (300) Müsadematta 60 kadar şehid ve yaralı Ahali ile temas eden yoktur. Şüpheli adamları tarassud için kumandanlar tarafından gönderilen hususi bazı efrad. Softaların ahvali fenâdır. Derdest olanlar üzerlerinde silâh çıkıyor. 162

177 44-14aoa 163

178 14aoa Buradan sevk olunan mevkûflar 1000 den fazla (Davut Paşa gayr-ı kâfi) Davutpaşa da muhafız bir bölük Samatya ahvâli iyidir (Kumkapı, Yedikule karakollarında birer bölük, 2 nci Samatya Karakolunda) Efradı teslim alınan Altımermer Koca Mustafa Paşa Seyid Nizam Mevlâna Kapısı boştur. Bu mıntıka için en iyi merkez Kumkapı olması daha muvafıktır. 164

179 44-14ap 165

180 14ap Fatih telgrafhanesine bir telgrafçı lâzım. (S. 7 nci Alay süvari Binbaşı Sabit) Selimiye de 166

181 44-14aq 167

182 14aq Beyoğlu ciheti, Mirliva Şevket [Turgut] Paşa, Kâzım [Karabekir] Bey Kabayut ta: Kavala Redif Taburu Manastır Redif Taburu İkinci Ordudan bir batarya (Yedinci Seyyar, 2 nci Tabur) Yedinci Süvari Alayı, ikinci Ordudan Onuncu Süvari Alayı, İkinci Ordudan Bir otomobil Taksim civarında: 24/1, 20/1, 36/1, 10/4, (Bir bölük Mekteb-i Harbiye de ) 81/2 makinali tüfek bölüğü 168

183 44-14aqa 169

184 14aqa Mekteb-i Harbiye de: İkinci Ordudan iki batarya (7nci Alay, 2 nci Taburdan) Üçüncü Ordudan iki cebel bataryası Onuncu Alayın dördüncü taburundan bir bölük Üsküdar a gitmek üzere Kabataş a gönderilen: 18 nci Tabur 6 ncı Tabur Manastır Gönüllüleri Bir otomobil Mekteb-i Harbiye de karargâhtadır 170

185 44-14ar 171

186 14ar İkinci Ordu nun İstanbul Cihetindeki Kuvvetleri: Rami ve Fatih ve Unkapanı civarında: 2 nci Alay (3 ncü Tabur) Telgraf müfrezesi (Bugün Rami den Harbiye karargâhına aldırılıyor) Otuz kişilik Jandarma müfrezesi. Makriköy [Bakırköy] ve Bâbıâlî civarında 1 nci Alay (3 ncü Tabur) Ayastefanos ta [Yeşilköy de]: 9 ncu Süvari Alayı (Meclis-i Mebusân muhafızı) 172

187 44-14ara 173

188 14ara Kavala Manastır, Ali Hikmet Beye Köprülü Drama Ordu kumandanı namına Topçu Kışlası kumandan vekili Ohri Erkân-ı Harbiye Yüzbaşı Osman 174

189 44-14as 175

190 14as Manastır Gönüllü Taburuna şifahen kısmen vapur ve kısmen trenle 18 nci Nişancı Menlik Redif Süvari Mülâzımı Ahmet Efendi 176

191 44-14at 177

192 14at Hüseyin Efendi Kumandan Paşa = 2 binek Ve bendeniz Eyüp = 2 yedek Hazırlanıp Aziziye Karakoluna gönderiniz. 178

193 44-14ata 179

194 14ata 5 Mayıs 325 tayinâtı 475,5 kuruş 180

195 44-14au 181

196 14au Mayıs nihayetine kadar Jandarma Efrad-ı Cedide Mektep Kumandanlığına kimsenin ta yin edilmemesi. Vasıf, Sirkeci İzmir Oteli müste ciri (müşterisi) Ahmet Efendi vasıtasıyla Mülâzım Eyüp Efendiye 182

197 44-14ax 183

198 14ax Mükâfat Üçüncü Taburdan Yüzbaşı İzmirli Lâtif Zeki, İstihkâm taburundan Ali Çavuş 184

199 44-14ay 185

200 14ay 4 Nisan Selânik ten hareket, 9 Mayıs Selânik e avdet Galata köprüsünde 3 tüfek, iki mitralyöz 186

201 44-14aya 187

202 14aya 1. Nereye verecekmişiz?

203 44-14az 189

204 14az Köprüde iki mitralyöz 190

205 44-14aza 191

206 14aza Gülhane deki kuvvet 11 nci Alay, 3 ncü Tabur, 2 nci Bölük. Cephane karakolunda Gülhane Hastahanesi (250) 4 ncü Bölük saray içinde 3 ncü Bölük Bâb-ı Hümâyûn ittisâlinde yeni karakol (50) 1 nci Bölük Bâbıâli ve Mebusân 34 ncü Alay, 1 nci Tabur, 1 nci Bölük Unkapanı, Küçükpazar, Yenice Karakolu 2 nci Bölük Tophane Karakolu Yenice Karakolu 3 ncü Bölük Bank-ı Osmanî ve civarı 4 ncü Bölük Aziziye 192

207 44-14ba 193

208 14ba 14 ncü Süvari Alayı Sirkeci Merkezdeki topçular 14 ncü Alay Bölükleri 4 adet devriye kolu çıkarılacaktır. 12 Nisan 325 (27 Nisan 1909) 3-4 saatte tebdil edilmek (değiştirilmek) üzere 194

209 44-14baa 195

210 14baa Maçka da 1 nci Tabur Silâhlar Maçka deposunda Karargâh Taksim kışlasında Enver Harbiye Nezareti kolu: Fettah Bey le beraber Tophane istikametine giden kuvvet (35 nci Alay, 1 nci Tabur, 34 ncü Alay, 4 ncü Taburdan mürettep bir bölük Manastır Gönüllü Taburu, Sahra topçu 15 nci Alaydan 1, 2 [batarya] Harbiye Nezaretinde bulunan kuvvet: 35 nci Alay 1 nci Tabur 17 nci Tabur (merkezde) Süleyman Bey 24 ncü Alay, 4 ncü Tabur (bir bölük), 221 nci Bölük Hapishane-i Umumiye 1 bölük, Davutpaşa da, 1 bölük Topçu kışlasında 196

211 44-14bb 197

212 14bb Sahra Topçu 14 ncü Alay 2 ve 3 ncü Top Bataryaları Bu kuvvet aynı zamanda Sirkeci iskelesi ittisalinde içtima etmiş bulunacak. Serez Redifi Bir bölük (Manastır Gönüllü Taburunda bir makineli tüfek) 3 ncü Alay, 3 ncü Tabur 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, bir bölük 2 cebel bataryası 2 sahra bataryası 198

213 44-14bba 199

214 14bba 35 nci Alay, 3 ncü Tabur 18 nci Nişancı Taburu 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 21 nci Alay, 1 nci Tabur Serez Redif Piyade, 6 tabur Tophane de ve Taşkışla da iki makineli tüfek 7 nci Alay, 1 Bölük Tekmil bu kuvvet bugün saat 2:30 da Kabataş iskelesi ittisalinde toplanmış bulunacaktır. Selânik Redif Taburu Ohri Naslıç 200

215 44-14bc 201

216 14bc nci Nişancı Taburu nci Nişancı Taburu 450 Selânik Redif Taburu ncü Alay 1 nci Tabur ncı Nişancı Taburu 500 Serez 34 ncü Alay 1 nci Tabur Resne Millî Taburu 202

217 44-14bd 203

218 14bd Süvari İkinci Alay Kolağası Salih Efendi Aksaray da Oğlanlar Tekkesi yakınında Sorguç Sokağı nda Rıf at Paşanın hanesi 2 Mayıs 325 [15 Mayıs 1909] Gülhane Hastahanesine yattım. (*) 5 Mayıs 325 de [ 8 Mayıs 1909] çıktım. (imza) Mustafa Kemâl 204

219 44-14be 205

220 14be Pertev Paşa, 2 nci Ordu topçularından bir bataryanın nümune bataryası olarak İstanbul da bırakılması. Su kumpanyası su versin Kağıthane, Orhaniye ve Yıldız daki süvari kışlalarına 206

221 44-14bea 207

222 14bea Yarın sabah tahrik edilecektir. Ekmek ihzarı ve efradın tamamıyla toplanması için Üçüncü Ordu Levâzım Reisi Mart maaşını soruyor. Mecrûhların miktarı, ayrı kuvvetlere tefriki. 208

223 44-14bf 209

224 14bf Sebzeyi Yeni Cami de sebze komisyonu et, ekmek ayaklarına gidecek. Ot, saman Kasımpaşa ambarından Odun ve kömür, erzak Sarayburnu ndaki erzak ambarından 210

225 44-14bfa 211

226 14bfa Mıntıkalar Adet Taburların adedi 1. Harbiye Nezareti 2 35/1, 17 nci nişancı 2. Meclis-i Mebusân ve Gülhane 2 34/1, 34/4 3. Fatih ve Eyüp 2 36/2, 20/1 4. Üsküdar 3 6 (Üsküdar iskelesi),18 (Makriköy), 24/1, 1 cebel batarya 5. Makriköy [Bakırköy] 1 35/3 Aziz Bey Ali Hikmet Bey Nâki Bey Hasan İzzet Bey Sohban Paşa Topçu 15/14 ncü Alay 6 batarya mitralyöz 5 makineli tüfek 35/3 kumandanı 212

227 44-14bg 213

228 14bg Selânik e Sevk Olunacak Taburlar Selânik ve gönüllüleri Manastır Millî Taburları Ohri Taburları Manastır Redif Taburları Köprülü Redif Taburları Nasliç Redif Taburları : Bahren Drama Kavala Serez : Trenle Sevkiyâtlar Müdür Muavini Binbaşı Reşat Bey Fırka tarafından Mümtaz Yüzbaşı Nuri Bey (Tütün-i askerî) 214

229 44-14bga 215

230 14bga (Müşir Ethem Paşa [Dömeke Kahramanı] Hazretlerinin yaverleriyle maiyetlerindeki iki çavuşun mûrurlarına mûmana at olunmaması zımnında Merkez kumandanı Remzi Beye tebliğ olunmuştur). Mehterhane 216

231 44-14bh 217

232 14bh Erkân-ı Harbiye Kolağası İzzettin Beye Bataryalar = Sarayburnu nda Selânik Redif 218

233 44-14bi 219

234 14bi mitralyözler 3 ncü Ordu Adet 1. Unkapanı nda 2 2. Galata 3 = Yüzbaşı Ahmet Hamdi Sarayburnu nda Tüfek 2 Buraya 1 Ihlamur 1 Mahpus (Maçka) 220

235 44-14bia 221

236 14bia 11 Nisan 325 [24 Nisan 1909] saat Gülhane 140 = 14 ncü Alay Bölük (Tatavla da) münzevî 15 nci Alay Bölük (açık ordugâhda) yanda Karargâh süvarisi (açık ordugâhta) kuyunun sağında Gülhane kolu, kumandanı: İsmail Hakkı Bey 2 nci Fırka, 1 nci Alay, 1 nci Tabur (Meclis-i Mebusân ve Topkapı Sarayı) 2 nci Tabur, 1 nci Batarya (Ayasofya da) Karargâhı (Bâb-ı Seraskerî ) (2000) 34/4 itfaiye neferlerinden alınıp sandığınızda mahfuz bulunan 222

237 44-14bj 223

238 14bj Mülâzım Hakkı Efendi cephaneye memur iyi bir muhafız efrad için Hafız Hakkı Beye Beylerbeyi nde Selâhattin Beyin Köşkünde Topkapı daki tabur Selânik e Lira 12,5 Gümüş ,5 224

239 B. HAREKET ORDUSU KARARGÂHI KAYIT DEFTERİ (K: 44, G: 2) NİN ÖZGÜN METİNLERİ VE ÇEVİRİM YAZILARI

240 44-2 Numro 1 Mürettep Fırkanın Nizam-ı Harbi 2 Nisan 325 [15 Nisan 1909] Perşembe Fırka Kumandanı : Ferik Hüsnü Paşa Hazretleri Erkân-ı Harbiye Reisi : Erkân-ı Harbiye Kolağası Mustafa Kemâl (Erkân) Bey Erkân-ı Harbiye Reisi : Erkân-ı Harbiye Kolağası Sami Bey Erkân-ı Harbiye Reisi : Erkân-ı Harbiye Kolağası İzzettin Bey Mülhak : Mümtaz Kolağası Vasıf Efendi Mülhak : Piyade Mülâzım-ı evvel Ahmed Tevfik Efendi Mülhak : Piyade Mülâzım-ı sânî Hakkı Efendi Birinci Mürettep Liva Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Miralayı Hasan İzzet Bey İkinci Mürettep Liva Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Kaymakamı Salahaddin Bey Birinci Mürettep Alayı Kumandanı : Erkân-ı Harbiye Binbaşı Muhtar Bey Drama Selânik İkinci Mürettep Alay Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Binbaşı Aziz Bey 226

241 nci Nişancı Serez Üçüncü Mürettep Alay Kumandanı: Binbaşı Mehmed Nâki Bey nci Nişancı Köprülü Dördüncü Mürettep Alayı Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Binbaşı Ali Hikmet Bey Kavala Manastır Beşinci Mürettep Alay Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Binbaşı Ruşen Bey ncı Nişancı Ohri Nasliç 1nci Bölük Süvari Bölükleri 2 nci Bölük 227

242 Tabur Topçu Kumandanı: Mirliva Sohban Paşa 1nci Tabur 2 nci Tabur 3 ncü Tabur 4ncü cebel Mitralyöz Kumandanı: Yüzbaşı Ahmed Efendi 1 nci Takım Selânik 2 nci Takım Serez Jandarma Kumandanı: Kolağası Haydar Efendi 7 228

243 44-2aa 229

244 44-2aa Fırka Erkân-ı Harbiyesinin Taksimât ve İştigalâtı 2 Nisan 325 [15 Nisan 1909] Perşembe Birinci kısım Erkân-ı Harbiye Kolağası Kemal Bey ve Mümtaz Kolağası Vasıf Efendi İştigalât: İkinci ve Üçüncü kısımlardan verilecek esaslar üzerine Harekât-ı umumiyeyi tertip ve tanzim ve köprü ile muhabereyi idare etmek. İkinci Kısım Erkân-ı Harbiye Kolağası Sami Bey ve Piyâde Mülâzım-ı evveli Ahmed Tevfik Efendi. İştigalât: Fırkanın her konak tesisinde ve sair lüzum hissolunduğu vakitlerde bir vazü l-ceyş krokisini tanzim ve Birinci Kısma tevdî etmek ve fırkanın kuvve-i umumiye kuyûdunu idâre ve kıt anın malzeme kuvvet ve ilah hakkında Umum ihtiyacâtını tedkik ve tesviye etmek. Üçüncü Kısım: Erkân-ı Harbiye Kolağası İzzettin Bey ve Piyade Mülâzım-ı sânî Hakkı Efendi. İştigalât: Karşı tarafa lede l-iktizâ karşının tahkimâtına ve arazisine dair gelecek ma lûmâtı cem ve her konağı müteakip bir vazü l-ceyş krokisini tanzim ile birinci kısma teslim etmek ve umum evâmirin neşrini ve evrakın muhafazasını muntazaman kuyûdâtın zabt ve idâresini temin etmek. Onsekizinci Nişancı Taburu Kumandanlığına (tezkire) Kaç mevcutla, saat kaçta hareket edebileceğinizi serian bildiriniz. Cevabı: Erkân-ı Harbiye Kolağası (imza) M. Kemal Henüz hazırlığımızı ikmâl edemedik, zira efrad pek geç geldi, yarından evvel hareket olunamıyacağı arz olunur. Binbaşı Asım 6 Nisan 325 [19 Nisan 1909] Mürettep Fırkanın vazü l-ceyş krokisidir. 230

245 44-2aaa 231

246 2aaa 3 Nisan 325 [16 Nisan 1909] Cuma Selânik de Redif Kumandanlığı na tel:3 Muayene-i ibtidâiyeden avdet edildi. Vuku bulan heyecan üzerine asayiş-i mahallîyi temin etmek maksadıyla ikiyüz neferin silâh altına aldırıldığı ve verilecek emre göre hareket etmek üzere taburumuzun sekizyüz mevcudlu celb ve cem i emredilmiş olduğu anlaşılmakla berâ-yı ma lûmât arz olunur. Kavala Redif Taburu Kolağası Ziver Tel 3: Tath-ı silâha alınan efrad ile bulunduğunuz vaziyette harekât-ı âhire emrine intizâr ediniz. (Ordu Erkân-ı Harbiyesinde ma lûmât verilecektir) İzzet Selânik Redif Fırkası Kumandanı Hüsnü Paşa Hazretlerine Bu cihetce vazifemi gördüm, ileri gidiyorum (Drama dan) Miralay Hasan Selânik Redif Taburu Kumandanlığı na tezkire, 3 saat kaçta ve ne kadar mevcutla hareket edebileceğinizi hemen bildiriniz. Cevab, 3 Erkân-ı Harbiye Kolağası M. Kemal Mevcudumuz ancak 250 vardır. Akşama kadar altıyüze kadar bulmak ihtimaâli olduğu gibi akşama doğru hareket olunabilecektir. Bir buçuk saate kadar daha kat i ma lûmât arz ederim. Selânik Redif Fırkası Kumandanlığına Tel:3 Binbaşı Necati Bin mevcudla şimdi harekete müheyya bulunduğumuz ma ruzdur. Cevabı tel:3 Serez Redif Taburu Kumandanı Nazmi İcâb eden trenin kumpanyaya bil-mürâcaat ihzar ile hareket ve vakt-i hareketin iş ârı Selânik Ordu Kumandanlığına, Tel:3 232

247 Buradaki tabur (34/1) nihayet iki saae kadar hareket edecektir. Demirhisar daki taburlar Petriç teki taburlar yarın biri sabahleyin ve ikisi öğleyin vakti hareket edecektir. Selânik Ordu Kumandanlığına Tel:3 Cevap, 1 Nisan 325. Mirliva Sami Yedinci Alayın Birinci Taburunun bugün Komanova ve Gostivar daki kıt aatı celp ve şimdendifer hattındaki efradı cem ettirilerek yarın harekete müheyyâ hazır bulunacağı ma ruzdur. Erkân-ı Harbiye Heyetine, Çatalca dan Tel : 6/7, 12 Beşinci Fırka Kumandanı Mirliva Ahmed Hamdi Buraya gelen Süvari Alay Kumandanı ilerlemekte tereddüt ediyor. İkinci Ordu Kumandanı ndan telgrafla ne yapacaklarını soruyor. Zabitân hemen Hadımköyü ne gelmeye ısrar ediyorlar. Hemen Hadımköyü ne hareket etmeleri için şimdi mezkûr Alay Kumandanına emir veriniz. Rapor, 13, 6 Rauf Davudpaşa Kışlası nın önündeki talimhanede ufak ufak küme şeklinde efrad toplanıyor. 14 ncü Alay 3 ncü Süvari Bölüğü Mülâzım-ı sânî Celal 233

248 44-2ab 234

249 2ab 7 Nisan 325 [20 Nisan 1909] Salı Hadımköyü nde Mürettep Fırka Kumandanlığına, Tel:14 Çatalca ya doğru hal-i harekette bulunan Yirminci Alayın Birinci Taburunun Uzunköprü de trenden inip Keşan a gitmesi lüzumu dün Üçüncü Ordu Kumandanlığından taraf-ı âcizaneme bildirilmiş ve şimdi alınan telgrafnâmede işbu taburun Keşan a gitmesine lüzum olup olmadığı hakkında zat-ı akdes-i kumandanîleriyle bi l-muhabere, şayet gitmesine lüzum yok ise o taburun dahi Çatalca ya doğru hareketine devam edilmesi iş âr kılınmış ve trenin ise Uzunköprü ye gelmesine ise üç saat kalmış olduğundan Keşan a mı yoksa Çatalca ya mı sevk edilmesi lâzım geleceğinin emr-i iş arına makine başında muntazırım, ferman. Uzunköprü Mevki Kumandanı Kaymakam Cavid Hadımköyü nde Kuvve-i Seyyare Kumandanlığına İleri hatta taburun kumandasını bendeniz deruhte ettiğimden emirlerinizin bana tebliği ve yahud kime mürâcaat olacağının emir buyurulmasını istirham ederim. İkinci Alay Kumandanı Aziz Sami Hadımköy de Kuvve-i Mürettebe Kumandanlığına Keşan a şimdilik tabur sevkine lüzum yoktur. İkinci Ordu Kumandanı Ferik Salih Fırka Kumandanı [Hüseyin] Hüsnü Paşa Hazretlerine Yarımburgaz da istasyon mevcud değildir. Telgraf merkezi yoktur. İnzâl istasyonu için Ispartakule nin tamiri lâzımdır. Karargâh kumandanı Mümtaz Yüzbaşı Mehmed Akif Kumandan Hüsnü Paşa ya Mademki tehirimiz zarûridir, emir buyurunuz vakt-i hareketimizin iş ârı müstercadır. Kumandan Ahmet 235

250 44-2aba 236

251 2aba Hareket Ordusu Erkân-ı Harbiye Riyasetine 8 Nisan 325 [21 Nisan] Çarşamba Sahra ve Cebel bataryalarının Bosnaviran şimalinde ordugâh tesis eylemiş oldukları görüldü. Bir sû-i tefehhüm neticesi olsa gereklidir. Nazar-ı dikkatinizi celb için yazıyorum. Hareket Ordusu Kumandanlığına Rapor: Miralay Hasan İzzet (Kaleköy cenûbunda) Davutpaşa Kışlası istikametine 8 Nisan da keşfe gönderilen gönüllü nefer (Mülâzım Osman Bey) ve üç refiki kışlaya kadar gitmiş ve efrad ile epeyce görüşmüş ve efradın o oradaki hallerini bize mütemâyil bulmuştur. Şifahen daha ziyâde tafsilat alınıp ve mezkûr kışlada ifâ-yı nasihat etmek üzere gönderilmesi tensib buyrulan dört kişi hizmeti bunlar iyi görür takdim. Mürettep Birinci Liva Kumandanı Miralay Hasan İzzet Liva Kumandanlığına (Emr-i Şifâhî) Hadımköy Karargâhından 6-7 Nisan [19-20 Nisan 1909] 325 İkinci ve Üçüncü Ordu kıt aâtı yarın ber-vech-i âti harekâtı icrâ edeceklerdir. Selânik Redif (Bosnaviran), Drama Redif (Kaleköy, Bosnaviran) arasında 34/1 Kaleköy, Bosnaviran) arasında, 34/4 ve 35/1 ve 14 ncü Alay 1 nci Süvari Bölüğü (Büyükhalkalı) 24/1 Nişancı / 6 ve umum bataryalar (Yarımburgaz) 15 nci Süvari Alay Süvari Mürettep Bölüğü (Bosnaviran)da. Makineli Tüfek Müfrezesi (Büyükhalkalı) mevkillerinde içtima edecekleridir. İkinci Ordunun : 81/1, 11/2, 3, 4 (İkitelli Kaleköy) arasında 7 nci Süvari Alayı sol cenahta ictima edeceklerdir. Jandarma Müfrezesi (Ayastefanos) da [Yeşilköy] kalacaktır. Birinci ve İkinci fırkalar süvari ve piyadeler istikşafât-ı lâzimede bulunacaklar ve İstanbul dan gelen yolları tarassut ettirecek, ihtilâtı katiyen men edeceklerdir. Diğer taburlar bulundukları yerlerde kalacaklardır. Vâsıl olacak taburlara istikamet-i hareket Hadımköyü nde memur-ı mahsusî tarafından ira e edilecektir. Sıhhıye ve idâre heyetleri şimdilik Hadımköyü ndedir. Karargâh: Yarın akşama kadar Hadımköy de kalacak ve ondan sonra (Büyükhalkalı) ya nakledilecektir. 237

252 44-2ac 238

253 2ac Fırka-i Mürettep Kumandanlığ ına 8 Nisan 325 [21 Nisan 1909] Çarşamba Altıyüz seksen dört efrad ve altmış mekkari ile şimdi Drama dan hareket edildiği ma ruzdur. Manastır Redif Taburu Binbaşı Mustafa Hareket Ordusu Nişancı 6 ncı Tabur 24 ncü Alay 1 nci Tabur = Kumandanlıklarına Yarımburgaz dan 8 Nisan 325 gündüz saat: 04:30 1. Altıncı Nişancı merbut olduğu Beşinci Alaya Yirmidördüncü Alayın Birinci Taburu mensub olduğu Dördüncü Alaya berâ-yı iltihak şimdi İkinci Liva Merkezi olan (Kaleköy e) hareket edecektir. 2. Lâzım gelen emri ve mevkilerine ait talimatı liva ve alay kumandanlarından alacaktır. 04:35 Hareket Ordusu Mürettep Fırka Erkân-ı Harbiye Reisi Mustafa Kemal Topçu (Sahra Taburu, Cebel Taburu) Kumandanlıklarına Yarımburgaz dan 8 Nisan 325 gündüz 1. Taburlarınız şimdi hareketle Büyükhalkalı istikametinde geleceklerdir. Orada konak ve ordugâhlara yerleşeceklerdir. 2. Konak ve ordugâhlar hakkında karargâhtan Büyükhalkalı daayrıca emir verilecektir. Mürettep Fırka Erkân-ı Harbiye Reisi Mustafa Kemal 239

254 Hareket Ordusu İkinci Fırka Kumandanlığına (ve livalara) Büyükhalkalı Ziraat Mektebi Karargâhı 8 Nisan 325 gündüz saat : 10 dakika : Hareket Ordusu vazifesini sırf askerî bir nokta-i nazardan ifâ edecektir. Hususât-ı siyasiye ve bu bâbda İstanbul ile müzakerât icrası şimdilik vazife haricindedir. Hiçbir rütbe ashâbı hiçbir kimse ile bu babda müzakereye ve Hareket Ordusunun nizâm-ı harbine dahil olmayan hiçbir kimseyi vazifesine iştirak ettirmeye mezun değildir. 2. Hareket Ordusu bugün akşama kadar ber-vech-i âti vaziyette ictima edecektir. - Birinci Liva: Bosnaviran ile Safraköy karyeleri ve civarındaki sırtlarda. Sağ cenah Bosnaviran ın cenûbuna inmeyecektir. - İkinci Liva: Kaleköy ve Kaleköy ile (Çatalca - İstanbul) caddesi arasındaki sırtlarda, Sol cenah Kaleköy şimâline geçmeyecektir. - İkinci Fırka: İkitelli ve İkitelli ile Kaleköy arasındaki sırtlarda. Birinci ve İkinci Fırkanın topçuları (tevhid) edilmiştir. - Umum Topçu ve Birinci Fırkanın Mitralyöz kıt aâtı Büyük Halkalı da - 14 ncü Süvari Alayı 1 nci Bölüğü Bosnaviran da. Bu bölük Birinci Liva Kumandanlığının emrine tabi olacak ve her gün Köprüdere yi Marmara sahilinden Kavas köyüne kadar istikşâf ve tarassut edecek ve fakat bu hattı ileri geçmeyecek ve şimendifer. 240

255 44-2aca 241

256 2aca Hattına takarrüb etmeyecektir nci Süvari Alayı 1 nci Bölük İkinci Liva ve mezkûr Livanın Alay Kumandanlığına muhabere için yirmi atlı terk edip mütebakî kuvvetiyle Büyükhalkalı da karargâh nezdinde bulunacaktır. 3- Büyülhalkalı, Bosnaviran, Ayestefanos mevkilerinde birer helyosta [ışıldak] vardır. Kaleköyü ne de helyosta konulacaktır. 4- Fırka Sıhhıye Heyeti Büyükhalkalı dadır. 5- Manastır Millî Taburu İkinci Liva Kumandanlığının emri altında bulunacaktır. 6- Livalara mensup olup liva mıntıkasından hariçte bulunan taburlar da Nişancı 6, umum bataryalar 34/4, 35/1 taburlarına karargâhtan emir vererek livaları mıntıkalarına tahrik edilmiştir. 7- Henüz trenlerle hâl-i harekette bulunan taburlar Hadımköyü ndeki Sevk Memurluğundan istikamet alarak livaları mıntıkalarına girecektir. 8- İkinci Fırka ve Livalar karargâhlarıyla mezkur cüz-i tamların vazü lceyşi bir kroki ile bildirilecektir. 9- Karargâh-ı Umumî Büyükhalkalı da (Ziraat Mektebi nde) tesis olunmuştur. Erkân-ı Harbiye Reisi M. Kemâl 242

257 44-2ad 243

258 2ad Hareket Ordusu Büyük Halkalı Karargâhı Numro: 2 8 Nisan 1325, gündüz saat 11, dk. 30 Fırka ve Liva, 1 ve 2 Kumandanlıklarına İstanbul dan temas ve irtibatı kat iyen men eylemek üzere mıntıkamız dahilinde bulunan bilcümle yolların gayet sıkı bir tarassut altında bulundurularak açıkgöz efraddan mürekkep kâfi miktarda kapı postalarının hemen tesisiyle İstanbul dan berâ-yı iltihak veya sair maksatla gelecek kesânın efratla kat iyen temas ettirilmeyerek derhal ve mahfuzen kolordu karargâhına gönderilmesi lüzumu ehemmiyet-i azimesine bina en ve te kiden tavsiye olunur. Büyük Halkalı da emr-i şifâhî: Hareket Ordusu Kumandanı Ferik Hüseyin Hüsnü Hareket Ordusu Kumandanı Birinci Ferik Mahmut Şevket Paşa hazretlerinin Mürettep Birinci Fırka Erkân-ı Harbiye Reisi Mustafa Kemal Bey e şifahen i tâ olunup not edilen emr-i şifâhîleridir. 8/9 Nisan Saat 7/8 de Makriköyü ve Davutpaşa ve Rami kışlaları ve bir taburla dahi Baruthane işgal edilecektir. İşgâl olunan bu mevki ve kışlalardaki 321 ve 322 duhûllü efrad tefrik olunacak ve Çatalca ya sevk edilecektir. 323 ve 324 duhûllü efrad dahi Rami ve Davutpaşa Kışlalarında kalacaktır. 2. Makriköy istasyonunda 3-4 tren ihzar ettirilecek ve yarın akşamdan itibaren İstanbul ile kat -ı münasebat edilecektir. İhzâr olunan trenlere iki tabur piyade, iki bölük mitralyöz (Köprü için) irkab edilecektir. 3. Taşkışla ya 4 tabur, Maçka ya 2 tabur, Taksim e 1 alay piyade tertip ve sevk edilecektir. 4. Topkapı ya bir tabur piyade sevk edilecektir. Buradaki efradın 321 ve 322 duhullüleri Çatalca ya 323 ve 324 duhullüleri ise Davutpaşa ve Rami Kışlalarına sevk edileceklerdir. Rami Kışlası efradı kâmilen İstanbul a gönderilecektir. 5. Harbiye Nezareti ve Topkapı ya iki zabıta postası ve Beyoğlu telgrafhanesi iki zabit ve neferle işgal edilecektir. 6. Rami ye iki batarya sevk olunacaktır. 7. İhtiyat taburları (3 tabur) Makriköyü ne sevk edilecektir. 8. Topkapı, Fatih gibi yerlere çete efradı verilmeyecektir. 244

259 9. Enver Bey (Taşkışla), Fethi Bey (Harbiye Mektebi), Muhtar Bey (Taksim), Aziz Bey (Köprü) cihetlerine memur edilecektir. 10. Şirket vapurlarından üç adedi Makriköyü ne gelecektir. 11. Niyazi Bey Harbiye Nezareti cihetine, Kahireli Aziz Bey Tophane cihetlerine memur kılınacaktır. 245

260 44-2ada 246

261 2ada Numro: 1 Büyük Halkalı da Hareket Ordusu Kumandanlığı Cânib-i Âlîsine 8 Nisan 1325 [21 Nisan 1909] tarih ve (1) numrolu ordu emrine cevaptır. İkinci livadan 6 ncı Nişancı Taburu ile 24 ncü Alay 1 nci Tabur ve 26 ncı Alay 2 nci Nizamiye Taburlarıyla Köprülü Redif ve Manastır Millî Taburları dün Kalfaköy e vasıl olmuş ve 26 ncı Alay 2 nci Tabur köyün ilerisinde (şarkında) çadırlı ordugâh te sis etmiş Köprülü Taburu geç vakit vardığı ve kazık tedârik edemediği için konaklara yerleşmiş idi. Bugün bu taburlar dahi 26 ncı Alay 2 nci Taburun yanında çadır kuracaktır. Diğer üç taburun çadırı ve Millî Taburunun fazla olarak beylik ve yağmurluğu olmadığı cihetle bi zzarûre konaklarda kalacaktır. Çadırlarda bulunacak iki taburun ordugâh mevkii ordu emrinde tefrik olunan sırtların biraz ilerisinde suyu havi gayr-i mezrû ve vâsi ve rüzgârdan mahfuzdur. Nişancı 2 nci Tabur ile 24 ncü Alay 1nci Tabur daima refakat-i âcizide bulunduğundan ordu emrinin altıncı maddesinde doğruca verildiği musarrah olan emrin elyevm livadan uzak bulunan 18 nci Nişancı Taburuna ait olacağı derkârdır. İşbu taburun (Kalfaköyü ne) azimeti emrinin itâ ve adem-i itâsı makam-ı âlîlerince takdir ve icra buyrulacak hususattandır. Livaya tahsis olunan onaltı atlı henüz gelmedi. Topçu 13 ncü Alaya yem terk etmekte olduğum için topçu veya süvariden rükûb-ı âciziye bir hayvan verilmesi usûl-i nizamına muvafıktır. Matlub kroki leffen takdim kılındı. (Melfûf krokiyi aynen : 8/9 Nisan 1325 işaretli olarak kopya edilmiştir.) 9 Nisan 1325 [22 Nisan 1909] Büyük Halkalı da 9/10 Nisan 1325 İkinci Liva Kumandanı Kaymakam Hasan İzzet Son hattan icra edilen yürüyüş ve icrâat ve ba dehû İstanbul a duhûl hakkında Fırka Erkân-ı Harbiyesince tasavvur edilen tertip ve plân Erkân-ı Harbiye Reisi Mustafa Kemal Bey in tarafından bizzat Mahmut Şevket Paşa hazretlerine arz edilmiş ve müşârünileyh tarafından aynen kabul edilerek yalnız evvelki sayfada mahfuz olan nukat-ı mumâileyh not ettirilmiştir. Mezkûr harekât, dün son plânı (2-3) numrolu ordu emrinden tezâhür eden ahar (2) numrolu emirdeki kolların tayin-i kuvveleriyle kol kumandanları Pertev Paşa tarafından tayin edilmiştir. 247

262 44-2ae 248

263 2ae Hareket Ordusu Ordu emri numro: 2 Büyük Halkalı Çiftliği 10 Nisan 1325 [23 Nisan 1909] gündüz, saat 1.45 Hareket Ordusunun kıt aatı bugün âtideki harekâtı icra edeceklerdir: Nizam-ı Harp Birinci Fırka Birinci Mürettep Liva Birinci Mürettep Alay (4 tabur) İstanbul cihetine karşı 1. Birinci Mürettep Alay (1/34, 3/35, Selânik Redif ve Drama Redif) gündüz saat 6 da Bosnaviran dan hareketle (Baruthane ve Makriköy ü) işgal edecek ve orada kalacaktır. İkinci Mürettep Alay (4 tabur) 2. İkinci Fırkanın Birinci Piyade Alayı (3 tabur) gündüz saat 5 de (Kadıyapılı) dan hareketle direk (Kalfaköyü-Terkos) tarikıyla Makriköy e gelecek ve karyenin şimâl-i garbî mevkiinde kalacaktır. İkinci Mürettep Liva Üçüncü Mürettep Alay (4 tabur) 3. İkinci Mürettep Alay (4/34, 1/35, 17 nci Nişancı Taburu) gündüz saat 6 da Bosnavirandan hareketle Davutpaşa kışlasını işgal edecek ve orada kalacaktır. Davutpaşa Kışlası işgal edilir edilmez Manastır Gönüllü Taburu İkinci Mürettep Alaya iltihak edecektir. İkinci Fırka Birinci Piyade Alayı (3 tabur) İkinci Piyade Alayı (3 tabur) 4. İkinci Fırkanın İkinci Piyade Alayı (3 tabur) gündüz saat 5 te Kadıyapılı ya hareketle (Rami Çiftliğini) işgal ve badehu bir taburunu Davutpaşa Kışlasına göndererek mütebâki kuvvetiyle Rami de kalacaktır. Üçüncü Piyade Alayı (3 tabur) 5. Onbeşinci Sahra Topçu Alayının 1 nci Bataryası ile 3 ncü Orduya mensup 5 nci Makineli Tüfenk Makriköyü nün işgalini müteakip 1 nci Mürettep Alaya iltihak edecek ve aynı alayın 2 nci, 3 ncü Bataryaları Davutpaşa Kışlasının işgalini müteakiben 2 nci Mürettep Alaya iltihak edecektir. 249

264 Topçu: 7 Sahra Bataryası (serî ateşli) 2 Cebel Bataryası (serî ateşli) 6. Onbeşinci Sahra Topçu Alayının 4 ncü Bataryası Rami kışlasının işgalini müteakip 2 nci Fırkanın 2 nci Piyade Alayına iltihak edecektir. Süvari: Üçüncü Ordudan 2 bölük süvari İkinci Ordudan 7 nci, 9 ncu Süvari Alayı ncü Süvari Alayının Mürettep Bölüğü 2 nci Mürettep Alaya refakat ederek Davutpaşa kışlasında kalacaktır. 8. Baruthane, Makriköyü ile Davutpaşa ve Rami kışlaları işgal edildikten sonra Baruthane ile mezkûr kışlalardaki 21 ve 22 seneli efrad tefrik olunacak ve İkinci Ordunun yeni gelen 9 ncu Süvari Alayı refakatıyla karadan Çatalca ya sevk edileceklerdir. Bu maksat için 9 ncu Alayın iki bölüğü Makriköy e, iki bölüğü Davutpaşa ya bir bölüğü Rami ye tahsis olunacaktır. 23 ve 24 seneli efrat Baruthane ve Davutpaşa ve Rami de terkedilecektir. İkinci Ordu Makineli Tüfenk Bölüğü Helyosta Takımı Jandarma müfrezesi (250) 9. 1 nci Mürettep Liva Kumandanı Miralay Hasan İzzet Bey Makriköyü nün işgalini müteakip karargâhını Makriköy istasyonunda ve 2 nci Fırka Kumandanı Mirliva Şevket (Turgut) Paşa, Rami kışlasının işgalini müteakip (Beyoğlu cihetlerine karşı) karargâhını mezkûr kışlada tesis edecektir nci Mürettep Liva (18 nci Nişancı Taburu, 36/2, 20/1, Köprülü redif, 24/1 ve 6 ncı Nişancı Taburu) ile Serez Redif Taburu gündüz saat 5 de Kalfa köyünden hareket ederek (Kavasköy-Büyük köy tarikıyla Silâhdârağa, ve Alibey köyüne) gelecek ve orada kalacaktır. Serez Redif Taburu ona göre vakt-i zamanıyla Kalfaköyü nden hazır bulunmalıdır nci Fırkanın 3 ncü Piyade Alayı (3 tabur) ile İkinci Orduya mensup Sahra Topçu taburu ve dört makineli tüfenk gündüz saat 5 de Kadıyapılı dan hareket ederek (Çamurluhan-Cebeci-Maslak) tarikıyla Çobançeşme ye gelecek ve orada kalacaktır nci Cebel Bataryası saat 5 e kadar Kalfaköyünde hazır bulunarak 2 nci Mürettep livaya refakat edecektir. 13. İkinci Orduya mensup 7 nci Süvari Alayı ile 10 ncu Süvari Alayı vakt-i zamanıyla Kağıthane köyünü işgal ederek orada kalacaktır. 250

265 44-2af 251

266 2af 14. Makriköyü istasyonu ile Rami kışlası işgal edilir edilmez her iki nokta arasında Helyosta muhaberesi tesis edilecektir. 15. Jandarma müfrezesinden (250) jandarma efradı (Kavasköy- Küçükköy) tarıkıyla bu akşama kadar Silâhdârağa ya vasıl olacak ve orada kalacaktır. Mütebâkî jandarma Makriköyü nün işgalini müteakip Ayastefanos ta bir posta terk ederek Makriköy istasyonuna gelecektir. 16. Ağırlıklar hakkında fırkalar müstakilen hareket edecektir nci Fırka karargâhı ile ordu karargâhı (Makriköy-Davutpaşa- Rami) hattının işgaline kadar Büyük Halkalı Çiftliği nde kalacaklar sonra Makriköyü ne geleceklerdir. 15 nci Süvari Alayının mürettep bölüğü ordu karargâhıyla birlikte bulunacaktır. Hareket Ordusu Kumandanı Birinci Ferik [Korgeneral] Mahmut Şevket Mürettep Fırka Kumandanlığına Davutpaşa Kışlası Önünden 10 Nisan 1325 gündüz saat Davutpaşa kışlası askerîmiz tarafından ihâta edilmiştir. 2. Mürettep 2 nci Alay kumandanıyla birlikte kışlaya girip miralayla görüştük. Efradın emir ve tenbih dairesinde tefriki, askerin muvafakat etmeyerek behemehal serkeşlik edecekleri miralay tarafından ifade olundu. 3. Kısa bir müzakereden sonra askerin yoklama haline vaz ıyla teklifin nesâyih ile beraber söylenmesi ve muvafakat etmedikleri halde cebren teklifinizi kabul ettirmek üzere bir saat kadar top ve tüfenk isti mâline teşebbüs olunacağı suret-i kat iyede bildirildi. Peyderpey ma lûmât beyan ederim. 4. Mersin için tertip edilecek kuvvet hakkında Makriköyü nde Mürettep 1nci Alay Kumandanlığına emir verildi. Mürettep 1 nci Liva Kumandanı Miralay Hasan İzzet Makriköyü nde Hareket Ordusu Kumandanlığına Davutpaşa dan 10 Nisan 1325 gece saat Akşam üzeri saat raddelerinde bir piyade kolunun Maltepe Hastahanesinden Davutpaşa ya doğru ilerlediği keşif kolunun raporundan 252

267 anlaşılması üzerine o cihete bir bölük sevk olundu. Mezkûr bölükle müsademe vuku u tüfenk seslerinden anlaşılarak iki bölükle takviye olundu. Davutpaşa Kışlası talimhanesi meydanında mevzi alan batarya da ateş açtı. İki piyade bölüğü de berâ-yı takviye gönderildi. Saat yarıma doğru piyade tarafından hücum olunarak mezkûr piyade tard ve ref edilmiş ve askerîmizden bir zayiât olmamıştır. Mukavemet eden kıt anın mensubiyeti ve kuvveti anlaşılamamış ise de her halde bir bölükten ziyade olduğu ma rûzdur. İkinci Alay Kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Aziz Sami 253

268 44-2afa 254

269 2afa Hareket Ordusu Büyük Halkalı Karargâhı Mürettep Birinci Fırka Kumandanlığı 10 Nisan 1325 gündüz, saat 06. Fırka Emri Numro (2) Hareket Ordusu Nisan ın 11 nci Cumartesi günü olan yarın İstanbul ve Beyoğlu cihetlerini bervech-i bâlâ işgal edecektir: İstanbul Ciheti 1. Köprü Kolu: Bu gece saat 6.30 da Makriköyü nden hareket ederek (Yedikule-Aksaray) tarikıyla Eminönü ne vasıl olunacak ve derakab İstanbul cihetinden iki piyade bölüğü ve iki makineli tüfenkle (Galata Köprüsünü) ve iki piyade bölüğü ve bir makineli tüfenkle (Unkapanı Köprüsünü) işgal ve muhafaza edecektir. 2. Gülhane Kolu bu gece saat 7:30 da Makriköyü nden hareketle (Yedikule-Aksaray) tarikıyla (Topkapı Sarayı) üzerine gidecek ve Gülhane koluna mensup batarya 15 nci Süvari Alayının mürettep bölüğünden 20 atlı refakatıyla gece saat 8 de (Makriköyü nden) hareketle (Yedikule) ve (Aksaray) tarıkıyla Topkapı Sarayı na gidecektir. Gülhane kolu kendi kumandanının tensibi vechile Gülhane ve Topkapı Sarayını işgal ve muhafaza edecektir. 3. (Topkapı kolu) Makriköyü nden hareketle (Yedikule-Aksaray) tarikıyla Topkapı Sarayına gidecek bir bölükle Aziziye Karakolunu ve üç bölükle Tophane yi taht-ı işgal ve muhafazaya alacaktır. 4. (Harbiye Nezareti kolu) bu gece saat 8.30 da re sile Topkapı da suru geçecek vechile Davutpaşa dan hareket edecek ve (Topkapı-Aksaray) tarikıyla Harbiye Nezareti meydanına gelerek kendi kumandasının tertibi vechile Harbiye Nezaretiyle mücâvir kışlaları işgal edecektir. 5. (Fatih kolu) ile (Langa kolu) bu gece saat 9.00 da re sile Edirnekapısı ndan suru geçecek vechile birlikte Rami Kışlası ndan hareket edecekler. Fatih kolu Fatih Karakol ve meydanını taht-ı işgal ve temine alacak Langa kolu oradan Langa ya inerek Yenikapı ve Kumkapı cihetlerini tarassut edecektir nci Sahra Topçu Alayının 4 ncü Bataryası icabında (Haliç) ve (Tersane)yi döğecek vechile yarın şafakla beraber Rami Çiftliği sırtlarında mevzi alacaktır. 14 ncü Süvari Alayının mürettep bölüğü bu bataryanın refakatına 20 atlı verecektir nci Mürettep Liva Kumandanı Miralay Hasan İzzet Bey şehrin tamamiyle işgaliniden sonra mıntıka kumandanlığını deruhte etmek üzere bidayette 1 nci Fırka karargâhıyla beraber Makriköyü nde kalacaktır. 255

270 8. (Köprü) ve (Tophane) kollarına 15 nci Süvari Alayının mürettep bölüğünden (Fatih) ve (Langa) kollarına 14 ncü Süvari Alayının mürettep bölüğünden onar ümera seyisi îtâ olunacaktır. Beyoğlu Ciheti 1. Taşkışla, Maçka, Taksim, Kabayut istikametlerinden muhtelif kollar aynı zamanda icrâ-yı harekât edeceklerdir. 2. Fırka karargâhı iş âr-ı âhire kadar Makriköyü nde kalacaktır. İnkısâm-ı Askerî İstanbul ciheti: Kumandanı Ferik Hüsnü Paşa 1. Köprü Kolu Yedek Kumandanı: Erkân-ı Harp Binbaşısı Aziz Sami Bey, (aynı zamanda Tophane kolu kuvveti taht-ı nezaretindedir.) 24 ncü Alay 1 nci Tabur Üçüncü Orduya mensup üç makineli tüfenk. 2. Tophane kolu Drama Redif Üçüncü Orduya mensup bir makineli tüfenk 3. Gülhane Kolu: Kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Hafız Hakkı Bey. Cem an 3 tabur (Selânik Redif, 35 nci Alay 3 ncü Tabur, 2 nci Fırkanın 1nci Piyade Alayından bir tabur, Üçüncü Orduya mensup bir makineli tüfenk) 15 nci Alay Süvari mürettep bölüğünden 20 atlı 4. Harbiye Nezareti Kolu: Kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Ali Hikmet Bey Cem an 4 tabur (17 nci Tabur, 35 nci Alay 1 nci Tabur, 2 nci Fırkanın 2 nci Piyade Alayından Davutpaşa daki tabur, Manastır Gönüllü) 14 ncü Süvari Alayı mürettep 1 nci Bölük (40 atlı eksik) 15 nci Alay seyyar 2 nci, 3 ncü top bataryası 5. Fatih Kuvveti 2 nci Fırkanın 2 nci Piyade Alayından bir tabur (Rami Kışlasındaki) 6 ncı Langa Kolu: 2 nci Fırkanın 2 nci Piyade alayından Rami Kışlasındaki diğer tabur. 15 nci Seyyar Topçu Alayı 4 ncü Batarya (Rami de) 14 ncü Süvari Alayı Mürettep 1 nci Bölüğünden (20 atlı) 256

271 44-2ag 257

272 2ag Hareket Ordusu Mürettep 1nci Fırka Kumandanlığı Birinci Liva Kumandanlığına Makriköy [Bakırköy] Karargâhı 10 Nisan Bu gece Makriköyü nde bulunacak olan mürettep alay yarın Gülhane civarından icrâ-yı harekât edeceğinden 2 nci ve 3 ncü Tabur zabitanının evâmir-i lâzimeyi telâkki etmek üzre Makriköyü nde fırka karargâhında Erkân-ı Harp Binbaşısı Hakkı Beye mürâcaat etmelerini kendilerine tebliğ ediniz. 2. Bu gece Silâhdârağa da ve Alibey de bulunacak olan mürettep alay yarın Taşkışla üzerine hareket edeceğinden 3 ncü ve 4 ncü Avcı Taburu zabitanının bu gece Alibeyköyü nde olan karargâhında Erkân-ı Harp Binbaşısı Enver Beye mürâcaat etmelerini kendilerine tebliğ ediniz. 3. Bu iki maddenin ehemmiyet-i mahsusasına mebni zabitân-ı mumaileyhim başka tarafta bile bulunsalar mutlaka kendileri buldurularak tebligatın temin-i ifâsı ehemmiyetle tavsiye olunur. Mürettep 1 nci Fırka Kumandanı Ferik Hüseyin Hüsnü 258

273 44-2aga 259

274 2aga Mürettep 1nci Fırka Kumandanlığı Makriköy Karargâhından 11 Nisan 1325, gündüz Makriköyü nde İkinci Orduya mensup Alay Kumandanlığına Zeytinburnu fabrikası işgal edilmemiş ise ehemmiyet-i fevkalâdesine mebni hemen bittercih mikdâr-ı kâfi kuvvetle mezkûr fabrikanın işgali ile neticesinin iş ârı. Mürettep 1 nci Fırka Kumandanı Ferik Hüseyin Hüsnü Ayasofya Meydanı ndan 11 Nisan 1325, gündüz saat Hareket Ordusu İstanbul ciheti Kumandanı Ferik Hüseyin Hüsnü Paşa Hazretlerine, 1. Sabahleyin saat 9.00 da (iki buçuk) hareket eden tren etraf ağardığı zaman Topkapı Sarayı cephanelikleri altına vasıl oldu. Trenden inilir inilmez hemen gerimizde kalan (İplik Fabrikası) Karakolu işgal edilmiş ve mütebâki kuvvet tatlı dil ile diğer kıtaattan tebdil etmek istedik ise de, hemen ateş için mevki işgaline şitap ettiklerinden musademe başlamış Hassa taburlarıyla beraber (Topkapı) setlerini işgal eden Avcı taburuna cem an üç zayiât verdirilmiştir. Bunu müteakip ateş kestirilerek teslim teklifi yapılmış ise de tamamen ısga ettirilememiş ancak içlerinden bazı şerirlerin celbine muvaffak olunmuştur. 2. Sabah Saat 9.00 da Makriköyü nden iki bölüm piyade ve yirmi atlı süvari ile hareket eden batarya Bâbıâli caddesindeki Askerî Kulûbün hizasında gelince önünden ve iki yanından pusuya tutulmuş ve bilhassa Askerî Kulûbünden edilen ateş ve bir defa atılan bombanın tesiriyle patlayan cephane arka arabası mühim hasaratı mucip olmuştur. Topçu dört topla dört istikametinde ateşe mecbur olarak hafif ve ağır olmak üzere az zaman içinde oniki yaralı vermiştir. Muhafız piyadeden bir şehit ve bir yaralı vukua gelmiş, usât ateşçe tefevvuk bir halde bulunmuştur. 3.Topçunun ilk ateşi ettiğini işittiğim zaman endahtın uzaktan gelmesi, bize ateş edenlere bir tesir yapamaması nazar-ı dikkat-i acizânemi celp etmiş ve hemen bervech-i maruz teslim teklifi ile Topkapı usâtını bilâ-iğfal 4-5 neferle top sesine gittim. Bâbıâlî ile aynı zamandaki karakolun arasındaki 260

275 caddede ahaliden bir maktul bulunmuş ve yola devam ettiğim esnada iki ateş arasında kalmış isem de lehülhamd bir günâ zayiat olmayarak topların yanına vusûl müyesser olmuş ve hemen Askerî Kulûbüne hücum için bir kol tertip edilmiştir. Bu esnada topçunun cephanesi de tükenmek üzere bulunduğu ve iki bölüğü mevcut 120 yi mütecaviz etmeyen Edirne Ordusu Taburu bölükleri Hassa taburu karşısında müşkil bir vaziyette kaldığı görüldüğü cihetle hemen Harbiye Nezaretine gidilerek ateşi bitirmiş olan Fethi Bey den iki top ve birbuçuk bölük piyade alınmıştır. Bu kuvvet sayesinide Askerî Kulûp bilhücum zapt edilerek derûnunda esâmisi melfûf pusulada da muharrer dört nefer 12 mavzer ve 7 kasatura derdest edilmiş ve kulûpten ateş edenlerin esâmisini bu dört nefer söyleyerek esâmisi leffen takdim kılınmıştır. Topçuların bu gayet müşkil vaziyette gösterdikleri metânet cidden harikulâde görülmüştür. 4. Aynı zamanda Harbiye Nezaretinden Fethi Beyden alınmış olan iki top Meclis-i Mebusân karşısına getirilmiş ve piyadenin de aynı zamanda ilerlemesi üzerine Mehterhane, Meclis-i Mebusân muhafazları teslime mecbur olmuştur. 5. Bu aralık Topkapı Sarayı nın büyük kapısından Ayasofya cihetinden gösterilen hücumlarla karakol zapt edilmiş ise de avcılarla hassa taburlarlarının mütebâkisi sebatta taannüd göstermiştir. Avcılar topçu ateşiyle döğülmemek için Hırka-i Şerif damına çıkmışlardır. Fakat bir taraftan kendilerinin içinde tanıdığımız eşhas diğer cihetten şiddetli harekât sayesinde avcılar da hassadan sonra silâhlarını teslim etmişler ve Davutpaşa ile Hadımköy e bu kadar mühim kuvvetin sevkine kuvvet ve takat olmadığından Harbiye Nezareti meydanına sevkleri emredilmiştir. 6.Tophane kolunun topçu ihtiyacı olduğuna dair bir rapor alınması üzerine hemen iki top lüzumu miktar muhafızla sevk olunmuştur. 261

276 44-2ah 262

277 2ah 7. İkinci Ordu Taburu Meclis-i Mebusân ve Topkapı Sarayı muhafazasına terk edilmiş mütebâkî iki tabur ve bir batarya Ayasofya Meydanı nda içtima ettirilmiştir. Karargâh-ı âciziyi Ayasofya Meydan ında Lüks Feneri karşısındaki Dar Kahvededir. Gülhane Kolu Kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Hafız Hakkı Haşiye: Zabitân ve efrad her nevi musademâta son derece hâhişgerdirler. Numro 1 Makriköyünde 1nci Fırka Kumandanlığına Davutpaşa Kışlası, 11 Nisan 1325 Cumartesi, gündüz nci ve 4ncü Alaylarla selâmlığa giden 3 ncü Alayın perakendeleri teslim-i silâh eylemişlerdir. Erkân-ı Harp Kolağası Sami Numro 2 Bu dahi Davutpaşa Kışlası 11/12 Nisan 1325 Gece saat Topkapı cihetinden İstanbul askerîyle bizim asker arasında müsâdeme başlamıştır. Düşman kolu surlar dahilinde olduğu için meçhuldür. Askerî Kulûbünde tutulan efrad Erkân-ı Harp Kolağası Sami Ali b. Osman, Ali b. Ali Mehmet Ali b. Feyzi Ali b. Şakir, Çorum Bursa Adapazarı Gemlik Bâlâdaki efrad tarafından isimleri ifşâ edilen Askerî Kulûbündeki efrad-ı âsiye: 2 nci Alay 1 nci Bölük Nazif Bursa Hafiye Sıdkı Bey Bursa, Ali Geyve Mustafa, Bursa Ahmet, Bursa İsmail Şenle, Bursa, Şaban, Kengürü 263

278 44-2aha 264

279 2aha Erkân-ı Harp Binbaşısı Remzi Bey e Bugün muvasalat edecek olan İkinci Ordu Taburlarından birinin iki bölüğünün Meclis-i Mebusân Dairesi muhafazasına tahsis ettirilmesi lüzumu beyan olunur. Mürettep Birinci Fırka Kumandanı 13 Nisan 1325, saat 4 Ferik Hüseyin Hüsnü Müsta celdir. 11 Nisan 1325, gece saat 4.30 Makriköyü (Telgraf) Harbiye Dairesinde Hareket Ordusu Kumandanı Hüseyin Hüsnü Paşa Hazretlerine Makriköyü Baruthane Kışlasında Hassa efradından 21 ve 22 liler evvelce Çatalca ya gönderildi. Elyevm mezkûr senelerden daha bir miktar efrad ile sinîn-i saire efradı var. İdâdi Mektebinden ise İstanbul dan mahfuzen gönderilmiş 650 askerin yirmi kadar başı bozuk olduğu bittahkik anlaşıldı. Burada süvari yoktur. Mevcutları pek az olan iki nizamiye baruthanelerle Zeytinburnu na ancak kifayet ediyor. Makriköy Kışlalarından teslim alınan sinîn-i saire efradı Davutpaşa ya gönderilecektir. Diğer efrad ile âhiren İstanbul dan gönderilenlerin nerelere nakil suretiyle sevkleri icâp edeceğinin şimdi emir buyrulmasına muntazırım. Birinci Alay Kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Zihni 265

280 44-2ai 266

281 2ai Hareket Ordusu Ordu Emri, numro (5) Harbiye Nezareti, 13 Nisan 1325, Pazartesi, gündüz, saat 9.00 Hareket Ordusu Yıldız daki kıtaat-ı askerîyeye teslim-i silâh ettirmek üzere Nisan ın 13/14 ncü Salı gecesi âtideki harekâtı icrâ edecektir. 1. Balmumcu kolu, Nisan ın 14 ncü Salı sabahı saat 9 a kadar tekmil piyade kuvvetiyle Balmumcu cenûbundaki sırtlarda hazırlık vaziyetine girmiş bulunacak, topçusuna Balmumcu garbındaki sırtlarda ahz-ı mevzi ettirecek ve süvarisini Zincirlikuyu Karakolu nda bulunduracaktır. 2. Ortaköy kolu, gece saat 6 da re sile Eminönü nden hareketle Beşiktaş-Ortaköy caddesinden ilerleyerek Ortaköy şimâlindeki kışlaya tevcih edecek ve bu civarda ahz-ı mevki edecektir. Bu kolun kendisine iltihak eyleyecek olan sahra bataryası Ortaköy deresinin şarkındaki sırtların münâsip bir mahallinde top indirecektir. 3. Beşiktaş kolu gece saat 6.15 de re sile Eminönü nden hareketle Galata-Dolmabahçe tarikıyla ilerleyecek ve bir tabur Beşiktaş-Şeyh Zâfir Tekkesi yolundan diğer taburu Ihlamur Köşkü-Yeni Mahalle yolundan Yıldız üzerine sevk ederek Hamidiye Camii garbında mevzi alacaktır. Mezkûr kolun topçusu Maçka sırtlarında kalacaktır. 4. İhtiyât-ı umumî, gece saat 6.30 da re sile Bayezıd Meydanı ndan hareketle Galata Köprüsü-Tophane-Beşiktaş caddesini takip edecek ve icâbında her iki tarafa muavenet edebilmek üzere Beşiktaş ile Ortaköy arasındaki cadde üzerinde yol kolunda hazır duracaktır. 5. Ordu karargâh-ı umumîsi gece saat 9.30 dan itibaren Balmumcu Çiftliğinde bulunacaktır. (İşbu emir verilmek üzere iken Yıldız sükût etmiştir.) İnkısâm-ı Asâkir Yıldız müfrezesi, kumandanı Mirliva Şevket (Turgut) Paşa Balmumcu kolu, kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Fethi Bey Muhtelit piyade taburu 10/4 den iki bölük 81/2 den iki bölük Kavala Redif Taburu Manastır Redif Taburu Mekteb-i Harbiyede iki makineli tüfenk 267

282 7 nci Sahra Topçu Alayının iki bataryası 10 ncu Süvari Alayı Ortaköy Kolu Kumandanı Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Hafız Hakkı Bey Nasliç Redif Taburu Kırcaali Gönüllü Taburu Mekteb-i Harbiye den bir sahra bataryası 20 süvari Beşiktaş kolu Kumandanı Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Aziz Sami Bey Selânik Redif Taburu Serez Redif Taburu 7 nci Sahra Topçu Alayının bir bataryası İhtiyat-ı Umumî Kumandanı Kolağası Niyazi Bey Manastır Gönüllü Taburu Cem an yekûn 7 tabur piyade, 4 sahra bataryası, 3 süvari bölüğü, 2 makineli tüfenk 268

283 44-2aj 269

284 2aj Nizâm-ı harb-i aslî nazar-ı dikkate alınarak taksim edilmiş olan kollara nazaran alınan nizâm-ı harb-i tabiî. Hareket Ordusu Nizâm-ı Harbi Kumandan: Birinci Ferik Mahmut Şevket Paşa Erkân-ı Harbiye Reisi Mirliva Ali Rıza Paşa Mümtaz Kolağası Vasıf Efendi Mümtaz Yüzbaşı Bekir Efendi. Bey Birinci Mürettep Fırka Kumandanı Ferik Hüseyin Hüsnü Paşa Erkân-ı Harbiye Reisi Kolağası Mustafa Kemal Bey Kolağası Sami Bey Kolağası İzzettin Bey Mülhak Piyade Mülâzım-ı evveli Ahmet Tevfik Efendi Mülhak Piyade Mülâzım-ı evveli İbrahim Efendi Mülhak Piyade Mülâzım-ı sânî Hakkı Efendi Birinci Mürettep liva kumandanı Erkân-ı Harbiye Miralayı Hasan İzzet Mürettep 1 nci Alay Erkân-ı Harb Binbaşısı Aziz Bey (1 nci Tabur 34/1, 2 nci Tabur Drama Redif, 3 Tabur Ohri Redif, 4 ncü Tabur Nasliç Redif) Mürettep 2 nci Alay Erkân-ı Harb Binbaşısı Hafız Hakkı Bey (1 nci Tabur Selânik Redif, 2 nci Tabur 11/2, 3 ncü Tabur 35/3) İkinci Mürettep Liva Kumandanı Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Zihni Bey Mürettep 3 ncü Alay kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Fethi Bey (1 nci Tabur 17 nci Nişancı, 2 tabur 35/1, 3 ncü Tabur 14/3, Manastır Gönüllü Taburu) Mürettep 4 ncü Alay Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Musa Kazım Bey (1 nci Tabur 12/2, 2 tabur 12/3, 3 ncü Tabur 13/3 Süvari 15 nci Alay Mürettep Bölüğü, 14 ncü Alay Mürettep Bölüğü, 9 ncu Alay 15 nci Seyyar Topçu Alayı, 1 nci, 2 nci, 3 ncü ve 4 ncü Batarya 270

285 Mitralyöz, 1 nci Selânik Bölüğü (2 tüfenk), 2 nci Serez bölüğü (3 tüfenk) Jandarma 250 Zırhlı Otomobil 1 adet Telgraf müfrezesi Sıhhiye heyeti İkinci Müretttep Fırka Kumandanı: Erkân-ı Harp Mirlivası Şevket (Turgut) Paşa Erkân-ı Harbiye Reisi: Kolağası Kâzım Bey Üçüncü Mürettep Liva Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Kaymakamı Selahattin Bey Mürettep 5 nci Alay Erkân-ı Harp Binbaşısı Enver Bey (18 nci Nişancı Taburu, 36/2, 20/1, Serez Redif Taburu) Mürettep 6 ncı Alay Erkân-ı Harp Binbaşı Mümtaz Bey (Köprülü Redif Taburu, 11/1, 24/1, 10/1 taburu) Dördüncü Mürettep Liva kumandanı: Erkân-ı Harbiye Miralayı Mehmet Ali Bey Mürettep 7 nci Alay, Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Ali Fethi Bey (11/4, 6 ncı Nişancı, Kavala Redif Taburu) Mürettep 8 nci Alay, Piyade Binbaşısı Nâki Bey, (34/4, 11/3, 11/4 taburu) Süvari 7 nci ve 10 ncu Süvari Alayları Cebel Demirhisar (1nci ve 2 nci Batarya) 8 nci Seyyar Topçu Alayı (1 nci, 2 nci ve 3 ncü batarya) 1 nci Mitralyöz Bölüğü (5 tüfenk) Jandarma 250 Zırhlı otomobil bir adet Telgraf müfrezesi Sıhhiye heyeti 271

286 44-2ak 272

287 2ak Aziziye Karakolu ndan Gayet Müsta celdir (telgraf) Liman Dairesi 8 Nisan 1325 [21 Nisan 1909] gündüz saat 3.45 Harbiye Nezaretinde Mürettep Birinci Fırka Kumandanlığına Taburlarımızın yarın öğlene kadar Meclis-i Mebusân-Bâbıâlî-Gülhane mevâkiini ve orada bulunan İkinci Orduya mensup 11 nci ve 12 nci Alayların taburlarından teslim alınmasını irade buyruluyor. Halbuki taburlarımızın mevcudu ma a-mekkârî ve hademe 350 neferden ibaret olduğu gibi Aziziye karakoluyla Bank-ı Osmanî, Almanya, Avusturya, İngiltere ve Yunan bankalarını Şişhane, Çürüklük, Bahçekapı sevkiyât, Unkapanı Köprüsü, Tabhiye, Küçükpazarkapı Karakollarını işgal eylediğinden işbu mevâkî-i mühimme hangi taburlara teslim edilecek ise numrosunun iş ârı ve mezkûr taburun yarın al es-sabah gelip mevâki -i mahsusayı teslim alması hususunun binbaşılığa emr ü tebliği maruzdur ferman. Üsküdar Kumandanlığı (Telgraf) 34 ncü Alay, 1 nci Tabur Binbaşı Abbas Hilmi Selimiye den Müsta celdir. 15 Nisan 1325 [28 Nisan 1909] gündüz saat Harbiye Nezaretinde Mürettep 1 nci Fırka Kumandanlığına C: Üsküdar da bulunan taburlardan ikisinin yarın Makriköyü ne gönderilmesi emir buyruldu. Esasen Üsküdar da dört tabur var. Bunların ikisi kâmilen ve birisi kısmen Üsküdar, Kadıköy ve Beykoz ve Boğaziçi ne inkısam etmiştir. Yalnız bir tam tabur müctemi olarak Selimiye Kışlası nda bir çok nöbetlerle meşguldür. Mamafih, nihayet-i mezkûr taburu buradan ayırmak kabil olur ve bir tabur daha ayırmak muvaffık değildir. Bu taburların mevcudu esasen azdır. Selânik te bir buçuk bölüğü ma lûm olduğu üzere Kesendire de bırakılmıştır. Bu hususat nazar-ı dikkate alınarak yalnız bir tabur hakkında emrinize muhtazırım. Üsküdar Kumandanı Miralay Hasan İzzet Hareket Ordusu Mürettep 1 nci Fırka Kumandanlığı, Harbiye Nezareti, 15 Nisan 1325 Fırka Emri, numro: (10) 1. Mürettep 1 nci Fırkaya mensup taburlar meb den istasyonları olan Selânik veya Edirne den itibaren Dersaadet in tamamiyle işgaline kadar icrâ 273

288 eyledikleri harekât-ı askerîye hakkında muntazam birer harp ceridesi yazdırarak bir an evvel fırka karargâhına göndereceklerdir. 2. İhrâz olunan şan ve şeref-i askerî ve millînin muhafazası itaat ve zabt u rabtın lâyıkıyla tesis ve teminine mütevakkıf bulunduğundan; (1) Bir emir ve vazife verilmedikçe zabitanın kıt aları başından ayrılmamaları, (2) Efrad-ı askerîyenin perakende olarak ötede beride dolaşmayıp devriye kolu veya sair bir vazife ile memur edilen efrad-ı askerîyeden gayrısının mevki-i askerîlerini terk etmemeleri, (3) Efrad-ı askerîyenin kendiliklerinden hiçbir suret ve vesileyle kat iyen silâh atmamaları, (4) Evvelce emrolunduğu vechile zabitânın nefer elbisesiyle dolaşmaktan ve silâh taşımaktan feragatle kıyafet-i askerîyelerini takmaları gibi hususât-ı mühimmeyi bütün kıt aat ümerâ ve zabitânı tarafından fevkalâde itina ve dikkat olunacak ve inzibat ve şân-ı askerîyi muhtel olan harekât-ı mâ lûmeyi irtikap edenler mes ul tutulacaktır. Ferik Hüseyin Hüsnü Mürettep 1 nci Fırka ve İstanbul Ciheti Kumandanı 274

289 44-2al 275

290 2al Taksim de 20 nci Alayın 1 nci Tabur Kumandanlığına, 15 Nisan 1325, saat 9 Taburunuz Eyüp civarındaki İplikhane yi yarın öğleye kadar işgal edecektir. Daha şimdiden bir bölük göndererek Ohri Millî Taburunun taht-ı işgalindeki mühim karakolları teslim alınız. Yarın tertibatın ikmâlinden sonra Harbiye Nezaretindeki fırka karargâhına ma lûmât vereceksiniz. Harbiye Nezareti Karargâhı, 15 Nisan 1325 Aziziye Karakolunda 24/1 Kumandanlığına, Yarın (16 Nisan 1325/29 Nisan 1909)) öğleye kadar Meclis-i Mebusân-Bâbıâli- Gülhane mevakii orada bulunan İkinci Orduya mensup 11 nci Alayın 3 ncü ve 12 nci Alayın 3 ncü Taburlarından teslim alacak ve keyfiyet-i teslimi fırka karargâhına bildireceksiniz. Üsküdar Ciheti Kumandanlığına, Mürettep Fırka Kumandanı Ferik Üsküdar da bulunan taburlardan münâsip iki taburu yarın Üsküdar iskelesinden vapura bilirkap doğrudan doğruya Makriköyü ne göndereceksiniz. Mezkûr taburlar orada İkinci Ordu taburlarından Zeytinburnu ve cephaneliği teslim alacaktır. Üsküdar da kalan diğer iki taburlardan ikisi ile Selimiye Kışlası bu Boğaziçi nin Anadolu sahilinde bulunan mühim karakollarını işgal ettireceksiniz. Yarın saat 12 de iki vapurun Üsküdar iskelesinde emrinize amade bulunması için makamına emir yazılmıştır. Akşam tertibatın fırka karargâhına bildirilmesi tavsiye olunur. Fatih, Topkapı, Samatya, Makriköy, Davutpaşa ciheti Kumandanlıklarına, Bademâ Mürettep 2 nci Fırkaya tabi bulunacak ve icâp eden evâmiri mezkûr fırka karargâhından telakki edeceksiniz. İşgal ettiğiniz mevakiin kıt aat-ı saire ile tebdili mukarrer bulunmakla bu bâbda evâmir ve tebligât-ı lâzime almak üzere 2 nci Fırka Kumandanlığına mürâcaat ediniz. Mürettep 1 nci Fırka Kumandanı Ferik Mekteb-i Harbiye de 36/2 Kumandanlığına Taburunuzla yarın Fatih e hareket edecek ve orada İkinci Orduya mensup taburların taht-ı işgalinde bulunan karakolları teslim alacak ve hitam-ı tertibatını Harbiye Nezareti nde 1 nci Mürettep Fırka karargâhına bildireceksiniz. Müsvedde : İmza Mustafa Kemal 276

291 44-2am 277

292 2am Mürettep 1 nci Fırka Erkân-ı Harbiye Riyaseti Cânib-i Âlisine, Saadetlû Efendim Hazretleri, (16) Nisan yani bugün öğleye kadar Meclis-i Mebusân-Bâbıâlî ve Gülhane mevakiinin orada bulunan İkinci Orduya mensup 11 nci Alayın 3 ncü ve 12 nci Alayın 3 ncü Taburlarından taburumuz tarafından teslim alınarak keyfiyetin bildirilmesi 15 Nisan tarihli emr-i âlîlerinden anlaşılmış, taburumuzun işgal eylediği Aziziye, Bank-ı Osmanî, Alman, Avusturya, İngiliz, Yunan ve Selânik bankalarıyla Şişhane ve Çürüklük Köprüsünün İstanbul ciheti, Bahçekapı, Sevkiyat, Unkapanı, Köprü karakollarıyla Tanca, Küçükpazar, Ayakapu karakollarının teslim edilecek taburun numrosunun emr ü iş âr buyrulması bâ-telgraf istirham kılınmış ise de henüz cevabı gelmediğinden bu bâbda emr-i cevabî-yi âlîlerine muntazırım. Ferman, 16 Nisan Aziziye Karakolu Kumandanı 32 nci Alay 1 nci Tabur Binbaşı Harbiye Nezaretinde Hareket Ordusu 1 nci Fırka Kumandanlığına, Redif gönüllülerden mürekkep olan taburların bu gün başlayıp hitâm bulan sevkiyâtı bervech-i âtîdir. Drama Redif Taburunun gündüz saat 5 de trenle 800, Serez Redif Taburu gündüz saat 8 de trenle 1050, Köprülü Redif Taburu ve 36 ncı Alayın 2 nci Taburunun gönüllüleri bahren Hecin vapuruyla gündüz saat 9 da 950 nefer, Kavala Redif Taburu Selânik vapuruyla gece saat yarımda 836 nefer Selânik ve Manastır Redif Taburlarıyla Manastır ve Ohri Millî Taburları Bezm-i Âlem vapuruyla gece saat 1.15 geçe 2880 nefer İstanbul dan irkap olunan birkaç yüz mevkufîn-i asker de bu vapurlardadır. Nasliç Redif Taburu Taşoz vapuruna gece saat 4 de 750 nefer efrada ikişer günlük ekmek ile zeytin ve mütenevviâttan ibaret katık tevzî olunmuştur. İşbu sevkiyâttan bahis olarak Selânik, Serez, Drama, Kavala ya telgraflar çekilmiş ve bu taburların dahil-i şehirde ötede beride tek tük perakendeleri kalacağı tabii bulunduğundan bunların da temin-i sevkleri esbâbının istikmâli lüzumu bu günkü sevkiyâtın bilâ-vukuât icrâ edildiği maruzdur. 17 Nisan Sevkiyata Memur Mümtaz Yüzbaşı Mehmet Nuri Birinci Mürettep Fırka Kıt aâtı Harbiye Nezareti, Piyade 35 nci Alay, 1 nci Tabur (447), 17 nci Nişancı Taburu (450) Meclis-i Mebusân ve Gülhane, 34 ncü Alay 1 nci Tabur (380), 34 ncü Alay, 4 ncü Tabur (410) 278

293 Fatih, 26 ncı Alay, 2 nci Tabur (600) Eyüp İplikhane 20 nci Alay, 1 nci Tabur (398) Üsküdar, 6 ncı Nişancı Taburu (358), 18 nci Nişancı Taburu, 24 ncü Alaya 1 nci Tabur (398) bir cebel bataryası (Makriköy İtfaiye Karakolunda, Üsküdar İskelesi Karakolunda, Selimiye Kışlasında) 15 nci Topçu Alayından 6 batarya 14 ncü Topçu Alayından 3 batarya 5 adet makineli tüfenk 14 ncü Süvari Alayından mürettep bölük Sarayburnu nda, 15 nci Süvari Alayından mürettep bölük Karargâhın rükûbuna mahsus bir takım Harbiye Nezaretinden 279

294 44-2an 280

295 2an Harbiye Nezaretinde Mürettep 1 nci Fırka Kumandanlığına Fatih ve civarı karakolları teslim alındı. İkinci Orduya mensup tabur hareket etti. Emniyetin be-kemâl bulunduğu ma ruzdur. Fatih Karakolundan 36 ncı Alay 2 nci Tabur Binbaşı Hasan Liman Dairesi Vasıtasıyla; Aziziye Karakolu Kumandanı Binbaşı Abbas Hilmi Efendiye C: 16 Nisan 1325 trenlerini işgal etmeniz lâzım geleceği hakkındaki evâmiri Ayasofya ve Gülhane mıntıkası kumandanı Erkân-ı Harb Binbaşısı Ali Hikmet Beye Meclis-i Mebusân dairesine mürâcaat ediniz. Fatih Nizamiye Karakolu Kumandanı Binbaşı Hasan Efendi C: 17 Nisan, mevcut eslihânın sevki için lüzûm görülen araba miktarını tayin olunmak üzere eslihâ adedinin bildirilmesi lazımdır. Makriköy de 35 nci Alay 3 ncü Tabur Kumandanı Kolağası Asım Efendiye C: 16 Nisan, haiz-i ehemmiyet olmayan Karakolların seddi ve taburunuzla ancak fevkalâde mühim olan mahallerin taht-ı muhafazada bulundurulması, 17 Nisan 1325 gündüz, saat 2.25 Harbiye Nezaretinde Hareket Ordusu 1 nci Fırka Kumandanlığına Müsta celdir. Mensubu bulunduğum taburun iki bölüğü Galata cihetinde işgal eylediği karakolların İkinci Ordunun 3 ncü Nişancı Taburu ve İstanbul cihetinde diğer iki bölüğün işgal ettiği Unkapanı, Bahçekapı ve sair karakolların Üçüncü Ordudan diğer taburların teslim alacağı Erkân-ı Harp Kolağası Kâzım Bey ifade eylemiş; halbuki bu iki bölük tebdil edilmedikçe taburumuzun işgal edeceği Bâbıâli-Meclis-i Mebusân ve Gülhane karakollarını mevcutları kalil olan iki bölükle teslim almak mümkün olamayacağı cihetle mezkûr mevkileri her kim teslim alacak ise bir an evvel i zâmı esbâbının istikmâl buyrulması maruzdur ferman, 16 Nisan 1325 Gayet Müsta celdir 281 Binbaşı Abbas Hilmi

296 Hareket Ordusu 1 nci Fırka İstanbul Ciheti Kumandanlığına Taburla Selimiye den Makriköye geldim. Evvelce neferle beklenen Baruthane ve Zeytinburnu fabrikasının teslim alınması Makriköy kumandanlığından emr olunuyor. Ezgayr-ı perakende 220 neferi tecavüz etmeyen tabur mevcuduyla bu fevkalâde mühim olan nukatın kâmilen teslim olunamayacağı bedihi olduğundan orada kumandanlarına makine başında muntazırım, ferman, 16 Nisan nci Alay 3 ncü Tabur Kumandanı Kolağası Mehmet Saim Harbiye Nezaretinde Mürettep 1 nci Fırka Kumandanlığına Fatih ve civarı karakollarıyla Sulu Manastıra merbut mevaki de bir çok eslihâ mevcut olmakla bunların mahallerine sevki için muktezî arabaların irsâli zımnında icâp edenlere emir itâ buyrulması maruzdur. 17 Nisan 1325 Fatih Nizamiye Karakolu Kumandanı Binbaşı Hasan 282

297 44-2ao 283

298 2ao Fatih te 36 ncı Alayın 2 nci Taburu Kumandanlığına Telgraf Eyüp te 20 nci Alayın 1 nci Taburu Kumandanlığına İstanbul ciheti iki mıntıkaya ayrılmıştır. Mensup olduğunuz ikinci mıntıka Harbiye Nezareti, Fatih ve Eyüp mevakiini şâmildir. Kumandanı Binbaşı Mehmet Nâki Bey dir. Merkezi Harbiye Nezareti merbut kıtaatı 35 nci Alay 1 nci Tabur, 17 nci Nişancı Taburu, 36 ncı Alay 5 nci Tabur 20 nci Alay 1 nci Tabur mitralyöz bölükleriyle 14 ncü Süvari Alayının mürettep bölüğüdür. Kâffe-i umur ve hususât için mezkûr mıntıka kumandanlıklarına mürâcaat edilecektir. 19 Nisan 1325 Erkân-ı Harbiye Reisi Kolağası Mustafa Kemal Harbiye Nezaretinden: Mürettep 1 nci Fırka ve İstanbul Ciheti 17 nci Nişancı Taburu Kumandanlığına İstanbul ciheti iki mıntıkaya ayrılmıştır. Birinci Mıntıka: (Gülhane, Daire-i Mebusân, Bâbıâlî) kumandanı Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Ali Hikmet Bey, Merkezi Mebusân Dairesi. Bu mıntıkaya merbut kıt aât: 34 ncü Alay 1 nci Tabur, 4 ncü Tabur, 15 nci Süvari Alayı 1 nci Bölük, Umum Topçu İkinci Mıntıka: (Harbiye Nezareti, Fatih, Eyüp) Kumandanı: Binbaşı Mehmet Nâki Bey, Merkezi Harbiye Nezareti Bu mıntıkaya merbut kıt aât: 35 nci Alay 2 nci Tabur, 17 nci Nişancı Taburu, 36 ncı Alay 2 nci Tabur, 20 nci Alay 1 nci Tabur mitralyöz bölükleri 14 ncü Süvari Alayı 1 nci Bölük. Kıtaât, kâffe-i umûr ve hususat için mezkûr mıntıka kumandanlıklarına mürâcaat edecektir. Mürettep 1 nci Fırka ve İstanbul Ciheti kumandanı Ferik Birinci mıntıka kumandanlığına ve mıntıkası dahilindeki kıt aâta kumandan paşa tarafından şifahen tebliğ olunmuştur. Erkân-ı Harbiye Reisi Mustafa Kemal İkinci mıntıkadan Fatih, Eyüp kumandanlıklarına telgraf yazıldı. 18 Nisan. 284

299 44-2ap 285

300 2ap TARİH HÜLÂSASI MUAMELE TARİHİ MUAMELESİ 18 Nisan ncı Alay 2 ve 3 ncü Tabur Kudüslü firari Ali b. Selim in derdesti hakkında jurnal 18 Nisan 1325 Zabitanın şiddet-i ihtiyacına mebni Mart maaşı itâsı hakkında 34/1 takriri 16 Nisan 1325 Gekbüze civarında ahaliye taarruz eden firari askerlerin def ve tenkili hakkında 19 Nisan ncü Süvari Alayı mürettep bölüğünden beş re s hayvanın taht-ı tedavide bulunduğu hakkında 19 Nisan /1 den erzak ve yem alan kıt aatın sened-i mahsus vermeleri hakkında 19 Nisan 1325 Gekbüze civarındaki firariler hakkında telgraf 2 kıt a 20 Nisan 1325 Dersaadet te bulunan Hareket Ordusuna mensup olan kıtaâta maaş itâ olunacağı hakkında 20 Nisan 1325 Üsküdar cihetinin iki taburla idaresi hakkında 21 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi. 19 Nisan 1325 Birkaç güne kadar îtâ olunacağından bahisle mıntıkalara tamim edildi. 19 Nisan 1325 Üsküdar ciheti kumandanlığına telgraf yazıldı. 20 Nisan 1325 Hıfzı 22/23 Nisan 1325 Ait olan kıt aâta yazılmıştır. 20 Nisan 1325 Cevap yazıldı. 21 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi. 21 Nisan 1325 Hıfzı 286

301 20 Nisan 1325 Üsküdar dan gelecek taburların vaz ül-ceyşi hakkında 20 Nisan 1325 Üçüncü Ordudan gelen bazı taburların maaşları hakkında 20 Nisan 1325 Hapishane-i umuminin 1 nci Fırka tarafından teslim alınması hakkında 21 Nisan 1325 Polislerin rovelvör taşımaları hakkında, 184 Zaptiye Nezaretinden 21 Nisan 1325 Fatih te Fevzullah Efendi medresesindeki sirkat hakkında, Hareket Ordusu 21 Nisan 1325 Taburların ahz edecekleri lahm istihkakı hakkında Hareket Ordusu 21 Nisan /1 Birinci mıntıkaya iltihak ettiği hakkında, Mıntıka kumandanı 21 Nisan /1 Hayvanat nal ve mıhları hakkında, mitralyöz 4 ncü bölük yüzbaşısı 20 Nisan 1325 Ali Hikmet Bey e 20 Nisan 1325 Taburlardan talep edildi. 20 Nisan 1325 Muamelesi yapıldı. 22 Nisan 1325 Mıntıka kumandanlarına yazıldı. 21 Nisan 1325 Mıntıka kumandanlarına yazıldı. 22 Nisan 1325 Mıntıka kumandanlarına yazıldı. 21 Nisan 1325 Mazbata 25 Nisan 1325 Mâlûm kıt aâta tezkire yazıldı. 287

302 21 Nisan 1325 Bostancı civarında bir topçu zabitini emanete hıyanetinden dolayı efradın katledecekleri hakkında, İzmit Kumandanlığından 22 Nisan 1325 Efradın yerli ahali, polis ve jandarma ile temasta bulunmamaları hakkında, Hareket Ordusundan 22 Nisan 1325 Rûz-ı Hızır da efrada kuzu itâ olunacağı hakkında, Levâzımât-ı Umumiyeden 22 Nisan 1325 Teferrücgâh olan mevakide devriyelere süvari terfiki hakkında, Hareket Ordusundan 23 Nisan 1325 Fırınlardan alınacak ekmeklerin çift olarak senet mukabilinde ahzı hakkında, Hareket Ordusundan 22 Nisan 1325 Üsküdar cihetine tel yazıldı. 22 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi 22 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi. 22 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi. 24 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi 288

303 23 Nisan 1325 Erzak ve sairenin ahzı için verilecek senetlerin ay nihayetinde senedât-ı mahsus itâsı hakkında, Hareket Ordusundan 23 Nisan 1325 Hareket Ordusu kıtaatına elbise, çamaşır vesaire ita olunacağı hakkında, Hareket Ordusundan 23 Nisan 1325 Harekât-ı âhire esnasındaki şehit ve sakatlar hakkında, Hareket Ordusundan 23 Nisan /1 in mevcudunun azlığından bahisle müfreze tertip edilmemesi hakkında, Tabur kumandanlığından 24 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi 24 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi 24 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi 24 Nisan 1325 Mıntıkalara tamim edildi 289

304 44-2aq 290

305 2aq TARİH NUMRO HÜLASASI MUAMELE Sİ TARİHİ NUMROSU 24 Nisan Hareket Ordusu kıt aatının alacakları maaşlarda tevkifat icra edilmemeleri hakkında Hareket Ordusu Kumandanlı ğından, tamim edildi. 25 Nisan Nisan ---- Hareket Ordusu kıtaatının aldıkları yem çuvallarının iadesi hakkında 25 Nisan Nisan --- Hareket Ordusu çadır ihtiyaçları hakkında 26 Nisan Nisan Nisan Hareket Ordusu yaralı zabitân ve efrada hastahaneden çıkmaları için yanında itâ olunacak elbiseler hakkında --- Nizamiye Kasımpaşa anbarından îtâ olunan yem mukabilinde icâp eden senedât-ı mahsusa hakkında 26 Nisan Zeylen 26 Nisan

306 27 Nisan 30 Nisan --- Hareket Ordusu kıtaatı arasında inzibatın tamamen temini için teşebbüsât ve takayyüdatta bulunulması hakkında --- Yevmî alınmakta olan lahm tayinâtının mazbata ile ahzı hakkında Üçüncü Ordudan keza ordu kumandanlı ğından 28 Nisan Nisan

307 44-2ar 293

308 2ar Şüheda ve Mecrûhîn 36 ncı Alay 2 nci Tabur 4 ncü Bölük gönüllü neferi, Selânik vilâyetine tabi Gevgili kazasının Boğdanca karyesinden Ahmet b. İbrahim, Gönüllü, 2 Nisan 1325 Sakat Taksim Kışlası musademesinde bölüğüyle beraber bulunarak sol ayağından Mecrûh olmuş ve taht-ı tedavide bulunduğu Surp Agop Ermeni Hastahanesinde görülen lüzûm üzerine ayağı kat edilerek sakatlanmıştır. Jurnal 67, 25 Nisan 1325 Şehid, 11 Nisan nci Bölük 1 nci Manga nizamiye Adana vilâyetinin Karaisalı kazasının Yukarı Perikli karyesinden Deli Ali oğlu Mehmet b. Hasan, 1303 (Şehiden vefat), Nizamiye, 10 Haziran Taşkışla musaademesinde şehiden irtihâl-i dâr-ı beka etmiştir. Jurnal 68, 25 Nisan Mecrûh 1 nci Bölük 5 nci manga Adana vilayetinin Cebel-i Bereket sancağının Nefibahçe karyesinden Osman Hamza b. İsa 1301, Nizamiye, 10 Haziran Taşkışla musademesinde Mecrûhen, Jurnal 69, 25 Nisan Mecrûh 1 nci Bölük 5 nci Manga Drama sancağının Kavala kazasının Misvaklı karyesinden Osman b. Hasan, 1301, Nizamiye 21 Kanun-ı sani 1322 Taşkışla musademesinide Mecrûhen, Jurnal 69, 25 Nisan Şehid 2 nci Tabur, cebel topî, 11 Nisan 1325, onbaşı olup Manastır kazasının Burgaş karyesinden Şahin b. Ahmet, 1299, Nizamiye 16 Haziran 1324, 13 Mart 1323 Şehiden fevt Taşkışla musademesinde şehiden vefat 25 Nisan

309 44-2as 295

310 2as Mecrûh 2 nci Tabur cebel top 2 neferi Selânik vilayetinde Serez sancağına tabi Nevrekop kazasından, İsfarçete karyesinden Mehmet b. Hüseyin, 1304 Nizamiye, 8 Temmuz 1324 Dersaadette Taşkışla da efrâd-ı âsiye ile vukubulan musademede mecrûhen Harbiye Hastahanesi ne terkim 11 Nisan 1325 (ahvâl-i sıhhıyesi taburca meçhul olduğundan hastahaneden sual buyrula). 25 Nisan Sakat 34 ncü Alay 4 ncü Tabur 1 nci Bölük Gönüllü efradından Drama sancağına tabi Kozluköy karyesinden İbrahim Çavuş b. Mustafa, tabura duhûlü 2 Nisan 1325 Bâbıâlî caddesinde usât ile vukubulan musademede sağ kolunun kısm-ı ulyasından mecrûh olup berâ-yı tedavi Gülhane Hastahanesi nde bulunan, 24 Nisan 1325 Mecrûh Nasliç Redif Taburu efrad-ı redifesinden Kayalar kazasının Habur karyesinden Seyid Ali b. Salih Üsküdar da Büyük karakol civarında vukubulan musademede başından yaralanarak Üsküdar hastahanelerinden birine yatırıldığı taburu kumandanlığının işarına atfen Üçüncü Ordu Kumandanlığının, 26 Nisan 1325 telgrafı Şehit 35 nci Alay, 1nci Tabur 1 nci Bölük, 8 nci Manga efradından Kuşadası Redif Taburu dairesinden Aydın sancağının Söke kazasından Mandıca nahiyesinin Burunköy karyesinden Arab Mustafa b. Sait, 1303, 26 Nisan 1325 Şehit 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 2 nci Bölük, 11 nci manga onbaşısı Feylas kazasının Dolani karyesinden Nusret b. Hamid, 1300 Nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324, duhûlü 17 Şubat 1321 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vukubulan taarruz ve hücum esnasında şehiden vefat etmiştir. 29 Nisan

311 Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 3 ncü Manga Avlonya kazasının Taramaç karyesinden Salko b. Vakyan, Ağustos 1322 Taksim Kışlasına vukubulan taarruzda vefat etmiştir. 29 Nisan 1325 Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük 9 nu manga onbaşı Avlonya kazasının Zilve karyesinden Celal b. Zeynel, 1299 Nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324, Duhûlü 10 Mart Taksim Kışlasına taarruz ederken şehit olmuştur. 29 Nisan

312 44-2asa 298

313 2asa Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük, 10 ncu Manga onbaşısı Yanya vilayetine merbut Filas kazasının Şalı karyesinden Naim b. Süleyman, 1296 Nasbı 1 Teşrini evvel 1324, duhûlü 16 Mart 1321 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vukubulan taarruz ve hücum esnasında şehiden vefat etmiştir. 29 Nisan 1325 Şehid 24 ncü Alay, 6 ncı Tabur, 4 ncü Bölük, 9 ncu Manga Üsküp ün Kumanova kazasından Ramiz b. Halil 1303 Duhûlü 25 Ağustos 1324 Nisan ın 11 nci günü Taksim Kışlasına vukubulan taarruz ve hücum esnasında şehiden vefat etmiştir. Şehit 24 ncü Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük 9 ncu Manga Grebene kazasının Bayraklı karyesinden Recep b. Yakup, 1303 Duhûlü 28 Mart 1324 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vukubulan taarruz ve hücum esnasında şehiden vefat etmiştir. Şehit 24 ncü Alay, 1 nci Tabur 4 ncü Bölük, 6 ncı Manga İzmir vilâyetinin Menemen kazasının Bakıç karyesinden Ahmet b. Osman Duhûlü 23 Mart 1324 Nisanın 11 nci günü Taksim kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında şehiden vefat etmiştir. Mecrûh 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 2 nci Bölük, 2 nci Manga Gilan kazasının Lokovik karyesinden Ramazan b. Murtaza Duhûlü 1 Mayıs 1321 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vukubulan taarruz ve hücum esnasında mecrûh olmuştur. 299

314 Mecrûh 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 3 ncü Bölük, 1 nci Manga Gümüşhane sancağının Denizli karyesinden Mehmet b. İbrahim Duhûlü 18 Mart 1322, nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında mecrûh olmuştur. Mecrûh 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 3 ncü Bölük 10 ncu Manga onbaşısı Bayburt sancağının Hart nahiyesinin Gerze-i Ulya karyesinden Süleyman b. Ali Duhûlü 6 Nisan 1321, nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında mecrûh olmuştur. Mecrûh 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 3 ncü Bölük, 8 nci Manga Prizren sancağının Kalkandelen kazasının Selviyan karyesinden Haydar b. Behlül, 1301 Nasbı 5 Haziran 1323 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında mecrûh olmuştur. 300

315 44-2at 301

316 2at Mecrûh 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Bölük, 3 ncü Manga onbaşısı Sinop sancağının Çarşamba nahiyesinden Mehmet b. Ali, 1297 Duhûlü 20 Mart 1321, nasbı 1 Teşrin-i evvel 1324 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında Mecrûh olmuştur. Mecrûh 24 ncü Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Bölük, 3 ncü Manga Kayalar kazasının Langa karyesinden Şükrü b. Hasan 1304 Duhûlü 7 Temmuz 1324 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında Mecrûh olmuştur. Mecrûh 24 ncü alay, 1 nci Tabur 4 ncü Bölük 12 nci Manga Kayalar kazasının Langa karyesinden Ali b. Abdullah, 1299 Duhûlü 1 Teşrin-i evvel 1323 Nisanın 11 nci günü Taksim Kışlasına vuku bulan taarruz ve hücum esnasında mecrûh olmuştur. 24 ncü Alay 1 nci Tabur şehit ve Mecrûhîn neferen 15 dir, Mecrûhen şehit 15 nci Süvari Alayı 3 ncü Süvari Bölüğü 29 Nisan 1325 Vodina kasabasının Mustafa Bey Mahallesi nden Rüstem b. Mahmut Üçüncü Ordu 15 nci Seyyar Topçu Alayı Şehit 1 nci Bölük emini Mehmet Ali b. Hacı Abdullatif, İzmir. Mecrûh 1 nci Bölük, Hasan b. Mehmet, Ödemiş, 19 Nisan 1325 Mecrûh 1 nci Bölük Onbaşı Ali b. Mehmet, Manisa, 19 Nisan

317 44-2ata 303

318 2ata 15 nci Seyyar Topçu Alayı Mecrûh 1 nci Bölük Nuri b. Osman, Aydın 13 Nisan 1325 Mecrûh 1 nci Bölük Salih b. İsmail, Serez, 19 Nisan 1325 Mecrûh 1 nci Bölük Davut b. Hurşit, Serez, 19 Nisan 1325 Mecrûh 1 nci Bölük Mehmet b. İsmail, Nablus, 19 Nisan 1325 Mecrûh 1 nci Bölük onbaşı Mehmet b. Mehmet Emin, İzmir, 19 Nisan 1325 Mecrûh 1 nci Bölük Nişancı Onbaşı Hasan b. Halil, Sivas, 19 Nisan, Mecrûh 1 nci Bölük Ali b. Mustafa, Menlik, 19 Nisan Mecrûh, 1 nci Bölük, Abdurrahman b. İbrahim, Manisa, 19 Nisan Mecrûh Mülâzım-ı evvel Abdullah Bey, 19 Nisan 1325 Mecrûh Marangoz Tevfik Usta, 19 Nisan Şehiden vefat Üçüncü Süvari Fırkası Erkân-ı Harbiye Reisi Erkân-ı Harp Binbaşısı Muhtar Bey, 11 Nisan 1325 Yüzbaşı Osman Efendi, 19 Nisan

319 44-2au 305

320 2au Redif 47 nci Alayı, 1 nci Tabur, Serez Serez in Osmaniye Mahallesi nden Recep b. Sofyalı Latif, 1298 Şehit Gönüllü, Serez un Hacı Ali Mahallesi nden Ahmet b. Mustafa Şehit - Onbaşı Serez un Ayşe Hatun Mahallesi nden Abdurrahman b. Salih Şehit - Gönüllü, Serez un Hacı Ali Mahallesi nden Şaban b. Ahmet Mecrûh - Hane, 50/1 Serez un Hacı Mahallesi nden Osman b. Mustafa, 1286 Mecrûh - Hane, 28/1 Serez un Osmaniye Mahallesi nden Ferid b. Doğmiçeli Ali, 1292 Mecrûh - Hane, 27/1 Gönüllü Serez un Osmaniye Mahallesi nden Kadri b. Prizrenli Ahmet, 1293 Mecrûh - Hane Gönüllü Arabacı Mahallesi nden Hasan b. Durak Mecrûh -Hane Muhacir Mahallesi nden Mehmet b. Rüstem Mecrûh 306

321 44-2aua 307

322 2aua Mecrûh Hane Serez un Kamaniçe Mahallesi nden Salih b. Zeynel Mecrûh Hane Bayraklı Cuma karyesinden Halil b. Hacı Ali Mecrûh Hane Fevaidiye Mahallesi nden Musa b. Elmas Mecrûh Hane Serez un Dilli karyesinden Abdullah b. İsmail Mecrûh Hane Serez un Arabacı Mahallesi nden Ali b. Mehmet Şehit (İplikhane Karakolu musademesinde mücerret ve pederi üç erkek ve bir kız kardeşi vardır.) Redif neferi Hane, 25/3 Kavala kazasının Korucu karyesinden Kuyumcu oğlu Hüseyin b. Mustafa 1289, şehiden vefat. Sakat (Merkum Dersaadet e giderken Çatalca istasyonunda ayağını tren ezerek Edirne Hastahanesine gönderilmiş ve orada ayağı kesilerek sakat olmuştur.) Redif neferi Hane, 47/1 Kavala kazasının Rikoş karyesi Seki Mahallesi nden Kasap Hasan ın Salih b. Şevki Hüseyin 308

323 1289 Mecrûh (İplikhane musademesinde Mecrûh olmuş ise de cerihası geçmiştir.) Redif Boru Çavuşu Hane, 37/1 Kavala kazasının Ortadere karyesinden Mustafa b. Hüseyin 1289 Şehit (Merkum İplikhane ve Yıldız taraflarında vatanperverâne hidmet-i fevkalâdesi görülmüş ve muahharen Gümüşsuyu Hastahanesinden vefat etmiştir, ailesi mevcut olduğu) Redif neferi Hane, 25/2 Paravişte kazasının Koçkar karyesinden Mehmet b. Hasan 1298 Mecrûh Manastır Millî Taburundan Manastır ın Kazak karyesinden Hüseyin b. Yusuf 309

324 44-2av 310

325 2av Tahminen şehit (Bank-ı Osmanî karakolunda verilen (sigaradan?) teslim edilip Gülhane Hastahanesinde vefat ettiği, müteveffanın haremiyle üç nefer sabi i olduğu) Drama Redif Taburunudan Hacı Şevket b. Ahmet Şehit Üsküdar da şehit olmuştur (Validesiyle biraderi Hüsnü mevcut olduğu) 42 nci Redif Alayı, 1 nci Tabur Hane Selânik kasabasının Kazaz Hacı Mahallesi nden Mustafa Kamil b. Temur Ali 1304 Maktul Maktul olmuştur. (Üsküdar da şehit olmuştur?) (Validesiyle bakire bir hemşiresi vardır) Gönüllü Tikveş kazasının Perezdova karyesinden Hristotire Mecrûh Sağ kolu kesilecektir. (Validesiyle bir biraderi vardır) Gönüllü Iskarapa kazasının Vejeja karyesinden Rıza b. Kâzım Mecrûh Üzerinde taşımakta olduğu rovelvörden kazaen ordugâhta yaralanmıştır. 6 ncı Nişancı Taburu 4 ncü Bölük, 5 nci manga Mahir b. Süleyman Beypazarı Duhûlü 23 Ağustos 1323 Mecrûh 311

326 Üzerinde taşımakta olduğu rovelvörden kazaen ordugâhta yaralanmıştır. 6 ncı Nişancı Taburu 4 ncü Nişancı Bölüğü borazan neferi Ahmet b. Hüseyin Diyarbekir Duhûlü 10 Mayıs 1322 Şehit Taşkışla Taksim musademesinde şehit, 11 Nisan nci Alay 1 nci Tabur 4 ncü Bölük Mülâzım-ı sânî Niğde sancağında Yeniköy karyesinden Bekir Efendi b. Mehmet Efendi Salih Duhûlü 10 Teşrin-i evvel 1311, nasbı 10 Kânûn-ı evvel 1319 Şehiden vefat Şehit Taşkışla Taksim musademesinde şehit Hane 1 nci Bölük, 1 nci Manga Manastır sancağının Resne nahiyesinin Salis Mahallesi nden Paşa b Duhûlü 10 Şubat

327 44-2ava 313

328 2ava Şühedâ Taşkışla ve Taksim Musademesinde Şehit : Taşkışla ve Taksim Musademesinde 20 nci Alay 1 nci Tabur 1 nci Bölük 1 nci Manga Gostivar kazasının Dut karyesinden Abdülvahit b. Mehmet Sene 1302 Duhûlü : 18 Temmuz 1323 Şehit : Taşkışla ve Taksim Musademesinde 1 nci Bölük 3 ncü Manga Hane Tikveş kazasının Salkova karyesinden Hasan b. Şakir, sene 1303 Duhûlü : 24 Mart 1324 Şehit : Taşkışla ve Taksim Musademesinde 1 nci Bölük, 3 ncü Manga Üsküp Sancağının Para karyesinden Şehabettin b. Bayram Duhûlü : 8 Mart 1325 Şehit : 1 nci Bölük, 3 ncü Manga Hane Menteşe sancağının, Köyceğiz kazasının Elçek karyesinden Koca Ömer oğlu Ömer b. Mehmet /4 ncü Bölük Ramazan b. Abdülbaki Kırçova, / 4 ncü Bölük 314

329 Ethem b. Bahtiyar Kalkandelen, 1302 Şehit 15/4 ncü Bölük Mehmet b. Hüseyin Refahiye, / 1 nci Bölük Akova kazasının Merdek karyesinden Beşir b. Eyüp, / 4 ncü Bölük İsmail b. Mehmet Menemen, ncü Bölük Çavuşu Mehmet b. Ali Refahiye, /1 nci Bölük Yunus b. Emin Kalkandelen, /1 nci Bölük Sait b. Abdurrahim Kozana, /4 ncü Bölük Bekir b.bekir Samsun, /4 ncü Bölük Yusuf b. İdris Üsküp, 1303 Şüheda : 19 Mecrûh : 18 İadeyi afiyet :

330 44-2ax 316

331 2ax 20 nci Alay, 1 nci Tabur Mecrûhiyeti 1 nci Bölük çavuşu, Sait b.ismail, Yenihan, /1 nci Bölük, Abdullah b. İbrahim, Pirlepe, /1 nci Bölük, Hasan b. Hacı Mehmet, Sivas, /1 nci Bölük, Hasan b.musa, Manastır, /1 nci Bölük, Şakir b.nasuhi, Kalkandelen, /1 nci Bölük, İbrahim b. Yako, Ankara, /1 nci Bölük, Mustafa b. Zekeriya, Balıkesir, /1 nci Bölük, Muhittin b. Latif, Refahiye, /1 nci Bölük, Şaban b.yusuf, Samsun, Çarşamba, /1 nci Bölük, Feyzullah b. Maksut, Gostivar, /1 nci Bölük, İsmail b. Hakkı, Aydın, /3 ncü Bölük, Hüseyin b. Ahmet, Divrik, /3 ncü Bölük, Yahya b. Mustafa, Bandırma, ncü Bölük, Mülâzım-ı sânî, Selânik vilâyetine tabi Eğribucak karyesinden ashab-ı alâkadan Rıza Ağanın mahdumu İbrahim Lütfi Efendi b. Rıza, 1303, Duhûlü 1 Kanunu evvel 1321, nasbı 21 Eylül /4 ncü Bölük, Hayri b.izzet, Sivas, /4 ncü Bölük, Arif b.şükrü, Samsun, /4 ncü Bölük, Mustafa b. Ahmet, Filorina, /1 Mecrûhan hastahaneye yatırılıp iade-i âfiyet etmekle Taburda mevcut olan; 1 nci Bölük emiri Abbas b. Mahmut, sivas, Kangal /1 nci Bölük, Osman b. Mehmet, Bandırma, /1 nci Bölük, Bektaş b. Hüseyin, Gostivar, /1 nci Bölük Onbaşı (Fazlı) Haşim b. Mehmet, Turgutlu, /3 ncü Bölük, İsmail b.cabir, Gostivar, /4 ncü Bölük, Mehmet, b.halil, Sivas, /4 ncü Bölük, Onbaşı, Rıza b.abidin, Filorina, /4 ncü Bölük, Basri b.bekir, Kırçova, /4 ncü Bölük, Süleyman b.ahmet, Üsküp, /4 ncü Bölük, Abidin b. Aziz, Florina,

332 44-2axa 318

333 2axa 18 nci Nişancı Taburu mecrûh ve şühedâsı Mecrûh, 18 nci Nişancı Taburu, 2 nci Bölük, Ömer b. Sadık, Ulferiye(?) Mecrûh, 3/3 ncü Bölük, Ali b. Mehmet, Ankara Şehiden vefat, 2 nci Gönüllü Selânik Bölüğü, Rufaî dervişlerinden Derviş Hüsnü, 11 Nisan Şehiden vefat, 2 nci Gönülü Selânik Bölüğü, Sayaste oğlu Hasan, 11 Nisan Şehiden vefat, 2 nci Gönüllü Selânik Bölüğü, Mehmet b. Hüseyin, Girit, 11 Nisan Mecrûh, 2 nci Gönüllü Bölüğünden Gümrük memurlarından Süleyman Efendi, Dersaadet Şehiden vefat, 4/2 nci Bölük, Osman b. Mehmet, Karahisar, 11 Nisan Mecrûh, 4/2 nci Bölük, Halil b. İbrahim, Alaşehir Şehiden vefat, Gönüllü 4 ncü Bölük, Maksut b. Ali, İlbasan, 11 Nisan Şehiden vefat, Gönüllü 4 ncü Bölük, Rıza b. Mahmut, İlbasan, 11 Nisan - Gülhane hastahanesinin 65 numaralı, 11 Mayıs 1325, yedi nefer Tokmaktepe de Yavedûd civarındaki kabristanda defin edildiği, - Gümüşsuyu Hastahanesinin, 11 Mayıs 1325, 1 Zabit Etfal Hastahanesine nakledildiği - Etfal Hastahanesi, 10 Mayıs 1325, 2 zabit, 42 nefer, Hürriyet-i Ebediye tepesine defnedilmiştir. Manastır Birinci Millî Taburu şühedâ ve mecrûhîni şehiden vefat Dersaadet te tabura iltihak eden Süvari Mülâzımı Siyahi Nazmi Efendi, Kabataş Karakolu civarındaki müsademe de şehit olmuştur. Kolundan mecrûh olmuştur. Tabur Eczacısı Manastır Obüs Topçu Alayı eczacılarından Zekeriya Efendi. Manastır ın Karani karyesinden Hüseyin b. Yusuf, elyevm İstanbul da hastahanededir. Sakat kalacağı söyleniyor. Mecrûh, Manastır ın Karani karyesinden Demir Mustafa, Mecrûh, Manastır ın Karani karyesinden Zikir b. İsa Mecrûh, Resne tabur katibi İsmail Efendi b. Selim 319

334 44-2ay 320

335 2 ay MÜRETTEP FIRKA KUVVE-İ UMUMİYESİ MEVCUDU MÜHİMMAT VE LEVAZIMAT Zabit Silâhendaz Yekûn Hayvanat Yekûn Alay No Tabur No Kumandanın rütbe ve ismi Mekkâri Koşum Binek Cephane sandık Erzak yevmiye Çadır adedi Mülâhiyat 34 Cebel 4 Bnb.Süleyman Efendi 2 Kolağası Recep Efendi Yevmiye Nisan Yevmiye Nisan nci Süvari Mürettep Bölük Yzb.Vekili Akif Efendi Nisan Bnb. Galip Bey Nisan Nişancı 3 Kolağası Mehmet Saim Efendi 17 Bnb. Şevki Efendi Nisan Nisan

336 7 nci süvari - Kaymakam Hakkı Bey Nisan 1325 Nişancı 18 Bnb. Âsım Bey Nisan 1325 Nişancı 6 Mümtaz Kolağası Efendi Âdil Nisan Bnb. Hasan Askerî Efendi Nisan ncü Seyyar 1 Vekil Mustafa Arif Yzb mermi Nisan nci Seyyar Topçu Kaymakam Mustafa İzzet mermi Nisan ncü Mitralyöz Serez Yzb. Hüsnü Efendi Selânik Yzb. Ahmet Efendi

337 44-2az 323

338 2az Bu sayfada boş bir çizelge vardır. 324

339 44-2aza 325

340 2aza 17 Nisan 1325 [30 Nisan 1909] Cuma Fırkanın kuvve-i umumiye ve diplikasyonlu hali Mıntıka kumandanı Birinci Mıntıka: Kumandanı Erkân-ı Harp Binbaşısı Ali Hikmet Bey Kıt a Numarası : 3 ncü Ordu, 34 ncü Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Tabur 14 ncü Süvari Alayı, 1 nci Bölük 3 ncü Ordu Topçu Alayı Kıt a merkezi : Bâbıâlî, Gülhane Kışlası, Sarayiçi (Gülhane Sarayiçi) Kıt a kumandanının ismi : Binbaşı Abbas Efendi, Binbaşı Süleyman Bey, Mirliva Sohban Paşa 161 Zabitin mevcudu :24, 22-4=18, 35+10=45 Silâhendâz mevcudu : 352, 298, 467 İşgâl ettiği karakollar ve Bölük numaraları ve karakol mevcudu. Meclis-i Mebusân 87, Bahçekapı 49, Sevkiyat 39, Bâbıâlî Karakolu Bâbıâli dahilinde 15 Gülhane Kışlası 136, Davutpaşa kışlası 72, Kadırga karakolu 10, Topkapı Sarayı 80 Cephane, sandık 100 adet Hayvanat 46, Gülhane Kışlası 49, Sarayburnu 466 Mülâhazât : Tebligat ve gayrâtı yoktur. Mıntıka Kumandanı : Makriköy ciheti kumandanı Piyade Kolağası Saim Efendi Kıt a Numarası : 3 ncü Ordu 35 nci Alay, 3 cü Tabur, Kıt a merkezi Makriköy Zabit mevcudu : 18, silâhendâz : 342 İşgâl ettiği karakollar, adı, karakol kumandanı, mevcudu Birinci Daire Karakolu Yüzbaşı Ömer Efendi, 56 kişi Kapı Karakolu Hasan Çavuş, 17 kişi Demirkapı Karakolu, Mülâzım-ı evvel Yakup Efendi, 19 kişi Tepebaşı Karakolu, Abdi Çavuş, 16 kişi 326

341 Dolaplı Karakolu Mülâzım Muammer Efendi, 12 kişi Yeni Mahzen karakolu, Mehmet Çavuş, 12 kişi Kuleli Karakolu, Bekir Çavuş, 13 kişi Zeytinburnu Karakolu, Yüzbaşı Şakir Efendi, 64 kişi Baruthane Karakolu, Yüzbaşı Şefik Efendi, 70 kişi Fişenkhane, Rıfat Çavuş, 20 kişi Hayvanat: 62, Mülahazat: zayiat yoktur. Üsküdar Ciheti Kumandanı: Erkân-ı Harbiye Miralayı Hasan İzzet Bey 6 ncı Nişancı Taburu Kadıköy Kumandanı Mümtaz Kolağası Adil Bey Zabit 16, silâhendaz 383 Moda Karakolu 27 kişi, Kadıköy 62, Haydarpaşa 84, Haydarpaşa Hastanesi 12 Mekteb-i Tıbbıye 73, Küçük Çamlıca 19, İbrahim Ağa Çayırı 57 Kurbağalı Dere 18, Maltepe 13, İtfaiye nci Nişancı Taburu: Üsküdar iskelesi Binbaşı Asım Bey Zabit : 13, silâhendaz 232 Kuleli Mektebinde 27 Beylerbeyi Karakolunda 27 Beylerbeyi Kışlasında 38 Nakkaş Karakolunda 31 Kuzguncuk ta 9 Paşa Limanı 15 Büyük Üsküdâr 24 İskele 37 Şemsi Paşa 21 Hayvanat

342 44-2ba 328

343 2ba Cetveldir. İkinci Mıntıka : Kumandanı Piyade Binbaşı Mehmet Nâki Bey 17 nci Nişancı Taburu, Harbiye Nezareti Binbaşı Şevki Efendi, 19 zabit, 410 silâhendaz 3 ncü Ordu, 35 nci Alay, 1 nci Tabur, Harbiye Nezareti, Binbaşı Galip Bey, 21 zabit 378 silâhendar 2 nci Ordu, 36 ncı Alay, 2 nci Tabur, Fatih, Bnb. Hasan Askerî Bey, 19 zabit, 415 silâhendâz 20 nci Alay, 1 nci Tabur, Unkapanı, Erkân-ı Harp Kolağası Cemil Bey, silâhendâz, nci Süvari Alayı, 1 nci Bl. Vezneciler, Yüzbaşı Âkif Efendi, 5 zabit, 96 nefer silâhendâz Mitralyöz Bölüğü. Fener, Yüzbaşı Ahmet Efendi 6 zabit, 92 silâhendaz 14 ncü Alayı Mürettep Bölüğü, Sarayiçi (Gülhane) 8 zabit, 133 silâhendâz Karakollar Vefa : 20 nefer, Vezneciler 40, Sâlisiye 20, Misafirhane-i Askerîye 80, Harbiye Nezareti Tahtakapısı 80 nefer Fatih: 166, Şehzade:11, Çarşamba 22, Hırka-i Şerif 87, Yenibahçe 18, Sulumanastır 75, Yedikule 15, Samatya 21 Unkapanı 59, Soyakapı 10, Un fabrikası 10, İplikhane 167, Karaağaç 20, Gümüşhane 20, Rami 53 3 ncü Ordu 24 ncü Alay 1 nci Tabur Selimiye Kışlası 16 zabit, 412 silâhendâz 2 nci Ordu 7 nci Süvari Alayı Selimiye Kışlası, 29 zabit, 155 silâhandaz 3 ncü Ordu Cebel Topçu 2 nci Batarya Selimiye Kışlası, 2 zabit, 73 silâhandaz 3 ncü Ordu 15 Seyyar Topçu Alayı ve Misafir 2 nci Tabur 3 ncü Cebel Sarayiçi (Gülhane) Kaymakam Mustafa İzzet Efendi 45+2=47, =512 3 ncü Ordu 14 ncü Seyyar Topçu Alayı, 1 nci Tabur komutanı namına ve Mülâzım-ı evvel Mehmet Fuat Sarayiçi 237 silâhendâz Göksu Karakolu 52 nefer, Çubuklu 10 Beykoz 25, Hikmet Karakolu 15, Ada 70, Şişli Mevkii 22, Kumandan Paşa maiyeti 7, Rami Kışla 2, Hadımköyü nde kalmış 1 329

344 44-2baa 330

345 2baa Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Fırka Mıntıkası karakol kumandanlarıyla mevcut devriyelerini müş ir cetveldir. 20 Nisan ncü Alay 1 nci Tabur Mebusân dairesi karakolu 87 silâhendâz (Bâbıâlî) Bahçekapı dairesi karakolu 49 silâhendâz Şevkiyat dairesi karakolu Bâbıâlî dairesi karakolu 39 silâhendâz 176 silâhendâz 34 ncü Alay 4 ncü Tabur Gülhane dairesi karakolu 136 silâhendâz (Gülhane) Topkapı Sarayı dairesi karakolu Yüzbaşı Şevki Efendi : 80 Kadırga dairesi karakolu 1 zabit + 10 kişi Davut Paşa dairesi karakolu Yzb. Mehmet Efendi, 3 zabît, 72 kişi 14 ncü süvari Bölüğü, Sarayiçi 17 nci Nişancı Taburu Harbiye Nezaretinde müctemîdir. 35 nci Alay 1 nci Tabur Vefa Karakolu 20 silâhendâz Vezneciler Karakolu 40 silâhendâz Maliye İdaresi Karakolu 20 silâhendâz Misafirhane Karakolu 80 silâhendâz Harbiye Nezareti Tahtakapısı 80 silâhendâz 36 ncı Alay 2 nci Tabur Fatih Karakolu 166 silâhendâz Şehzadebaşı Karakolu 11 silâhendâz Çarşamba Karakolu 22 silâhendâz Hırka-i Şerif Karakolu 87 silâhendâz Yenibahçe Karakolu 18 silâhendâz Sulu Manastır Karakolu 75 silâhendâz Yedikule Karakolu 15 silâhendâz 331

346 Samatya Karakolu 20 nci Alay 1 nci Tabur (Unkapanı) Unkapanı Karakolu Ayakapı Karakolu Un Fabrikası Karakolu İplikhane Karakolu Karaağaç Karakolu Rami Karakolu 21 silâhendâz 59 silâhendâz 10 silâhendâz 10 silâhendâz 167 silâhendâz 20 silâhendâz 80 silâhendâz 332

347 44-2bb 333

348 2bb Alay numarası, Tabur numarası, Karakolların ismi, Karakol komutanı ve isim ve rütbesi mevcudu 6 ncı Nişancı Taburu (Üsküdar ciheti) Moda Karakolu 27 silâhendâz Kadıköy Kadıköy Karakolu 62 silâhendâz İtfaiye Karakolu Haydarpaşa Karakolu Haydarpaşa Hastahanesi Karakolu Haydarpaşa Tıbbıye Karakolu Mekteb-i Tıbbıye Karakolu Kurbağalıdere Karakolu Maltepe Karakolu 35 nci Alay 3 ncü Tabur (Makriköy) 16 silâhendâz 84 silâhendâz 12 silâhendâz 73 silâhendâz 18 silâhendâz 18 silâhendâz 13 silâhendâz 1 nci Daire Karakolu 1 nci Bölük Yüzbaşısı Ömer Efendi 56 silahendâz Kapu Karakolu Hasan Çavuş 17 silâhendâz Demirkapı Karakolu Mülâzım-ı evvel Yakup Efendi 19 silâhendâz Tepebaşı Karakolu Abdi Çavuş 16 silâhendâz Dolaplı Karakolu Mülâzım-ı sâni Muammer Efend 12 silâhendâz Yeni Mahzen Karakolu Mehmet Çavuş 12 silâhendâz Kuleli Karakolu Bekir Çavuş 12 silâhendâz Zeytinburnu Karakolu 2 nci Bölük Yüzbaşısı Selim Efendi 64 silâhendâz Baruthane Karakolu 4 ncü Bölük Yüzbaşısı Şefik Efendi 70 silâhendâz Fişekhane Karakolu Rıfat Çavuş 20 silâhendâz Kuleli Mektebi Karakolu - 27 silâhendâz Üsküdar da 27 silâhendâz Koşuyolunda Validebağı yanında çadırlı ordugâh teüssüs etti Nisan 325 [10 Mayıs 1909]

349 18 nci Nişancı Taburu Kuleli Karakolu 27 silâhendâz Beylerbeyi İskelesi Karakolu 38 silâhendâz Nakkaş Karakolu 31 silâhendâz Kuzguncuk Karakolu 9 silâhendâz Paşalimanı Karakolu 15 silâhendâz Büyük Karakolu 24 silâhendâz İskele Karakolu 37 silâhendâz Şemsi Paşa Karakolu 21 silâhendâz Göksu Karakolu 52 silâhendâz Çubuklu Karakolu 10 silâhendâz Beykoz Karakolu 25 silâhendâz Beykoz Hükümet Karakolu 15 silâhendâz Ada Karakolu 70 silâhendâz Şişli Karakolu 22 silâhendâz Kumandan Paşa maiyeti 7 silâhendâz 335

350 44-2bba 336

351 2bba Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Fırkaya mensup kıtaatın münhalâtını havi cetveldir. evvel 20 nci Alay, 1 nci Tabur, 4 ncü Bölük, 1 mülâzım-ı sâni 35 nci Alay, 1 nci Tabur, 1 kolağası, 1 ve 3 ncü Bölükte bir mülâzım-ı 17 nci Nişancı Taburu, 1 nci Bölük, 1 cerrah, 2 nci Bölükte 1 mülâzım-ı sâni, 4 ncü Bölük, 1 mülâzım-ı evvel sâni 36 ncı Alay, 2.Tabur, 1 kolağası, 1 tabip, 1 nci Bölükte: 1 mülâzım-ı 2 nci Bölükte 1 Mülâzım-ı evvel 3 ncü Bölükte 1 mülâzım-ı sâni 35 ncı Alay, 3 Tabur, 1 cerrah, 1 kolağası, 2 Mülâzım-ı sâni Cebel Demirhisar 2 nci Topçu Alayı, 1 tabip, 1 cerrah, 1 baytar, 1 kâtip, 1 mülâzım-ı evvel, 4 mülâzım-ı sâni 34 ncü alay 4 ncü Tabur 14 ncü Topçu Alayı, 1 nci Tabur 4 kolağası, 2 mülâzım-ı evvel, 1 mülâzım-ı sâni 337

352 44-2bc 338

353 2bc Mürettep Fırka: Kıt aâtın ihtiyacına mukabil Dersaadet Levâzım İdâresi nden verilip Fırkadan tasdik edilen 3 ncü Ordu kıt aâtının takımları muhteviyatının kaydıdır. 4 ncü Mitralyöz Bölüğü : 3 ncü Kıta (20/21/22) 4 Mayıs 1325 tasdik tarihi aynı Bakraç 6, tavla serpuşu 70, tavla elbisesi 70, eğer 6, hela çadırı 2, başka tüfenge mahsus kuru 20 adet 24 ncü Alay 4 ncü Tabur; 4 Mayıs 325 Bakraç 30, küçük kazan 8, saplı 4, kevgir 2, tava 4, hasım tezkiresi 8 7 nci Süvari Alayı, 11 Mayıs kalbur, urgan 60, koşum nci Alay 3 ncü Tabur, 16 kıt a, 7 Mayıs eğer takımı, 6 tavla elbisesi ve seki, 2 eğer baltron, nöbetçi koşumu 12 adet 339

354 44-2 bd 340

355 2bd Hareket Ordusu : Mürettep Birinci Fırkaya mensup kıt aâtın telefât ve zayiâtını müş ir cetveldir. Birinci Mıntıka : 34/1 Taksim civarında musademe etmemiştir. Muhtar Bey şehit 34/4 Dersaadet Askerî kulûbünde musademe etmiştir. 1 Mecrûh, 2137 mermi harcamış, 1 tüfek ve 1 kasatura zayi olmuş. Süvari 14/1; 91 adet mermi harcamış 1 tüfek, 1 kılıç ve 1 hayvan zayi 15 nci Topçu Alayı; 1 zabit, 10 efrad yaralanmıştır İkinci Mıntıka : 17 nci Nişancı Taburu musademe etmemiştir. Zayiatı yoktur. 18 Nisan 35/1 Maltepe ve Fındıklı da musademe etmiştir. 1 efrad şehid, 2130 mermi zayi, 2 kasatura kayıptır. 18 Nisan /2; 1 efrad şehid, 3 efrad yaralı, 7708 mermi zayi, 8 tüfek, 6 kasatura, 1 hayvan zâyi edilmiştir. 19 Nisan 20/1 Topçu ve Taşkışla ya karşı Taksim bahçesi civarında; 1 zabit, 13 efrad şehit, 1 zabit, 33 efrad Mecrûh, 56 tüfek, 4 hayvan zayi olmıştur. Eslihâ Maçka Kışlasına teslim edilmiştir. 18 Nisan 1/1 Redif ; 1 efrad şehid, 1 efrad yaralı Mitralyöz Bölüğü; Tophane de musademe edilmiştir. 934 mermi harcamıştır. Zayiatı yoktur. 22 Nisan Makriköy ciheti 35/1 musademe etmemiştir. Zayiâtı yoktur. Üsküdar ciheti 24/1; 7 nefer şehit, 8 nefer yaralı, 2 hayvan zâyi 18 nci Nişancı Taburu, Taşkışla civarında musademe etmiştir. 4 nefer şehit, 5 nefer mecrûh 6 ncı Nişancı Taburu; 3 hayvan zâyi etmiştir. 7 nci Süvari Alayı; Taksim de musâdeme etmiştir. 1 nefer şehit, 4 hayvan zâyi 2 nci Cebel Bataryası; 1 nefer şehit, 1 nefer yaralı, 3 hayvan mecrûh, Toplam : 29 nefer şehit, 65 nefer mecrûhtur. 341

356 44-2be 342

357 2be Hareket Ordusu: Mürettep Birinci Fırka Kıt aatının şühedâ ve mecrûhîniyle sarfiyat ve zayiatını müş ir mevzu cetvelidir. 34/4 Mecrûh: nefer:1; 1 nci Bölük gönüllülerinden Drama Sancağının Kozlu köyü karyesinden İbrahim Çavuş b. Mustafa, Sağ kolu kısm-ı ulyasından hafifçe yaralanmış ve berâ-yı tedâvi Gülhane Hastahanesine yatırılmıştır. 18 Nisan 325 (Bâbıâli müsademesinde Askerî Kulûbü civarı) Zâyiat : nolu kasatura : Kazaen denize düşmüştür nolu kasatura : Balçıken tüfek ağzına mahsus kısmı şikest olmuştur. Esnâ-yı müsâdemede Sarfiyatı cephane Aded : 13 Paket : 144 = 2173 adet 15 nci Alay, 1 nci Bölük Musademede Mecrûhen İtfaiye Hastahanesinde taht-ı tedâvideki 15 nci Süvari Alayı, 3 ncü Bölük, 2 nci Manga Rüstem b. Mehmet 343

358 44-2bea 344

359 2bea Hareket Ordusu : Müretep Birinci Fırka Kıt atının İstanbul dan hareket cetveli Mevcudu Hareket İskelesi Hareket Tarihi Zaman-ı Hareket Sûret-i Sevki Drama Redif Taburu 800 Makriköy 17 Nisan Gündüz 5:00 Şimendiferle Serez Redif Taburu 1050 Makriköy 17 Nisan Gündüz 8:00 Şimendiferle Köprülü Redif Gönüllü 36/2 den 950 Makriköy 17 Nisan Gündüz 8:00 Bahren Hecin vapuru ile Kavala Redif Taburu 836 Makriköy 17/18 Nisan Gece 12:30 Selânik vapuru ile Redif Selânik Redif Manastır Ohri Millî Taburları 2880 Makriköy 17/18 Nisan Makriköy 17/18 Nisan Nasliç Redif 750 Makriköy 17/18 Nisan Gece 01:30 Gece 01:30 Gece 04:00 Bezm-i Âlem Vapuruyla Bezm-i Alem Vapuruyla Taşoz Vapuruyla Sevkiyata memur Mümtaz Yüzbaşı Nuri Bey in telgrafı üzerine kayd edildi. 345

360 44-2bf 346

361 2bf Ordu Emri Hadımköy Karargâhından Numro : 1 6/7 Nisan 1325 [19-20 Nisan 1909] 1. Melfûf beyannâme meâl-i münderecâtı cüzitâm kumandanları tarafından cüzitâmlar müctemi oldukları halde bilcümle efrad gayet açık ve münasip bir lisan ile anlaşılacaktır. 2. Efradın temin-i inzibatında ve kendilerini buraya sevk eden fikr-i ulviyi taglit edebilecek her türlü temaslardan vikayeleri esbab ve tedabirinin ittihazından en son gayret ve hamiyetlerinin ibrazı lüzûmu bilcümle rütbe ashâbına tekiden tebliğ edilecektir. (Beyannâme 6/7 tarihlidir.) Ordu Emri Hadımköy Karargâhından Numro : 2 7 Nisan 1325 [20 Nisan 1909] 1. Ordu idâre heyeti şimdilik Hadımköy de kalacaktır. 2. Gerek buradaki topçu kıt atından ve gerekse ahalinden toplanacak arabaları idare heyeti maiyetine alıp bir erzak kolu teşkil edecek ve bu arabalar vasıtasıyla Büyük Halkalı ya erzak sevk olunacaktır. 3. İdâre Heyeti Büyük Halkalı ya bir memur gönderecek ve bu memur, buraya gelecek olan erzakı taburlardan gelecek memurlara ba-mazbata tevdî edecektir. 4. İdâre heyeti, ekmekçi kolundaki hıdmatı ifâ etmek üzere 24 ncü Alay, 1 nci Tabur ve 4 ncü Nişancı Taburlarından beşer nefer verilecektir. Ordu Emri Numro : 3 7 (Nisan) Hadımköy den Her Perşembe günü kuvve-i umumiyeleri karargâha göndermek için cüzitâmlara tevzii lâzım gelen cetveller gönderildi. Fakat ilk gönderilecek kuvve-i umumiyenin mümkün olduğu kadar süratle irsâli lâzım gelir. Kıt aatça lüzum görülen ihtiyacat cetvel zahrına yazıldı. Nizam-ı harbe göre tamim Ordu Emri Büyük Halkalı Karargâhından Numro : 1 8 Nisan 325, gündüz saat 10:00 1. Hareket Ordusu vazifesini sırf askerî bir nokta-i nazardan ifâ edecektir. Hususat-ı siyasiye ve bu bâbda İstanbul ile müzakerat icrası şimdilik vazife haricindedir. Hiçbir rütbe ashabı nizam-ı harbe dahil olmayan 347

362 hiçbir kimse ile bu babda müzakereye ve Hareket Ordusunun vezaifine iştirak ettirmekte mezun değildir. 2. Hareket Ordusu bugün akşama kadar bervech-i âtî vaziyette içtima edecektir. B. Birinci Liva : Bosnaviran ile Safraköy karyeleri ile civarındaki sırtlarda sağ cenah Bosnaviran ın cenûbuna inmeyecektir. H. İkinci Liva : Kalfaköy ve Kalfaköy ile Çatalca-İstanbul caddesi arasındaki sırtlarda sol cenah Kalfaköy ün şimaline geçmeyecektir. E. İkinci Fırka: İkitelli ve İkitelli ile Kalfaköy arasındaki sırtlara Birinci ve İkinci Fırkanın topçularıyla tevhid edilmiştir. K. Umum Topçu ve Birinci Fırkanın mitralyöz kıt aatı Büyük Halkalı da S. 15 nci Süvari Alayı 1 nci Bölüğü Bosnaviran da bu bölük Birinci Liva kumandanının emrine tabi olacak ve her gün Köprüdere yi Marmara sahilinden Kavas köyüne kadar istikşaf ve tarassut edecek ve fakat bu hattı ileri geçmeyecek ve şimendifer hattına tekarrup etmeyecektir. T. 14 ncü Süvari Alayının 1 nci Bölüğü, 2 nci Liva ve mezkür livanın alay kumandanına muhabere için 20 atlı terk edip mütebaki kuvvetiyle Büyük Halkalı da karargâh nezdinde bulunacaktır. 3. Büyük Halkalı, Bosnaviran, Ayastefanos mevkilerinde bir helyosta vardır. Kalfaköyü nde de bir helyosta konulacaktır. 4. Fırka Sıhhıye Heyeti Büyük Halkalı dadır. 5. Manastır Millî Taburu 2 nci Liva Kumandanlığının emri altında bulunacaktır. 6. Livalara mensup olup Liva mıntıkasından haricinde bulunan taburlarda 6 ncı Nişancı, umum bataryalar, 34/4, 35/1 taburlarına karargâhtan emir vererek livaları mıntıkalarına tahrik edilmiştir. 7. Henüz trenlerle hal-i harekette bulunan taburlar Hadımköyü ndeki Sevk memurluğundan istikamet alarak livaları mıntıkalarına gidecektir. 348

363 44-2bg 349

364 2bg 8. İkinci Fırka ve livalar karargâhlarıyla mezkûr cüzitâmların vazu lceyşi bir kroki ile bildirilecektir. Hareket Ordusu Büyük Halkalı Karargâhından Numra : 2 8 Nisan 325, Gündüz : 11:30 İstanbul dan temas ve irtibatı katı yen men etmek üzere mıntıkanız dahilinde bulunan bilcümle yolların gayet sıkı bir tarassut altında bulundurularak açıkgöz efrattan mürekkep kâfi miktarda kapı postalarının hemen tesisiyle İstanbul dan berâ-yı iltihak veya sair maksatla gelecek kesanın efradla katiyen temas ettirmeyerek derhal mahfuzen kolordu karargâhına gönderilmesi lüzumu ehemmiyet-i azimesine binaen ve te kiden tavsiye olunur. 350

365 44-2bh 351

366 2bh Ordu Emri Hadımköy Karargâhından Numro : 1 6/7 Nisan 1325, Gece Saat 04:15 Fırka Karargâhı bugün Hadımköyü nde teessüs etti. Kıt aât-ı askerîye yarın bervech-i âtî mevâki e ilerleyip birleşecekler 17 ve 18 nci Nişancı Taburları mevkilerinde kalacaktır. 34/4 Büyük Halkalı 34/1 ve Drama Redif Kalfa köyüne 352

367 44-2bi 353

368 2bi İkmâli icâp eden Topçu cephane miktarı sarfiyatı, zayiât, şühedâ ve mecrûhîni (ale lesâmi ) 17 Nisancı Taburu cephane 36/2 Cephane ve mekkâri sahih mevcudu / mahallî müsâdeme 6 ncı Nişancı Taburu cephane ve mekkâri 20/1 Cephane sarfiyatı ve eslihâ zayiatının tüfek mi kasatura mı olduğunun tefriki 35/3 Cephane miktarı 15/1 Mahall-i musademe. İhtiyat-ı cephane 18 nci Nişancı Cephane 34/1 Cephane 7 nci Süvari Cephane = Kumandanları, cephane sarfiyatı 2 nci Cebel Topçu Cephane 354

369 44-2bj 355

370 2bj Fatih ve Eyüp Binbaşı Fethi Bey Harbiye Nezareti Merkez Kumandanı Erkân-ı Harbiye Binbaşısı Aziz Bey Gülhane Mebusân Dairesi Ali Hikmet Bey Üsküdar Ciheti Hasan İzzet Bey Makriköy 35/3 tabur kumandanı Kolağası Mehmet Saim Efendi 356

371 44-2bk 357

372 2bk Evâmir-i Yevmiye : 1 Pazartesi için 27 Nisan 1325 [10 Mayıs 1909] 1 nci ve 2 nci Mıntıkalara tamim edildi. 26 Nisan /1 Eyüp te, 36/2 Fatih te 17 nci Nişancı Beyazid da 34/4 veyahut 34/1 Ayasofya da 14 ncü Alay ve 15 nci Alaydan mürettep bölükten 7 Sarayiçi ndeki tekmil topçular: Sarayiçinde 1. Bâlâda mezkûr kıt aât, yarın ki pazartesi günü saat 02:00 de bulundukları mevkiide kendilerine gösterilecek mahallerde tertibât-ı lâzımeyi ahzetmiş bulunacaklardır. 2. Efrada erkence yemek yedirilmiş bulundurulacak ve mümkünse efrada birer de peksimet verilecektir. 3. Efradın kâmilen messini giymiş olmaları matlup olduğundan yarına kadar behemahal levâzıma müracâatla bu husus temin edilmiş olacaktır. 4. Kıt aât zabitânı behemahal kıt aları başında bulunacaklardır. 5. Her kıta zât-ı hazret-i padişahînin kendi hizasından mürûrundan sonra mahall-i ikametine avdet edecektir. 358

373 44-2bl 359

374 2bl Mürettep Birinci Fırıkaya Mensup Üçüncü Ordu Kıt aâtı 17 nci Nişancı Harbiye Nezaretinden Selânik 35/1 Harbiye Nezaretinden Demirhisar 36/2 Gevgili - Fatih Gevgili 21/1 Eyüp, İplikhane 15 nci Süvari, Direklerarası - Vezneciler Manastır 14 ncü Süvari Topkapı Sarayı, Köprüler 34/1 Bâbıâlî, Mebusân dairesi, Hapishane-i Umumi 34/4 Gülhane (Topkapı Sarayı) 34/1 Gülhane (Topkapı Sarayı) 35/3 Makriköy 18 nci Nişancı Üsküdar 6 ncı Nişancı Kadıköy 14 nci Alay, 1 nci Tabur, 15 nci Alay, 1 nci 2 nci Tabur, 2 nci Cebel Topçu Taburu (Topkapı Sarayı) 360

375 44-2bm 361

376 2bm Birinci Mürettep Fırka Erkân-ı Harbiyesi Yekûn Silâhendâz Fırka Karargâhı 17 nci Nişancı Taburu 18 nci Nişancı Taburu 1 miralay, 1 kolağası, 1 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel, 1 mülâzım-ı sâni 1 Binbaşı, 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 5 yüzbaşı, 2 mülâzım-ı evvel, 11 mülâzım-ı sâni 1 binbaşı, 1 kolağası, 1 katip, 1 tabip kolağası, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tabur imamı, 3 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel, 5 mülâzım-ı sâni 20/1 1 kolağası, 1 katip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı (müftü), 5 yüzbaşı, 4 mülâzım-ı evvel, 8 mülâzım-ı sâni 34/1 1 Binbaşı, 1 kolağası, 1 katip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 4 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel, 8 mülâzım-ı sâni 34/4 1 Binbaşı, 1 kolağası, 1 katip, 1 Tabip kolağası, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 4 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel, 7 mülâzım-ı sâni 35/1 1 Binbaşı, 1 kolağası, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 3 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel,

377 mülâzım-ı sâni 35/2 1 kolağası, 1 katip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 3 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel, 4 mülâzım-ı sâni 33/1 1 kâtip, 1 yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 4 yüzbaşı, 1 mülâzım-ı evvel, 10 mülâzım-ı sâni 33/2 1 kolağası, 1 katip, 1 katip yüzbaşı, 1 cerrah, 1 eczacı, 4 tabur imamı, 4 mülâzım-ı evvel, 8 mülâzım-ı sâni 36/2 1 Binbaşı, 1 katip, 1 Tabip kolağası, 1 cerrah, 1 eczacı, 1 tüfekçi, 1 tabur imamı, 4 yüzbaşı, 3 mülâzım-ı evvel, 6 mülâzım-ı sâni 14 ncü Süvari Mürette p 15 nci Süvari Mürettep Mitralyöz 2 yüzbaşı, 1 mülâzım-ı evvel, 2 mülâzım-ı sâni 1 yüzbaşı, 1 mülâzım-ı evvel, 3 mülâzım-ı sâni 2 yüzbaşı, 2 mülâzım-ı evvel, 2 mülâzım-ı sâni Toplam : 1 miralay, 6 binbaşı, 7 kolağası, 8 kâtip, 3 tabip kolağası, 8 tabip yüzbaşı, 9 cerrah, 10 eczacı, 8 tüfekçi, 5 tabur imamı, 45 yüzbaşı, 37 mülâzım-ı evvel, 82 mülâzım-ı sâni : Yekün : 233 Silâhendâz toplamı : 4100 nefer 363

378 44-2bn 364

379 2bn Hareket Ordusu Mürettep Birinci Fırkaya mensup münhalâtı havi cetveldir. Alay tabur numarası İhtiyaç Bölük numarası / ihtiyaçlar 20/1-4 ncü Bölük 1 mülâzım-ı sâni 35/1 1 kolağası 1 ve 3 ncü Bölük, 2 mülâzım-ı evvel 17 nci Nişancı Taburu 1 kolağası, 1 cerrah 2 ve 4 ncü Bölük, 1 mülâzım-ı evvel, 1 mülâzım-ı sâni 36/2 1 kolağası, 1 tabip 1,2,3,4 ncü Bölükler, 2 mülâzım-ı evvel, 2 mülâzım-ı sâni 35/3 1 cerrah 2 ve 3 ncü Bölükler, 1 yüzbaşı, 2 mülâzım-ı sâni Mülâhazât : 24 ncü Alay, 2 nci Tabur, 1 nci Bölük Muammer Efendi Misafireten müstahdem (gönüllü olarak) 24 ncü Alay, 2 nci Tabur, 2 nci Bölük Abdurrahman Efendi misafireten müstahdem (gönüllü olarak) 365

380 44-2bna 366

381 2bna - 2 nci Alay, 3 ncü Tabur, 4 ncü Bölük Yüzbaşı Şevki Efendi b. Ali Rıza, Bosna - Ordu açığında 29 ncu Alay 2 nci Taburda Misafir Yüzbaşı Tahsin Efendi ncü Alay, Nevrekop Redif, 2 nci Tabur, 3 ncü Bölük Mülâzım-ı sâni Muammer Efendi b.ahmet Faik, Zeyrek - Bu dahi 2 nci Bölük Mülâzım-ı sâni Abdurrahman Efendi b. Mustafa, Diyarbakır - 33 ncü Redif Alayı, 3 ncü Tabur, Ergiri, Kolağası Faik Efendi b. İbrahim Ethem, Üsküdar, (Manastır dadır) - Avlonya 2 nci sınıf Redif Yüzbaşı Naci Efendi - Üçüncü Ordudan gelmiş 86 ncı Alay, 2 nci Tabur, 1 nci Bölük, Mülâzım-ı sâni İsmail Efendi b.ali, İzmir - 86 ncı Alay Miralayı Selânik Merkez Kumandanlığından gelen Hüseyin Hüsnü Bey 118 nci Alay, 4 ncü Tabur Gilan 4 ncü Bölük Mülâzım-ı evvel, Hilmi b. Salih, Adana 367

382 44-2bo 368

383 2bo 17 nci Nişancı 34 ncü Alay, 4 ncü Tabur 18 nci Nişancı gelmiştir. Harp ceridelerinin irsâli için 1 nci Mıntıka Kumandanlığına 34/1, 24/1 2 nci Mıntıka Kumandanlığına 36/2, 20/1, 35/1 Makriköy Kumandanlığında 35/3 Üsküdar Ciheti Kumandanlığına, 6 ncı Nişancı yazılmıştır. (Beher tabura beşer adet) 369

384 44-2bp 370

385 2bp Ümerâ Zabitân Nefer Silâhendâz Alay ve Tabur Şehit Mecrûh Şehit Mecrûh / Nasliç / Nasliç Redif / / nci Süvari Mürettep nci Alay Drama, Serez, Köprülü Kavala, Selânik, Manastır /1 18 Nisan

386 44-2bq 372

387 2bq Üçüncü Ordu ve Hareket Ordusu Kumandanlığı cânib-i âlîsine Üçüncü Ordunun nazar-ı ihtiyara alınarak vüs at ve cesâmeti Almanya ya izâm kılınacak zabitanını sair yerlere miktar-ı tefriki istirhamına dair ma ruz-ı âcizânemdir. Kosova Selânik Manastır Metroviçe Serez mıntıkaları gibi ezgayr-ı redif beş nizamiye fırkasını ihtiva eden Üçüncü Ordunun vüsatı ve kıt aat-ı askerîyesinin kesreti nazar-ı itibara alındığı takdirde ordumuzun, Hassa ve İkinci Ordularına heyeti mecmuası kadar bir kıymet ve ekseriyet-i askerîyeyi haiz bulunduğu vareste-i arz ve izahtır. İcâbat-ı muhit ve zamandan olarak gayret ve faaliyetleriyle sair ordular zabitâna nisbeten temayüz etmiş olanları müsellem bulunan Üçüncü Ordu meyânında Selânik te icra edilen müsabakada kesb-i liyakat ederek Dersaadet e i zam kılınan sunuf-ı muhtelifeden müntehip 12 kadar zabitânın kendi ordularınca musabakaları icrâ edilip intihap suretiyle tayin ve tefrik edilmiş olan Hassa ve İkinci Ordu zabıtânıyla tekrar burada bir musabaka-i nazariye ye iştirake mecbur tutulmaları ve neticede her ordudan aynı miktarda zabitin tefrik edilmesi minkülli vücuh-ı mağduriyetimizi mucip ve ordumuzun istifade-i müstakbelesinin tenkısını müedda olacağı pek tabii bulunmuş olmakla ordumuzun cesamet ve zabitânının tefevvuk-ı adedisi nazar-ı dikkat ve nisfete alınmak ve her halde üçüncü Ordudan sair ordulara nisbetle fazla miktarda zabitân i zam kılınmak suretiyle muhafazai hukukumuz esbabının istikametine delâlet-i samilerin bî-derig buyurulmasını arz ve istirhama cesaret eyleriz. Ol bâbda 2 Mayıs 1325 [15 Mayıs 1909] 373

388 44-2br 374

389 2br İkinci Mıntıka Kumandanlığından Müsta cel ve mahremdir. Rif atlû Efendim, Not : Lüzûm kalmadığından te hiren yazılmıştır. 375

390 44-2bs 376

391 2bs 2- Tahliye olunacak karakolların Jandarma tarafından işgali mukarrer olup ancak mezkûr karakolların tahliyesi için Jandarmanın teslih olmasına intizar edil meyip kapıları kapatacaktır. 3- Zabitân ve efrad suret-i kat iyede şehir dahilinde gezmeyecek ancak bir makderet-i meşru a üzerine gidecekleri bir müddet-i mezûne ile ayrılmalarına müsaade edilecektir. 4- Taburlar fimâbâ her gün muntazaman ta lim ile iştigâl edeceklerdir. Mürettep Birinci Fırka Erkân-ı Harbiye Reisi Mustafa Kemal [imza] 377

392 378

393 ZAMAN DİZİNİ * 24 Temmuz 1908 İkinci Meşrutiyet in ilân edilmesi. 17 Aralık 1908 İkinci Meşrutiyet Meclisi Mebusanının açılması. 14 Şubat 1909 Hüseyin Hilmi Paşa kabinesinin kurulması. 26 Şubat 1909 Osmanlı Devleti nde ilk defa medrese mezunlarının da askere alınacağına dair kanunun kabulü. 6/7 Nisan 1909 Serbestî gazetesi başyazarı Hasan Fehmi Beyin Galata Köprüsü nde öldürülmesi. 13 Nisan 1909 İstanbul da 31 Mart Olayı adıyla tarihe geçen isyanın patlak vermesi. Volkan gazetesi sahibi ve başyazarı Derviş Vahdeti nin yayın yoluyla asileri ve halkı İttihat ve Terakki Cemiyeti aleyhine kışkırtması. İstanbul daki Avcı taburlarına mensup askerlerle, medreselilerin ve İttihat ve Terakki Cemiyetine düşman olan unsurların birleşerek Ayasofya Meydanı na doğru yürüyüşe geçmeleri. Hüseyin Hilmi Paşa kabinesinin istifa edip Ahmet Tevfik Paşa kabinesinin kurulması. Selânik te 3 ncü Ordu karargâhında bir toplantı yapılarak İstanbul a 2 nci ve 3 ncü Ordulardan müşterek bir ordu gönderilmesi kararlaştırılması. 14 Nisan 1909 Selânik te kişinin katıldığı İstanbul daki isyanı tel in eden büyük bir mitingin düzenlenmesi. Selânik 17 nci Redif Fırkası Komutanı Hüseyin Hüsnü Paşanın İstanbul a gönderilecek olan ordu ile ilgili olarak Kurmay Başkanı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal le görüşmesi. * Zaman dizininde sadece incelediğimiz defterle ilgili olan tarihler ele alınmıştır.(yn) 379

394 15 Nisan 1909 Selânik ten İstanbul a gönderilecek orduya Mustafa Kemal tarafından Hareket Ordusu adının verilmesi. Hareket Ordusuna bağlı Kurmay Binbaşı Muhtar Beye bağlı öncü birliklerin Selânik ten İstanbul a trenle hareket etmeleri. 16 Nisan 1909 Edirne deki 2 nci Orduya bağlı öncü birliklerin trenle Çatalca ya hareket etmeleri. Hareket Ordusunun ilk öncü birliklerinin Çatalca ya ulaşması. Ahmet Tevfik Paşa kabinesi tarafından Selânik ten gelen ordunun Çatalca da kalması için önde gelen asker ve sivil yetkililerden oluşan bir nasihat heyetini Çatalca ya göndermek üzere karar alması. 17 Nisan 1909 Hükûmetin gönderdiği Nasihat Heyetinin Çatalca ve Hadımköyü ndeki faaliyetleri. 19 Nisan 1909 Hareket Ordusu komutanı Korgeneral Hüseyin Hüsnü Paşa nın Kurmay Başkanı Mustafa Kemal ile birlikte Dedeağaç tan İstanbul a hareket etmesi. Hareket Ordusu Komutanlığının İstanbul halkına hitaben, Mustafa Kemal in kaleme aldığı ilk bildirisini yayımlaması. 21 Nisan 1909 Hareket ordusu birliklerinin Halkalı da karargâh kurmaları. Mahmut Şevket Paşanın Halkalı ya gelerek Hareket ordusunun komutanlığını üzerine alması. 22 Nisan 1909 Hareket Ordusu birliklerinin Yeşilköy e konuşlandırılması. 22/23 Nisan 1909 Hareket Ordusu Kurmay Başkanı Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal in ordunun İstanbul a yönelik harekâtına dair emri yayımlaması. 22 Nisan 1909 Meclisi Mebusan ve Meclisi Ayan üyelerinin Yeşilköy deki Yat Kulübünde toplantı yaparak II. Abdülhamit in tahttan indirilmesi hakkında karar almaları. 380

395 23 Nisan 1909 II.Abdülhamit in son Cuma Selâmlığı törenini yapması. 24 Nisan 1909 Hareket Ordusu tarafından İstanbul un kuşatılması ve birliklerin şehre girerek mukavemetle karşılaşması, bazı semtlerde asilerle çatışmaların yaşanması. Ordunun İstanbul a tamamen hâkim olması. 25 Nisan 1909 Hareket Ordusunun İstanbul da tamamen denetimi ele geçirmesi, sıkıyönetim ilân edilmesi. 26/27 Nisan 1909 Yıldız Sarayı nın ele geçirilmesi. 27 Nisan 1909 Meclisi Millînin aldığı karar gereği II.Abdülhamit in tahttan indirilip yerine V. Mehmet Reşat ın tahta çıkarılması. 28 Nisan 1909 Hareket Ordusu birliklerinin İstanbul dan Selânik e geri dönmeye başlamaları. 30 Nisan 1909 Hareket ordusu birliklerine Balkanlar daki asıl birliklerine geri dönmeleri emrinin verilmesi. 15 Mayıs 1909 Mustafa Kemal in rahatsızlanarak Gülhane Hastahanesine yatması. 18 Mayıs 1909 Mustafa Kemal in Gülhane Hastahanesinden taburcu olması. Mayıs 1909 Mustafa Kemal in tekrar 17 nci Redif Fırkasındaki görevine geri dönmesi. 381

396 382

397 3 31 Mart Olayı VII, 3, 6, 8 Adana 66, 98 Aksaray 25, 45 Alaşehir 80 A Ali Fethi (OKYAR) Bey 10 Alibeyköyü 47 Alman II, 57 Ankara 3, 78, 79 Askerî Kulüp 48 ATATÜRK I, II, III, VII, VIII, 1, 3, 4, 5, 6, 29 Avlonya 68, 98 Avusturya 54, 57 Ayasofya Meydanı 49 Ayastefanos 22, 36, 93 Aziziye 23, 24, 45, 54, 56, 57, 58 B Babıâli 22, 23, 48, 54, 56, 57, 59, 60, 67, 83, 86, 90, 96 Bahçekapı 54, 57, 59, 83, 86 Bakırköy 10, 22, 26, 40, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 50, 55, 56, 58, 59, 83, 87, 90, 91, 96, 99 Balkanlar 9 Balmumcu 51 DİZİN 383 Bandırma 79 Baruthane 40, 42, 43, 50, 59, 84, 87 Beşiktaş 51, 52 Beykoz 55, 85, 88 Beylerbeyi 1, 15, 84, 88 Beyoğlu 11, 21, 40, 43, 45, 46 Beypazarı 75 Binbaşı Âsım 8 Binbaşı Mehmet Nâki Bey 30, 60, 84 Binbaşı Mustafa 37 Boğaziçi 55, 56 Bosnaviran 35, 36, 38, 42, 93 Burunköy 68 Büyükhalkalı 9, 10, 36, 37, 38, 92 Ç Çatalca 8, 17, 18, 34, 38, 40, 43, 50, 73, 93 Çubuklu 85, 88 Çürüklük 54, 57 D Davutpaşa 9, 21, 35, 40, 42, 43, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 56, 83 Demirhisar 54, 88, 96 Demirkapı 83, 87

398 Dolaplı 84, 87 Dolmabahçe 51 Drama 13, 22, 27, 33, 36, 42, 46, 53, 57, 66, 67, 74, 90, 91, 94, 99 E Edirne 8, 48, 55, 73 Eminönü 45 Eyüp 60, 95 F Fatih 13, 20, 21, 22, 26, 40, 45, 46, 56, 58, 59, 60, 61, 62, 85, 86, 95, 96, 100 Fethi Bey 48 Filorina 79 Fişekhane 87 Fransızca 2, 4 Frenk Emin Bey 5, 18 G Galata 23, 28, 45, 51, 59 Gevgili 66, 96 Gostivar 34, 76, 78, 79 Göksu 85, 88 Gümüşsuyu 74, 80 H Hadımköyü 5, 8, 9, 17, 34, 36, 38, 85, 92, 94 Halkalı Ziraat Mektebi 9 Hamidiye Camii 51 Harbiye Mektebi 40 Hareket Ordusu II, III, VII, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 19, 20, 34, 35, 37, 38, 39, 40, 41, 44, 45, 47, 50, 51, 52, 55, 57, 59, 62, 64, 65, 86, 88, 89, 90, 91, 93, 94, 97, 99, 100 Hareket Ordusu Komutanlığı 2, 3, 9, 10, 11, 40, 99 Haydarpaşa 63, 84, 87 Hüseyin Hüsnü Paşa 3, 7, 11, 47, 50, 52 I Ihlamur Köşkü 51 II. Abdülhamit 5 İkinci Meşrutiyet in ilânı 5 Ispartakule 9, 35 İ İkitelli 36, 38, 93 İlyas Bey 5, 18 İngiliz 57 İplik Fabrikası 48 İstanbul 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 16, 17, 18, 19, 20, 22, 26, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 45, 46, 47, 49, 50, 55, 57, 59, 60, 62, 67, 73, 80, 89, 91, 93, 94, 100 İttihat ve Terakkî Cemiyeti 9 384

399 Kabayut 21, 46 K Kahireli Aziz Bey 40 Kaleköy 35, 36, 37, 38 Kalfaköy 93 Kalkandelen 70, 77, 78 Kavala 13, 21, 22, 27, 32, 51, 54, 57, 66, 73, 74, 91, 99 Kavasköyü 38, 43, 93 Keşan 34, 35 Kırcaali 52 Kozluköy 67 Köprülü 13, 22, 27, 38, 40, 43, 53, 57, 91, 93, 99 Kuleli 84, 87, 88 Kurmay Albay Hasan İzzet Bey 8, 9, 11, 29, 53, 84 Kurmay Binbaşı Ali Hikmet Bey 8, 30, 46, 58, 60, 83 Kurmay Binbaşı Aziz Bey 8, 11, 29, 53, 95 Kurmay Binbaşı Enver 10, 47, 53 Kurmay Binbaşı Mehmet Nâki Bey 8 Kurmay Binbaşı Muhtar Bey 8, 72 Kurmay Binbaşı Mümtaz Bey 29, 53 Kurmay Binbaşı Ruşen Bey 8, 30 Kurmay Binbaşı Zihni Bey 11, 53 Kurmay Yarbay Cemalettin Bey 8 Kurmay Yüzbaşı İzzettin Bey 7, 29, 31 Kurmay Yüzbaşı Mustafa Kemal III, V, VII, VIII, 1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 10, 13 Kurmay Yüzbaşı Sami Bey 7, 29, 31 Kurtuluş Savaşı I, II, VII, 10 Kuvayı Milliye 10 Küçükköy 43 Küçükpazarkapı 54 L Langa 45, 46, 70, 71 M Maçka 24, 28, 40, 46, 51, 90 Mahmut Şevket Paşa 3, 10, 11, 13, 41, 52 Makriköy 10, 26, 42, 43, 50, 95 Maltepe 44, 84, 87, 89 Manastır 13, 21, 22, 24, 27, 36, 38, 40, 42, 46, 51, 52, 53, 57, 66, 74, 76, 78, 80, 86, 91, 93, 96, 98, 99, 100 Marmara 38, 93 Mebusân Meclisi 22, 26, 28, 48, 49, 50, 54, 56, 57, 58, 59, 83 Mehmet Ali Bey 1, 3, 11, 15, 53 Mirliva (Tuğg.) Ali Rıza Paşa 11 Mirliva (Tuğgeneral) Sobhan Paşa 8 385

400 Mirliva Şevket Turgut Paşa 11 Muhtar Bey 40, 89 Mustafa Bey 5, 18, 71 Mustafa Kemal 1, 2, 3, 4, 5, 6, 9, 10, 11, 13, 26, 37, 39, 41, 52, 57, 61, 101 Mülâzım Nazif 1 Mümtaz Yüzbaşı Mehmed Akif 35 Mümtaz Yüzbaşı Vasıf Efendi 7, 31, 52 Müsahip Fevzi 5, 18 Nadir Ağa 5, 18 N Nasliç 13, 27, 53, 57, 67, 91, 99 Nevrekop 67, 98 O Ohri 13, 22, 25, 27, 53, 56, 57, 91 Ortaköy 51, 52 Paşalimanı 88 P Piyade Mülâzım-ı evveli (Ütğm.) Ahmet Tevfik Efendi 7, 29 Piyade Mülâzım-ı sânî (Atğm.) Hakkı Efendi R Rami 20, 22, 40, 42, 43, 45, 46, 85, 87, 100 Rumeli 13, 17 S Salih (Hulûsi) Paşa 8 Samsun 78, 79 Selânik 2, 3, 4, 6, 8, 10, 13, 23, 25, 27, 28, 31, 32, 33, 36, 42, 46, 52, 53, 55, 57, 66, 67, 75, 79, 82, 91, 96, 98, 99, 100 Selânik te Redif Fırka Karargâhı 2 Selimiye Kışlası 56, 85 Serez 13, 16, 24, 25, 27, 31, 33, 43, 52, 53, 57, 67, 71, 72, 73, 82, 91, 99, 100 Sivas 72, 78, 79 Söke 68 Sulu Manastır 59 Ş Şemsi Paşa 84, 88 Şişhane 54, 57 Şişli 85, 88 Taksim 40 T Taşkışla 10, 25, 40, 46, 47, 66, 67, 75, 76, 90

401 Terkos 42 Topkapı 10, 23, 28, 40, 45, 48, 49, 56, 83, 86, 96 Tuğgeneral Şevket (Turgut) 43, 51, 53 Turgutlu 79 U Unkapanı Köprüsü 45 Uzunköprü 34 Ü Üsküdar 22, 26, 54, 55, 56, 58, 61, 62, 63, 67, 74, 84, 87, 88, 90, 95, 96, 98, 99 Üsküp 69, 76, 78, 79 Validebağı 88 V Y Yarımburgaz 35, 36, 37 Yedikule 21, 45, 85, 86 Yeşilköy 22, 36, 43 Yıldız 5, 11, 26, 49, 51, 74 Yunan II, 54, 57 Yüzbaşı Ahmet Efendi 8, 31, 85 Yüzbaşı Haydar Efendi 8, 31 Yüzbaşı Kâzım (Karabekir) Bey 11 Z Zeytinburnu 47, 50, 56, 84,