İSTANBUL UN KURTULUŞU

Transkript

1 İSTANBUL UN KURTULUŞU BAKİ SARISAKAL

2 İSTANBUL UN KURTULUŞU İstanbul, Mondros Silah Bırakışması ndan sonra, İtilaf Devletleri (İngiltere, Fransa, İtalya ve Yunanistan tarafından 13 Kasım 1918 de fiilen işgal edildi. Bu durum 16 Mart 1920 de resmi işgale dönüştü. Beş yıllık bir esaretten sonra 6 Ekim 1923 günü Türk askerinin İstanbul a girmesiyle İtilaf Devletleri askerleri İstanbul u terk etti. İtilaf Devletlerinin İstanbul u tahliye ve terk etmesi adım adım şöyle gerçekleşti: Tahliye Vaziyeti 1. Bahriyeden alınan mühimmatın teslimine devam edilmektedir. 2.İngilizler ve Fransızlar mukaddema verdikleri cetvel mucibince suretle tahliyesine devam ediyorlar. 3. Evvelemirde Beyoğlu taraflarındaki hususi binaları tahliye ediliyor. 4. Bu hafta nihayetinde Boğaziçi nin Rumeli sahilinin tahliyesi ikmal edilecektir. 5. Ayastefanos taki İngilizlerden bir müfreze daha bu sabah İstanbul a gelmiştir. 6.Şimdiye kadar açıklarda bulunan İngiliz Salibi Ahmer Vapuru Beşiktaş açıklarına gelmiştir. 7. Bu hafta sonunda İstanbul da bulunan iki Fransız Alayından birinin nakli yetişmiş olacaktır. 1 Tahliye Vaziyeti: 1. Bugün Makriköy den tahliyeye devam edilmiştir. 2. Ayastefanos taki İngiliz Taburları kâmilen nakil ve sevk edilmiştir. 3. Fransız Taburlarının da sevki ikmal edilmiş, yalnız Fransız Angoloman Şirketine ait 3 deniz tayyaresiyle birkaç adette posta tayyaresi kalmıştır. 4. Bu sabah arkadaşlarımızdan bazıları Telsiz Telgraf istasyonunun teslim edileceğini yazmışlarsa da ecnebiler telsiz telgraflarımızı tahliyenin hitamına kadar teslim etmek istemiyorlar. Bilahare bunları muhaberatta istimal etmemek üzere iadeyi kabul etmişlerse de ne zaman teslim edileceği malum değildir. 5. Armastro nun adamları tarafından tahliye edilecek olan Bahriye Fabrikaları hakkında Ankara dan talimat vüruduna intizar ediliyor. 6. Bugün Fransızlar tarafından İhracat Gümrüğünün işgali altında bulunan mahal tahliye edilmiş ve Rüsumat İdaresi tarafından işgal olunmuştur. 7. Bir iki güne kadar Ayastefanos Tayyare Hangarı teslim edilecektir. 2 1 Akşam 6 Eylül Akşam 7 Eylül 1923

3 -Kroeger Otelinin Tahliyesi 3 Bu tarihi otelde boşalıyor. Mütareke Devresi tarihinde ismi önemle kaydedilecek olan Kroeger Oteli ayın yirmi yedisinde tamamen tahliye ve sahibine teslim edilecektir. Mezkûr otelde bulunan İngiliz efradı askeriyesi İngiltere ye nakledileceklerdir. Kroeger Otelindeki İngiliz askeri ve zabıtanından bir kısmı müttefik generallerinin şehrimizden hareketi tarihi olan Ekim ayının ikisine kadar Mektebi Harbiye binasında General Harrington un Karargâhında bulunacaklardır. Müttefik Generallerinin Ekim ayının ikisinde şehrimizden hareketleri kararlaştırılmıştır. 4 Kroeger Oteli 3 Günümüzde Beyoğlu Öğretmenevi olan bina İngilizlerin İstanbul u işgal ettiği yıllarda Grand Hotel Kroeger dı. İngilizler, Grand Hotel Kroeger ı işgal edip, İngiliz polisinin ve istihbaratının genel merkezi yapmıştı. Otelin bodrumundaki odalar işkence odaları olarak kullanılmış, işgale karşı gelen yüzlerce Kuva-yı Milliyeciye bu odalarda işkence yapılmıştı. Kroeger Otel, işgal döneminde İngiliz istihbaratının sorgulama merkezi olarak kullanılan, Pera Palas`ın biraz ilerisinde bulunan oteldi. Kurtuluş Savaşı mız dönemindeki İngiliz İstihbarat Teşkilatı İstanbul çevresi ve Anadolu olmak üzere iki bölüm halinde idi. İstanbul çevresindeki teşkilatın merkezi Kroker Oteli nde bulunuyor ve Yüzbaşı Bennett tarafından yönetiliyordu. Yüzbaşı John Godolphin. Bennett Osmanlıca yı bir İstanbul aydını gibi konuşan, örf ve adetlerimizi çok iyi bilen, Arapçası Kur an-ı Kerim i tefsir edebilecek seviyede olan, Türkiye için yetiştirilmiş bir istihbaratçı idi. Görevi sırasında gerektiğinde Müslüman mış gibi görünebilmek amacıyla sünnet ettirilmiş idi. 4 Akşam 22 Eylül 1923

4 -İtilaf Devletleri Kıtalarının Üçte İkisi Şehrimizi Tamamen Terk Etmişlerdir: Çanakkale Anadolu sahilinin tahliyesi kâmilen ikmal edildi. Rumeli cihetinin tahliyesi devam etmektedir. Müttefik Generalleri Ekim in ikisinde gidiyorlar. Beyoğlu nda yoğunlukla göze çarpan İngiliz ve Fransız askerleri artık pek seyrekleştiler ve pek az gözüküyorlar. İtilaf Devletleri Askerleri Beyoğlu nda bunlar için açılmış olan bar ve kafeşentan larda kimsesiz kokotlar düşünceli bir vaziyette pineklemekle meşgul olmaktadırlar. Bu barlardan bazıları incesaz getirtip birahane haline giriyorlarsa da bu yeni şekil evvelki parlak vaziyetlerine bir türlü benzemiyor. Cazband gürültüsü arasında dans eden boyalı kadınlar artık başka işler aramaya başlamışlardır. Müttefik Generalleri Ekim in ikinci günü İstanbul dan hareket edeceklerdir. Ondan sonra memleketimizde ecnebi asker kalmayacak yalnız limanımızda geçici olarak bulunacak olan ecnebi sefain harbiyesi efradı hukuk-ı düvel kavaidinin madde-i mahsusası dahilinde şehrimizde gezebileceklerdir. 5 Beyoğlu 5 Akşam 22 Eylül 1923

5 -İstanbul u Tahliye Devam Ediyor: Beyoğlu Son on beş gün içinde İstanbul u ve Çanakkale yi tahliye faaliyetine devam edilmiştir. İstanbul daki İtilaf Kıtaatı Askeriyesinin üçte ikisi halen tamamıyla terk etmişlerdir. Son hafta zarfında altı-yedi vapur asker ve malzeme hareket ettiği gibi halen Sarayburnu nda iki, Beşiktaş açıklarında da bir vapur yükleme işleriyle meşgul olmaktadır. Çanakkale Anadolu sahilinin tahliye muamelesi kâmilen ikmal edilmiştir.

6 İstanbul un Anadolu sahilinin tahliyesi esasen ilk hafta zarfında ikmal edilmişti. Bu kısımda yalnız bir müfreze kalmıştır. Tahliye müddetinin sona ermesiyle bu müfrezede hareket edecek ve Haydar Paşa Şimendifer hattı tamamıyla bize teslim edilecektir. Haydar Paşa Makriköy (Bakırköy) ve Ayastefanos (Yeşilköy) da bulunan Fransız ve İngiliz askerleri, piyade topçu ve tayyareciler kâmilen gitmişlerdir. Hususi binaların mühim bir kısmı teslim edilmiştir. Reşadiye Kışlası, Bez Fabrikası, Zeytinburnu Kışlalarıyla diğer bir takım kışlalar ve evler tahliye edilmiştir. Bahriye gemilerimize ait top kamalarıyla, gemiler, telsiz telgraf istasyonları, bahriye fabrikaları ve mühimmat depoları kâmilen teslim edilmiştir Tahliye bu hafta içinde nihayet bulacaktır. Reşadiye Camisi 6 Tahliye edilmemiş olarak göze çarpan şeyler, yalnız İstanbul un Beyazıt tan itibaren Sirkeci ve Harbiye civarındaki bazı resmi binalar ve hususi binalar tahliye edilmemiş olmasıdır. Hâlbuki Müttefiklerin Karargâhları buralarda bulunduğundan karargâhın hareketinden evvel bunların bir-iki gün zarfında tahliye ve teslim edilebilecektir. 7 6 Bakırköy de bulunan ve Sultan Reşat tarafından yılları arasında yaptırılan Reşadiye Kışlasının adını kışladan alan bir de Camisi vardı. İşgal döneminde Fransızlar Reşadiye Kışlasını işgal ettiklerinde bu Camiyi de ahır olarak kullandılar. Reşadiye Kışlası daha sonra Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesine çevrildi. Bu Cami halen hastanenin içinde olup Akıl Hastanesi Camisi olarak ibadete açıktır. 7 Akşam 22 Eylül 1923

7 -1 Ekim de Kışlalar Teslim Edilecek: Bu sabah aldığımız resmi malumata nazaran Müttefikleri tahliye işlemleri Ekim in ikinci Salı günü sona erecek ve aynı gün saat üçte İstanbul toprağından son ecnebi askerleri de gemilerine bindirilmiş olacaklardır. O gün saat iki buçukta Müttefik kıtalarından en son kalacak üç bölük Dolmabahçe Rıhtımına inecek ve aynı mahalde bir Türk Bölüğü de bulunacaktır. Fransız Bölüğü Dolmabahçe Meydanın methalinde, arkası Tramvay Caddesine olmak üzere yerlerini alacaklardır. İngiliz Bölüğü Dolmabahçe Camii duvarına arkasını vermek üzere Fransız Bölüğünün sağ başından münasip bir mesafeden itibaren yerlerini alacaklardır. İtalyan Bölüğü, Fransız Bölüğünün sol başından münasip bir mesafe ile arkası Dolmabahçe Sarayına çevirmek üzere meydanın denizden sağ tarafında yerlerini alacaklardır. Türk askeri kıtası ise arkasını denize vermek üzere cephesi Fransız Bölüğüne dönük, Sağ tarafı ise münasip bir mesafe ile İtalyan Bölüğü ile ayrılmış olarak yerlerini alacaklardır. Üç Müttefik Generali ve Selahattin Adil Paşa ile Erkânı Harbiye heyetleri Dolmabahçe Camiinin itselindeki Dolmabahçe Maiyet Hilafetpenahi Dairesi önünde duracaklardır. Türk ve Müttefik Kıtaatı bu suretle yerlerini aldıktan sonra ortada kalan meydanlığa hazırlıkların önüne evvela Müttefik bayrakları gelecek ve Selam Havası çalınacak ve Türk kıtası tarafından resmi selam icra edilecektir. Müteakiben meydanlığa Türk bayrağı gelecek ve Selam Havası çalarken Müttefik Kıtaları askerleri tarafından resmi selam ve tazim ifa olunacaktır. Bu merasimden sonra Müttefik Bölükleri gemilerine binmek üzere generallerin önünden geçeceklerdir. Müteakiben Müttefiklerin Başkomutanı General Harrington, Fransa ve İtalyan Başkomutanları kendilerini uğurlamaya gelmiş olan İstanbul Kumandanı Selahattin Adil Paşa ve Erkânı Harbiyesine ve sair zevatı resmiyeye veda ederek gemilerine gitmek üzere Maiyet Hilafetpenahi Dairesi Rıhtımında bulunacak istimbota binecekler ve rıhtımdan ayrılacaklardır. Bu merasim tam saat üçte bitecek ve İstanbul un tahliyesi de aynı saatte tamamıyla son bulmuş olacaktır. 8 -Tahliye Programı Ankara ya Gönderildi: Müttefik generallerinin İstanbul u terk edecekleri 2 Teşrinievvel (Ekim) günü yapılacak merasim teşiyeye programı İstanbul Kumandanlığınca Müdafaa-i Milliye Vekâletine arz edilmiş olup bu günlerde cevabına intizar ediliyor. Ertuğrul Müzikası merasime iştirak edecek Kıtaatı Askeriye ile Dolmabahçe de bulunacaktır. 9 8 Akşam 23 Eylül Akşam 27 Eylül 1923

8 -İngilizler Daha Nereleri Tahliye Edecekler: İstanbul Kumandanlığına Verilen Liste: Kağıthane ve Maslak taki Arazi.. 26 Eylül Maçka daki İhtiyat Zabıtanı Numune Mektebi, Maçka Silahhanesinin Arkasındaki Kışla.26 Eylül Ayaşpaşa da Gümüşsuyu Kışlası, 82. Umumi Hastane 28 Eylül Haydar Paşa da Suvari Kışlası ve Bir Ahşap Baraka.. 28 Eylül Yıldız da Orhaniye Kışlası Yıldız da Resmi Geçit Mahallinin Garbındaki Bina, Yıldız daki Silahhane..29 Eylül Dolmabahçe deki Erzak Malzemesi İkmal Deposu.29 Eylül Taşkışla.1 Ekim Tophane Kışlası, Tophane Tersanesindeki Destegahlar, Tophane de Sivil Hastane İle Techizat Deposu, Tophane Camiinin Şimalindeki Tersanede Bir Oda.. 1Ekim Harbiye Mektebi, Kulübü, Galata da Gümrük Binası 1 Ekim Akşam 27 Eylül 1923

9 -Topraklarımızın Kurtarılmasına 96 Saat Kaldı: Kıtalarımız Cuma Günü İstanbul a Gireceklerdir. İstikbal Merasimi ve Kıtalarımızın Yerleşecekleri Mahaller Şehrimizin tahliyesinin hitamına bugün saat üçten itibaren önümüzdeki Salı gününün saat üçüne kadar tam 96 saat kalmıştır. Müttefiklerin işgali altında kalan başlıca yerlerden Haydar Paşa daki Tatbikat Mektebi yarın merasim mahsusa-i askeriye ile tarafımızdan teslim edilecek ve müteakiben Türk ve Müttefik Devletleri bayrakları selamlanacaktır. Pazartesi günü Tophane Kışlaları, Tophane Fabrikaları, Süleymaniye Kışlası. Süleymaniye Camisi Salı günü Mektebi Harbiye, Beyazıt taki Jandarma Dairesi, Sultan Mahmut Türbesindeki Şehremaneti binası, Salıpazarı ndaki İtalyanların işgal ettiği Kışlalar merasimi askeriye ile kıtaatımıza teslim olunacaktır. Bugün Donanma Binası teslim edilmiştir. Pazartesi günü Fransızlar, İstanbul ve İngilizler Galata Gümrüklerinde işgal ettikleri aksamı tahliye ve teslim edeceklerdir. 2 Ekim sabahı Sarayburnu ve sevkiyat Fransızlar tarafından teslim edilecektir. Dün akşam ve bu sabah 4, 8 ve 66. Fransız Alaylarının şehrimizde kalan birer taburundan yüz ellişer kişilik üç grup sevk edilmiştir. Yarın ve Pazartesi günü de mütebaki Fransız kuvvetleri sevk edilecek ve 2 Ekim de ancak Dolmabahçe Rıhtımındaki merasime iştirak edecek son bölük şehrimizde kalacak ve o gün saat üçte bu son bölükte İstanbul u terk edeceklerdir. Fransızlar Tarafından İki Güne Kadar Teslim Edilecek Şehremaneti Binası

10 İngilizlerin Haydar Paşa daki Avof ve Malingoton Taburlarından halen 267 asker kalmış ve bunun bir bölüğü de dün akşam sevk edilmiştir. Yarın kalan mevcutta sevk edilecektir. Bundan başka İngilizlerin Maslak ve Kağıthane araziyesini ahiren boşaltan Gavanis Trasan taburu da bugün, yarın ve Pazartesi günü şehrimizden sevk edileceklerdir. Tahliyenin son günü İngilizlerin Granitya Gard Taburunun bir bölüğü Dolmabahçe merasimine iştirak edecek ve aynı gün şehrimizde hiçbir İngiliz askeri kalmayacaktır 11 Dün Tahliye Edilen Binalardan Dördüncü Vakıf Han 12 Fransızların Sirkeci Karargâhı 13 Selahattin Adil Paşa, Adnan Bey ve General Harrington 11 Akşam 29 Eylül Fransız İşgal Kuvvetlerinin Kışlası olarak kullanılmıştır. 4. Vakıf Han adını taşıyan bina Mimar Kemalattın tarafından 1911 tarihinde tasarlanmış 1912 yılında yapılmaya başlanmıştı. Araya savaşlar girince binanın tapımı ertelenmişti. Fransızlar İstanbul u işgal ettiklerinde yedi katlı bina henüz tamamlanmamıştı. Buna rağmen burasını Kışla olarak kullanmışlardır. Bugün yerinde Legacy Ottoman adıyla lüks bir otel vardır. 13 Gülhane de Alay Köşkü nün tam karşısında bulunan eski Devlet Güvenlik Mahkemesi günümüzde Çocuk Mahkemesi olarak kullanılan bina 1870 li yıllarda Askeri Rüştiye olarak yapılmıştı.

11 -Tahliye Zabıtnamesi Bu Sabah Arabik Vapurunda İmza Edildi: Bugün saat on birde İstanbul Kumandanı Selahattin Adil Paşa, refakatinde Müşavir Askeri Kaymakam Tevfik Bey bulunduğu halde İstanbul Kumandanlığından otomobille Tophane Rıhtımına azimet etmiş ve Galata Gümrük Binasının İngilizlerin işgalinde bulunan kısmı önündeki rıhtıma yanaşmış bulunan İngiliz Bandıralı Arabik Vapurunda Müttefikeyn Başkumandanı General Harrington, İtalyan ve Fransız Başkumandanları General Charpy ve General Monpelli tarafından istikbal edilmiştir. Selahattin Adil Paşa Rıhtımda bir müttefik askeri müfrezesi tarafından selamlanmıştır. Vapurun büyük kamarasında evvelce hazır edilen Umumi Bir Teslim ve Tesellüm Zabıtnamesi evvela Selahattin Adil Paşa ve sonra General Harrington, General Monpelli ve General Charpy tarafından imza edilmiştir. Bu zabıtnamenin bir sureti aşağıdadır: (1) 918 senesi 30 Teşrinievvel tarihli Mondros Mütarekenamesi ahkâmına teffiken Müttefikeyn Devletleri tarafından vaziyed edilen esliha, mühimmat vesair mevadın Türk Hükümetine teslimine dair nihai mazbatadır. Arabik Vapuru

12 -Tesellüm Mazbatası (1 Ekim 1923): İkinci Lozan Konferansında Tahliye İşlerini Müzakere Ettikten Sonra İstanbul da Devir Protokolünün Tanziminde Büyük Hizmetleri Görülen Kıymetli Askeri Müşavirimiz Miralay Tevfik Bey Bu mazbata 4 nüsha olarak düzenlenmiş olup evvela Selahattin Adil Paşa sonrada sırasıyla General Harington, Monpelli ve Charpy mazbatayı imzaladılar. Yabancı Generaller tabi oldukları hükümetleri namına Türk Hükümeti nin temsilcisi Selahattin Adil Paşa ya Türkiye deki Müttefik in tahtı muhafaza ve nezaketinde bulunan esliha, mühimmat vesair mevadı ve harbiye depolarını teslim etmiştir. Selahattin Adil Paşa 1922 senesi Ekim inde 24 Temmuz 1923 tarihli Tahliye Protokolü ahkâmı mucibince esliha mühimmat ve mevadı harbiye ve tebaini (bağlılıklarını) teslim aldığı ve Hükümet-i Metbuasının (tabii olduğu hükümetin) adı geçen mevad hakkında hiçbir metalib de bulunmak hakkına haiz olmayacağını beyan eder. İmza merasimi sonrasında Selahattin Adil Paşa gemiden ayrılırken Müttefik Generalleri tarafından uğurlanmış ve rıhtımda bulunan askeri müfreze tarafından tekrar selamlanarak uğurlanmıştır Akşam 2 Ekim 1923

13 Tophane Rıhtımından Arabik e Doğru Selahattin Adil Paşa Dolmabahçe Meydanındaki Merasimde

14 -İstanbul Beş Sene Esaretten Sonra Bugün Saat On iki de Hürriyetine Kavuştu: İstanbul, 13 Teşrinisani 334 tarihinden beri düşman ayağı altında idi. Okuyucularımız Akşam ı okudukları bu saatte büyük Türk şehri artık esir değildir. Beş sene süren işgal, İstanbul Türklüğü için bir imtihan devri hükmüne geçti. Asil şehir dünyanın en nadir devletlerinin pençesi altında, Türk faziletlerinin muazzam tecelligahı oldu. Milli Mücahedenin en mukaddes istinatgâhlarından biri İstanbul Türklüğünün, hiçbir cinayet ve tazyikattan yılmayan milli gururu ve bu milli gururun tezahüratı idi. Türkler için 335 senesi matemler senesi idi. 339 senesi bayramlar yılı oldu. Bugün okuyucularımıza bütün vatanın işgalden kurtulduğu büyük bayramı tebrik ediyorduk. 15 General Harrington Kıtalarımız Önünden Geçerek Sancağımızı Selamlarken 15 Akşam 3 Ekim 1923

15 Vatan 7 Ekim 1923 İstanbul Kahramanlarını Karşıladı Şükri Naili Paşa ile İstanbul a Gelecek Olan Kahramanlarımızdan Bir Gurup

16 Beyoğlu Altıncı Daire Önünde Mesut İstanbullulardan Bir Kısım Beyoğlu nda Kurtuluş Şenlikleri

17 -Beş Senelik Esaretten Sonra İstanbul Dün Hürriyetine Kavuştu ve Geniş Bir Nefes Aldı: Vatan 2 Ekim 1923 Dün Dolmabahçe Rıhtımında yapılan merasimden sonra Müttefikler Vapurlarına binerek İstanbul dan ayrıldılar. Donanmaları da kumandanlarının gemilerini takip etti. İstanbul halkı iki gün sonra gelecek kahramanlara bir an evvel kavuşmak heyecanı ile titremektedir. Her tarafta gazilerimizi istikbal için hazırlıklar yapılıyor. General Harrington Rıhtımdan ayrılırken son söz olarak İyi Hatıralar Götürmekte olduğunu söyledi Vatan 3 Ekim 1923 Kolordu Kumandanı Şükri Naili Paşa ve Karargâh Erkânı

18 İstanbul Nihayet Kurtuldu ( Resimler Soldan Kaymakam Kemal Bey (Kumandanlık Erkânı Harbiye Birinci Şube Müdürü), Selahattin Adil Paşa (İstanbul Kumandanı), kaymakam Baki Bey (Kumandanlık Erkânı Harbiye Reisi) Selahattin Adil Paşa pek nazik bir vazifenin ifasına davet edilmişti. İşgal altında bulunan bir şehrin hem milli izzeti nefisini muhafaza ettirmek, hem de işgal kuvvetlerini her hangi bir münasebetsizliğe sevk etmemek kolay değildi. Paşa harp ve zarp işlerinde olduğu kadar idari ve siyaset âleminde de ehil olduğunu göstermiş ve nezaketiyle İtilaf generallerinde güzel hatıralar bırakmıştır. Kumandanlık Erkânı Harbiye Riyasetinde bulunan Kaymakam Baki Beyle, Erkânı Harbiye Birinci Şube Müdüriyetini ifa eden Kaymakam Kemal Bey, Selahattin Adil Paşa ya kıymettar yardımlarda bulunmuşlardır. Çok müşkül zamanlarda İstanbul Kumandanlığında çalışan bu üç mümtaz sima memleketin şükranına cidden hak kazandılar ve kendilerini hakiki bir muhabbetle sevdirmeye muvaffak oldular. Selahattin Adil Paşa ve Müttefik Generalleri Merasimden Evvel Bir Arada

19 Merasimde Sancağımızı Selamlayan İngiliz, Fransız ve İtalyan Kıtaat Askeriyesi Dolmabahçe de Muzaffer Sancakları Kemali Tazim İle Selamlayan Mehmetçikler