NEO-LİBERAL BİR DÜNYADA ÜNİVERSİTELER. Alex Callinicos

Transkript

1 NEO-LİBERAL BİR DÜNYADA ÜNİVERSİTELER Alex Callinicos 1

2 NEO-LİBERAL BİR DÜNYADA ÜNİVERSİTELER Alex Callinicos November 2006 by Bookmarks Publications, London WCıB 3QE ISBN Yazar Hakkında Alex Callinicos, Londra da King s College da Avrupa Çalışmaları alanında profesör olarak görev yapmaktadır. En son kitapları arasında, Resources of Critique (Cambridge, 2006) ve The New Mandarins of Amerikan Power (Cambridge, 2003) yer almaktadır. Sosyalist İşçi Partisi nin önde gelen üyelerinden birisidir. Teşekkürler Bu broşürün yazımı esnasında yardımlarını esirgemeyen, Sam Ashman, Michael Bradley, Jane Hardy, Tom Hickey, Judith Orr, Malcolm Povey, Marx Thomas, Alexis Wearmouth ve Terry Wrigley e teşekkürlerimi sunarım Kasım ında Manchester Üniversitesi nde düzenlenen, Universities in a Neoliberal World adlı konferanstan çok faydalandım, konferansa beni davet eden düzenleyicilere de bu yüzden minnettarım. ( İçindekiler Paul Mackney nin Önsözü Giriş Neo-liberalizm ve Bilgi Ekonomisi Bilgiyi Kar Sağlamak İçin Kullanmak Üniversiteler Madenini Soymak Proleterleştirme ve İstikrarsızlık Direniş Faydasız Değil 2

3 Önsöz 1998'den bu yana, Üniversite ve Kolej Sendikası nın (ÜKS) ortak sekreteri ve Natfhe'nin eski genel sekreteri olarak, öğrencilerin veya yükseköğretimden üyelerimizin deneyimlerini paylaştım. Alex Callinicos bizim yüksek öğrenimde yaşadıklarımızı ve oradaki deneyimlerimizi kuramsallaştırarak, hepimize çok önemli bir yardımda bulundu. Şu anda bu kurulun bileşenleri olan bizler, hiç harç ödemeyerek, burslarla eğitimimizi devam ettirmiş yeni nesil için çıtayı yükselten radikal öğrencilerdik. Ulusal Öğrenci Birliği (UÖB) başkanı olan ve bursları arttırmak için mücadelemizde bize öncülük eden Jack Straw, üniversite öğrencilerini bir kitap ve bir yemek arasında seçim yapmaya zorlayan hükümeti suçlamıştı. Şimdi ise açıkça görülüyor ki, 21. yüzyılın öğrencileri bir ödevi bitirmekle, süpermarkette bir vardiya daha yapmak arasında seçim yapmak zorunda bırakılıyor. UÖB ve öğrenim elemanları sendikaları, katkı paylarının bazı sosyal grupları üniversiteden uzaklaştırdığını belirterek, yükseltilen harçlara karşı tutarlı bir mücadele hattı oluşturdu. Yükseltilen harçlar, bu senenin (2006) eğimi olan büyüme ile %4 daha az başvuran öğrenci oranıyla ters bir etki yapmıştır. Biz, yükseköğretim piyasasının öğrenciyi en uygun ders yerine en ucuz olana yönelteceği uyarısını yaparak, eğitime erişimin, ödeyebilme esasına değil, çalışma yetisine dayanması gerektiğini söylemiştik. İşte bu yüzden, ÜKS ve UÖB ile birlikte harçlara yapılan artışın karşısında durarak, adil harçlar için savaşımızı sürdürdük. Ama ileriye baktığımızda, harçlara karşı durumumuzu yeniden değerlendirmek durumundayız. 19. yüzyılda ücretsiz ilköğrenimin yaygınlaşmasına, 20. yüzyılda ise ücretsiz ortaöğrenimin yaygınlaşmasına yönelik mücadeleler verildi. Ve 21. yüzyılda ise mücadele, ücretsiz ileri ve yüksek öğrenimin yaygınlaşmasına yönelik olmalıdır. İleri ve yüksek öğrenimin bir ayrıcalık değil, bir insan hakkı olduğu vurgulanmalıdır. Öğrencilerin, okutmanların ve hatta nüfusun büyük bir kısmının doğru olmadığını görebilmesine rağmen, bakanlar, (harç ücreti olmayan) ileri ve yüksek öğrenimi yaygınlaştırmak için gerekli kaynağın olmadığını söylemeye devam ediyorlar. Aslında burada çok basit bir öncelik sorunu bulunmaktadır. Hükümet, savaş için, Irak ve Afganistan'daki birlikleri ülkeye getirebilmek için servet ayırabildi. Yeni İşçi Partisi nin (New Labour) ikinci döneminden önce bize, Gordon'ın yükseköğretim için harcanmak üzere savaş ganimeti topladığı söylenmişti. Naif olabiliriz ancak ne biz, ne de o dönemki Başbakan Gordon'ın bu ganimeti illegal ve kazanılamaz bir savaş için israf edeceğini tahmin etmemiştik. 3

4 Hükümet, kamu kuruluşları ve özel sektör yöneticileri, ileri ve yükseköğretim için tıpkı 19. yüzyılda olduğu gibi kararsızlar. Yeni makineleri kullanmak için daha eğitimli işgücüne ihtiyaçları var, ancak bunun için ödeme yapmak istemiyorlar. Çoğu işçinin ve köylünün, okumak, biriktirmek ve bilgilerini pekiştirmek için yeteri kadar zeki olmadığını düşünüyorlar ve çok azı, doğru bir tahminle, eğer becerirlerse, işçilerin ve köylülerin tehlikeli olabileceğinden korkuyorlar. 1960'lara kadar, teknik eğitim tamamen işçi sınıfı içindi. Üniversiteler genellikle eski meslekleri (tıp, hukuk, politika ve teoloji) yeniliyorlardı ve Britanya İmparatorluğu nu sürdürmek için kullanılacak üstünlük hissine sahip insan kadrosu yetiştiriyorlardı. Geleneksel olarak, eğitim kuramcıları, dar öğrenim ve geniş eğitim arasında ayırım yapıyorlardı. Ne gariptir ki, 21. yüzyıl kapitalizmi geniş eğitim sözde bilgi ekonomisi sorun çözücü işçileri ucuza sağladığı için ikisini bir araya getirdi. Tarihin bir cilvesi olarak, yükseltilen harçların cefasını çeken ilk nesil öğrenciler, Irak savaşına karşı eylem yapan, Avrupa Sosyal Forumu gibi sosyal hareketlerin içinde bulunan, Faşizme Karşı Birleşik Güç grevlerinde toplananlarla aynı öğrencilerdi. Ben hala, onlar nasıl ki Irak ve Afganistan'dan çekilme tartışmalarını kazandılarsa, onların direnişi örgütlemek için de yeni yollar bulacaklarını düşünüyorum. Alex'in dediği gibi, Fransa ve Yunanistan'daki kardeşleri onlara yol gösteriyorlar ve Alex'in el kitabı buna nasıl erişilebileceği tartışmalarının bağlamını oluşturuyor. Umuyorum ki, ben bu satırları yazdığım sırada, Üniversite ve Kolej Sendikası'nın yeni üyesi, öğrencilerle birlikte ücretsiz, geniş kapsamlı, okul sonrası eğitim için mücadele etmeyi sağlayacak bir öncü seçerler. Tarih yazmak, sadece bir amaç meselesi değil, aynı zamanda birlik olan halkların bir şeyleri değiştirmesi durumudur. Buradan devam edelim. Düşünce yıkıcıdır. Örgütlenin: birlikte bir şeyleri değiştirebiliriz. Paul Mackney, Kasım 2006 Natfhe Genel Sekreteri ÜKS Ortak Sekreteri Haziran 2005-Haziran

5 Giriş İngiltere'deki üniversiteler hareketli bir değişim döneminden geçiyorlar. Bu dönüşümün en açık işareti, fiziksel büyümedir arasında, yükseköğretimde öğrenci vardı 'ların başlarında, 18 ve 19 yaşında olanların sadece % 7'si üniversiteye giderken, bu oran, günümüzde yaklaşık % 30 civarındadır. Üniversite eğitimi ağır işler yapan işçi sınıfından gelenler için hala zor olsa da artık küçük bir azınlığın ayrıcalığı olmaktan çıktı 2. Bazı insanlar, oyun yazarı John Osborne'un sloganı Daha çok, daha kötüdür ü tekrarlayarak üniversitenin genişlemesine seçkinci nedenlerle karşı çıkıyorlar. Aynı şekilde, sağcı yazar Peter Hitchens, son Tory başbakanı, John Major'u mevcut üniversite açılımını başlatmasından dolayı eğitim kalitesinin mezarını kazan bir başka saldırı diyerek alenen suçluyor 3. Yeni İşçi Partisi hükümeti, aksine, üniversite açılımının sosyal adalet meselesi olduğunu belirtiyor: Yüksek öğrenimden yararlanma potansiyeli olan herkesin, buna hakkı olmalı. Bu, sosyal olarak daha adil bir toplum yaratmanın temelinde yatan ilkedir, çünkü eğitim, yoksulluktan ve çıkışsızlıktan kurtulmanın en iyi ve güvenilir yoludur. 4 Genişleyen yükseköğretim hiç kuşkusuz asil bir amaçtır. Seçkinciler epey hatalıdır: uygun kaynaklar sağlandığı sürece, hükümetin hedefi olan yaş arası gençlerin yüzde ellisi veya daha çoğunun üniversite eğitimi almaması ve bu deneyimden yararlanmaması için hiçbir neden yoktur. Ama yükseköğretim gerçeği, fırsat eşitliği ve sosyal adaletle ilgili resmi açıklamalardan bir hayli farklıdır. İngiliz üniversiteleri, gerçekte büyük işletmelerin ihtiyaçlarındaki önceliklere göre şekillenmektedir. İngiliz ve yabancı kuruluşlara, karlarını korumaları için akademik araştırma ve nitelikli işçi sağlamak üzere üniversiteler yeniden şekillendiriliyorlar. Aynı zamanda, üniversiteler, bilimsel kurumlardan, Birleşik Krallık ekonomisi için döviz getiren kar merkezlerine dönüşüyorlar. Bu amaçla, öğrenci başına düşen kaynaklardan kesinti yapıldıkça, üniversiteler, bölümler ve bireysel olarak akademisyenler, birbirleriyle yarışmaya zorlandıkça genişleme ucuza geliyor. Öğrenci burslarından, borçlarına geçiş ve öğrenim harçları birçok öğrenciyi ücretli emek temelli 1 wwe.hesa.ac.uk/holisdocs/pubinfo/student/institution0405.html 2HEFCE, Young Participation in Higher Education, January, 2005, 3P Hitchens, Why Does Everyone Find it So Hard to Understand the Tories?, 17 May 2006, 4 Department for Education and Skills, The Future of Higher Education, Cm 5735, January 2003, paragraf 6.1, s

6 bir hayat için uzun saatler çalışmaya zorluyor. Hiç şüphe yok ki, oluşturulan bu durumdan dolayı, daha yoksul bir çevreden gelen potansiyel öğrencilerin üniversiteye gitme hevesleri kırılıyor. Bu dönüşüm sadece bize özgü olmaktan oldukça uzak çünkü dünyanın her yerindeki üniversiteler aynı şekilde değişim geçirmeye zorlanıyorlar. Yükseköğretimin bu yeniden yapılandırılması, daha geniş bir sürecin, gerçekten de tam anlamıyla neo-liberalizm olarak bilinen küresel, ekonomik ve siyasi bir dönüşümün parçasıdır. 1980'de Ronald Reagan ve Margaret Thatcher öncülük ettiğinden beri, işletmeler ve medya elitleriyle birlikte hemen hemen tüm hükümetler tarafından benimsenen neo-liberalizm, sosyal hayatın her alanını piyasa mantığına tabi kılmaya ve her şeyi özel olarak sahip olunan, alınan ve kar için satılan bir meta haline getirmeye başladı. Radikal coğrafyacı David Harvey'e göre: Kanıtlar göstermektedir ki, neo-liberal dönüş bir şekilde ve bir dereceye kadar ekonomik elitlerin iktidarının onarımı veya yeniden inşasıyla ilgilidir. 5 Bu sınıf iktidarının onarımı, zenginliğin ve gelirin kitlesel olarak elitlere doğru yeniden dağıtımına öncülük etmiştir. Amerikan hanelerinin en üstteki % 1'lik dilimi, 1917 ve 1940 yılları arasında, ortalama toplam hane halkı gelirinin % 16,9 una sahiptiler. Payları 1973'te % 8,4 e düştü ancak neo-liberalizm kuşağından sonra, 2001'de % 19,6 a yükseldi. Bu esnada, 1970'lerin ortaları ve 2002 arasında, en alttaki % 90'ı oluşturan haneler toplam hane halkı gelirindeki paylarının % 12 ye düştüğünü gördüler. 6 İngiltere'deki eşitsiz gelir dağılımı, Thatcher döneminde keskin bir artış gösterdi ve Yeni İşçi Partisi döneminde de bu tarihsel olarak yüksek seviyede kaldı. 7 Zenginlik ve iktidardaki bu değişiklik, yükseköğretim de dahil olmak üzere değişik sosyal alanların büyük ölçekli bir biçimde yeniden yapılandırılmasını içeriyordu. Sonuçlar korkunçtu. Akademik personel ve üniversitenin diğer personeli, zaman içerisinde giderek artan bir şekilde, bilginin kendisi için sürdürülmesi fırsatını reddettiler ve öğrencilerin eğitimle ilgili ihtiyaçlarıyla birlikte diğer ihtiyaçlarını da karşılamadılar. Aynı zamanda, kendi ücretlerinin diğer mesleklere oranla düştüğünü de gördüler. Öğrenciler, kendilerini mutlak tüketiciler olarak tanımlayan resmi söylemin aksine, üniversitelerin piyasanın önceliklerine boyun eğmesinin kurbanları haline geldiler. Neyse ki, neo-liberalizm yüksek öğrenimde yükselen bir dirençle karşılaşıyor baharında Fransa ve Yunanistan'daki öğrenciler, üniversite hocaları ve diğer işçilerin yardımıyla piyasa 5D Harvey, A Short History of Neoliberalism (Oxford, 2005), s G Dumenil and D Levy, Neoliberal Income Trends, New Left Review, 11/30 (2004), s. 111, M Brewer et al, Poverty and Inequality in Britain: 2006, Institute of Fiscal Studies, March 2006, s

7 taraftarı hükümet reform larını yenmeyi başardılar. İngiltere, bu kadar muhteşem bir şey görmedi; üniversite hocaları, düşük maaşlara karşı üç aylık bir boykot yürüttüler. Bu mücadeleler, neo-liberalizme karşı Seattle ve Cenova'daki protestolarla başlayan küresel direnişin ufkunu genişletti. Ancak, eğer neo-liberalizm yenilgiye uğratılacak ve başka bir mantıkla yer değiştirecekse, daha geniş sosyal hareketlere ihtiyaç olacaktır. Bu kitapçık, düşmanın doğasını analiz ederek ve ona karşı nasıl bir kavga yürütüleceğini tanımlayarak, bu hareketlere yardımcı olacak bir analiz sunuyor. Burada, sadece alıntılanan gerçeklere ve sayılara değil, aynı zamanda benim çeyrek yüzyılı aşkındır İngiltere üniversitelerindeki kendi öğretim deneyimlerime ve orada tanık olduğum değişimlere dayanan bir yaklaşım sergileniyor. Ancak, ben bu değişimlere idealize edilmiş bir geçmişin nostaljisiyle saldırmıyorum. Geçmiş yılların daha küçük ve daha ayrıcalıklı üniversite sistemine dönmek gibi bir arzum da yok. Yükseköğretimdeki neo-liberalizme karşı durmak, kendilerini gerçekleştirebilmek için herkese bir şans verilen bir toplum yaratma mücadelesinin bir parçası olmalıdır. Bu yüzden, kuramsal çerçevem Marx'ın kapitalist ekonomik sistem analizini temel alıyor. Neo-liberalizmin nihayetinde temsil ettiği, sermaye mantığının katıksız bir şeklidir. Dolayısıyla, daha iyi üniversiteler için yürütülen mücadele küresel kapitalizme karşı yürütülen hareketten ayrılamaz. 7

8 Neo-liberalizm ve Bilgi Ekonomisi İngiliz üniversitelerinin mevcut dönüşümü 1979 dan 1997 ye devam eden Tory Hükümeti döneminde başlamıştır. Fakat Yeni İşçi Partisi, yükseköğretimin neo-liberal yeniden yapılanmasını çok daha fazla gayretli bir şekilde benimsemiştir. Bu, kısmen şimdilerde Gordon Brown un desteklediği, Tony Blair in şahsi ajandasının kamu sektörünün Margaret Thatcher ın bile cesaret edemediği alanlarında dahi özelleştirme ve metalaştırma politikaları aracılığıyla yükseköğretimdeki bu dönüşümü zorunlu hale getirmek daha geniş çaplı atılımını yansıtmaktadır. Fakat bu, aynı zamanda Yeni İşçi Partisi nin ideolojisi ve politikasında eğitimin oynadığı merkezi rolün bir sonucudur. Buradaki temel fikir, bilgi ekonomisidir. Blair Hükümeti nin ilk siyasi dokümanlarından biri Peter Mandelson tarafından, onun Ticaret ve Sanayi Bakanlığı ndaki kısa ve utanç verici bulunuşu sırasında üretilen Rekabetçi Geleceğimiz: Bilgi-Güdümlü Ekonomi (1998) başlıklı Ticaret ve Sanayi Bakanlığı nın resmi raporudur. Önceki Dawning Street danışmanı Charles Leadbeater, günümüzde dünya ekonomisini yöneten ana güçlerden birisinin bilgi kapitalizmi olduğunu iddia eder: Bilgi kapitalizmi : yeni fikirler yaratacak ve onları tüketicilerin talep ettiği ticari ürünlere ve hizmetlere dönüştürecek güdüdür. Bu, yeni bilgiyi oluşturma, yayma ve kullanma süreci, yükselen yaşam standartlarının ve ekonomik büyümenin arkasındaki dinamodur. Yaşamlarımızın derinlerine ulaşır ve tüketiciler ve emekçiler olarak hepimizi içine alır. Eğer küresel ekonomiye sırtımızı dönmüş olsaydık, bilgi ekonomisinin büyük yaratıcı gücünü de arkamızda bırakmış olacaktık. 8 Bilgi ekonomisi fikri, aslında tüm dünya üzerindeki çağdaş politik ve iş dünyası seçkinleri arasında bir miktar klişe bir söz haline gelmiştir. Bu fikrin içine birçok farklı iddia sıkıştırılmıştır: Maddi/ticari malların üretiminden, maddi olmayan hizmetlerin üretimine doğru bir kayma olmaktadır. Kısmen bunun sonucunda, üretim daha çok bilgi-yoğun bir hale gelmektedir. Başka bir deyişle, ürünlerin yüksek vasıflı işçiler tarafından yapılan araştırmalar sonucunda bazı sofistike teknikler kullanılarak üretilmesi ve bu ürünlerin, zengin pazarlama teknikeriyle pazara sunulması onların daha çok satmasını olanaklı kılmaktadır. Şirketlerin ve benzer şekilde ulusal ekonomilerin başarısı bu nedenle yılların, on yılların veya daha uzun bir zamanın birikimi olan fiziki donamına (tesis, atölye, fabrika, vb.) ve 8 C Leadbeater, Living on Thin Air (London, 2000), s. 8. 8

9 ekipmanına değil, giderek artan bir şekilde beşeri sermaye ye, yani işgüçlerinin becerilerine, bilgilerine ve hayal güçlerine bağlıdır. Bu becerileri başarılı bir şekilde kullanmak yoluyla bireyler, şirketler ve tüm ülkeler dünya pazarının talep ettiğini tedarik ederek gelişebilirler. Bu fikirler özellikle 1990 ların sonunda sözde.com patlaması (dotcom boom) olarak adlandırılan zamanlarda revaçtaydı. Amerika daki hızlı ekonomik büyüme ve yükselen hisse senedi fiyatları, ebedi refahın olduğu bir gelecek için küresel kapitalizmi güçlendirecek olan bilgi teknolojisi tabanlı Yeni Ekonomi nin ortaya çıktığı inancına teşvik etti. Fakat son 10 yılın başından beri Birleşik Devletleri sarsan krize rağmen, bilgi ekonomisine olan inanç devam ediyor. Örneğin, New York Times ın köşe yazarı Thomas Friedman, Dünya Düzdür (The World is Flat) isimli, yakın zamanda yayımlanan ve oldukça geniş ölçüde övgü alan kitabında şöyle söylemektedir: Küreselleşmenin tümüyle yeni bir alan ı olarak nitelenen 2000 yılının dinamik gücü, bireylerin, küresel anlamda işbirliği yapmalarını sağlayan, küresel fiber-optik bir ağın yaratılmasıyla beraber her birimizi bir diğerine kapı komşusu yapan yazılım ve onun her türlü yeni uygulamalarıdır. 9 Benim bu kitapçıktaki amacım, öncelikli olarak Leadbeater ve Friedman gibi ideologlar tarafından çizilen pembe küresel kapitalizm tablosunu eleştirmek değildir: Bunu başka bir yerde yaptım. 10 Yine de bilgi ekonomisi düşüncesi hakkında bir kaç noktaya değinmeye değer. Öncelikle, hizmetlere doğru kayma hakkındaki iddialar büyük bir özenle ele alınmalıdır. Son zamanlardaki büyük pazarlama hikâyelerinin bazıları sonuç olarak yeni maddi ürünler, örneğin, cep telefonları ve mp3 çalarlar hakkındadır. İkinci olarak, başarılı ekonomiler, hala sanayi ürünlerinin üretimi ve ihracatında gelişip büyüyenler olma eğilimindedirler. Yakın zamanda Financial Times ta Almanya hakkında çıkan şu raporu ele alalım: hiç bir sanayi ülkesi birbirine bağlanmış küresel ekonominin sunduğu fırsatları bu denli başarılı bir şekilde kullanıyor değildir. 80 milyonun çoğunlukla endişe dolu, riskten kaçınan, değişime aşırı duyarlı olarak resmedilen orta büyüklükteki ekonomisi, 2003 te ABD ye yetişip geçtiğinden bu yana her yıl dünyanın en büyük ticari mal ihracatçısıdır. 11 Almanya başarılı bir ihracatçıdır. Başarısını esas olarak karmaşık parçaları yaparak küresel üretim ağını sağlama pozisyonunu korumaya borçludur, tıpkı Çin in bu ağlar için kendisine bitmiş ticari malların montajında bir rol oluşturması gibi. 9 T L Friedman, The World is Flat (London, 2005), s Bkz., özellikle, A Callinicos, Against the Third Way (Cambridge, 2001), bölüm 1 ve An Anti-Capitalist Manifesto (Cambridge, 2003). 11 B Benoit and R Milne, Germany s Exporters are Beating the World, Financial Times, 18 May

10 Gel gör ki, ihracat başarısı ille de iş güvenliğine veya refaha yol açmaz. Almanya hâlihazırda işgücünün %10 u oranında cereyan eden kronik işsizlikten muzdariptir. Belki de daha da şaşırtıcı olanı, Asya Kalkınma Bankası na (AKB) göre, Asya büyüyen bir işsizlik kriziyle yüz yüzedir. Financial Times, AKB nin baş ekonomisti Ifzal Ali nden alıntılayarak şöyle nakleder: Görece yüksek büyüme oranlarına sahip ülkelerde dahi, yeni iş alanları açma hızındaki yavaşlık, toplam iş gücünün 1,7 milyar olduğu bir bölgede 500 milyonu işsiz veya yeteri derecede iş bulamaz bir durumda bıraktı. Bir diğer 245 milyon ise gelecek on yıl içinde işgücü piyasasına katılmak üzere hazırda bulunuyor. Hong Kong, Güney Kore ve Singapur un yakın zamanda sanayileşen ekonomileri, yüksek beceriler ve ücretler talep eden birçok iyi işler yaratmayı başarırken, diğerlerinde, özellikle Güney Asya da başarısız olunmuştur. Asya Kalkınma Bankası na (AKB) göre, bölge, geçmiş 20 yılda yoksulluğu azaltmada ilerleme kaydetmesine rağmen, hala neredeyse 1,9 milyar Asyalı günde 2 dolardan daha azı ile yaşamını sağlıyor, diğerleri ise, ya iş bulamıyor ya da iş bulduklarında çok az kazanıyorlar. Banka, Çin in, Hindistan ın ve Rusya nın dünya ekonomisiyle büyüyen bütünleşmesinden kaynaklanan büyük orandaki küresel işçi fazlalığının, şirketler çoğunlukla ideolojik heves ile rekabetçiliğin peşinden koştuklarından bir dibe doğru yarış a yol açtığını söylüyor. Ifzal Ali, Asya nın başarısı er ya da geç kocaman bir işsizler ve hayatta kalmak için sürekli standartların altında ücretlerle iş bulmaya sevk edilen işçilerin yedek ordusu nun baskısı tarafından gölgelenecektir diye uyardı. Çin de istihdam yaratmak gittikçe daha zor bir hale geliyor. AKB nin çalışması, 1980 lerde, Çin de istihdamda %1 artış sağlamanın %3 büyüme oranıyla olduğunu hesaplarken, sonraki on yılda aynı sonucu elde etmek için gereken büyüme oranının % 8 olduğunu gösteriyor. İstihdamın büyüme oranlarına bakıldığında, özellikle üretimin sermaye yoğunluklu olmasından dolayı çalışanlar, uygun çalışma koşulları ve daha büyük iş güvenliği sağlayan çalışma sözleşmelerinin tanımladığı kamu sektöründe de hayal kırıklığına uğratmaktadırlar. 12 Bütün bunlara rağmen, ekonomiler başarılı olduğu zaman, başarının ölçüleri olarak görülen, rekabetçilik ve karlılık ile işçilerin refahı ve yoksulluk arasında herhangi bir zorunlu bağlantı yoktur. Neo-liberal kapitalizm, vasıflı işçilere ihtiyaç duyar, ama aynı zamanda küresel ekonomiye eklemlenmiş güneyde olduğu gibi kuzeyin zengin ekonomilerinde de, büyük ölçüde birçoğunun çok az iş güvenliğinin olduğu ya da hiç iş güvenliğinin olmadığı, kiminin yasadışı göçmen olduğu düşük-ücretli işçilerin emeğine/yaptığı çalışmalara dayanır. 12 J Johnson, Asia Faces Jobs Crisis that Could Hit Growth, Financial Times, 27 Nisan

11 Ancak bilgi ekonomisi ideologlarının göz ardı ettiği bir takım daha büyük belirsizlikler vardır. Şirketler ve bütün sektörler, en iyi ihtimalle sadece onların ne yaptığıyla kısmen bağlantılı olabilen sebeplerden dolayı gelişebilir veya başarısız olabilirler. Bu yüzden, 1990 ların sonundaki Yeni Ekonomik patlama, bilgi teknolojisi ve telekomünikasyon sanayilerine yapılan büyük yatırımları herhangi bir makul gelir vergisi beyannamesi düzenlemenin gerçekçi beklentisinden çok daha fazla teşvik etti. Örneğin, Amerika da 39 milyon mil, yani dünyayı 1,566 kere sarabilecek kadar fiber optik kablo döşenmiştir. 13 Bu aşırı-yatırım, bu durumda kapitalizm tarihinde oldukça sık olduğu üzere bir ekonomik kriz nedeniyle işletme faaliyetlerinin en düşük düzeye inmesine yol açmıştır. Halihazırda gelişmekte olanlar, çoğunlukla Eski Ekonomi işletmeleri iken özellikle, bu malların fiyatlarını yukarı çeken hammaddelere yönelik yükselen küresel talepten faydalanan endüstriler, örneğin yağ, gaz, çelik ve maden bugün pek çok bilgi teknolojisi ve telekom şirketi hala bu durgunluğun etkisiyle savaşmaktadır. Bu şirketler tam olarak kolayca bilgi ekonomisinin kuramlarına uymazlar. Ama bir on yıl önce, bu kuramların yükselişine yardım etme başta olmak üzere manzara kesinlikle tersiydi. Bu durum, kapitalizmin rekabet tarafından güdülenen, sonuçlarının ne kontrol edilebildiği ne de (herhangi bir düzeyde) tahmin edilebildiği anlaşılması güç bir süreç olduğu gerçeğini yansıtır. Burada, rekabetin, sadece bilgi ekonomisinin yandaşları tarafından değil, aynı zamanda rektör yardımcılarının da kendi üniversitelerinin dünya mükemmeliyet merkezi veya her ne ise o olacağını beyan ettikleri zaman göz ardı ettikleri bir başka özelliği vardır. Rekabet, hem kazananları ve hem de kaybedenleri barındırır. Her üniversite, bir dünya mükemmeliyet merkezi olamaz. Peki, kaybedenlere ne olur? Ekonomik rekabet durumunda, devralınırlar veya topyekûn iş dünyasının/ticaretin dışına çıkartılırlar ve onların çalışanları işlerini kaybedebilirler. Üniversitelerde ise, başarısızlık belki de henüz bir kapanma anlamına gelmeyebilir, fakat kaynaklardan daha küçük bir pay alma ve bu yüzden çalışanlar ve öğrenciler için daha kötü koşullar demektir. Bilgi ekonomisinin ideolojisi gerçekliğin çok kısmi ve pembe resmini sunmasına rağmen, içerisinde ufacık bir hakikat parçası da içermektedir. Küresel kapitalizmin mevcut dönemi, şiddetli uluslararası rekabetlerden birisidir. Özel şirketler, çalışanlarının üretkenliğini artırarak maliyeti düşürmek için sürekli baskı altındadırlar. Bir günde sadece 24 saat olduğundan daha yüksek verimlilik, daha ileri teknolojilere yapılacak yatırımlara bağlı olma eğilimi göstermektedir. Bu nedenle, araştırma ve geliştirmenin yanı sıra yeni teknolojileri tasarlayabilen ve kullanabilen 13 R Brenner, Towards the Precipice, London Review of Books, 6 February Bkz. Brenner s The Boom and the Bubble (London, 2002). 11

12 çok becerikli işçilerin eğitimine de yatırım yapılması gereklidir. Rekabetin bu aynı mantığı, kendi verimliliklerini ve rekabet güçlerini sürekli rakiplerininkiyle kıyaslayan tüm ekonomiler tarafından hissedilir. Hindistan ve Çin in ürkütücü varlığı, yani doğunun büyük yeni düşük-fiyat ekonomileri, patronlar ve benzer olarak işçiler verimlilik kazançları peşinde olmadan önce rağbetteydi. Neo-liberalizmde yükseköğretimin anlamı, bu rekabetçi mantığın üniversitelerin işleyişine derin bir şekilde içselleştirilmesi demektir. İlerde göreceğimiz üzere, bu, giderek artan sayıda öğrenciye eğitim verme ve olabildiği kadar ucuza sermayenin ihtiyaçları doğrultusunda önemli araştırmalar yapma imkanı olarak sunulur. 12

13 Bilgiyi Kâr Sağlamak için Kullanmak İkiyüzlülük, iktidardaki Yeni İşçi Partisi nin sloganı oldu ama hükümeti, yükseköğretime dair niyetlerini açıkça ve dürüstçe beyan ettikleri için takdir etmek gerekmektedir. Bu suretle, Gordon Brown nun Hazine Müsteşarlığı ndaki önemli bir politik dokümanı şöyle nakleder: Yeniliği kullanma, Britanya da ülkenin gelecekteki refah-yaratma beklentilerini geliştirmede anahtardır. Birleşik Krallık ekonomisi için, gelecek 10 yılda verimlilik ve istihdam aracılığıyla büyüme yaratmada başarılı olmak için, bilgi temeline geçmişte olduğundan çok daha fazla yatırım yapmak ve bu bilgiyi daha etkili bir şekilde iş ve kamu hizmeti yeniliklerine dönüştürmek zorunludur. İngiltere için, hükümetin özel ve kar amacı gütmeyen sektörlerdeki ortaklarıyla paylaştığı hırsı, sadece diğerlerinden iyi (kalburüstü) bilimsel ve teknolojik keşif için değil, ayrıca bu bilgiyi yeni ürünlere ve hizmetlere dönüştüren bir dünya lideri olma adına küresel ekonomide anahtar bilgi merkezi olmaktır. 14 Hazine Müsteşarlığı, kamu sektörüne dayalı araştırmalara yatırım yapılması için güçlü sebepler sunar, fakat bu araştırmanın bilginin kendisi uğruna yapılan bir uğraşı olamayacağını vurgular. Bu yüzden, araştırma merkezinin ekonomiye hızlı çözüm oluşturması ihtiyacı şöyle tanımlanır: Araştırma merkezinin ekonominin değişen ihtiyaçlarıyla daha iyi bütünleşmesi, ticaret A&G sinde [araştırma ve geliştirme] büyümeyi ve çok uluslu firmaları İngiliz A&G yoğunluklarını kendi sanayilerinde en iyi olmaya doğru artıran orta ölçekli firmalara destek olarak İngiltere ye yatırım yapmaya özendirme yoluyla yeniliği ve de yeni girişimlerin oluşması ve hızlı büyümesi yoluyla teknolojiye dayalı yeni sektörler yaratmayı teşvik etmeyi desteklemelidir. 15 Üniversiteler, araştırma merkezi nin en önemli parçası olduğundan, bu, onların, ekonominin değişen ihtiyaçlarına daha sıkı bir şekilde tabi olmak zorunda oldukları anlamına gelir. Bu hedef, 2003 te, üç ana amacından birini bilginin refah yaratmada kullanımında daha iyi bir ilerleme" olarak koyan o zamanki eğitim bakanı Charles Clarke tarafından ayrıntılı bir şekilde anlatılmıştır. 16 Brown, bu çabanın bir parçası olarak Financial Times ın önceki editörü ve İngiliz Sanayi Federasyonu nun genel yöneticisi Richard Lambert ı üniversiteler ve iş dünyası arasındaki ilişkileri geliştirmenin yollarını aramak için yetkilendirmiştir. Bu amacın altında, Brown un diğer gelişmiş kapitalist ekonomilerinkinden düşük olan İngiliz üretkenliğini sürekli bir şekilde artırmaya olan ilgisi yatmaktadır. 14 H M Treasury, Science and Innovation Investment Framework , July 2004, paragraf 1.1, s A.g.e., paragraf 1.19, s The Future of Higher Education, s

14 Lambert, A&G ye olan İngiliz yatırımının, verimlilik performansının ana belirleyicisinin, diğer ekonomilerin verimlilik performanslarıyla karşılaştırıldığında düşüş halinde olduğu gerçeğine dikkat çekiyor: 1981 de, İngiltere nin A&G ye toplam harcaması, Almanya dışında, diğer başta gelen sanayi ülkelerini yönlendiren Group of Seven (G7) üyelerinin herhangi birinin harcamasından daha yüksektir. İngiltere, 1999 a kadar, Almanya, ABD, Fransa ve Japonya nın gerisinde kalıyordu ve sadece Kanada ya ayak uyduruyordu. Ayrıca, İngiliz A&G yatırımı, küçük sektörlere, özellikle ecza, biyoteknoloji, savunma ve uzaya yoğunlaştırılmıştır ve diğer ana sektörlerin özellikle de elektronik, elektrik, kimya, mühendislik, yazılım ve bilgi teknolojileri hizmetlerininkilerden [uluslararası ortalamaya göre] daha düşüktür. 17 Bu örüntü, bir yüzyıldan fazla bir süreden beri üretim sanayisindeki düşük-yatırımın kronik problemlerinden yakınan İngiliz kapitalizminin genel özelliklerini daha açık yansıtmaktadır. A&G nin yoğunlaştığı alanlar, görece güçlü İngiliz temelli sanayi şirketlerinin bulunduğu alanlar arasındadır. Fakat Lambert uyarıyor: Bütün bu şirketler şimdilerde küresel karakterdedir ve hepsi İngiltere ile bir on yıl öncesinden daha az kültürel ve entelektüel bağlara sahiptirler. Uluslar ötesi şirketler kendi faaliyetlerini kendi ana pazarlarına daha yakın konumlandırma eğiliminde olduğundan A&G lerini gittikçe Britanya dan uzağa kaydırabiliyorlar. 18 Fakat Lambert A&G nin yürütülüşüne dair daha geniş çaptaki değişikliklere işaret eder. 20. yüzyılın başlangıcından beri, büyük şirketler kendi laboratuarlarında araştırma yapma eğilimindeler. Lambert in söylediği doğruydu, Alman kimyasal sanayisi ve Amerika daki Bell laboratuarları bu duruma örnek olarak verilebilirler; ancak koşullar artık değişmeye başlıyor. Ürünler şimdi öyle karmaşıklaştı ki, araştırma için tek bir şirketin karşılayabildiğinden çok daha geniş teknolojilere ihtiyaç duyulmaktadır. Şiddetli rekabet büyük şirketleri dahi ana faaliyetlere yoğunlaşarak, laboratuarlarını azaltarak veya laboratuarlarını kapatarak maliyeti düşürmeye zorladı. Bunun sonucunda, bireysel araştırmacıların etrafta dolaşmaları ve hatta risk alabilen kapitalistlerden finans sağlayarak kendi küçük şirketlerini kurmaları daha kolay hale getirildi. Fakat üretkenliği ve rekabetçiliği geliştirmede A&G çok önemli olarak kalmaya devam ediyor. Lambert, şirketler tarafından terk edilen ticari durgunluğu canlandırmanın üniversitelerin ve devletin işi olduğunu savunuyor: Bu değişen ortamda, üniversiteler potansiyel olarak iş dünyası için çok çekici ortaklardır. İyi üniversite araştırmacıları uluslararası çevrelerde çalışır: Onlar, kendi alanlarındaki en son/en ileri 17 Lambert Review of Business-University Collaboration: Final Report, December 2003, paragraf 2.4, s. 15, paragraf 2.6, s A.g.e., paragraf 2.10, s

15 çalışmaların dünyada nerede olduğunu bilirler. Kurumsal veya kamusal araştırma faaliyetlerinden farklı olarak, üniversite laboratuarları devamlı olarak öğrenciler, lisansüstü öğrencileri ve öğretmenler şeklinde zeki yeni araştırmacıların gelmesiyle tazeleniyor. 19 Amerikalı işletmeci akademisyen Henry Chesbrough ın ifade ettiği üzere, 1960 lardan bu yana bu [ticari] laboratuarlardan dışarı yayılan yenilikler zenginliğinin laboratuarların yönelimlerinin temel araştırmalardan uzaklaşmış olduğu dikkate alındığında, gelecekte o laboratuarlarda tekrar meydana gelmesi olası görünmüyor. Bundan 20 yıl sonrasının yeniliklerini yaratacak olan başlangıç sermayesi, toplumda başka bir yerden sağlanmak zorunda kalınacaktır. Hükümetler ve üniversiteler bu dengesizliği ele almaya ihtiyaç duyacaktır. Gittikçe, üniversite sistemi temel buluşların yeri olacaktır ve sanayi, bu buluşları uygun iş modelleri aracılığıyla ticarileştirilmiş yenilikçi ürünlere dönüştürmek için üniversitelerle çalışmaya ihtiyaç duyacaktır. 20 Bununla birlikte, Lambert, bu değişimin, özellikle ticari araştırmaların değil de, üniversitelerde yapılan araştırma sonuçlarının uluslararası rekabette önemli bir yeri olan İngiltere için önemli olduğunu, gerektiği gibi idare edildiğinde, bu yeni ortaklıklar sayesinde İngiliz iş dünyası için onun rekabetçi yönünü sivrilten önemli fırsatlar olabileceğini 21 iddia etmektedir. Çeşitli uluslararası performans göstergelerine göre, İngiliz üniversiteleri genellikle dünyada (ABD üniversiteleri daima bir numara iken) iki veya üç numaradır; bu, İngiliz şirketlerinin küresel sıralamasının çok önündedir. 22 Bundan dolayı akademi, sanayinin yardımına koşulmaktadır. Bütün bu yaşananlarda paradoksal bir durum vardır. Neo-liberalizme göre, özel teşebbüs en iyisidir. Bu iddia, Yeni İşçi Partisi tarafından sağlık ve eğitim hizmetlerinin özelleştirilmesi için mantıklı bir gerekçe olarak sunuluyor. Fakat A&G ye gelindiğinde, A&G rekabet için çok önemli olduğundan, özel şirketler keyfi bir biçimde üniversitelerin ve onların arkasındaki devletin bu rolü üstlenmesini bekliyor ve en önemli, uzun vadeli yatırımlarında kesinti yapıyorlar. Marksist bir perspektiften bu, çok da şaşırtıcı bir durum değil, çünkü devlet, sayesinde kendi faaliyetlerini yürütmek için ihtiyaç duyduğu kaynakları yönettiği ekonominin dirliğine bağımlıdır. Kapitalist bir toplumda bu, devleti yönetenleri, ekonomiye egemen olan şirketlerin karlılığını ve büyümesini geliştirmeyle ilgilenmeye sevk eder. Onlar, bunu yapmada başarısız olduklarında, bu şirketler onları cezalandıracaktır; örneğin, sermayelerini ülke dışına çıkarabilirler, bu durumda borçlanma devlet için daha pahalı hale gelir ve döviz kuru piyasadaki paranın aşağısında olmaya 19 A.g.e., 1.17, s A.g.e., 1.19, s A.g.e., 1.3, s Science and Innovation Investment Framework , Appendix B, Setting Targets and Measuring Progress. 15

16 zorlanır. Blair ve Brown döneminde Yeni İşçi Partisi şu sonuca ulaştı: bu türden sermaye kavgalarını hızlandırmaktan ziyade, hükümetler büyük dev şirketlerin geçici heveslerini köle gibi takip etmelidir. Geçmişte olduğu gibi, bu genellikle kapitalistlerin ilgilendiği fakat onların bireysel olarak üstlenmek için fazla pahalı buldukları faaliyetleri devlete yüklemeleridir. Bu, devletin neden 20. yüzyılın ilk yarısında işgücünün ve onun çocuklarının sağlıklı ve iyi eğitimli ve bu yüzden becerikli ve uysal olması işini üstelendiğinin sebeplerinden biridir. Tories ve Yeni İşçi Partisi döneminde devlet yeniden yapılandırıldı refahın sağlanması yürürlükten kaldırılmadı ama kesintiye uğratıldı ve mümkün olduğunca özelleştirildi, devletin baskıcı tarafı silahlı kuvvetler, polis, hapishaneler, güvenlik servisleri kuvvetlendirildi ve kaynaklar, özel şirketleri daha rekabetçi yapmaya yardım etmek için transfer edildi. Yükseköğretimde olanlar bunun bir örneğidir. Hükümet, 2002 de gayri safi yurt içi hasılanın 1,86 sı olan İngiltere nin toplam A&G yatırımını, 2014 te 2,5 civarlarına yükseltmeyi istiyor. Bu maksatla, kamu araştırmalarına yapılan harcamaların, enflasyonun ardından, ve yılları arasında yılda 5,8 oranına yükselmesi beklenmektedir. 23 Ancak bu para, üniversitelere, hangi araştırmanın değerli olduğuna inanıyorlarsa, ona harcamaları için verilmiyor. Aksine, hâlihazırda gördüğümüz gibi, hükümetin hedefi, bilgiyi (rekabetin ve kârın mantığına göre) zenginlik yaratma uğruna kullanmaktır. Leadbeater çok daha yalın ve katı bir şekilde bu durumu açıklar: Üniversiteler, sadece öğrenim ve araştırma merkezleri olmamalıydı, aynı zamanda yerel ekonomilerde yenilik şebekeleri için merkezler olmalıydılar. Örneğin üniversiteler, bilgi ve becerilerini, şirketlerin, kar amaçlı bölünüp parçalanması biçimindeki yeniden yapılanmasına yardım edebilirlerdi. Üniversiteler, bilgi ekonomisinin maden ocağı işletmeleri olmalıydı. 24 Maden çıkarmak ifadesi ilginç bir metafor çünkü maden ocakları hem çevre için hem de madenlerde çalışanlar için olumsuz çağrışımlara sahiptir. Aslında, bu çöküş süreci şimdiden İngiliz üniversitelerinde iyice ilerlemiş durumdadır. Bütün bunlarda tarihsel bir ironi vardır ların radikal öğrencileri, üniversiteleri, ayrıcalığın fildişi kuleleri olarak suçluyor ve üniversitelerin faaliyetlerinin halkın büyük bir kısmıyla ilgili hale gelmesini, toplumsallaşmasını talep ediyorlardı. 25 Tori ler ve Yeni İşçi Partisi aynı şekilde toplumsallaşmanın dilini benimsediler. Onlar da, akademik fildişi kuleyi suçladılar, ama çok farklı öncelikler adına ların öğrenci hareketleri, üniversiteyi dönüştürmeyi ve bu süreçte 23 Science and Innovation Investment Framework , paragraf 1.4, 1.6, s C Leadbeater, Living on Thin Air, s Örneğin, A Cockburn ve R Blackburn (ed.), Student Power (Harmondsworth, 1969). 16

17 onu kapitalizmden kurtarmayı istediler. Bugün hükümet ve iş dünyası üniversiteyi, onu kapitalizme sistematik olarak tabii kılmak için dönüştürmek istiyor. 17

18 Üniversiteler Madenini Soymak İngiltere de yüksek öğrenimin neo-liberal bir şekilde yeniden inşası, 20 yılı aşkın bir süredir devam etmektedir. Bu durum, maliyeti azaltma adı altında Thatcher ile başladı: Tories in kamu harcamalarını azaltma yönünde daha geniş bir girişiminin bir parçası olarak, üniversitelere aktarılan kaynak azaltıldı. Ama Mayor ve Blair dönemlerinde vurgu, ucuz üniversiteleri genişletmeye doğru değiştirildi. Bu durum, akademik bürokratların kaynak birimi olarak adlandırdıkları, devletin öğrenci başına tahsis ettiği para miktarında giderek azalma biçiminde yansıdı. Bunun anlamı, artan üniversite öğrenci sayısı karşısında, üniversite emekçilerinin onlara sundukları öğretim ve başka hizmetlerde daha üretken hale gelmesidir. 30 yıl önce, okutmanlar ortalama 9 öğrenciye ders veriyorlarsa, şimdi %150 artışla, 21 öğrenciye ders veriyorlar. 26 Özellikle, yeni üniversitelerde, bu yük, bu ortalamadan daha da fazladır. Örneğin, birinci sınıf öğrencilerine kişilik gruplar halinde eğitim verilmektedir. Aynı zamanda, akademik ücretler nispi olarak düşmüştür den 2001 e kadar, kafa emeğinin ortalama kazancı ortalama enflasyondan sonra % 57.6 oranında artarken, aynı dönemde, eski üniversitelerdeki B ölçeğinin üzerindeki akademisyenlerin maaşları enflasyonun üzerinde % 6.1 oranında ve yeni üniversitelerdeki 6. noktadaki kıdemli öğrenim üyelerinin maaşları enflasyondan sonra % 7.6 oranında artış gösterdi Nisan ayına kadarki son 10 yılda akademik personelin kazançlarının gerçek ortalaması % 6.6 oranında artmıştır; bu oran, muhasebeciler için % 12.1, ortaöğrenim öğretmenleri için %12.3, pratisyen hekimler için % 26.6, yöneticiler ve kıdemli memurlar için% dır. 27 Akademik personeli sıkıştıran üretkenlik başka biçimler de aldı. En önemlilerinden biri, ilk defa 1986 da Tories döneminde getirilen Araştırma Değerlendirme Uygulamasıdır (ADU). Bu uygulama, ülkedeki üniversitelerin bölümlerinde ve enstitülerinde yürütülen araştırmaların niteliğini kısmen düzensiz aralıklarla (sonuncusu 2001 deydi ve 2008 de son halini aldı) değerlendirmek üzere geliştirilmiştir. Bundan sonra, enstitülerin ve bölümlerin sıralamaları, bütçe hacimlerini temellendirmek için kullanıla gelmiştir. İngiltere Yüksek Öğrenim Kurulu (İYÖK) veya İngiltere nin herhangi bir yerindeki muadilleri, üniversitelere kalite ile ilişkili (Kİ) (yüksek öğrenimde kullanılan dil, kısaltmalarla ve saçma sapan bürokratik sözcüklerle doludur) olarak bütçe tahsis eder. Bu, 26 AUT, The Pay Campaign in Brief, www. Aut.org.uk 27 AUT, The Academic Pay Shortfall , 18

19 üniversitelerin araştırma bütçelerinin en büyük kaynağıdır ve sadece eğitim veren kurum olmanın ötesindeki işlevlerini yerine getirebilmeleri için çok hayatidir (bir diğer önemli kaynak, devlerin Araştırma Kurulu nun, devletin ikili-destek sistemi ile bazı özel projelere ödenek tahsis etmesidir). ADU, neo-liberalizmin mantığını fazlasıyla yansıtır. Akademisyenler, hem öğretmek hem de araştırma yapmak üzere işe alınırlar (maaşlarının 2,5 i kuramsal olarak araştırma yapmaları için ödenir). O halde üretkenlikleri nasıl ölçülecektir? Ölçümün yapılabilmesi için, sanayi ile benzeştirirsek, ölçülebilecek, bir takım fiziksel çıktıların olması gerekmektedir. Akademisyenlerin apaçık ürünleri, yayınlarıdır. Ama makale ve kitap sayılarının da bir şey ölçemeyeceği son zamanlarda açıkça görülmüştür çünkü bir sürü zırvalıkla sayfalar doldurmak mümkündür. Dolayısıyla ADU, daha çok meslektaşlarının katıldığı panelleri ve diğer akademik etkinlikleri değerlendiren bir hakemlik süreci gibi çalışmaya başladı. Artık her bir akademisyen, değerlendirilmek üzere dört adet araştırma çıktısı sunmak zorundadır; bunlar (genellikle ABD deki sıralama esas alınarak) yüksek puanlı dergilerde yayımlanıp yayımlanmadığına göre değerlendirilirler. Pek çok mantıksızlıklarla dolu olan ADU, giderek masraflı ve zaman kaybı olmaya başlamıştır. Örneğin, üniversiteler, üretken olmayan akademisyenlerini, sıralamalarını düşürmesinler diye kayıt dışı tutmaya çabalamaktadırlar. Bu nedenle bazı öğretim üyelerinin sözleşmelerini yalnızca ders verecek şeklinde düzenlerler, böylelikle o öğretim üyeleri ADU nun amaçları doğrultusunda değerlendirilmez. Bu uygulama pek çok yönüyle Sovyetler Birliği ndeki eski bürokratik komuta ekonomisine benzemektedir: Stalinist girişimin yöneticilerinin merkezi planlamayı yanıltmaya çalışmaları gibi, üniversiteler de, üniversitelerin bütçelerinin büyük bir kısmı ADU nun sıralamasına bağlı olduğu için, ADU ya gönderdikleri rakamlarda oynamaya çalışırlar. ADU nun bütçesi hakkındaki eleştirilere cevaben 2006 Mart ında Gordon Brown devletin, sistemi var olan hakemlik işlevine ve Araştırma Kurumu ndan alınan gelir gibi kurumların başarılarının niceliksel hedefleri gibi ölçülere dayanan Kİ fonunun tahsisine son vererek basitleştirmeyi tasarladığını açıkladı. 28 Bu, var olan sistemde bulunan mantıksızlıkları pekiştirecektir; Araştırma Kurumu ndan pek pay alamayan edebiyat ve beşeri bilimler bu durumdan daha kötü etkilenecektir. Her durumda bütün yapı, serbest piyasa merkezli ideolojiye sahip devletin üniversiteler üzerindeki kontrolünün 28 H M Treasury, Science and Innovation Investment Framework : Next Steps, March 2006, bölüm 4. 19

20 artmasının bir örneğidir. Dolayısıyla, okullardaki Eğitim Standartları Ofisi gibi, üniversite öğretmenliği de merkezi olarak Kalite Güvencesi Acentesi (KGA) tarafından yönetilecektir. ADU derinden derinden üniversiteleri İngiliz yüksek okullarına çevirdi, hatta pek çok açıdan onlardan daha kötü oldu. Değerlendirme, giderek, akademisyenlerin bireysel başarılarıyla sınırlandırıldı. Örneğin 2008 deki çalışmada, bir kimsenin araştırması şu kıstaslara göre notlandırılacaktır Dört yıldız: Dünyanın önde gelen kalitesi Üç yıldız: Uluslararası mükemmellikte kalite İki yıldız: Uluslararası tanınırlıkta kalite Bir yıldız: Ulusal tanınırlıkta kalite Tasnif dışı : boş ver. 29 Çok düşük gelirin sıralamadaki maliyeti çok yüksek olduğundan kurumlar, uluslararası (neden gezegenler arası değil?) mertebe üzerine saçma sapan şişirilmiş iddiaları örnek göstererek, olabildiği kadar çok çalışanını yüksek notlara doğru zorlayacaktır. ADU, üniversitelerde rekabet mantığını içselleştirmenin anahtar mekanizması haline gelmiştir. Her bir akademisyen, kariyer beklentisinin ADU da ne kadar iyi olduğuna bağlı olduğunu bilir. Bu onu, zamanını derslerine ve çalışma arkadaşlarıyla işbirliğine değil de kendi araştırmalarına yoğunlaştırması gerektiği konusunda güdüler. Akademisyenler, araştırma ödülleri kazanarak, idari işlerin ve öğrenimin ağır yükünden sıyrılmaya çalışırlar. Başarılı oldukları zaman onların öğretmenlik yükü bir başkasına veya bir öğrenim asistana devredilerek geçici olarak azaltılır. Bu, üniversitelerin giderek hiyerarşikleşen yapısına basit katkılardan birisidir. Bunlardan en bilineni yıldız sistemidir. ADU sıralamalarını geliştirmek için üniversiteler, genellikle uluslararası üne sahip en üst sıralardaki araştırmacıları çekmek için yarışırlar. Bu yıldızlara, ilave yüksek maaşlar, az derse girmek veya hiç girmemek, idari işlerde görev almamak gibi ödüller belli dönemlerde verilir. Bu durumun sonucu, ast üst sistemidir. Birinci ligdeki büyük akademisyenler en üstte yer alır, daha az maaşla çok iş yapan sıradan akademisyenler kitlesi ortadadır. En altta da, sayıları giderek artan, çoğunluğu doktora tezlerini bitirmek üzere olan araştırma görevlilerinden oluşan, saat üzerinden ücretlendirilen geçici personel yer alır. Giderek artan hiyerarşi yalnızca akademisyenler arasında değil, üniversiteler arasında da mevcuttur. Lambert in işaret ettiği üzere, yılları arasında araştırma fonlarının en önemli üç kaynağının (Kİ-İYÖK, Araştırma Kurumu nun ödülleri, sanayi araştırma ödülleri ve sözleşmeleri) % i 15 İngiliz üniversitesi tarafından alınmıştır. Bunlar: Oxford, Cambridge, 29 HEFCE, RAE 2008: Guidance on Submissions, June 2005, Appendix A, s

21 University College London, Imperial College, King s College London, Manchester, Birmingham, Leeds, Sheffield ve Southhampton. 30 Araştırma fonu alamayan üniversitelerin öğrenim yapmaktan başka bir şansı yoktur. Bu işbölümü var olan sistemde kaçınılmaz bir hal almıştır. Ama genelde devlet politikası, özelde de ADU bu hiyerarşiyi güçlendirir ve yeniden tesis eder de ADU kurumları yıldızlı 5 de dahil olmak üzere 1-5 arasında derecelendirildiler. Bu çalışma sonlandırıldıktan sonra, devlet en üstte yıldızlı 6 nın bulunduğu yeni bir derecelendirme icat etti ve gerçek zamanda aldıkları paranın miktarını arttırdı. Yıldızlı 5 alan bölümlere ayrılan pay enflasyondan sonra aynı kaldı ve tüm diğerlerinin gerçek zamanda parası kesildi! Devlet esasında kale direklerine oynadı. Ardından, Yüksek Eğitim ve Yaşam Boyu Öğrenme Devlet Bakanı Margaret Hodge şunları ifade etti: Biz, öncelikle dünya çapında kurumların finansmanına yoğunlaşmak istiyoruz ve ikinci olarak, onların yukarı doğru çıkan yürüyen merdivenler olduklarını göstermeyi hedefliyoruz. 31 İngiltere Felsefe Derneği nin yaptığı bir çalışma, araştırma fonunun nasıl yoğun hale geldiğini ortaya koyuyor yılları arasında, 10 milyon sterlin değerindeki Kİ nin felsefe bölümleri arasındaki dağılımı şöyledir: 5* 33,634 personelin faal araştırması başına (6 bölüm) 5 26,579 (16 bölüm) 4 8,520 (10 bölüm) 4 altı hiçbir şey (12 bölüm) Yüksek Öğrenimin Geleceği, Beyaz Gazetesi yoğunlaştırılmış araştırma fonunun arkasındaki mantığı şöyle ortaya koyuyor: Uluslararası karşılaştırmalar Almanya, Hollanda ve ABD gibi diğer ülkelerin araştırmalarını görece az sayıda üniversitede (araştırma ve araştırmanın ödülünün derecesi dört-yıllık kurumların 1600 ünden 200 ü ile sınırlandırılır) yoğunlaştırdığını gösteriyor. Benzer şekilde, Çin hükümeti de araştırma fonlarını, dünya çapındaki 10 üniversite olma ölçütü ile yoğunlaştırmayı tasarlamaktadır; Hindistan da tüm ülke genelinde 5 adet Ulusal Teknoloji Enstitüsü bulunmaktadır. Bu durum bize, araştırmamızın nasıl örgütlendiğine tekrar bakmamız ve dünyanın en iyileriyle yarışabilecek pek çok enstitümüz olduğundan emin olmamız gerektiğini hatırlatır Lambert Review, Tablo 6.1, s House of Commons Education and Skills Committee, The Future of Higher Education: Fifth Report of Session , I, HC 425-1, 10 Temmuz 003, paragraf 8 ve 9, s The Future of Higher Education, paragraf I.I4, s

22 Genellikle, özellikle Çin ve Hindistan ın da dahil olduğu uluslararası rekabet tehdidi yeniden yapılandırmayı haklı çıkarmak için kullanılır. Yoğunlaştırılmış araştırma fonu politikasının mantığı ve amacı ABD dekine benzer, dünya çapındaki elit enstitülerin, araştırmanın da yapıldığı ama asıl eğitime yoğunlaşılan görece çok sayıda olan üniversitelerin ve en altta da Amerikan halk kolejlerinin dengi sayılabilecek, yoksul emekçi sınıfa mensup öğrencilere yönelik meslek dersleri veren okulların olduğu bir üniversite sistemi yaratmaktır. Kurumların bu hiyerarşisi sınıfsal eşitsizlikleri yeniden üretmeye yardımcı olmaktadır. Sonuç olarak İngiliz Üniversitelerinde eğitim araştırmanın gerisinde kalmaktadır. Hem kurumsal hem de bireysel düzeyde, başarı ve ödül araştırma performansından kazanılır. Bu durum, ders seçmede özgürlüğün tadını çıkartan öğrencileri müşteri gibi gören yaygın ideoloji ile çelişiyor gibi görünebilir ama bu durum son yirmi yıl boyunca yeniden inşa edilen yükseköğretimin kaçınılmaz bir sonucudur. Tüketici ideoloji tarafından meşrulaştırılan KGA nın zorla sisteme girmesi, devletin üniversiteler üzerindeki daha ileri bir deneyim mekanizmasını da beraberinde getirir ama sistemin temel karakterini değiştirmez. Öğrenime verilen bu az öncelik üniversite derslerinin parçalara ayrılması ile pekiştirilir. Derslerin tek düze hale getirilmesi ve idealinde değiştirilebilir lokma büyüklüğünde parçalara dönüştürülmesi ile öğrenciler kendi dereceleri doğrultusunda dersleri karıştırabilir ve seçebilirler. Bu değişimin asıl kurbanı öğrencilerdir. Ortaçağ a özgü üç dönemli sistemin, öğrencilerin alabileceği gerçek öğrenim haftalarının azaltılarak, Amerikan tarzı 15 haftalık sömestrlere dönüşmesi etkisi ile bir araya geldiğinde, aldıkları dereceler, entelektüel tutarlılıktan yoksundur. Bu ayarlamanın başka bir uygulaması yüksek bir araştırma üniversitesi yapmadaki başarısızlığın faturasıdır. İyi bir miktarda araştırma fonu almakta başarısız olan kurumların göreli rekabet gücünde daha fazla düşüş olacaktır. Böylelikle baştaki yönelim veya zayıflık kendisini doğrular hale gelir şöyle ki; eleman alınımında düşüş, araştırma gelirinin yokluğu, personelin moralinin bozulması, geleceğinin yalnızca-eğitim veren bir kurum olması gibi. Dolayısıyla üniversite yöneticileri, kendi kurumlarını olabildiği kadar üretken ve rekabetçi yapmak konusunda aşırı güdülenmişlerdir. Birkaç yıl önce kıdemli akademisyenlerin bir toplantısına katıldım. Bu toplantıda, Downing Street in bir danışmanının, İngiltere nin yalnızca en iyi Amerikan üniversiteleri ile yarışabilecek dünya çapında yarım düzine üniversiteyi destekleyebileceğini söylediği aktarıldı. Bu türden bir tahmin, Russell Group un araştırma yoğunluklu 19 üniversitesinin rektörlerinin kanını dondurmak için hesaplanmıştır çünkü her biri 22

23 çaresizce kendi kurumlarının o seviyedekilerden birisi olmasını sağlamak için mücadele ediyor. Rekabet mantığında gömülü olan bu türden kaygılar yükseköğretime giderek daha fazla sızıyor. Bu mantık, araştırmadan başka alanlarda da işlemektedir. Uluslararası yani Avrupa Birliği nin dışından gelen öğrencilerin ödediği yüksek harçlar, üniversitelerin kendilerini yeniden yapılandırmaları için güçlü bir teşvik sağlamaktadır. Uluslararası öğrenciler kurumların nakit sıkıntısına hayati bir gelir kaynağı sunarlar yılında, İngiliz üniversitelerinde i aşkın uluslararası öğrenci vardı: Çin (geniş hareket serbestisi ile en büyük kaynak), ABD, Hindistan, Malezya ve Hong Kong en çok öğrenci sağlayan ülkeler. 33 London School of Economics ve School of Oriental and African Studies olağanüstü bir şekilde toplam gelirlerinin üçte birini uluslararası öğrencilerin harçlarından karşılamaktadırlar, ama araştırma fonu alamayan pek çok yeni üniversite yurtdışından öğrenci çekmekte pek de başarılı olamamaktadırlar. 34 Öte yandan, İngiliz üniversiteleri, yurtdışından öğrenci çekmekte dünya ölçeğinde benzerleri (özellikle ABD, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi İngilizce konuşulan ülkeler) ile rekabet edebilmektedir. O nedenle, üniversiteler, kendi kontrollerinin dışındaki güçlere bağımlıdır örneğin, devletin vize politikalarındaki değişiklikler (11 Eylül 2001 den bu yana temel sorun budur), uluslararası ekonomik krizler (örneğin, 1990 ların sonunda Doğu Asya yı vuran kriz) ve Çin gibi uluslararası öğrenci sağlayan ülkelerde daha sağlam üniversite sistemlerinin gelişmesi. Giderek daha fazla üniversite, uluslararası öğrenci kapmak için kendilerini küresel pazara bağımlı hale getiriyorlar, böylelikle, kendilerini dalgalanmalara da daha fazla maruz bırakıyorlar. Rekabet mantığı, merkezi yönetimi içerisinde barındırır. Rekabetçi olmayan bölümlerden ve çalışanlardan kurtulmak, geri kalanlardan daha yüksek üretkenlik beklemek, kolay kolay demokratik tartışma ve karar verme süreci ile yapılamaz. Gücün, iş gücü üzerindeki gerekli düzenlemeleri yapmaları için uygun bir şekilde ödüllendirilen yüksek düzeydeki yöneticilerin elinde toplanması gerekmektedir. Bu süreç, İngiliz üniversitelerinde başarıyla uygulandı. Bu ülkedeki üniversite geleneğinde meslektaşlar arasında işbirliği vurgusunun bir damgası vardır. Duygusallaştırmanın pek bir anlamı yok ama bu gelenek, bir bilgin toplumu olarak görülen klasik ortaçağ anlayışındaki üniversitelere dayanır. Akademisyenlerin üniversiteleri kolektif bir şekilde çalıştırması düşüncesi, Oxford ve Cambridge gibi en ayrıcalıklı üniversitelerde köklü bir şekilde yerleşiktir. En kötüsü de bu kurumlarda, uyuşukluk, esrime hali ve cemaat sistemine geçit verilir. 33 D McLeod, Overseas Student Numbers Rise, Guardian, 13 March D McLeod, International Rescue, Guardian, 18 April

24 Ama üniversite sisteminde genel olarak meslektaşlar arası işbirliğinin, akademisyenlerin kendi çalışmaları üzerinde önemli derecede katkısı olduğu anlamına gelirdi. Ama şimdinin gerçekliği çok farklı. Üniversitelerin neo-liberal bir biçimde yeniden yapılandırması, gücün kendi içlerinde yeniden dağıtımına neden oldu. Ayrıcalıklı yönetimsel bir elit oluşum, yeni politikaları uygulamak üzere ortaya çıktı. Bazıları deneyimli akademisyenlerden, diğerleri de kamu veya özel sektörden devşirildi. Onların PowerPoint sunuları İşletme okullarında öğretilen tumturaklı sözcüklerle ve anlamsız bürokrasi diliyle bezelidir. Ama maalesef onları bir şaka gibi göz ardı edemezsiniz çünkü entelektüel değerler temelinde değil ama son sözü söyleyerek kararları verenler onlardır. Bu şablon, hiyerarşiyi aşağı doğru yeniden örgütleyerek bölüm başkanlarını da, tepedeki yönetimin kararlarını uygulamak zorunda olan ara yöneticiler haline getirmiştir. Bu süreç, devletin üniversiteler için öngördüğü şirketlerin çalışma modelini yansıtıyor. Lambert Review üniversite yönetimine özel bir önem atfeder: Pek çok üniversite kendi yapısını yeniden düzenliyor ve komitelerin otoritesini, akademisyenlerin ve idari yöneticilerin ellerine teslim ediyor. Bunun sonucu, daha hızlı karar alma ve daha dinamik bir yönetimdir. Bu yüzden, diğer üniversiteler de sektördeki en iyi uygulamayı örnek almalı ve sürdürmelidir. Lambert rektörün rolünü özellikle vurgular: Rektörün uzak görüşlülüğü ve yöneticilik becerileri üniversitenin başarısını ve gelecekteki halini herhangi bir kişiden daha fazla belirler. Rektörün rolü şimdi her yıl yüz milyon sterlinden daha fazla bir bütçeyi idare eden bir şef yöneticiye benzemektedir. Uzun dönem sürdürülebilir finansal planları ve stratejileri uygulamanın ve geliştirmenin zorluğu, önemli derecede akademik olduğu kadar yönetimsel ve stratejik liderlik gerektirmektedir. 35 Elbette bu, Tony Blair tarafından da sürekli değinilen, Bill Gates ve Warren Buffet gibi milyarderleri kahramanlaştırmayı yaygınlaştırmak için kullanılan bir tür liderlik ideolojisidir. Dolayısıyla, rektörlerin kendilerine kattıkları hava ve zarafet aldıkları cömert maaşlar onların kişisel kibir ve açgözlülük sorunu değildir. Genel olarak, neo-liberal mantığı yansıtırlar: eğer bir rektör, bir şirketin CEO su gibi bir üniversiteyi yönetiyorsa, o zaman bir CEO gibi davranmalı ve bir CEO kadar kazanmalıdır. Üniversite patronlarının ve rektörlerinin kendilerinin durumunu açıklama biçimi bu şekildedir da maaşlar üzerinden yapılan tartışmada açığa çıktığı üzere, bir üniversite patronunun ortalama maaşı, bir yılda sterline yükseldi, bu rakam, üç yıl öncekinden %25 daha 35 Lambert Review, paragraf 7.10, s. 95, paragraf 7.23, s

25 fazladır. 33 rektör, başbakandan daha fazla alıyor ve onlardan 18 i bir yılda in üzerinde kazanıyorlardı. İngiliz Üniversiteleri ve Kolejleri Patronları Derneği şöyle bir açıklama yaptı: Rektörler, milyon poundluk kurumları ve siteleri işleten baş yönetici olarak zahmetli bir iş yapıyorlar. Onların hizmetleri karşılığında yapılan ödeme, büyüyen sektördeki yeterli kapasitede, deneyimde ve beceride olan bireyleri çekmek, tutmak ve ödüllendirmek içindir. 36 Tıpatıp aynı sav, yönetici maaşlarının tiksindirici yükselişini haklı kılmak için de kullanılmıştır. Örneğin, ABD deki CEO ların ücretleri 1971 de ortalama maaşın 47 katıyken, 1999 da 2381 katı olmuştur. 37 Üniversiteler sadece şirket gibi yönetilmiyor, aynı zamanda onlarla daha yakın çalışmaları için sıkıştırılıyorlar. Lambert Review de gördüğümüz üzere, Yeni Emek hükümetinin desteklemesiyle, vurgu, bilgi aktarımı olarak adlandırılan sermaye tarafından doğrudan kullanılabilecek ve onun yararına olan araştırmaların üniversite tarafından yapılmasıdır. Üniversiteler ve özel şirketler arasındaki ortaklık, güçlü bir şekilde desteklenmektedir. Bu ortaklıklar çok çeşitli biçimlerde olabilmektedir üniversiteler şirketlerle araştırma sözleşmesi yapabilirler, onlara danışmanlık hizmeti verebilirler, uzun dönemli işbirliği projeleri tasarlayabilirler veya şirketler üniversitelerde yapılan keşifleri sömürmek için kendi ticari yöntemlerini yaratabilirler. Devlet, bu etkinlikleri desteklemek için, üçüncü akım finansman adını verdiği Yüksek Öğrenim Yeni Fikirler Fonu nu (YÖYFF) ortaya atmıştır. YÖYFF ün şöyle bir beyanı vardır: Eğitimden sonraki ikinci etkinliklerini üçüncü akıma kanalize ederek, üretkenliği ve iktisadi büyümeyi besleyecek bazı Yüksek Öğrenim Kurumlarının potansiyellerini açığa çıkarmanın yollarını araştırıyoruz. 38 Bu yarım yamalak cümlenin anlatmak istediği, bazı üniversitelerin, kendi araştırmalarını yürütmek yerine, sermaye için çalışmaları istendiğidir. YÖYFF şimdi düzenli olarak Sermaye Raporları üretmektedir. Haziran 2006 da yayımlanan en sonuncu rapor, Financial Times a göre aşağıdakileri açığa çıkarmaktadır: İngiliz üniversiteleri daha fazla özel sektör mantığına bürünmüştür te lisans anlaşmalarının ve seçeneklerin sayısı, yüzde 198 den 2256 ya fırlamıştır. Lisans mukavelelerinin, araştırma ve danışmanlık anlaşmalarının ve benzeri diğer etkinliklerin gelirlerinin toplamı, teki ekonomiye 2 milyar sterlin katkıda bulunmuştur. 36 M Taylor, AUT Calls for Inquiry into Vice-Chancellors Pay, Guardian, 9 March G Dumenil and D Levy, Neoliberal Trends, s Third Stream as Second Mission, 18 May 2006, 25

26 Üniversiteler, buluşlarını lisanslamada artık daha başarılıdırlar. YÖYFF ün politika memuru Adrian Day şunu ifade etmektedir: Teknolojinin ticarileşmesi beş yıl önce üniversiteler için yeni bir sözcüktü, şirketlerle işbirliği yapmaları söyleniyordu ama kimse ne yapması gerektiğini bilmiyordu. Bugün daha az şirket görüyoruz ama daha yüksek kalitedeler. 39 Bazı yakınlaşmalar, sermaye için ciddi biçimde karlı hale geldi. Haziran 2006 daki İmparatorluk Buluşları, Imperial College tarafından oluşturulmuştur. Imperial College, teknoloji aktarımı şirketine sahip olan ve pazarda hisseleri satılan ilk üniversitedir. Finansal kurumlara % 14 hisse satarak 25 milyon sterlin kazanmıştır. 40 İleri teknolojik fikirlerin karlı şirketlere dönüşümünü Financial Times ta bir uzman şöyle anlatıyor: İki yıl içerisinde, İngiltere nin en iyi araştırma üniversitelerinin çoğu keşiflerine ve icatlarına dışarıdan erişim izni veren uzun dönemli anlaşmalar imzalamış olacaklardır. Böyle bir anlaşmayı on kurum halihazırda yapmıştır. Düşünsel bir ürünü ticarileştiren şirketler, kalan diğer 30 yüksek kalitedeki üniversite ile anlaşma yollarını aramaya çoktan girişmişlerdir" J Boone, Academics Learn to License Inventions, Financial Times, 26 July J Boone, University Company Sells Stake for 25 Miilion, Financial Times, 21 July J Boone, Most Colleges Set to Sign Technology Transfer Deals, Financial Times, 1 August

27 Proleterleştirme ve İstikrarsızlık Üniversitelerin yeniden yapılandırılması, çalışanların ve öğrencilerin durumunu çarpıcı biçimde değiştirmiştir. Bu değişim iki sözcükle özetlenebilir: proleterleştirme ve istikrarsızlık. Bu sözcükler göz korkutucu görünebilir ama aslında hitap ettikleri sosyal ve ekonomik gerçeklikler de aynı şekilde göz korkutucudur. Proleterleştirme, piyasada emeğini satma yeteneğine bağlı olarak ücretli işçiye indirgenme ve yöneten güçlere itaat etme sürecidir. İstikrarsızlık, neo-liberal dönemdeki işçiler ve gelecekteki işçilerin kalıcı işsizliğin sınırında, günlük, geçici ve belki de yarı-zamanlı işlerde veya birden çok işte çalışmak zorunda kaldığı güvencesizlik durumudur. Geleneksel olarak, akademisyenler çalışanlar içerisinde görece ayrıcalıklı konumdaydılar. Mevkileri vardı ve görece yüksek ücretli profesyonellerdi. Ayrıca, çalışırken hayli özerk hareket ediyorlardı, çalışma zamanlarını kendileri ayarlayabiliyor ve diğer ücretlilerin aksine, öğretme işini ne zaman yapacaklarına, kendileri karar verebiliyorlardı. Bu özel olma hissi, genellikle akademik kadronun çalıştıkları üniversitelerde oynadıkları rolle pekiştiriliyordu. Bu koşullar, üniversitenin üyelerinin ortak ilgileri paylaşan üyelerden oluşan bir topluluk olarak algılanmasının maddi temelini oluşturdu. Bu koşullar eski üniversitelerde Üniversite Öğrenim Elemanları Birliği'nin (ÖEB) geleneksel olarak kendisini, sendikal değil, profesyonel bir birlik olarak görmesinde ortaya çıkmaktadır. Bu ayrıcalıklı durum, üniversitelerin 19. yüzyıldan bu yana, genellikle genç erkeklerden oluşan azınlıklardan, modern kurumlara dönüşüm rolünü yansıtmıştır. Oxbridge, dünya imparatorluğunu yürütmek için eski aristokrasiyi üst-orta sınıf profesyonelleriyle birleştirme görevini üstlenmiştir ve diğer üniversiteler, genişleyen eğitim sistemine işgücü yetiştirmenin yanı sıra, modern endüstriyel kapitalist ekonomi için ihtiyaç duyulan araştırmacıları ve uzmanları eğitmek için de ortaya çıkmışlardır. Lord Robbin'in yüksek öğrenimin genişlemesini öneren 1963 tarihli raporunda bile bulunan, bu sistemin elitist karakteri, Sosyolog A.H. Halsey'in belirttiği gibi güvenceye alınmıştır: üniversitenin demokratik parlamenter denetimden kurtularak, devlet mekanizmaları yoluyla kendisini yönetmek ve donattığı toplumdan maddi yardım almak için özerkliğe hakkı vardır yılları arasında üniversitelerin kamusal bütçesinden sorumlu Üniversite Ödenek Komitesi (ÜÖK), öğrenim ve araştırma ile ilgili akademik çıkarları devletin denetimine karşı koruyarak, devlet ve üniversiteler arasında, bir köprü ve kelebek işlevini yerine getirdi A H Halsey, Decline of Donnish Domination (Oxford, 1992), s. 6,

28 ÖEB tarafından aktarıldığı şekliyle, geleneksel akademinin dünya görüşünün biraz karikatürleştirilmiş bir çizimi Halsey tarafından sunulmuştur: "Bu beyler, ücretlere, çalışma saatlerine ve koşullarına bağlı değillerdir. İşverenleri yoktur, sendikaları yoktur, sözleşme mekanizmaları, arabulucuları yoktur. Ücretleri yoktur, yaptıkları iş karşılığı para alırlar. Uğraşıları vardır, meslekleri yoktur. 43 Son 25 yılın tecrübesi bu bakışı darmadağın etti. Akademisyenler ödemelerinin reel olarak aşağı yukarı hiç artmadığını ve nispi olarak düştüğünü gördüler 'da ortalama akademik maaş, üretim sanayisindeki ortalama kazancın 3.7 katı iken, 'de 2.1 ve 'da 1.54 katı oldu. 44 Gördüğümüz gibi, bugün, öğrencilerin ve idari görevlerin çok artması (ki bunların çoğu devletin ve devletin üniversiteleri işleten dairelerinin epeyi merkezi bir şekilde zorlamasıyla oldu) ile birlikte iş yükü de aşırı arttı. Yerini aldığı ÜÖK'ten farklı olarak İYÖK, devlet politikalarının basit bir aleti oldu. Onun rehberliğinde araştırma, ADU için yayın yapmaya yönelik sürekli baskının olduğu bir at yarışına döndü. Yönetişsel metotların geliştirilmesi ile güç, akademisyenlerin görev yaptığı komitelerden, rektör yardımcılarının merkezinde bulunduğu çok daha küçük gruplara aktarıldı. Elbette koşullar, sektörün farklı yerlerinde değişiklikler gösterdi. Araştırma üniversitelerinin elitleri (Russell Grubu ve bir avuç diğerleri) ve ADU nun amaçları doğrultusunda işe alınmış yıldız profesörler genellikle daha iyi koşuldadırlar. Ayrıca, üniversitelerin bölümlerindeki yöneticiler ve sıradan çalışanları ayıran hat, diğer işyerlerine göre hala daha bulanıktır: bölüm başkanları ve yöneticiler, hala diğerlerinin meslektaş larıdırlar. Bu durum bazı karışıklıklara da yol açmaktadır; örneğin, bazı yöneticiler, sendikanın veya derneklerin üyesi olabilmektedirler. Diğer yandan, geçmişe kıyasla şimdi, yeni üniversitelerdeki akademisyenler köklü üniversitelerdeki meslektaşlarından daha kötü koşullara tabiler; örneğin, köklü üniversitedekiler, araştırma yapmak için zaman sorunu yaşamazken, diğerleri bunun mücadelesini vermek durumunda kalıyorlar. Bu durum, onların sendikası olan Ulusal Yüksek Öğrenim Elemanları Derneği nin (UYÖED) neden sendikacılığın çok daha militan bir geleneğinde geliştiğini ve neden sola yatkın olduğunu açıklamamıza yardımcı olur. Bir önceki genel sekreteri Paul Mackey ile birlikte UYÖED güçlü bir siyasi duruş almış ve hatta Savaşı Durdurun Koalisyonu (Stop the War Coalition) ve Faşizme Karşı Birleşin hareketlerini desteklemiştir. Bu türden gelenekler, sendika, meslek yüksek okulları ve kolejler gibi 43 A.g.e., s A.g.e., s

29 diğer eğitim kurumlarında ders verenleri örgütlediği zaman pekişti. Bu tür eğitimin kurumları, 1990'larda çok daha keskin ve acımasız bir neo-liberal yeniden yapılandırmayı ve böylece çalışanların ve öğrencilerin koşullarındaki çürümeyi, üniversitelerden daha önce ve daha şiddetli yaşamıştır. Bu çeşitliliğe rağmen aslında genel gidişat çok açıktır: Halsey'in dediği gibi akademik mesleğinin kademeli olarak proleterleşmesidir. 45 Üniversite öğrenim elemanları, yüksek vasıflı ücretli emekçiler durumuna indirgenmektedirler. Bu süreç kendisini, özellikle üniversitenin bir cemiyet olduğu algısının hala biraz gerçeklik taşıdığı 1970 ler ile 1980 lerde köklü bir üniversitede kariyerine başlayan daha kıdemli akademisyenlerin bilinçlerinde görülen dönüşümde gösterir. 46 Şimdi daha yaygın olan ise, genelde hükümete ve üniversite yönetimine karşı ifade edilen "onlar ve biz" şeklindeki tatsız ayrımı yansıtan bir bilinçtir. Bu zihniyet değişikliği, köklü üniversitelerde sendikacılaşmanın artmasına neden oldu ÖEB tarafından yapılan oylamada çoğunluğun grev demesi ve 1 Haziran 2006'da yeni Üniversiteler ve Kolejler Birliği ni (ÜKB) oluşturmak için ÖEB'in UYÖED ile birleşmesi örnek verilebilir. Ancak proleterleştirme süreci ders verenlerin koşullarındaki çürümeden daha derinlere uzanır. Üniversiteler çok sayıda kısa dönemli çalışana giderek daha çok bel bağlamaktadır. Bunların bazıları araştırmacı ve laborant olarak işe alınırken diğerleri ise artan ders yükünü üstlenmektedirler. En üstte yer alan ABD üniversiteleri aynen model alınmaya çalışılıyor. Bu modele göre, tanınmış bir akademisyen tarafından açılan bir derste, o akademisyenin kendisi sadece konuyu anlatırken, esas öğrenmenin yapıldığı seminerler ve soru çözme saatleri asistanlar veya saat başı ücret alanlar tarafından yapılır. Yine bu süreçte, doktora eğitimi yapmak isteyen öğrenciler için ayrılan bütçe iyice kısıtlandı. Bunun anlamı, artık doktora için çalışanlar kendi geçimlerini başka yollardan sağlamaları gerektiğidir. En kestirme yol, genellikle doktora yaptıkları üniversitede, ders vermeleridir. Bazen bu ders verme, üniversiteden araştırma bursu almanın önkoşullarından birisi olabilmektedir; bazen saat başı ücret alırlar ve bazen tam zamanlı geçici bir öğrenim elamanı vb. olarak işe alınırlar. Lisansüstü öğrencilerin ders vermesi, çok daha büyük bir buzdağının görünen ucudur. Colin Bryson'un hesaplarına göre bu öğrenciler, saat başı ücret alan öğrenim elemanının (bu sayı Birleşik Krallık'taki yüksek öğrenimde maaşlı tam zamanlı veya yarı zamanlı çalışanların 45 A.g.e., s Bkz., What about the Workers? The Expansion of Higher Education and the Transformation of Academic Work, Industrial Relations Journal, 35 (2004). 29

30 sayısıyla yaklaşık olarak aynıdır.) ü kadarını oluşturmaktadır. 47 Saat başı ücret alanlar ve diğer sözleşmeli personel, neo-liberal üniversitenin güvencesiz emekçileridir. Sayıları gün geçtikçe artan öğrencilere öğretim vermek için az masraflı bir yol sunduklarından dolayı, geçtiğimiz birkaç on yıl boyunca sayıları kayda değer biçimde artmıştır. Ama bütününe baktığımızda, bunun bedeli oldukça ağırdır. Bryson tarafından yürütülen ve aktarılan araştırmaya göre, saat başı ücret alan öğretim elemanları genellikle derse hazırlandıkları zaman için ödeme almamaktadırlar, çok az eğitim veya destek görmektedirler, öğrettikleri derslerin tasarımında ve tabii ki bölümde alınan başka kararlarda dışarıda bırakılmaktadırlar. Böylece kendilerinden bu kadar faydalanan kuruma bağlılık oluşturmakta da zorluk çekmektedirler. Araştırma elemanları ise işlerinden tatmin olmalarına rağmen iş güvencesine sahip değillerdir. Giderek daha çok bilim emekçisi, büyük sanayi laboratuvarlarında iş güvencesi ve iyi bir ücretle çalışmak yerine güvencesiz şekilde üniversitelerde çalışmaktadır. Yüksek öğrenimde yaygın cinsiyet eşitsizliği, kadınların saat başı ücret üzerinden çalışanlar ve araştırma elemanları arasındaki oranına da yansımaktadır. Bu durumda, akademideki kadınların sayısı, akademik hiyerarşinin üst kademelerinde yoğunlaşmaktadır 'te bütün akademik personelin % 40'ı kadınlardan oluşurken, sadece % 15'i profesör ve bölüm başkanı ve % 29'u kıdemli öğretim elemanı veya araştırmacı idi. Kadın akademisyenlerin % 62.7'si tam zamanlı çalışırken erkeklerde bu oran % 76.7 dir yüzyıl boyunca öğrencilerin sosyal yapıları da muazzam değişimler geçirdi. Yüzyıl önce üniversiteler, aristokrasinin ve üst orta sınıfın genelde erkek çocuklarının kalesi durumundaydılar. 1961'de sadece üniversite öğrencisi varken bu sayı 1924'de , 1939'da oldu. Mayıs 1926'daki genel grevde Oxford öğrencileri utanç verici bir şekilde grev kırıcılık yapmışlardır. Bu durum, İkinci Dünya Savaşı ndan sonra, üniversitedeki 1960lar daki ve son yirmi yıldaki iki büyük genişleme dalgasıyla değişmeye başlamıştır. Yükseköğretimdeki 18 yaşındaki Britanyalılar ın yüzdesi Birinci Dünya Savaşı ndan önce 3'ün altındayken 'te 7.2, 'te 14.2 ve 'da 16.9 olmuştur. 50 Ancak öğrenci sayısındaki bu büyük artışa rağmen çok sayıda çalışma göstermektedir ki kol emeği ile çalışanların sınıfından gelenler için üniversitede eğitim görmek hala çok zordur. 47 C Bryson, Hiring Lecturers by the Hour, Natfhe, April 2005, 48 C Bryson, The Consequences for Women in the Academic Profession of the Widespread Use of Fixed Term Contracts, Gender, Work and Organisation, II (2004) 49 C Johnston, Figures Show Rise in Part-Time Academic Staff, Guardian, 20 February A H Halsey, Decline of Donnish Domination, s

31 Oxford'da bulunan Nuffield Koleji tarafından yapılan büyük bir çalışma (Bu araştırma Britanya'da İkinci Dünya Savaşı sonrası sosyal hareketlilikle ilgilidir ve 1913 ile 1952 arasında doğmuş erkeklerle yapılan röportajlara dayanır.) eğitim sisteminin her aşamasında hizmet sınıfı dediği profesyonel, idari ve yönetici çalışanların baskın olduğunu göstermiştir: Okuldaki fırsat eşitsizlikleri çalışmamızın kapsadığı 40 yıl boyunca dikkate değer şekilde sabit kalmıştır. Hizmet sınıfının, herhangi bir seçici ikincil eğitime ulaşmada, kol emeği ile çalışan sınıfın kabaca üç katı kadar şansı vardır. İşçi sınıfının çocuklarının fazladan % 2'si üniversitede kendilerine yer bulabilirken hizmet sınıfında bu oran % 19 olmuştur. 51 Nuffield Toplumsal Hareketlilik Grubu tarafından kullanılan bu kategoriler(ve diğer resmi çalışmalar) bir ölçüde yanıltıcıdır çünkü gelir ve meslek temellidirler. Marksist kuramda bir kişinin sınıfsal konumu üretim ilişkilerindeki yerine, özellikle de sömürü sürecine, artı emeğin doğrudan üreticiden alınmasına, bağlıdır. Bu bakış açısından, emek gücünü satmaya zorlanan, sömürülen, kendisi için değil de kapitalistin karı için üreten herkes işçi sınıfının içerisine dahildir. Buna göre de, ister kol emekçisi, ister beyaz yakalı, isterse de yüksek eğitimli olsun, herkes işyerinde yönetimsel güçlere tabidir. 52 Bugün kapitalizminin nitelikli emek gücüne ihtiyaç duyması nedeniyle, işçilerin çoğunun, üniversite eğitimine ihtiyacı vardır. Beyaz yakalı ve vasıflı işçilerin üzerindeki yönetimsel hiyerarşi, göreceli olarak, daha az hissedilir. Bu tür işçiler, işgücünün geri kalanını denetlemek karşılığında daha fazla özgürlüğe ve maddi imkana kavuşurlar ve dolayısıyla, kapitalist sınıfın içerisinde erirler. Onların altındaki görece eğitimsiz ve düşük ücretli kol emekçileri, güvencesiz, riskli işlerde çalışırlar. Üniversiteye girmekte zorlananlar da işte bu ikinci grubun çocuklarıdırlar yılı Ocak ayında, 18 ve 19 yaşlarındakilerin İngiltere de %30 unun, İskoçya da da % 38 inin yükseköğrenimlerine devam ettiğini gösteren önemli bir İYÖK çalışması yayımlandı. En büyük artış, Yeni İşçi Partisi hükümeti zamanında değil, Torries te yaşandı. Gençlerin yükseköğrenime başlaması, 1980 lerin sonunda ve 1990 ların başında iki katına çıkarken, yılları arasında yalnızca %2 oranında arttı. Ayrıca, yüksek öğrenime devam edebilme şansı nerede yaşadığınıza bağlı olarak geniş ve derin ayrımlar gösterdi. Gelir durumunun % 20 lik üst diliminin yaşadığı yerden gelen gençlerin, alttaki %20 lik dilimden gelenlere oranla yüksek öğrenime girme şansı beş veya altı kat fazladır. Araştırma seçmen bölgelerini de karşılaştırmıştır: Gelir durumu en düşük dört seçmen bölgesinde yaşayan gençlerin Sheffield Brightside, Nottingham North, Leeds Central ve Bristol South yükseköğrenime girebilmesi 10 da 1 oranında 51 A H Halsey et al, Origins and Destinations (Oxford, 1980), s Bkz., A Callinicos and C Harman, The Changing Working Class (London, 1987). 31

32 veya daha kötüdür. Yüksek gelirli bölgelerde ise Kensington ve Chelsa, Westminster, Sheffield Halam ve Eastwood (İskoçya) üç kişiden ikisi girebilmektedir. 53 Bu iki grup seçmen bölgesinin Britanya nın en zengin ve en yoksul bölgelerine tekabül ettiğini söylemeniz için sosyal coğrafya uzmanı olmanız gerekmiyor. Nüfus sayımı bölgeleri düzeyinde yapılan daha detaylı bir analiz aşağıdakileri açığa çıkarmıştır: Gençlerin üniversiteye girme oranının en düşük olduğu yerlerin pek çok başka yoksunluklarının da olması ve tam tersine üniversiteye girme oranının en yüksek olduğu yerlerin ise pek çok başka üstünlüğe sahip olması tutarlı bir tablo sunmaktadır. En düşük üniversitelileşme oranının olduğu yerlerde yaşayan çocuklar, İngiltere nin en yoksul yerlerinde yerel iktidarların kiraladığı, eğitime devam etme oranının yüksek olduğu bölgelerdekine göre, daha küçük ve daha az donanımlı evlerde yaşamaktadırlar. Mahallelere göre eğitime devam etme oranlarını gösteren haritalarda, düşük gelirli yerlerdeki ortaöğretim öğrencilerinin çok azı Ortaöğretim Başarı Sınavı nda A-C arasında dereceler alabilmekteyken, paralı okullara giden öğrencilerin neredeyse tamamının bu puanları alabildiği gösterilmektedir. Düşük oranlı bölgelerdeki yetişkinler, genellikle kol emeği gerektiren, düşük gelir getiren (bir araba alamayacak veya yurtdışına seyahate çıkamayacak kadar düşük) işlerde çalışmaktadırlar; herhangi bir yükseköğrenim deneyimine sahip olma olasılıkları da çok düşüktür. Bu iki grup, siyasi, kültürel ve tüketim alışkanlıkları bakımından birbirlerinden son derece keskin bir şekilde ayrılmaktadırlar. 54 İYÖK araştırmasının yazarı Michael Corver, eğer Birleşik Krallık ın, şimdi olduğu gibi en iyi bölgelerinin %20 si yerine, bütün bölgeleri üniversitelere aynı oranda genç insan gönderse 20 milyon daha fazla öğrencinin üniversitelere gireceğini ifade etmiştir. 55 Onun araştırması, eşitsizlik hakkında genel olarak bilinenleri doğrular niteliktedir. Avantajlar ve dezavantajlar birikerek artmaktadır. Diğer bir ifadeyle, zengini zengin, yoksulu yoksul yapan tek bir unsur değildir; örneğin, bebek bekleyen bir annenin hamileliği esnasındaki, fiziksel ve zihinsel sağlığı, beslenmesi, yaşadığı mekan, yaptığı egzersizlerden, bir bireyin dünyaya yeni geldiği ilk yıllarından itibaren gördüğü itina, kitaplara erişimi, seyahat etmesi, gittiği okul, aldığı ailevi desteğe kadar, sistemin bütünü, bir kesime yardım sağlarken, diğer kesime zarar verir. Tüm bunların altında elbette, refahın ve gelirin dağılımı yatar. 56 Bir çocuğun okuldaki başarısı elbette üniversiteye girip girememesi avantajlıların ve dezavantajlıların gösterildiği bu genel modelde nerede durduğunu göstermektedir. Maliye nin verileri göstermektedir ki: 53 Young Participation in Higher Education, s. 9, 10-11, A.g.e., s D MacLeod, Equality Would Double University Admissions, Guardian, 19 January B Barry, Why Social Justice Matters (Cambridge, 2005). 32

33 Eğer bir babanın kazancı bir diğerinin iki katıysa, onun oğlunun matematik sınavındaki başarısı, diğerlerinden ortalama beş yüzdelik puan daha fazladır ve okuma sınavındaki dağılımın da 2.7 puan üzerindedir. Bir kız çocuğunun matematik ve okuma sınavlarında gösterdiği başarı, her iki sınavın puan dağılımında beş yüzdelik puan fazladır. 57 Yeni İşçi Partisi hükümeti, yükseköğrenime devam edebilmedeki eşitsizliklerin son derece farkındadır. Yukarıda alıntıladıklarım, bu hükümetin çalışmalarından alınmış olması bunun kanıtıdır. Ayrıca, genel olarak eğitim, hükümetin stratejisinde merkezi bir yerde durmaktadır. Brown, bir bireyin emek piyasasına etkin katılımını geliştirerek, eşitsizlikleri azaltmanın yolunu arama peşindedir. Hükümetin yükseköğretim politikasının en önemli sloganlarından birisi adil erişim dir yaş arasındaki gençlerin, bugün % 43 seviyesinde olan üniversiteye erişimlerinin, 2010 itibariyle % 50 ye çıkartılması hedeflenmektedir. Yükseköğretim Politikası Enstitüsü nün yaptığı bir araştırmanın yazarları, bu hedefi karşılamanın her ne koşulda olursa olsun, ihtimal dahilinde olmadığı üzerinde uzlaştılar: azalan doğum oranları nedeniyle, üniversiteye gitme yaşına gelmiş genç insanların sayısı yıllarından sonra keskin bir şekilde düşecektir. Ayrıca, doğum oranlarındaki azalma oranı, daha yoksul ve üniversite eğitimine daha az oranda devam eden toplumsal gruplarda özellikle daha yüksektir; bu nedenle, bu gruplardan genç insanların üniversiteye devam etme oranı kesinlikle düşecektir. 58 Bu analiz doğru olsun ya da olmasın, Yeni İşçi Partisi nin politikaları, üniversiteye erişimi genişletmek hedefleri ile tezattır. Bunun en temel iki nedeni vardır: İlki, Blair in ve Brown un neo-liberalizme tam boy teslimiyeti, zengin ve yoksul arasındaki derin ayrımın sürekli kılınmasına yardımcı olmuştur. Financial Times ın haberine göre, Fiscal Araştırmaları Enstitüsü nden Mike Brewer, Brown un geliri, yoksul ve çocuklu hanelere yeniden dağıtma çabalarına rağmen, neredeyse her ölçekte Margaret Thatcher ın görev süresinin bitimiyle birlikte, Yeni İşçi Partisi nin iktidardaki dokuz yılının ardından, eşitsizlik ya aynı kalmış ya da daha fazla göze batar duruma gelmiş olduğunu ve Brown un hiçbir şey için gelir dağılımını yeniden düzenlemeye para harcadığını ifade etmektedir. 59 Bu nedenle, Yeni İşçi Partisi hükümeti döneminde, yüksek öğrenime erişimdeki eşitsizliklerde kendisini gösteren, birikerek artan avantajlar ve dezavantajlar modeli sağlam bir şekilde yerleştirilmiştir. 57 H M Treasury, Tackling Powerty and Extending Opootunity, March 1999, paragraf 3.15, s Higher Education Policy Institute, Demand for Higher Education till 2020, 21 March 2006, 59 C Giles and J Wilson, StateLargesse Brings Hope but Litle Change, Financial Times, 19 September

34 İkinci olarak, Blair hükümetinin üniversitelerin ucuz yolla büyümesini araştırdığı yollardan en önemlilerinden birisi, öğrencilere geçinmeleri için verilen hibeleri kesmek, öğrencilere harçları dayatmak ve arttırmak ve böylece, öğrencileri yükselen borçlar karşılığında kendi kendilerini finanse etmeleri için ikna etmektir. Tüm bunlar 2006 sonbaharında en yüksek harçların yürürlüğe girmesinden (üniversiteler tarafından yıllık olarak açıklanan genellikle 3000 pound olan azami harç miktarıdır) bile önce, yoksul emekçi sınıfından gelerek üniversiteye devam eden genç insanların gözünü korkutmuştur. Devlet okullarından ve kolejlerinden gelen 18 ve 19 yaşlarında üniversiteye girenlerin oranı, 1999 ile yılları arasında çok az, yani % 85 ten % 86.8 e, artmıştır, ancak yıllarında % 86.7 ye gerilemiştir. Yoksul ailelerden gelenlerin oranı ise, te % 28.6 ya, ertesi yıl ise 28.2 ye düşmüştür. 60 Bu değişimler istatistiksel olarak önemli olmayabilir ama öğrencilerin borçlarının ve harçlarının olumsuz etkisi olduğunu gösteren başka işaretler de vardır. İngiliz üniversitelerine başvurular Aralık 2005 te bir yıl öncesi ile kıyaslandığında % 5 oranında azalmıştır seçmeni olan bir sandıktan yılda devlet üniversitelerinden gelen üç adet B veya A notuna sahip 12 öğrenci, yüksek harçlar nedeniyle % 27 oranında veya daha az oranda üniversiteye gitme ihtimaline sahiptir. 62 Bu arada, en yüksek üç mesleki gruptan gelen başvuranlar, Russell Grup üniversitelerine girmeyi % 73 oranında başarmışlardır. 63 Ancak yükseköğrenime erişimdeki tüm eşitsizliklere rağmen, öğrenci nüfusu artmış ve çeşitlenmiştir. Her yıl bir milyon yeni öğrenci üniversiteye girmektedir ve bunların dörtte birinden fazlası yoksul ailelerden gelmektedir. Bu, öğrenci olma deneyiminin ciddi anlamda değiştiğini göstermektedir. Öncelikle, hem ekonomik olarak tüketici olmaları hem de geleceğin işçileri olmaları bakımından önemlidirler. İmalat sanayinin çöküşü ve öğrenci sayısındaki artış; İngiltere nin birçok şehrinde üniversiteleri, ekonomide çok daha önemli etkenler haline getirmiştir. Financial Times ın aktardığına göre, Başbakan Yardımcısı tarafından başkanlık edilen bir komisyonun çalışması şunları göstermektedir: Belli başlı metropol şehirleri nüfusun azalışını tersine çevirmeyi başarmışlardır ve Londra nın başarısına öykünmektedirler; bunun nedeni büyük ölçüde üniversite eğitimindeki artışın işgücünün çapını arttırması ve şehirde yaşayanların profilini değiştirmesidir. 60 A Smith, Government Failing to Widen University Access, Figures Show, Guardian, 20 July D MacLeod, Fees Concern over Fall in UniversityApplications, Guardian, 15 December M Taylor, Fees Deter State School Pupils from University, Guardian, 22 June R Garner ve B Russell, Private School Stranglehold on Top Jobs, Independent, 15 June

35 Özellikle Manchester, zenginliklerini, yani şehrin dört üniversitesine gelen öğrenci akınını, yerleşik mezunlara dönüştürmüştür. Kalanlar, bu bölgenin yeniden canlanması için bir pazar oluşturdular ve yerel bilgi-temelli ekonominin gelişimini körüklediler. 64 Manchester daki Oxford Caddesi veya Bristol daki Clifton gibi yerlerde büyük öğrenci yoğunluğunun tüketiminin, ekonomi üzerindeki etkisi oldukça açıktır. Ancak bu durum akıllara varlıklı hızlı içkici öğrencileri getirmemelidir. Bu, harçlar ve kredilere dayanan öğrenci finans sistemi tarafından üretilen artan eşitsizliğin kanıtıdır. South Bank Üniversitesi ve Politika Çalışmaları Enstitüsü tarafından yürütülen ve hükümet tarafından yönetilen, 2003 Kasım ında yayınlanan bir çalışma, Guardian ın aktardığına göre, göstermiştir ki: Yoksul öğrenciler, ücretli işlerde daha çok çalışmalarına ve daha iyi durumdaki emsallerinden daha az harcamalarına rağmen, üniversiteden ortalama 10,000 pound borçla ayrılmaktadır. Öğrencilerin borcu, toplamda da iki katına çıkmış ve te son sınıf öğrencileri için 3, 465 dan ortalama 8,666 a çıkmıştır de lisans öğrencilerini yarısından fazlasının 9,673 veya daha fazla borçla ayrılması bekleniyor. Ulusal Öğrenci Birliği başkanı Mandy Telfrod, hükümeti öğrencileri bir nevi savurgan bir hayat tarzının taşıyıcıları gibi göstermek için sayılarla oynamakla suçlamaktadır. Telfrod bu çalışmanın öğrencilerin % 43 ünün yoksulluk düzeyinde geliri olduğunu gösterdiğini ve bu sayının daha büyük ölçekte nüfustaki benzer hanelerin iki katı olduğunu söylemektedir. Raporun sonucu şöyledir: Düşük gelir grubundan gelen öğrenciler borçlanma olasılığı daha yüksektir ve üniversiteyi büyük borçlarla bitirmeleri de yüksek olasılık dahilindedir. Daha iyi durumdaki ailelerden gelen öğrenciler tasarrufları ve ailelerinden gelen büyük finansal destekleri sayesinde borçlanmanın önüne geçebilmektedirler. 65 Leverhulme Trust tarafından finanse edilen başka bir çalışma, çok yüksek harçların öğrenci borçlarını üçe katladığını öngörmüştür. Guardian a göre: Çalışma, ayrıca, engelli öğrencilerin ve ailelerinden yardım almayan öğrencilerin çok daha kötü etkilendiklerini göstermektedir Okul harçları, doğrudan borçlanmaya götürdüğünü ve bunun artan harçlarla birlikte artan bir görüntü sergilediğini ortaya koymuştur. 64 M Green, University and Local Power Vital to Recovery of Leading Cities, Says Study, Financial Times, 8 March L Ward, Poor Students Shoulder Dept for Learning, Guardian, 19 November

36 Bunun yanı sıra, harçlar dönemlik çalışma sürelerinde bir artışa yol açmamıştır. Yalnız, ailelerinden hiç finansal destek almayanlarda artış olmuş ve bu öğrenciler daha da dezavantajlı duruma gelmişlerdir. Aynı zamanda bu çalışma, harçların bazıları için hareket alanını eşitlediğini göstermektedir. Aileleri üniversiteye gitmiş olan öğrencilerin dönemlik bir işte çalışması az görülür bir olguyken, harçların artmasıyla bu öğrenciler de diğer öğrenciler gibi bir işte çalışmak durumunda kalmışlardır. 66 TUC ve NUS un ortaklaşa yürüttüğü yeni bir çalışma, yılları arasında bir ücretli işte çalışarak geçimlerini sağlayan tam zamanlı öğrencilerin sayısının 408,880 den 680,718 e çıktığını, yani oransal olarak % 54 lük bir artış olduğunu ortaya koymuştur. Bunların içinden her on öğrenciden biri tam zamanlı çalışmaktadır. Araştırmaya göre: Öğrenci istihdamı alış-veriş ve turizm-eğlence gibi ekonominin en az ücret ödeyen sektörlerinde yoğunlaşmaktadır Tam zamanlı öğrenciler içerisinde, ticaret sektörü, istihdamın % 40 ını oluşturmaktadır, neredeyse yarım milyon bu sektörde yer almaktadır. Bir milyon tam zamanlı öğrencilerin yaklaşık dörtte biri otellerde ve restoran sektöründe çalışmaktadır, bu oran çalışan öğrenci nüfusunun % 21 ine denk gelmektedir. Yarı zamanlı çalışan tüm erkekler için, bir saatlik ücretin ortalaması ticarette 6.21, otel ve restoranlarda 5.70 dir. Yarı zamanlı çalışan tüm kadınlar için bu oran sırasıyla 5.98 e ve 5.51 e düşmektedir. Turizm-eğlence sektöründe öğrenci istihdamı 1996 ve 2006 arasında çok açık bir cinsiyet ayrımıyla üç katına çıkmıştır: Bu sektörde çalışan tam zamanlı erkek öğrencilerin sayısı 1996 Baharından bu yana % 22.9 oranında artmıştır. Kadın öğrencilerin sayısı, erkek öğrenci sayısındaki artışı ikiye katlayarak % 45.8 artmıştır. 67 Bazı öğrenciler kendilerini tehlikeli ve küçük düşürücü işlerde çalışmak zorunda bulmaktadırlar; bazı kadın öğrencilerin öğrenimlerini finanse etmek için kucak dansı yapmaları ise inanılır gibi değildir. Bununla birlikte, daha genelde, öğrenciler yarı zamanlı, düşük ücretli ve düzensiz işlerde çalışan güvencesiz işçiler nüfusunun içinde kaybolmaktadırlar. Büyük çoğunluğu göçmenlerden devşirilen bu işgücü, neo-liberal kapitalizmin işleyişi için bilgi ekonomisinin ideologları tarafından öne çıkarılan yüksek ücretli vasıflı işler kadar gereklidir. 66 Fees to Triple Student Dept, Says Report, Guardian, 28 January TUC/NUS, All Work and No Pay, 2006, s. 6, 4. 36

37 1960 lardaki artıştan bu yana öğrenciler, geldikleri sosyal sınıf ile mesleki durumlarının belirleyeceği gelecekteki pozisyonları arasında bir geçiş gurubudur. Nerede yer alacaklarına dair belirsizlik onların politik olarak istikrarsız olmalarına neden olmaktadır. 68 Bu yapısal güvensizlik bugün de devam ediyor. Üniversiteye gitmenin şüphesiz büyük ekonomik faydaları var: mezunlar ve ön lisans sertifikaları olanlar, mezun olmayanlara kıyasla ortalama % 50 daha fazla kazanmaktadırlar. 69 Öte yandan bu mezuniyet ikramiyeleri, mezunların büyük çoğunluğunu özel olarak ayrıcalıklı pozisyonlara yerleştirmemiştir. Ancak çok az mezun gerçekten kazançlı pozisyonlara örneğin şehirdeki en yüksek ücretli işlere girebilmiştir. Çoğu görece iyi ücretli ve vasıflı beyaz yakalı işçiler olacaklardır. Kamuda veya özelde istihdam edilmeleri fark etmez, hepsi üniversitedeki işlerde de gördüğümüz daha çok üretim ve rekabet baskısına maruz kalacaktır. Bu günlerde çoğunluğu bir ya da iki lisansüstü dereceye sahip olan akademisyenlerin durumu, kendisi çok açık bir şekilde göstermektedir ki üniversite dereceleri artık elit tabakada bir yeri garanti etmemektedir. Ancak bu genel model aslında bir önceki dönemden çok da farklılık göstermemektedir: 1960 lardan beri üniversite, beyaz-yakalı işler için bir hazırlık olma özelliğini korumaktadır. Bununla birlikte, neo-liberal temelde bir üniversite açılımındaki bir nokta, büyük sayıda öğrenciyi öğrenim görürken gündelik ücretli işçi olmaya artan bir şekilde zorlamasıdır. O halde, deneyimledikleri güvencesizlik, onları mezun olduklarında bekleyen neo-liberal iş hayatı için iyi bir hazırlık sunmaktadır. 68 C Harman et al, Education, Capitalism, and the Student Revolt (London, 1969), G Stedman Jones, The Meaning of the Student Revolt, in A Cocburn ve R Blackburn (eds), Student Power, ve A Callinicos ve S Turner, The Student Movement Today, International Socialism, 1.75 (1975). 69 The Future of Higher Education, paragraf 5.5, s

38 Direniş Faydasız Değil Üniversitelerin neo-liberal dönüşümü, son 25 senedir aralıksız olarak ama aynı zamanda parça parça gerçekleşti. Değişim birdenbire değil ama damla damla bir süreç içerisinden geldi. Her bir aşamada, çoğu akademisyenin tepkisi, bu en son istenmeyene karşı çıkmak değil, onun mümkün olan en az zararlı şekilde çalışmasını sağlamak oldu. Bu da, onların, toplam etkisi yükseköğretimi kökünden ve büyük derecede daha kötüye dönüştürecek bir süreçte işbirliği yapmalarıyla sonuçlandı. Bu etki, gerçekte nefret ettikleri değişikliklerin uygulanmasına yardım etmiş bulunan akademisyenlerin cesaretlerini son derece kırdı. Katkılarının altında yatan varsayım, Thatcher ın meşhur sözleriyle, Başka Alternatif Yok düşüncesiydi. Dolayısıyla neo-liberal reform a direnmek faydasızdı. Bu varsayımın kabulü, en kötüsü diğer tarafa katılmak ve hali hazırda İngiliz üniversitelerini yönetenlerden biri olmaya, yine en kötüsü de erken emekliliğin teşviki gibi bireysel çözüm arayışlarına yol açar. Aslında bir alternatif daha var direniş faydasız değil. Ocak 1994 te Meksika, Chiapas ta ve Kasım 1999 da, daha da büyük ölçekteki protestolarla Seattle da ve Temmuz 2001 de Cenova da ortaya çıkmaya başlayan neo-liberal küreselleşmeye karşı direniş hareketleri bunun en temel kanıtıdır. Bu hareketlerin en yaygını olan Dünya Sosyal Forumu, Başka Bir Dünya Mümkün, başka bir deyişle, neo-liberal kapitalizmin mantığına teslim olmak zorunda değiliz sloganını popülerleştirdi. Kasım 2002 de Floransa da gerçekleşen ilk Avrupa Sosyal Forumu, yaklaşmakta olan Irak a yönelik 15 Şubat 2003 teki saldırıya karşı, daha önce eşi görülmemiş bir küresel protesto günü çağrısı yaparak, hareketin odağını emperyalizmi ve savaşı da kapsamaya doğru genişletti. Neo-liberalizme alternatifler, Latin Amerika daki mücadelelerin gelişme yolları sayesinde görünür kılındı. Başkan Hugo Chávez kendisini, ülkenin petrol gelirleri ile gerçek sosyal reformlar uygulayarak ve Birleşik Devletler in egemenliğine meydan okuyarak yoksulların desteği ile var etti. Bolivya da Ekim 2003 ve Mayıs-Haziran 2005 te gerçekleşen, yoksulların iki kitlesel isyanı sayesinde Evo Morales başkanlığa getirildi ve böylece neo-liberal selefler ortadan kaldırılarak, yabancı çok uluslu şirketlere satılmış olan petrol ve doğal gaz sanayisinde devlet kontrolü eski haline getirilmeye çalışıldı. Mart ve Nisan 2006 da sendikaların da desteğiyle, Fransız lise ve üniversite öğrencilerinin olağanüstü protesto hareketi, 26 yaş altındaki çalışanların, sözleşmelerinin ilk iki yılı içerisinde gerekçesiz olarak işten çıkartılmasına olanak tanıyan İlk İşe Alım Sözleşmesi yasa tasarısını iptal 38

39 ettirmede başarılı oldu. Sağcı hükümetin genç işçilere bu istikrarsızlık dayatma girişimi, öğrenciler ve işçiler arasında, Mayıs-Haziran 1968 deki büyük işçi-öğrenci ayaklanmasındakinden daha da yakın bir ilişki kurmalarıyla noktalandı. Stathis Kouvelakis bu süreci şu sözlerle aktardı: Bu sefer okul ve üniversite gençliği, emeğin dünyasının bir parçası olarak hareket etti. 70. Kouvelakis e göre bu değişim, işgücünün eğitim vasıtasıyla üretildiği okullar ve üniversiteler ile metaların üretildiği işyerleri arasındaki geleneksel görev ayrımının çöküşünü yansıtır: Bu ayrım aslında, kapitalizmin neo-liberal yeniden inşası ile ortaya çıkan iki temel eğilimin etkisi nedeniyle bulanıklaşmaya yüz tutuyor. Bir taraftan, okul ve üniversitelerin, en fazla yığınlaşmış ve en az rekabetçi kısımlarının (emek piyasasında hemen hemen hiç imrenilmeyen pozisyonlarda olduğu gibi), giderek aynı mantıkla yönetilen dershanelere çeviren kapitalist meta mantığına giderek boyun eğmesi; öte yandan, okul ve üniversitelerdeki gençlik ile genç işçiler arasındaki farkın, lise ve özellikle üniversite öğrencilerinin para kazandıran etkinliklere katılımlarındaki artıştan dolayı giderek azalması bulunuyor. Üstelik çeşitli faaliyet dalları ve sektörleri (fast food, çağrı merkezleri, alışveriş merkezleri, süpermarket zincirleri) bu emek kategorisinde uzmanlaşıyorlar. Eğer bu kategoriye, Fransa da özellikle 18 ve 26 yaş arasındakilere kabul ettirilen kısa süreli sözleşmelerin olağanüstü miktarını, hileli deneme sürelerini, işsizlik dönemlerini vs. de eklersek, işgücünün bu kısmının şiddetli bir yeniden-proleterleşme hareketini temsil ettiği bir dizi durumla karşılaşıyoruz. Böyle bir değişiklik varlıklı ailelerden gelen, bakalorya (lise diploması) ve üniversite erişimi olan genç azınlık ile üretimle meşgul olan çoğunluk arasındaki eski uçurumu derinleştirir. Bu büyük dönüşüm tabii ki (1968 ile karşılaştırıldığında) işçilerle yalnızca daha kolay bir bağlantı kurmakla kalmadı, ama her şeyden önce, bu bağa organik bir karakter kazandırdı. Öyle ki, farklı hareketler arası bir ittifak ve dayanışma değil, ortak bir mücadele kurma karakteri edindi. Bu, ayrıca öğrenci hareketinin aldığı ana biçimi de açıklar; üretim akışı (dersler ve sınavlar) sekteye uğramak üzere olan, bir işgücü mekânıyla, aracı olarak görülen (ve bunun için amaçlanan) lise ve üniversitelerin kuşatılması nı ( işgali değil; çoğu zaman birbirine yakın yönlerine rağmen ilginç bir semantik ayrım var) işçi sınıfı mücadelesine yakınlaştırdı. 71 Bu öğrenci hareketinin radikal itici gücü, sendika önderlerini, onların manevra alanlarını sınırlayarak ve hükümetle, İlk İşe Alım Sözleşmesi nin geçmesine sebep olabilecek bir anlaşma üzerine, pazarlık etmelerini engelleyerek disipline soktu. Buna benzer bir şey, ne yazık ki, 70 S Kouvelakis, France: From Revolt to Alternative, International Socialist Tendency Discussion Bulletin, no 8, July 2006, s A.g.e., s

40 İngiltere de olmadı. Buna rağmen, gördüğümüz gibi Kouvelakis tarafından tanımlanan, öğrencilerin, istikrarsız işgücüne büyük ölçekte dâhil olmasına doğru eğilim burada da gayet geçerlidir. Ve Fransa da yaşananlar, İngiltere deki öğrencilerle üniversite hocaları için önemli bir örnek teşkil etmektedir. Avrupa nın başka yerlerinde ise, Mayıs-Haziran 2006 da Yunanistan da sendikanın da desteğiyle gerçekleşen ve hükümetin üniversiteleri özelleştirme planlarını ertelemeye zorlayan öğrenci işgallerini harekete geçirmeye yardımcı oldu. İngiltere de olan ise, ÖEB ve UYÖED ile birleşerek ÜKB yi kurmasına yol açan, daha militan bir sendikacılığın gelişmesidir. İlk test 2006 baharında geldi; birleşmek üzere olan sendikalar, üniversite işverenlerinin, hükümetin söz verdiği öğrenim harçlarından gelen ekstra gelirin akademik ücretlerdeki göreceli düşüşe ihtiyat olarak saklaması konusundaki sözünü yerine getirmeleri konusundaki talepleri lehine ortak bir değerlendirme boykotu düzenlediler. Üniversite yönetiminin gözdağı vermesi ve greve katılanları maaşlarını kesmekle tehdit etmesine ve bazı durumlarda gerçekten dediğini yapmasına rağmen boykot, öğretim görevlileri tarafından büyük destek gördü. Yaptıkları iş hizmeti alana doğrudan fayda sağlayan birer hizmet işçileri olduklarından akademisyenlerin, grev yapmaları her zaman zordur. En etkili eylem biçimleri, ders yapma ve not vermeyi durdurarak öğrencileri eğitimden ve hatta derecelerinden yoksun bırakmakla tehdit ederek vurmaktır. Bu, greve katılan öğretim görevlilerine karşı bir argüman değildir. Öğretim görevlileri, işverenin makul bir anlaşmayı kabul etmesi için onun üzerinde maksimum baskı kurmak ve öğrencilere verecekleri zararın asgariye indirilmesi amacıyla, genel grev ya da değerlendirme boykotu gibi hedefe çabucak isabet edecek eylemler düzenlemelidirler. Öğrencilerin bu boykota yanıtları karışıktı. UÖB önderliği destek veriyordu ama birkaç öğrenci birliğinin karşı kampanyası UÖB ü de zorlandı. Bu iki sorunun yansımasıydı. İlki, örneğin yüksek ücretler konusu gibi, öğrencilerin çıkarlarını savunmada UÖB ün etkili kitlesel kampanyalar yürütmekteki başarısızlığıdır. Kolektif eylemin etkililiği hakkında açık delil olmasa da, bazı öğrencilerin kendileri de bireysel tüketici olarak haklarını üniversite sendikalarına dayanarak kabul ettirmeye çalışmaları kaçınılmazdı. İkinci olarak, Kouvelakis tarafından altı çizilen dönüşümün bir başka tarafı daha var. Öğrenciler, sosyal olarak heterojen bir gruptur. Aralarından çoğu, sonunda aşağı yukarı daha az beceri gerektiren beyaz yakalı bir iş sahibi olup çıkacakken, bazıları da onlara varlıklı bir gelecek garantileyen ayrıcalıklı bir geçmişten gelmektedir. Daha yoksul ailelerden gelen diğerleri, hala küçük bir elitin elde edebileceği, özellikle büyük şehirlerde bulunan iyi maaşlı işlere özlem 40

41 duyarlar. Sınıf yapısının daha yukarı kesimlerinde bir yer devralma ya da buralara tırmanma umudundaki öğrencilerin ise kendilerinin de sıkıntı çektiği eşitsizliklerin çaresini amaçlayan kolektif eylemleri içten karşılamaları ise pek alışılmış bir şey değildir daki değerlendirme boykotu tam bir korkak-tavuk oyunuyla 72 sonuçlandı: ilk kim göz kırpacak sendikalar mı işverenler mi? Ne yazık ki ilk göz kırpan, ÜKB yi oluşturmak üzere olan sendikaların liderleri oldu. Üyelerine verdikleri, eylemi oylama gerçekleşene kadar durdurmama, sözlerini bozdular ve birkaç gün önce reddettiklerinden çok da farklı olmayan bir teklife dayanarak boykotu durdurdular. Sendika görevlileri bu pes etmeyi, boykotun parçalanmaya başladığı gerekçesine dayanarak (ki bunu destekleyecek hiçbir gerçek kanıt sunmamalarına rağmen) ve eğer eylem devam etseydi çoğu üniversite yöneticisinin ulusal maaş pazarlığından çekileceğini savunarak, haklı çıkarmaya çalıştılar. Hiç şüphesiz bölgesel pazarlık gerçek bir gözdağıdır ama bunu engelleyecek tek şey, sendika gücünün hakkını aramasıdır, güçsüzlük gösterileri değil. Her şeye rağmen boykotun direnci, çoğu akademisyenin sendikalarına olan bağlılığını gösterdi. Bazı köklü üniversitelerde çalışan genç sözleşmeli personelin yerel ÖEB derneklerine nefes aldırması ve dernekleri gerçek sendika şubelerine dönüştürmeleri, muhtemelen bunun en çarpıcı örneğiydi. Boykot böylece ÜKB nin potansiyeline bir göz atma imkânı sundu ve aynı zamanda solun, önderliğini sürdürmesi için birleştirilmekte olan sendikanın içinde etkin biçimde örgütlenmesi gereğine işaret etti. UYÖED ve ÖEB in genelde ilerici siyasetleriyle, sendika görevlilerinin boykot konusundaki tutumunun arasındaki yarık, ne yeni bir şeydir ne de sadece üniversite öğrenim görevlilerine özgüdür. Tam zamanlı sendika görevlileri, emek ve sermaye arasında uzlaşan belirgin bir grup kurma eğilimindeler. Onlar bu sömürüye son verecek mücadelelere yönelmek yerine, işçilerin daha iyi şartlarda sömürülmeleri için pazarlık yapma arayışı içerisindeler. İşte bu yüzden, her ne kadar, mümkün olan en iyi sendika önderini seçmek önemli olsa da, sendika üyeleri kendileri için örgütlenmeli ve onlara hiçbir zaman bel bağlamamalıdırlar. Yeni ÜKB solu ilk konferansını Haziran 2006 da düzenledi. Gerekirse tam zamanlı yetkililerden bağımsız olarak harekete geçebilecek yönetilenlerden oluşan bir örgüt kurulması için gayret edilmesi gerekecek. Aynı zamanda daha geniş bir siyasal ufuk da gerekli olacaktır. Gördüğümüz gibi, üniversitelerde ve başka işyerlerinde de bu kadar çalışanı perişan eden, neo-liberal 72 Korkak-tavuk ya da Tavuk Oyunu olarak da çevrilen, (Game of Chicken) Oyun Teorisinde bir model. Kısaca, iki tarafın da taviz vermediği bir durumunda sonucun ikisi için de daha kötü olacağını öngörür. Ç.n. 41

42 kapitalizme başka bir alternatif olmadığına dair inançtır. Başka bir küreselleşme taraftarı hareketin en önemli başarısı bu inanca meydan okumak ve piyasanın egemen olduğu bir dünyanın doğal bir yanı olmadığını göstermek oldu. Üniversitelerdeki sol en fazla, kendisini neo-liberalizm ve savaşa karşı dünya çapındaki direniş çerçevesinde konumlandırarak etkili olacaktır. Daha pek çok düşüncenin ve çalışmanın bu konuyu incelemesi gerekiyor. Avrupa Sosyal Forumu, Avrupa çapından eğitim aktivistlerinin bir araya gelip fikir alışverişinde bulunabilecekleri bir çalışma alanı sağladı. Ancak bu alan, öğretmenler ve onların sendikaları arasında, akademisyenler arasındakinden daha gelişmiş görünüyor. Ama eğer başka bir dünya mümkünse, neden başka bir üniversite de mümkün olmasın? Bugün üniversiteler, şunlar da dâhil olmak üzere, farklı sosyal işlevlerin bir karmaşasını yürütmektedir: - bireysel gelişim; - karmaşık, toplumsal olarak işlevsel becerilerin telkini; - bilginin kendisi uğruna yapılan saf araştırmayı sürdürme; - ticari ve askeri araştırmaların yürütülmesi; - birbirine bağlı bir egemen sınıfın yeniden üretilmesine yardımcı olmak; ve hatta - toplum üzerine eleştirel düşünme Üniversitelerin bugünkü yeniden yapılandırılması, üniversiteleri neo-liberalizmin ihtiyaçları karşısında doğrudan ikincilleştirme amacı taşıyor. Yaşam Boyu Öğrenme, İleri ve Yüksek Eğitim den sorumlu devlet bakanı Bill Rammell in 2005 kabul döneminde felsefe, tarih, klasik ve güzel sanatlar gibi derslerin seçimindeki düşüşü açığa çıkarmada kötü bir şey değil : öğrenciler kendilerine mesleki olarak faydalı dersleri seçiyorlar şeklindeki açıklamasına şaşmamalı. 73 Ama yukarıda listelenen işlevlerin neden hepsinin aynı kurumda gerçekleşmesi gerektiği konusunda tek bir sebep yok aslına tarihsel olarak da böyle olmamış. Geçtiğimiz yüzyılların en etkili düşünürlerinden çoğu örneğin, Darwin, Marx ve Freud üniversite dışında çalıştılar. Albert Einstein, Princeton daki İleri Araştırmalar Enstitüsü nde akademik üne kavuşsa da, fizikte devrim yapan makalelerini Cenevre Patent Ofisi nde memurken yazdı. Ancak II. Dünya Savaşı savaşından sonra üniversiteler, toplum üzerine eleştirel kuramların geliştiği yerler oldu ve 73 Trend to Drop Philosophy No Bad Things, Says Rammell, Guardian, 15 February

43 birçoklarına göre bu etki, akademik okurlar için tasarlanan anlaşılması zor kuramsal hitap şeklinin teşvik edilmesi yolunda olmuştur 74. Mevcut üniversitelerde değerli olan ne varsa, neo-liberal dönüşüm tarafından ifade edilen yıkım tehlikesine karşı kesinlikle savunmalıyız. Örneğin düşük seviyeli kurumsal medyanın yaygın etkisi göz önünde bulundurulduğunda, üniversitelerin eleştirel düşünmenin gerçekleştiği entelektüel bir alan sağlamaya devam etmeleri önemlidir. Ama hassas tartışmanın bir konusu, üniversitelerin gerçekten demokratik bir toplumdaki rolünü ilgilendirmelidir. Kişisel gelişim, yeni beceriler kazanma ve araştırma sürdürmek gibi faydalı etkinlikler, aynı kurum içinde yürütülmemelidir. Ne de, birisinin yaşamında, genellikle erken yetişkinlik gibi belirli bir süreyle sınırlandırılmalıdır. Yaşam Boyu Öğrenme konusundaki resmi gevezeliğin içindeki gerçeklik payı budur. Ve elbette, üniversitelerin bugün yönetildiği, müdür ve kıdemli akademisyenlerin tepede bulunduğu hiyerarşik kurala ihtiyaç yok ve 1970 lerdeki öğrenci hareketleri tarafından dile getirilen, öğrencilerin ve tüm üniversite çalışanlarının karar almaya katılacakları şekilde, üniversitelerin demokratikleşmesine dair talepler, anlamlılıklarından bir şey yitirmediler. Ama üniversiteleri dışarıya açma ve demokratikleştirmeye yönelik her girişim hükümetin, büyük işletmeler tarafından desteklenen, yükseköğrenimi rekabet ve kâr önceliklerine göre çalışacak hale getirme çabasıyla karşılaşacak. Bu öncelikler, örneğin büyük ölçekte erken yaştan itibaren, eğitime erişimi eşitlemede gerçekten gerekli olacak olan, kademeli vergilendirmeyle finanse edilmiş kaynakların zenginden fakire yeniden dağıtılmasına tahammül edemez. Neo-liberalizmin yaptığı, kapitalizm mantığının kendisinin çok saf bir biçimini yalıtmak ve yürütmek olmuştur. Üniversitelerin durumunda da gördüğümüz gibi, bu bir rekabet ve kâr mantığıdır. Bu mantığa meydan okumak ve örneğin, toplumsal adalet, çevresel sürdürülebilirlik ve gerçek demokrasi gibi, farklı önceliklerle yönetilen başka bir dünya şeklinin peşinde olmak anlamına gelir. 75 Mevcut üniversitelerde değerli olanı koruma ve geliştirme, kapitalizmin kendisine karşı olan daha geniş mücadeleden ayrılamaz. 74 Bu değişimlerin bir açıklaması için bkz., R Jacoby, The Last Intellectuals (New York, 1987). 75 Bkz., A Callinicos, Alternatives to Neoliberalism, Socialist Review, July