TÜRKİYE PETROLLERİ ANONİM ORTAKLIĞI

Transkript

1 2010 Y ll k Rapor

2 TÜRKİYE PETROLLERİ ANONİM ORTAKLIĞI TPAO

3 Giriştiğimiz büyük işlerde, milletimizin yüksek kabiliyet ve sağduyusu başlıca rehberimiz ve başarı kaynağımız olmuştur. M. Kemal ATATÜRK 2 TPAO 2010 TPAO

4 2010'DAN BASLIKLAR Ç NDEK LER Karadeniz de 2010 yılında dünyanın en büyük arama platformlarından biri olan Leiv Eiriksson ile Sinop 1, Yassıhöyük 1 ve Sürmene 1 olmak üzere 3 derin deniz sondajı başarıyla gerçekleştirilmiştir. TPAO tarafından Libya da açılan 11 kuyudan 7'sinde petrol keşfi gerçekleştirilmiştir 'dan başlıklar hakkımızda organizasyon şeması yönetim kurulu başkanı ve genel müdür'ün mesajı yönetim kurulu yöneticilerimiz şirket profili yurtiçi arama ve üretim faaliyetleri yurtdışı arama ve üretim faaliyetleri teknoloji ve servis hizmetleri araştırma merkezi iş güvenliği ve çevre koruma insan kaynakları bölge müdürlükleri bağlı kuruluşlarımız ve iştirakimiz finans TPAO, Irak ta Missan ve Badra Petrol Sahaları için teknik servis anlaşmaları imzalamıştır. TPAO Irak ta yapılan 3. ruhsat ihalesi sonucunda Mansuriya Gaz Sahasında operatör, Siba Gaz Sahasında ise konsorsiyum ortağı olmaya hak kazanmıştır. Batı Karadeniz Geliştirme Projesinde, TPAO operatörlüğünde Faz-II çalışmaları kapsamında, Akçakoca platformu devreye alınarak üretim çalışmalarına başlanmıştır. Ankonvensiyonel Rezervuarlardan petrol ve doğal gaz üretiminin devam ettirilmesi için, TPAO ile TRANSATLANTIC arasında 9 Nisan 2010 tarihinde bir mutabakat zaptı imzalanmıştır. TPAO, 2010 yılında sondaj filosuna yeni bir sondaj (NOV-1500) kulesi eklemiştir yılında Türkiye'nin 8. büyük dağıtım şirketi olan TPpd sektördeki payını giderek artırmaktadır. 4 TPAO 2010 TPAO

5 HAKKIMIZDA biz kimiz? Ülkemizin milli petrol şirketi olan TPAO, 1954 yılında, 6327 sayılı özel hukuk hükümlerine tabi bir kanunla, kamu adına hidrokarbon arama, sondaj, üretim, rafineri ve pazarlama faaliyetlerini yürütmek amacıyla kurulmuştur yılına kadar entegre bir petrol şirketi olarak aramadan taşımacılığa kadar pek çok alanda faaliyetlerde bulunan TPAO, 1983 yılında yapılan yasal düzenlemeler sonucunda bugünkü statüsünü kazanmıştır. Ülkemizin petrol ve doğal gaz ihtiyacını karşılayan, çalışılması en çok arzu edilen, bölgesinde etkin bir dünya enerji şirketi olmak vizyonu ve ne yapar z? TPAO petrol sektöründe 4 ayrı alanda faaliyet göstermektedir. Arama, Sondaj, Üretim ve Kuyu Tamamlama Doğal Gaz Depolama Boru Hattı Projelerine Katılım Petrol Ürünleri Ticareti ve Petrol Dağıtımı (TPIC) ülkemizin petrol ve doğal gaz potansiyelini tespit etmek ve milli ekonomiye kazandırmak, uluslararası faaliyetler ile gelir kaynakları temin etmek ve enerji sektöründe etkin rol oynamak, ülkemizin enerji koridoru olmasında aktif görev almak misyonu ile dünya konjonktürüne ayak uyduran ve küreselleşme sürecinde üzerine düşen görevi yerine getiren Ortaklığımız çalışanları; sahip oldukları kurum kültürü, bilgi birikimi ve deneyimleri ile şirketimizin geleceğini şekillendirmek için elele vermiştir. nerede faaliyet gösteririz? TPAO, 5.000'e yakın çalışanı ile Ankara da bulunan Genel Müdürlüğün yanı sıra yurtiçinde petrol ve doğal gaz arama ve üretim faaliyetlerinin yoğun olduğu Batman, Trakya ve Adıyaman da Bölge Müdürlükleri ile teşkilatlanmıştır. TPAO, ülkemizin arz güvenliğinin temini için yurtdışında da, özellikle Hazar Bölgesi, Kuzey Afrika ve Ortadoğu da yatırım, faaliyet ve operasyonlarını sürdürmektedir. Bu kapsamda aktif olarak Azerbaycan, Kazakistan, Libya ve Irak'ta aramaüretim faaliyetlerinin yanı sıra zengin hidrokarbon rezervlerine sahip Rusya Federasyonu, Endonezya, Sudan, Yemen gibi ülkeler ile Kuzey Afrika ve Güney Amerika da da yoğun iş geliştirme faaliyetlerinde bulunmaktadır. Yol Haritas Verimlilik, entegrasyon, çalışan gelişimi, topluma ve çevreye duyarlılık alanlarına odaklanan Ortaklığımızın yol haritası; l Bölgesel ve küresel etkinliğini artırmak, l Yurtiçi ve yurtdışı hampetrol ve doğal gaz rezerv ve üretimini artırmak, l Mevcut doğal gaz depolama kapasitesini artırmak, l Yüksek performanslı çalışan kültürünü artırmak. 6 TPAO 2010 TPAO

6 ORGAN ZASYON Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdür Mehmet UYSAL Yönetim Kurulu Büro Müdürlüğü Özel Kalem Müdürlüğü Genel Müdür Danışmanlığı Yönetim Kurulu Üyesi Yusuf YAZAR Yönetim Kurulu Üyesi İsmet SALİHOĞLU Yönetim Kurulu Üyesi Cumali KINACI Yönetim Kurulu Üyesi Murat ALTIPARMAK Yönetim Kurulu Üyesi Besim ŞİŞMAN Arama Daire Başkanlığı Ömer ŞAHİNTÜRK Genel Müdür Yardımcısı Murat ALTIPARMAK Genel Müdür Yardımcısı Besim ŞİŞMAN Genel Müdür Yardımcısı Ahmet ADANIR Genel Müdür Yardımcısı Yurdal ÖZTAŞ Genel Müdür Yardımcısı Hakan BİLİR Teftiş Kurulu Başkanlığı Ahmet ASLAN Hukuk Müşavirliği Davut İYRAS Batman Bölge Müdürlüğü Süleyman ÇALIK Sondaj Daire Başkanlığı Hüseyin ÇİLOĞLU İnsan Kaynakları Daire Başkanlığı Yahya PEKTAŞ Trakya Bölge Müdürlüğü Murat HACIHALİLOĞLU Yurtdışı Projeler Daire Başkanlığı Tayfun Yener UMUCU Ofisler Kuyu Tamamlama Hizmetleri Daire Başkanlığı Serdal AZARSIZ Mak-İkmal ve İnşaat Daire Başkanlığı Recai GÜNGÖR İş Güvenliği ve Çevre Koruma Daire Başkanlığı Yusuf AHÇI Üretim Daire Başkanlığı Ali TİREK Adıyaman Bölge Müdürlüğü Halil Murat DEMİR Araştırma Merkezi Daire Başkanlığı Ömer ŞAHİNTÜRK (V.) İN-GE Kurulu Başkanlığı Planlama ve Koordinasyon Daire Başkanlığı Erdal COŞKUN Mali İşler Daire Başkanlığı Fikri NAYIR Bilgi Teknolojileri Daire Başkanlığı Levent ÖZKABAN Strateji Daire Başkanlığı Memet Ali KAYA 8 TPAO 2010 TPAO

7 Türkiye Petrolleri olarak en büyük hedefimiz; Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılında, ülkemizin ihtiyacı olan petrol ve doğal gazın tamamını üretebilmektir. Yurtiçi ve yurtdışı çalışmalarımızda bu hedefe ne kadar çok yaklaşabilirsek sevincimiz de o kadar büyük olacaktır. Dışarıya ödenen ortalama yıllık 50 milyar dolar enerji ithalat faturamızın, yapacağımız çalışmalara paralel olarak önümüzdeki yıllarda hızla azaltılarak sıfırlanması, Türkiye nin 2023 yılında dünyanın ilk on büyük ekonomisi arasında yer alma hedefine ulaşmasını kolaylaştıracak önemli bir gelişme olacaktır. Türkiye Petrolleri nin sürdürdüğü çalışmaların önemi, ülkemiz için her geçen gün giderek artmaktadır. Uzun vadeli enerji arz güvenliği planlarının, ülkelerin stratejik planlarının başında yer alıyor olması, Türkiye Petrolleri nin ülkemiz için önemini kendiliğinden ortaya koymaktadır. Günümüzde Kuzey Afrika ile Ortadoğu daki halk hareketleri de dahil olmak üzere, enerji dünyasını yakından ilgilendiren önemli gelişmelerin yaşandığı kritik bir süreç yaşanmaktadır. Bu süreçte gelişmiş ülkeler, enerji politikalarına yeni yönler vermeye ve yeni stratejiler belirlemeye başlamışlardır. Ancak, geçtiğimiz üç yılın politika belirleyici en önemli gelişmesinin ise siyasal değil teknik bir gelişme olduğunu da söylemeliyim. Bu gelişme, geleneksel yöntemler dışındaki yöntemler ile petrol ve doğal gaz üretiminin arttırılabileceğini ortaya koymuştur. Özellikle, ABD nin 200 yıllık doğal gaz ihtiyacının bu yolla sağlanmış olması dikkat çekicidir. Geçtiğimiz yüzyıl, petrolün altın yüzyılı olarak tariflenirken, önümüzdeki yüzyılın da, büyük miktardaki doğal gaz rezervleri nedeniyle, doğal gazın altın yüzyılı olacağı öngörülmektedir. Diğer bir önemli gelişme ise; büyük üreticiler de dahil olmak üzere tüm kesimlerin petrol ve doğal gazın sınırlı bir kaynak olduğu gerçeğini artık kabullenmesi ve stratejilerini bu gözle yenilemeleri olmuştur. Bu kapsamda, bütün büyük uluslararası petrol şirketleri Enerji Şirketi olarak yeni bir yapılanmaya giderken, milli petrol şirketleri de uluslararası piyasada etkin rol oynayabilecek Uluslararası Milli Petrol Şirketi ne dönüştürülmektedir. İzleyen süreçte uluslararası milli petrol şirketlerinin de Enerji Şirketi ne dönüşebilecekleri muhakkaktır. Ülkemizin önümüzdeki 10 yıl içerisindeki petrol ve doğal gaz ithalatı için yaklaşık 600 milyar dolar gibi yüksek bir bedel ödeyecek olması; arama ve üretim çalışmalarımızın aksatılmadan ve artırılarak hem yurtiçinde hem de yurtdışında sürdürülmesini gerekli kılmaktadır. Türkiye Petrolleri, son yıllarda ülkemizin yeterince aranmamış alanlarına ve özellikle denizlerimize yönelerek, büyük bir yatırım hamlesi başlatmış, 2000 li yılların başında yaklaşık 50 milyon dolar olan yurtiçi yatırımımız, 2011 yılında 823 milyon dolar seviyesine ulaşmıştır. Şirketimiz, bu büyük yatırımları yaparken, ülkemiz ekonomisine pozitif katkısını da sürdürmektedir. Türkiye Petrolleri 2010 yılında, 1,87 milyar TL gelir karşılığında vergi öncesi 1,3 milyar TL kar elde etmiş ve kanuni yükümlülükler ve temettü ödemeleri ile birlikte, ülke hazinesine yaklaşık 1,06 milyar TL katkıda bulunmuştur. Türkiye Petrolleri, faaliyetlerinin katlandığı son 10 yıldaki yatırım hamleleriyle, ülkemizin yeni petrol kaynaklarını ortaya çıkaracak olan çalışmaları sürdürmektedir yılında dünyanın büyük sondaj platformlarından biri olan Leiv Eiriksson ile gerçekleştirilen Sinop-1, Yassıhöyük-1 ve Sürmene-1 ultra derin deniz sondajları, TPAO açısından önemli adımlardır. Türkiye Petrolleri, Yassıhöyük-1 kuyusunun sondaj operatörlüğünü yaparak, dünyada ultra derin denizlerde bu işi yapabilen 12 büyük şirketten birisi olmuştur. Yakın gelecekteki hedefimiz; Karadenizde var olduğu düşünülen hidrokarbon potansiyelinin test edilmesi ve ekonomiye kazandırılmasıdır. Leiv Eiriksson ile başlatılan üç kuyuluk ilk sondaj hamlesinden sonra, ikinci sondaj hamlemiz olan dört kuyuluk ultra derin deniz sondajları programlanmış durumdadır. Bu program en son teknolojik yeniliklerle donatılarak inşa edilen Deep Water Champion sondaj gemisinin Karadenize gelmesi ile başlamış bulunmaktadır. Denizlerimizdeki sondajlardan elde edilebilecek başarılı sonuçların; hem Türkiye Petrolleri ni hem de Türkiye yi, 2023 yılı hedeflerine taşıyacak önemde olduğunun bilinci ve heyecanı içerisindeyiz. Ayrıca, Akdenizde yürütülmekte olan yatırımlarımızdan son derece ümitli sonuçlar elde ettiğimizin de bilinmesini isterim. Bu çalışmalar sonucunda, İskenderun Körfezi ndeki kuyunun 2012 yılı ortalarında, Antalya açıklarındaki ilk ultra derin deniz kuyumuzun ise 2013 yılı ortalarına kadar açılması planlanmaktadır. Batı Karadenizde, günde 2,1 milyon m 3 üretim kapasitesine sahip çift katlı Akçakoca Platformu devreye alınmıştır. Üretim katından günde m 3 doğal gaz üretimi yapılırken, sondaj katından doğal gaz üretimini artıracak olan geliştirme ve yeni üretim kuyularının sondajına eş zamanlı olarak devam edilmektedir. Trakya Baseni ve Güneydoğu Anadoluda, ülkemizde bir ilk olan şeyl gaz ve şeyl petrol gibi geleneksel olmayan yöntemler ile petrol ve doğal gaz üretimini sağlayabilmek için tecrübeli yabancı ortaklarla çalışmalar başlatılmıştır. Bu yöntemler ile yapılacak üretimin, uzun vadede ülkemizin hidrokarbon ihtiyacının karşılanması yolunda önemli katkılar sağlayacağına inanıyorum. Yine ülkemiz için bir ilk olan ve 2007 yılı başlarında devreye alınan 1,6 milyar m 3 kapasiteli Kuzey Marmara ve Değirmenköy Yeraltı Doğal Gaz Depolama Tesislerinin kapasitesi, 2010 yılında 2,66 milyar m 3 e çıkartılmış olup, önümüzdeki dönemde depolama kapasitesinin yaklaşık 3,0 milyar m 3 e ve günlük geri üretim miktarının da 50 milyon m 3 e yükseltilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir lı yıllarda başlattığımız yurtdışı yatırım ve operasyonlar, bugün özellikle Hazar Bölgesi, Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Güney Amerika da sürdürülmektedir. Türkiye Petrolleri, bir yandan Azerbaycan da dünyanın önde gelen petrol şirketlerinin de ortak olduğu Azeri-Çıralı-Güneşli (ACG), Şahdeniz (SD), Alov, Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) ve Güney Kafkasya (SCP) gibi büyük projelerde faaliyetlerini sürdürürken diğer taraftan Kazakistan da da ortak yatırım şirketi KazakTürkMunay (KTM) ile çalışmalarını yürütmektedir. Irak Bağdat ta ofis açan ilk yabancı petrol şirketi ünvanına sahip olan Türkiye Petrolleri, konsorsiyumlar yolu ile Missan ve Badra Petrol Sahaları ile Siba ve Mansuriya Gaz Sahaları projelerinde yer almıştır. Mansuriya Gaz Sahasının operatörlüğü Türkiye Petrolleri tarafından yürütülecektir. Libya da Murzuk Basenindeki 147/3-4 ruhsatında 2009 yılında açılan ilk kuyuda yapılan petrol keşfi, Libya da son yıllarda yapılan önemli keşiflerden birisi olmuştur. Petrol potansiyeli yüksek olan bu ruhsatta daha sonra açılan 11 arama kuyusundan 7 si petrol keşfi ile sonuçlanmıştır. Karışıklıkların başlaması ile birlikte, görevli Türk personel büyük bir sürat ve emniyetle Türkiye ye getirilmiş olup, Libyalı yerel çalışanlarımız ile Trablusdaki ofis çalışmaları devam ettirilmektedir. Bu keşiflerin geliştirilmesine yönelik üretim faaliyetlerimize en kısa sürede Libya da istikrarın sağlanmasıyla beraber başlayabileceğimizi ümit ediyoruz. Yukarıda bahsettiğim tüm bu faaliyetler, Türkiye Petrolleri mensuplarının iyi niyetli ve fedakarane çalışmaları ile yürütülmektedir. Mensuplarımızın zor ve büyük projeleri, uluslararası yoğun rekabet ortamı içerisinde çok başarılı bir şekilde hayata geçirmeleri takdir-i şayan dır. Tüm Türkiye Petrolleri çalışanlarına ve emeklilerine bu hizmetlerinden dolayı şükranlarımı sunuyorum. Türkiye Petrolleri olarak en büyük hedefimiz; Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılında, ülkemizin ihtiyacı olan petrol ve doğal gazın tamamını üretebilmektir. Yurtiçi ve yurtdışı çalışmalarımızda bu hedefe ne kadar çok yaklaşabilirsek sevincimiz de o kadar büyük olacaktır. Dışarıya ödenen ortalama yıllık 50 milyar dolar enerji ithalat faturamızın, yapacağımız çalışmalara paralel olarak önümüzdeki yıllarda hızla azaltılarak sıfırlanması, Türkiye nin 2023 yılında dünyanın ilk on büyük ekonomisi arasında yer alma hedefine ulaşmasını kolaylaştıracak önemli bir gelişme olacaktır. Türkiye nin ve Türkiye Petrollerinin büyük hedeflere ulaşabilmesi için Türkiye Petrollerinin uluslararası petrol şirketleri ile rekabet edebilecek etkin bir petrol şirketi olarak yapılandırılmasının zamanı gelmiştir. Böyle bir yapılandırmanın, Türkiye nin büyük hedeflerine ulaşabilmesi için atılacak önemli, belkide en önemli adım olacağını düşünüyorum. Mehmet UYSAL Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdür 10 TPAO 2010 TPAO

8 YÖNET M KURULU Cumali KINACI Yönetim Kurulu Üyesi Yusuf YAZAR Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet UYSAL Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdür İsmet SALİHOĞLU Yönetim Kurulu Üyesi Murat ALTIPARMAK Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Yrd. Besim ŞİŞMAN Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Yrd. 12 TPAO 2010 TPAO

9 YÖNET C LER M Z Mehmet UYSAL Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdür Murat ALTIPARMAK Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Yrd. Besim ŞİŞMAN Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Yrd. Ahmet ADANIR Genel Müdür Yrd. Yurdal ÖZTAŞ Genel Müdür Yrd. Hakan BİLİR Genel Müdür Yrd yılında Afyonkarahisar da doğdu yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Jeoloji Bölümünden mezun oldu. Saint Louis Üniversitesi nde Jeofizik Mühendisliği dalında master yaptı yılları arasında TPAO Arama Daire Başkanlığında Jeofizik Mühendisi, Proje Danışmanı ve Daire Başkan Yardımcısı; yılları arasında TPAO Yurt Dışı Projeler Daire Başkan Yardımcısı, yılları arasında TPAO Arama Daire Başkanlığında Danışman ve Uzman Mühendis, yılları arasında TPAO Yurt Dışı Projeler Daire Başkanı olarak görev yaptı yılları arasında TPAO Genel Müdür Yardımcısı ve Yönetim Kurulu Üyesi, 2007 yılından itibaren ise TPAO Genel Müdürü ve Yönetim Kurulu Başkanı olarak görevini sürdürmektedir. İngilizce bilmektedir. Evli ve 2 çocuk babasıdır yılında Sivas ta doğdu yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Petrol Mühendisliği Bölümünden mezun oldu yılları arasında TPAO Batman Bölge Müdürlüğünde Sondaj Mühendisi, Şef, Başmühendis ve Sondaj Müdürü, yılları arasında İkmal Daire Başkan Yardımcısı ve yılları arasında Sondaj Daire Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı yılından itibaren TPAO Genel Müdür Yardımcısı ve 2010 yılı itibariyle ise TPAO Yönetim Kurulu Üyesi olarak görevini sürdürmektedir. İngilizce bilmektedir. Evli ve 2 çocuk babasıdır yılında Rize de doğdu yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Petrol Mühendisliği Bölümünden mezun oldu yılları arasında TPAO Batman Bölge Müdürlüğünde ve TPAO Adıyaman Bölge Müdürlüğünde Log Mühendisi, yılları arasında TPAO Adıyaman Bölge Müdürlüğünde Kuyu Tamamlama Mühendisi, Teknik Operasyonlar Şefi ve Workover Başmühendisi, yılları arasında TPAO Adıyaman Bölge Müdürlüğünde Kuyu Tamamlama Hizmetleri Müdürü, yılları arasında TPAO Adıyaman Bölge Müdür Yardımcısı ve yılları arasında TPAO Adıyaman Bölge Müdürü olarak görev yaptı yılından itibaren ise TPAO Yönetim Kurulu Üyesi ve Genel Müdür Yardımcısı olarak görevini sürdürmektedir. İngilizce bilmektedir. Evli ve 2 çocuk babasıdır yılında Rize de doğdu yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesinden mezun oldu yılları arasında TPAO Trakya Bölge Müdürlüğünde Sondaj Mühendisi, yılları arasında Sondaj Şefi, yılları arasında TPAO Adıyaman Bölge Müdürlüğünde Sondaj Başmühendisi olarak görev yaptı yılları arasında Kazakistan KTM Şirketinde Sondaj Operasyonlarından sorumlu olarak çalıştı yılları arasında Sondaj Daire Başkan Yardımcısı olarak görev yaptı yılından itibaren TPAO Genel Müdür Yardımcısı olarak görevini sürdürmektedir. Evli ve 3 çocuk babasıdır yılında Aydın da doğdu yılında Ege Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümünden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Petrol Jeolojisi dalında master yaptı yılları arasında TPAO Arama Daire Başkanlığında Saha Jeoloğu ve Kıdemli Jeolog; yılları arasında Batman Bölge Müdürlüğünde Kuyu Jeoloğu ve Laboratuar Servis Şefi; yılları arasında Arama Daire Başkanlığında Kıdemli Jeolog, Uzman Jeolog, Kıdemli Uzman Jeolog, Proje Danışmanı; yılları arasında Libya Arama Müdürü ve TPIC Libya Ofis Müdürü olarak görev alıp, aynı zamanda da TPAO Libya Ofis Müdürlüğüne vekalet etmiştir yılında da Danışman olarak tekrar Arama Daire Başkanlığında görev yaptı yılları arasında TPAO Yönetim Kurulu Üyeliği ve Genel Müdür Yardımcılığı görevlerini yürütmüş olup, halen TPAO Genel Müdür Yardımcısı olarak görevini sürdürmektedir yılında Kütahya da doğdu yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) İşletme Bölümünden mezun oldu yılında ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsünden Bilim ve Teknoloji Politikaları, 2006 yılında İngiltere de Essex Üniversitesinden, Bilgi Teknolojileri, Medya ve E-Ticaret Hukuku (LLM) alanlarında yüksek lisans derecesi almıştır. Halen Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Bölümünde doktora çalışmalarına devam etmektedir yılları arasında Yapı ve Kredi Bankası Kurumsal Pazarlama Bölümünde çalışmasının ardından, yılları arasında Rekabet Kurumunda sırasıyla Rekabet Uzman Yardımcılığı, Rekabet Uzmanı ve Rekabet Başuzmanı görevlerinde bulunmuştur yılından itibaren TPAO Genel Müdür Yardımcısı olarak görevini sürdürmektedir. İngilizce bilmektedir. Evli ve 2 çocuk babasıdır. İngilizce bilmektedir. 14 TPAO 2010 TPAO

10 S RKET PROF L Satış Gelirleri (milyon dolar) Jeoloji Faaliyetleri (km 2 ) Net Kar (milyon dolar) Dönen Varlıklar (milyon dolar) Duran Varlıklar (milyon dolar) Özkaynaklar (milyon dolar) Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar (milyon dolar) Sismik Faaliyetler 2B 3B Kara (km) Deniz (km) Kara (km 2 ) Deniz (km 2 ) Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar (milyon dolar) Cari Oran Nakit Oranı 2,75 1,97 4,35 3,15 Sondaj Faaliyetleri Kara (bin m) Deniz (bin m) 167,0 14,0 154,3 3,9 Finansal Kaldıraç Oranı 0,24 0,20 Üretim Faaliyetleri Yurtiçi (milyon varil pe) Yurtdışı (milyon varil pe) 14,2 11,1 14,0 11,0 Satış Gelirleri Net Kar Cari Oran Nakit Oranı Yurtiçi Sismik Faaliyetler Karadenizin derin sularında ilk defa 2010 yılında 3 derin deniz kuyusunun birden açılması uzun süredir kırılamayan sondaj metrajı rekorunun da kırılmasını sağlamıştır. Denizlerimizde son 7 yılda gerçekleştirilen sismik faaliyetler, TPAO nun 57 yıllık tarihinde denizlerimizde yaptığı sismik faaliyetlerin toplamından daha fazladır. km km B 3B milyon dolar 16 TPAO 2010 TPAO

11 YURT Ç ARAMA VE ÜRET M FAAL YETLER yönelik arama hedeflerimiz açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bölgedeki hidrokarbon potansiyelinin ortaya çıkarılması, yatırım riskinin paylaşımı ve en ileri arama teknolojisinin kullanımının sağlanabilmesi amacıyla hızlandırılan yabancı petrol şirketleri ile ortaklık çalışmalarımız, 2010 yılında da devam etmiştir. Denizlerimizde Her Yeri Arıyoruz Akdenizde, 2010 yılında 562 km² 3B sismik faaliyet gerçekleştirilmiştir. Buradan elde edilen verilerin değerlendirilmesiyle, önümüzdeki yıllarda sondaj programlarına ağırlık verilmesi planlanmıştır. Denizlerimizde son 7 yılda gerçekleştirilen sismik faaliyetler, TPAO nun 57 yıllık tarihinde denizlerimizde yaptığı sismik faaliyetlerin toplamından daha fazladır. Bu durum, son yıllarda denizlerimizdeki hidrokarbon aramacılığına verilen önemin bir göstergesidir. Türkiye Petrolleri olarak, son 10 yılda arama çalışmalarımızı katlayarak artırdık yılında dünyanın en büyük arama platformlarından biri olan Leiv Eiriksson ile gerçekleştirilen S i n o p 1, Y a s s ı h ö y ü k 1 ve Sürmene 1 derin deniz sondajları, TPAO açısından son derece aydınlatıcı olmuştur. Yakın gelecekteki hedefimiz; açılan 3 kuyunun bilgisi ışığında Karadeniz in derin suları altında tespit edilen yapıların hidrokarbon potansiyelinin keşfedilmesi ve ekonomiye kazandırılmasıdır. Şirketimizin bu hedefinin Türkiye nin önünü açacak önemde olduğunun bilinci ve heyecanı içerisindeyiz. Ortaklığımızın vizyon, misyon ve stratejileri doğrultusundaki 2010 yılı faaliyetleri; Trakya, İç Basenler, Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri ile özellikle denizlerimizde yoğunlaşmıştır. Günümüzde, ülkemizin sürekli artan petrol ve doğal gaz talebini kendi öz kaynaklarından karşılamayı hedefleyen TPAO, rekabetçi, güvenilir, şeffaf ve dengeli piyasa koşullarının kurulmasına yönelik çalışmalarını sürdürmekte, ayrıca uluslararası petrol şirketlerinin entegrasyon sürecinde de yer almaktadır. Ülkemizin her geçen gün artan petrol ve doğal gaz ihtiyacını yurtiçi ve yurtdışı arama ve üretim aktiviteleri ile karşılama vizyon ve misyonuna sahip TPAO, son yıllarda geliştirdiği yeni arama stratejisi ile aktivitelerini Türkiye nin aranmamış basenlerine ve özellikle deniz alanlarına yönlendirerek, büyük bir yatırım hamlesi gerçekleştirmiştir. Özellikle, Batı Karadeniz deki Ayazlı-1 kuyusunda gerçekleştirilen doğal gaz keşfini takiben Akçakoca açıklarında yeni arama, tespit ve üretim kuyularının açılmasına ilişkin programlar yapılmış ve ilave kuyular açılmıştır. Bunun yanı sıra Karadeniz in münhasır ekonomik sınırı içerisinde kalan alanının da hidrokarbon potansiyelini ortaya çıkarmak amacıyla 2B ve 3B sismik programlar gerçekleştirilmiştir. Yapılan arama çalışmaları sonucunda, umut verici yeni yapıların belirlenmiş olması, geleceğe Son yıllarda Karadeniz, Antalya, Mersin ve İskenderun Körfezleri nden toplanan sismik dataların prospekte yönelik yorumlama çalışmalarına 2010 yılında da devam edilmiştir. Ayrıca, yıl içerisinde petrol şirketleriyle söz konusu alanlara yönelik farm-out görüşmelerine devam edilmiştir. Akdeniz offshore alanlarında sondajlı arama çalışmalarına ise 2012 yılında başlanılması hedeflenmiştir. Karadenizde Üç Derin Deniz Sondajı Denizlerimizdeki arama-sondaj çalışmaları, Ortaklığımız tarihinde erişilmemiş bir düzeyde, bütün hızıyla devam etmektedir. TPAO, Karadeniz de kendi imkânları ile Sürmene-1 kuyusu, ortakları PETROBRAS-EXXONMOBIL ile Sinop-1 kuyusu ve CHEVRON ile Yassıhöyük-1 kuyusu olmak üzere toplam 3 kuyuda derin deniz sondajı gerçekleştirmiştir. Ülkemiz kara alanlarında da aynı heyecan ve beklentilerle arama, sondaj ve üretim programlarının gerçekleştirilmesi için gerekli yatırımlara ağırlık verilmiştir yılında, Ortaklığımızca Trakya, Marmara, Ege, Karadeniz, İç Anadolu, Doğu Anadolu, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde km² lik alanın jeolojisi değerlendirilmiş olup, 936 km 2B ve km² 3B sismik veri toplama çalışması gerçekleştirilmiştir. Sondaj Aktivitelerimiz Ortaklığımızın, 2010 yılı içerisindeki sondaj faaliyetleri; Güneydoğu Anadolu, Trakya ve Karadeniz deniz alanlarında yoğunlaşmıştır yılı faaliyet programında, 92 kuyunun açılması programlanmış olup, elde edilen olumlu sonuçlara ve gelişmelere bağlı olarak, 103 kuyuda sondaj çalışması yapılmış ve 92 kuyunun sondajı tamamlanmıştır. Kara ve deniz alanlarında yapılan petrol ve doğal gaz arama ve sondaj çalışmalarını son 5 yılda iki katına çıkaran TPAO; bilinen arama alanlarının yanı sıra, Suriye ve Irak sınırı civarı, Mardin, Ankara, Niğde, Gaziantep, Trabzon, Zonguldak vb. alanlarda yürütülen çalışmalarla arama sahalarının hidrokarbon potansiyelinin araştırılması ve tespitine ilişkin önemli veriler elde etmiştir. Petrollü ve Gazlı Kuyular l X no lu Siirt Petrol Bölgesi nde açılan Güzeldere-4, G.Şelmo-5 ve Köseler-2 kuyuları petrollü kuyu, l XI no lu Diyarbakır Petrol Bölgesi nde açılan D.Çemberlitaş-2,3, G.Sarık-2, Karacan-4,5,6, Beyazçeşme-3, Sivritepe-101, G.Kırtepe 7R,8 kuyuları (NVT PERENCO ile ortak) petrollü kuyu, 18 TPAO 2010 TPAO

12 yapımı ve 2010 yılı yaz ayları içerisinde de platformun mobilizasyonu tamamlanarak, 2011 Mart ayında üretime alınmıştır. Şubat Ağustos 2010 tarihleri arasında PETROBRAS operatörlüğünde Sinop-1 kuyusunun sondajı gerçekleştirilmiştir. l XII no lu Gaziantep Petrol Bölgesi nde açılan Elbeyli-2,3,4,6, Gökçe-3, D.Karakuş-8, K.Akçeli-2, B.Sarısöğüt-1, K.Eskitaş-1, B.Gökçe-6 ve D.Lilan-1 kuyuları petrollü kuyu, yıl içerisinde Göçerler, Adatepe, D.Adatepe, Velimeşe, B.Velimeşe, Reisdere, Eskitaşlı ve Dikilitaş Sahalarından doğal gaz ve kondensat üretimi sürdürülmüştür. GSP-31 sondaj kulesinin de mobilizasyonunun tamamlanmasını takiben, Akçakoca-3 ve Akçakoca-4 kuyularının tie-back ve tamamlama işlemlerine başlanmıştır. Yıl içerisinde STRATIC, FOINAVON tarafından satın alınarak, ortaklık TPAO-PETROL OFİSİ E&P-TIWAY OIL ve FOINAVON olarak faaliyetlerini sürdürmüştür. TPAO-PETROBRAS-EXXONMOBIL Ortaklığımız ile PETROBRAS arasında imzalanan Ortak İşletme Anlaşması kapsamında, 2010 Ocak ayı içerisinde PETROBRAS hissesinin %50 sini EXXONMOBIL e devrederek, bu doğrultuda imzalanan I. Değişiklik Metni çerçevesinde ortak faaliyetler TPAO-PETROBRAS-EXXONMOBIL ortaklığında gerçekleştirilmiştir. TPAO-EXXONMOBIL arasında 19 Kasım 2008 tarihinde imzalanan Ortak İşletme Anlaşması kapsamında yürütülen ortak çalışmalar neticesinde, prospektlerin daha iyi tariflenebilmesi için 2010 yılı ilk ayları içerisinde kaynak kontrollü elektro-magnetik veri toplama (CSEM) çalışması yapılmıştır Nisan ayında EXXONMOBIL operatörlüğünde kazılması planlanan kuyunun lokasyonuna yönelik site survey çalışması yürütülerek, lokasyon seçimi tamamlanmıştır. Deep Water Champion sondaj gemisinin 2011 yılının ikinci çeyreğinde lokasyona gelmesi planlanmaktadır. TPAO-CHEVRON Ortaklığımızca Karadeniz deniz alanlarındaki AR/TPO/3921 no lu ruhsatın bir kısmı l I no lu Marmara Petrol Bölgesi nde açılan Umurca-O11, Fidanlık-4,5, Kavakdere-O1 ve Pelit-1,2 (AMITY OIL ile ortak) kuyuları gazlı kuyu, Vakıflar-O8 kuyusu ise gazlı-petrollü kuyu olarak tamamlanmıştır. Yurtiçi Ortak Arama, Geliştirme ve Üretim Faaliyetleri Kara Alanları TPAO-TIWAY OIL TPAO-TIWAY OIL arasındaki Cendere Sahası ile ilgili Arama ve Geliştirme Anlaşması kapsamında, sondaj ve üretim faaliyetlerine 2010 yılında da devam edilmiştir. TPAO-NVT PERENCO TPAO-NVT PERENCO arasındaki Ortak Girişim Anlaşması kapsamında, Kastel, Karaali ve Yalankoz Sahalarından yapılan üretime 2010 yılında da devam edilmiştir. Ortaklığımız operatörlüğünde G.Kırtepe-7R ve 8 kuyularının sondajları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, bölgede gerçekleştirilen jeolojik-jeofizik faaliyetlerin ışığında yıl içerisinde NVT PERENCO operatörlüğünde B.Gercüş-B1 Kuyusunun sondajı gerçekleştirilmiştir. TPAO-AMITY OIL AMITY OIL ile Trakya Baseni Ortak İşletme Anlaşması kapsamında, 2010 yılında da çalışmalara yoğun olarak devam edilmiş olup, Ortaklığımız operatörlüğünde yıl içerisinde D.Beyciler-H1 Kuyusu sondajı yapılmış olup, AMITY OIL ortaklığında açılan Pelit-1 ve Pelit-2 kuyularında gaz keşfi gerçekleştirilmiştir yılı İş Programı dahilinde 4B sismik çalışma yapılması planlanmıştır yılı ikinci yarısında AMITY OIL, TRANSATLANTIC tarafından satın alınmıştır. TPAO-TRANSATLANTIC Ortaklığımızca, Trakya Baseni ve Güneydoğu Anadolu da Unconventional Rezervuar lardan üretim yapabilme potansiyelini belirlemek amacıyla TRANSATLANTIC ile 9 Nisan 2010 tarihinde bir Mutabakat Zaptı (MOU) imzalanmış olup, bu kapsamda çalışmalara başlanmıştır. Anlaşma kapsamında, öncelikle Trakya Baseninde Kaynarca-1 Kuyusuna re-entry, Kepirtepe-1 Kuyusuna ise re-entry ve devamında hydrofrac yapılmıştır. Deniz Alanları TPAO-PETROL OFİSİ E&P TIWAY OIL-FOINAVON TPAO-PETROL OFİSİ E&P-TIWAY OIL- FOINAVON arasındaki Batı Karadeniz Ortak İşletme Anlaşması kapsamında, ortak ruhsatlarda bulunan Ayazlı, D.Ayazlı ve Akkaya kuyularından gaz üretimine devam edilmiştir. Batı Karadeniz Arama ve Geliştirme Projesi kapsamında, Akçakoca Üretim Platformunun 20 TPAO 2010 TPAO

13 için CHEVRON ile müzakere çalışmaları sürdürülerek, taraflarca TPAO-%50, CHEVRON- %50 hisse dağılımına dayanan Ortak İşletme Anlaşması imzalanmış ve 16 Eylül 2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu süreçte, ortak faaliyetleri kapsayan ilk yükümlülük kuyusu olan Yassıhöyük-1 kuyusunun sondajına başlanmış ve Ortaklığımız operatörlüğündeki bu kuyu, 1 Kasım 2010 tarihinde gaz emareli kuru kuyu olarak tamamlanmıştır. Taraflarca, kuyudan elde edilen veriler ışığında tüm ruhsat alanının yeniden değerlendirilmesi çalışmaları devam etmektedir. Batı Karadeniz Arama, Üretim ve Geliştirme Projesi TPAO ve proje ortakları POAŞ, FOINAVON (STRATIC) ve TIWAY OIL tarafından yıl içinde doğal gaz üretim çalışmalarının yanı sıra Akçakoca Sahası nda da sondaj faaliyetlerine devam edilmiştir. Ortaklık deniz sahalarında, Faz I kapsamında imalatı ve montajı yapılan 3 adet deniz üretim platformunda toplam 7 üretim kuyusundan doğal gaz üretimi gerçekleştirilmiştir yılı sonunda Batı Karadeniz Projesi kapsamında, yaklaşık 470 milyon sm 3 doğal gaz üretilmiştir. Akçakoca Sahasının devreye alınması çalışmaları kapsamında imalatı Köstence/ Romanya da tamamlanan platformun ana boru hattı tarafındaki montaj işlemleri Eylül 2010 tarihi itibariyle tamamlanmıştır. Projede, TPAO nun operatör olarak sorumlu olduğu Faz-II çalışmaları kapsamında; Akçakoca Platformunda 13 Mart 2011 tarihi itibariyle nihai bağlantılar ve sistem fonksiyon testleri yapılarak, Akçakoca-3 ve 4 kuyularından test üretimine başlanmıştır yılı ilk çeyreğinde açılan G.Akçakoca-1 kuyusunun sondaj çalışmaları devam etmektedir. Denizde eş zamanlı gerçekleştirilen bu sondaj/üretim operasyonları, Ortaklığımız ve ülkemiz için bir ilk olup, 2011 yılı itibariyle platformdan ortalama günlük sm 3 gaz üretilmektedir. Yurtiçi Hampetrol Üretimi 2010 yılında yurtiçi hampetrol üretimimiz 12,7 milyon varil olmuştur. Bu rakam ülkemiz toplam petrol üretiminin %73 üne karşılık gelmektedir. Bu üretimin, %71 i Batman, %28 i Adıyaman ve %1 i Trakya Bölgesinden elde edilmiştir yılı sonunda kuyu sayısı, 52 yeni, 15 eski kuyunun devreye girmesi ve 16 kuyunun da devreden çıkmasıyla olmuştur. Sahalarımızdan, petrolle birlikte önemli miktarlarda su da üretilmektedir yılında üretilen toplam 107 milyon varil su, çevreye zarar verilmesini önlemek amacıyla çeşitli sahalarımızdaki 92 atık su enjeksiyon kuyusundan emniyetli zonlara enjekte edilmiştir. Ortaklığımız, üretimini düşürmeme politikasına paralel olarak ülke içerisindeki rezerv geliştirme 22 TPAO 2010 TPAO

14 Garzan Sahası Su Enjeksiyonu Projesi Garzan Sahaları, toplam 300 milyon varil yerinde petrol rezervi ile Türkiye nin en büyük petrol sahaları arasındadır. ve su enjeksiyonuna devam edilmektedir. CO 2 enjeksiyonunun yaygınlaştırılması amacıyla Batı Kozluca Sahasında 2006 yılından itibaren ilave 12 kuyu daha açılmıştır. ve üretim faaliyetlerine 2010 yılında da devam etmiştir. Ağır petrol ihtiva eden sahalardaki üretim sorunları, özel teknik uygulamalar gerektirmektedir. Bu amaçla, üretimdeki düşüşe engel olmak ve var olan potansiyeli değerlendirmek üzere çeşitli rezervuar çalışmaları başlatılmıştır. Batı Raman Sahası Petrol Üretimini Yükseltme Projesi 1986 yılından bu yana yürütülmekte olan Batı Raman Sahası Petrol Üretimini Yükseltme Projesi kapsamında, bugüne kadar rezervuara toplam 9,6 milyar CO 2 basılmıştır. Bu amaçla, Dodan Sahasından toplam 7,2 milyar CO 2 üretilmiştir. Batı Raman Sahasından 2010 yılı sonuna kadar 103,8 milyon varil petrol üretilmiş olup, bunun 67,9 milyon varillik kısmı proje sayesinde üretilmiş olan ilave petroldür. Yıl içinde sahaya toplam 421,9 milyon CO 2 basılmış, bunun 286,2 milyon m 3 lük kısmı geri üretilmiştir. Üretilen gazdan tekrar yararlanabilmek amacı ile bu gazın 262 milyon m 3 lük kısmı rezervuara geri basılmıştır. CO 2 süpürme etkinliğini artırmaya yönelik su enjeksiyonuna 2010 yılında da devam edilmiş, belirli aralıklarla gaz ile dönüşümlü olarak 13 değişik kuyuya toplam varil su enjeksiyonu yapılmıştır. Su enjeksiyonunun etkinliğini artırmaya yönelik kimyasal kullanımın etkisini görmek amacı ile 2 kuyudan NaOH ile zenginleştirilmiş su enjeksiyonuna başlanmış ve toplam 77 bin varil kimyasal katkılı suyun enjeksiyonu yapılmıştır. Ayrıca, sahada yıl içerisinde 18 yeni dik kuyu sondajı tamamlanmıştır. Raman Sahası Üretimi Artırma Projesi Raman Sahasında, 1994 yılından itibaren periyotlar halinde devam edilen üretimi artırma çalışmaları sonucu 2010 yılı sonu itibariyle yaklaşık 16,2 milyon varil ilave petrol üretilmiştir yılında üretimi artırmaya yönelik olarak, sahada 1 adet yeni kuyunun sondajı yapılmış ve sahadaki toplam kuyu sayısı 241 e ulaşmıştır yılında pilot olarak uygulanan 7 kuyuda su gelişini engellemeye yönelik jel operasyonunun olumlu sonuç vermesi üzerine, 2010 yılı sonuna kadar toplam 57 kuyuya jel enjeksiyonu yapılarak bu kuyulardan yaklaşık varil ilave üretim yapılmıştır. Yıl içerisinde proje kapsamında 22 kuyuda debi değişimi yapılmış ve jel operasyonu sonrası 3 adet terk durumunda bulunan kuyu tekrar devreye alınmıştır. Yapılan bu operasyonlarla, 2010 yılında yaklaşık varil ilave petrol üretilmiştir yılında başlanan ve 1983 yılında ara verilip, 1992 yılında tekrar başlatılan Garzan Su Enjeksiyonu Projesi kapsamında, Garzan-B Sahasına 2010 yılı içinde 11 kuyudan 1,5 milyon varil olmak üzere, toplamda yaklaşık 68 milyon varil su enjeksiyonu gerçekleştirilmiştir. Garzan-C Sahasına ise 2010 yılı içinde 4 kuyudan 700 bin varil olmak üzere, toplam 46,7 milyon varil su enjeksiyonu yapılmıştır. Garzan Su Enjeksiyonu Projesi ile 2010 yılı sonu itibariyle Garzan-B Sahasında 28,7 milyon varil, Garzan-C Sahasında ise 13,1 milyon varil ilave petrol üretilmiştir. Batı Kozluca Sahası Su Ardışık Gaz Enjeksiyonu Projesi Batı Kozluca Sahasına karbondioksit/su-ardışık gaz (WAG) enjeksiyonunun uygulanabilirliği bir rezervuar çalışmasını müteakip olumlu sonuçların alınmasını takiben ilgili alt yapı yatırımları yapılarak, CO 2 ve su enjeksiyonuna yıl içerisinde devam edilmiştir yılı sonu itibariyle toplam 5,86 milyar scf gaz ve 800 bin varil su basılmıştır. Halen CO 2 Yurtiçi Doğal Gaz Üretimi 2010 yılında, Ortaklığımız doğal gaz sahalarından toplam 260,7 milyon sm 3 doğal gaz üretilmiştir. Bu üretimin, %94 ü Trakya, %5 i Batman ve %1 i Adıyaman Bölgesinden elde edilmiştir. Üretilen doğal gazın hampetrol eşdeğeri 1,5 milyon varildir. Böylece TPAO sahalarında 2010 yılı içinde üretilen hidrokarbon miktarı 14,2 milyon varil olmuştur. Kuzey Marmara ve Değirmenköy Sahaları Yeraltı Doğal Gaz Depolama Tesisleri Kapasite Artırımı Projesi Kuzey Marmara ve Değirmenköy Sahaları Yeraltı Doğal Gaz Depolama Tesislerinde 13 Nisan 2007 de başlayan enjeksiyon ve geri üretim faaliyetlerine devam edilmiştir. Ülkemizin yıllar içerisindeki gaz talebi, sürekli artma eğilimi göstermekte, buna bağlı olarak yeni depolama tesislerine acilen ihtiyaç duyulmaktadır. Bu amaçla, Ortaklığımızca, mevcut tesislerin depolama ve geri üretim kapasitelerinin üç aşamada ve 2016 yılının son çeyreğine kadar 50 milyon sm 3 /gün'e, depolama kapasitesinin ise yaklaşık 3 milyar sm 3 'e çıkarılması planlanmıştır. 24 TPAO 2010 TPAO

15 YURTDISI ARAMA VE ÜRET M FAAL YETLER nedenle, yurtdışı faaliyetlerinin önemi giderek artmaktadır. Ülkemizin arz güvenliğinin temininde enerjinin stratejik öneminin farkında olan TPAO, gelecekteki hedefleri için yol haritalarını ve eylem planlarını hazırlamıştır. Hazar Bölgesi Hazar Bölgesinin, dünya petrol rezervlerinin %4 üne, dünya doğal gaz rezervlerinin ise %6 sına sahip olduğu tahmin edilmektedir. Hazar Bölgesi, tarihi ve kültürel bağlarımızdan dolayı ülkemiz için özel bir değer ve öneme sahiptir. Türkiye; potansiyel pazar olması, Kafkaslarda ve Hazar Bölgesinde oluşturulacak istikrardaki rolü ve enerji kaynaklarının batı pazarlarına ulaştırılmasında oynayacağı transit ülke ve enerji merkezi konumuyla, stratejik ve jeopolitik gücünü artıracaktır. Kazakistan TPAO nun, Kazakistan daki faaliyetleri, ortak şirketi KazakTürkMunay (KTM) Ltd. tarafından yürütülmekte olup, KTM Ltd. de TPAO %49, KazMunayGaz ise % 51 hisse ile yer almaktadır. KTM Ltd, Batı Kazakistan daki Aktau Bölgesinde 1, Aktöbe Bölgesinde ise 2 ruhsat sahasına sahiptir. Bu üç ruhsatta yer alan toplam 7 sahada arama ve üretim faaliyetleri devam etmektedir yılında KTM Ltd. tarafından Aktau Bölgesindeki sahalarda ortalama varil/ gün, Aktöbe Bölgesindeki sahalarda ise ortalama varil/gün petrol olmak üzere toplam varil/gün üretim gerçekleştirilmiştir. Kazakistan da 1993 yılından itibaren faaliyet gösteren TPAO, yüksek rezervleri ile ilgi odağı olan bu ülkedeki portföyünü büyütme konusunda kararlılığını sürdürmektedir yılında KTM Ltd nin hampetrol üretimi 1,71 milyon varil, 2010 yılı sonu itibariyle kümülatif hampetrol üretimi 25,07 milyon varil, hampetrol rezervi ise 30,7 milyon varil olmuştur. Azerbaycan TPAO, Azerbaycan da 3 adet arama, geliştirme ve üretim projesine ortaktır. Bunlar, ACG (Azeri- Çıralı- Güneşli) Projesi (%6,75), Şah Deniz Projesi (%9) ve Alov Projesi (%10) dir. Ayrıca, Ortaklığımız, Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana İhraç Hampetrol Boru Hattı Projesini yapıp işleten BTC Co. da %6,53, Şah Deniz gazını Gürcistan- Türkiye sınırına taşıyan Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı Projesinde ise %9 hisseyle yer almaktadır. Bugün, ispatlanmış hampetrol rezervlerinin üçte ikisini barındıran Ortadoğu, Kuzey Afrika ve Hazar Bölgesi, kısa vadede TPAO nun öncelikli iş geliştirme alanlarını oluşturmaktadır. TPAO, 1990 lı yılların başından itibaren yurtdışındaki faaliyetleriyle özellikle bölgenin önemli oyuncularından biri haline gelmiştir. Yurtdışı üretimimizin büyük bir kısmı, Azerbaycan daki Azeri-Çıralı-Güneşli Üretim Projesinden gelmektedir yılında BTC Hampetrol Boru Hattı devreye girmiş olup, bu sayede Azerbaycan projelerinin üretimlerinin artarak önümüzdeki yıllarda en yüksek seviyelere ulaşması beklenmektedir yılında tamamlanmış olan SCP Gaz Boru Hattının devreye girmesiyle beraber Şah Deniz Projesinin bir ortağı olan TPAO nun yurtdışındaki ilk doğal gaz üretimi Mart 2007 de başlamıştır. Bu üretimle beraber, Temmuz 2007 den itibaren TPAO ülkemizin doğal gaz ihtiyacının bir kısmını da yurtdışından karşılamaya başlamıştır. Azerbaycan projelerine ilaveten TPAO, Kazakistan da yer alan sahalarından da üretime devam etmektedir. Libya da yürütülen arama projeleri kapsamında Murzuk Basenindeki 147/3-4 ruhsatında 2009 yılında kazılan ilk kuyuda yapılan petrol keşfi ile de Libya da petrol üretimine başlamaya yönelik ciddi bir adım atılmıştır yılında 10 kuyu ile 10 yapı test edilmiştir. Kazılan toplam 11 kuyudan 7 si petrollü kuyu olarak tamamlanmış, Libya NOC resmi olarak 6 yapı üzerinde petrol keşif ilanını yapmıştır. Libya, NOC ruhsat alanındaki arama süresini 10 Haziran 2012 tarihine kadar uzatmıştır. TPAO, son yıllarda sürdürdüğü küresel değerlendirme sonucunda ortaya çıkan bölge ve ülke öncelikleri çerçevesinde, yakın coğrafyamızdaki belli ülkelere odaklanmanın yanında, rezerv büyütme konusuna da daha fazla önem vermektedir. TPAO nun stratejik hedeflerine ulaşabilmesi için kısa sürede rezerv eklemesi ve bu rezervi üretime dönüştürmesi gereklidir. Bu 26 TPAO 2010 TPAO

16 2001 yılında projenin arama ve uzatma-arama dönemi mükellefiyetleri tamamlanmış olup, Ticari Doğal Gaz ve Kondensat Keşfi ilanı yapılmıştır. 625 milyar m³ doğal gaz ile 750 milyon varil kondensat rezervine sahip olan projede, keşfedilen doğal gaz için Aşama-1 kapsamında BOTAŞ-SOCAR arasında Alım-Satım Anlaşması ile Türkiye-Gürcistan ve Türkiye-Azerbaycan arasında ise Hükümetlerarası Anlaşmalar imzalanmıştır. Satış anlaşması yılda 6,6 milyar m³ doğal gazın 15 yıl boyunca Türkiye ye ulaştırılmasını kapsamaktadır. Ayrıca projede; Azerbaycan a, Gürcistan a ve yakıt gazı olarak da BTC Projesine gaz satılmaktadır. Toplam plato satışı Aşama-1 için yılda 8,6 milyar m³ olarak planlanmıştır. Şah Deniz Aşama-1 de, Saha Geliştirme ve İnşaat Kararı ile 2003 yılında inşaat dönemine girilmiştir. Sürekli ticari üretime 7 Mart 2007 tarihinde geçilmiş olup, halen üretim faaliyetleri sürdürülmektedir yılında, Arama, Geliştirme ve Üretim Paylaşımı Anlaşması imzalanan projeye Ortaklığımız, 29 Temmuz 1998 tarihinde imzaladığı Katılım Anlaşması ile dahil olmuştur. Üç yıllık arama süresi olan bu projede km² 3B sismik etüd yapılmış olup, proje mükellefiyeti olan 3 arama kuyusundan ilkinin kazılması için Hazar Denizi nin statüsünün belirlenmesi beklenmektedir. Enerji Koridorlarına Katkı Sağlayan Boru Hattı Projelerimiz Dünya petrol rezervlerinin büyük bölümünün yer aldığı Orta Doğu ve Hazar Bölgelerinin hemen yanı başında yer alan ülkemizde, buralardaki kaynağı dünya pazarlarına taşıyacak olan enerji koridorunun temeli BTC ve SCP Boru Hattı Projeleri ile atılmıştır. Karadenizin hidrokarbon potansiyelinin belirlenmesini takiben kaynak üçgenin tamamlanması beklentisinin gerçekleşmesi halinde, bu kaynak Anadolu ekseni üzerinden güvenli bir şekilde ve zamanında pazara ulaşacaktır. ACG (Azeri-Çıralı-Güneşli) Projesi Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol Şirketi (SOCAR) ile yabancı şirketlerin oluşturduğu konsorsiyum arasında ACG Projesine ilişkin olarak Ortak Geliştirme ve Üretim Paylaşımı Anlaşması 1994 yılında Bakü de imzalanmıştır. Üretilebilir rezervi 5,56 milyar varil olan ve projenin başlangıcından 2010 yılı sonuna kadar 1,64 milyar varil hampetrol üretilen projede, 2010 yılında 301,3 milyon varil (TPAO hissesi 825 varil/gün) hampetrol üretilmiştir. ACG Projesi safhalar halinde geliştirilmiştir. İlk petrol Çıralı Sahasından Erken Üretim Projesi kapsamında Kasım 1997 de üretilmeye başlanmıştır. Faz-1 (Merkezi Azeri Sahasının Geliştirilmesi) Şubat 2005 de üretime alınmıştır. Faz-2 (Batı Azeri ve Doğu Azeri Sahalarının Geliştirilmesi) üretimine Ocak 2006 (Batı Azeri) ve Ekim 2006 (Doğu Azeri) tarihlerinde başlanmıştır. Faz-3 (Derin Su Güneşli Sahasının Geliştirilmesi) Projesinde ise Nisan 2008 tarihinde üretime geçilmiştir. Çıralı ve Derin Su Güneşli Sahaları arasında yer alan ve mevcut platformlarca sağılamayan alandaki petrolü üretmek amaçlı Çıralı Petrol Projesinin (COP) detay mühendislik ve dizayn çalışmaları 2010 yılında tamamlanmış olup, saha geliştirme ve inşaat kararı 2010 yılı Mart ayında alınmıştır. Şah Deniz Projesi Şah Deniz yapısı, Güney Hazar da Bakü nün 70 km. güneydoğusu ve Azeri-Çıralı-Güneşli Sahasının 70 km. güneybatısında yer almaktadır. Ruhsat bölgesi yaklaşık 860 km² lik bir alanı kapsamaktadır. Projeden 2010 yılında 6,9 milyar m³ doğal gaz ile 14,7 milyon varil kondensat üretilmiş olup, 2010 yılı sonu itibariyle kümülatif olarak 23,6 milyar m³ doğal gaz ve 49,8 milyon varil kondensat üretimine ulaşılmıştır. Aşama-2 için ise 2013 yılında inşaat kararının alınması ve 2017 yılında ilk gaz tesliminin gerçekleştirilmesi öngörülmektedir. Alov Projesi Güney Hazar Denizi nin orta kesiminde yer alan 385 milyar m³ doğal gaz, 5 milyar varil petrol rezervine sahip Alov Arama Projesi; Sharg, Alov ve Araz adlı 3 ayrı prospektten oluşmaktadır. Bu eksende üzerine düşen rolü üstlenen TPAO, ülkemizin petrol ve doğal gaz ihtiyacını karşılama çabasını sürdürürken, doğu-batı enerji koridoru boyunca etkinliğimizi ve kontrolümüzü artırmaya yönelik çalışmalarına bundan sonra da devam edecektir. Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana İhraç Hampetrol Boru Hattı (BTC) Projesi Doğu-Batı enerji koridorunun ilk ayağı olan proje ile Hazar Bölgesi nden, özellikle Azerbaycan ACG (Azeri-Çıralı-Güneşli) ve diğer projelerden üretilen petrolün emniyetli, güvenilir ve çevre dostu bir boru hattıyla dünya pazarlarına taşınmasına devam edilmektedir. mevcut projeler yeni girişimler 28 TPAO 2010 TPAO

17 Azerbaycan da Bakü yakınlarındaki Şangaçal Terminalinden başlayarak, Tiflis-Gürcistan yakınlarından geçip, Akdeniz de Ceyhan Terminaline ulaşan 50 milyon ton/yıl kapasiteli, km uzunluğundaki boru hattı ve gerekli tesislerin 2003 yılı Nisan ayında her üç ülkede başlatılan fiziki inşaat, imalat ve montajı tamamlanmış olup, ilk tanker Ceyhan Terminali nden 3 Haziran 2006 tarihinde dünya pazarlarına taşınmak üzere yüklenmiştir. 13 Temmuz 2006 tarihinde BTC Ana İhraç Hampetrol Boru Hattı nın açılış töreni Ceyhan Terminali nde gerçekleştirilmiştir. Sürtünme azaltıcı kimyasal madde kullanımıyla hattın mevcut taşıma kapasitesi günde 1,2 milyon varile ulaşmıştır. Halen, Şah Deniz kondensatının tamamı, ACG Projesi üretimi petrolünün çoğu ile Kazakistan, Tengiz ve Türkmenistan petrolünün bir kısmının taşındığı projede, Ceyhan daki Haydar Aliyev Deniz Terminali nden 2010 yılında 366 tankere 287 milyon varil petrol yüklenmiştir. Kümülâtif olarak 2010 yılı sonu itibariyle tanker ile milyon varil Azeri ve Kazak petrolü BTC Boru Hattı vasıtasıyla dünya pazarlarına ulaştırılmıştır. Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı (SCP) Projesi SCP Projesi ile Şah Deniz Sahasından üretilen doğal gaz, Türkiye-Gürcistan sınırına getirilmektedir. BTC ile aynı koridoru kullanan SCP, 690 km uzunluğundadır yılında başlayan fiziki inşaat çalışmaları tamamlanarak, Şah Deniz Projesi ndeki üretim faaliyetlerine paralel olarak, 7 Mart 2007 tarihinden itibaren sürekli gaz sevkine başlanmıştır. Yaklaşık maliyeti 1,4 milyar ABD Doları olan hattan mevcut güzergah boyunca Azerbaycan daki Şangaçal Terminalinden, BTC nin Azerbaycan ve Gürcistan daki pompa istasyonları ile Gürcistan ve Türkiye ye gaz taşınmaktadır. Boru hattı, Şangaçal Terminalindeki tek kompresör istasyonu ile yıllık 9 milyar m³ gazı AGSC-BOTAŞ arasındaki Alım-Satım Anlaşması (SPA) şartlarına uygun olarak Türkiye sınırına taşıyacak kapasitededir. İlave kompresör istasyonları ve/veya looping ile bu kapasitenin yıllık 22 milyar m³ e çıkarılması mümkündür yılı içinde toplam 6,8 milyar m³ gaz taşınmış olup, bu miktarın 4,4 milyar m³ ü BOTAŞ a satılmıştır. Projenin ana hedefi ikinci aşamada bölgede üretilecek doğal gazın Türkiye üzerinden Avrupa ya iletilmesidir. Kuzey Afrika ve Ortadoğu Bölgesi Libya Ortaklığımız bağlı kuruluşu olan Turkish Petroleum Overseas Company nin (TPOC) 2000 yılında Libya da başlattığı arama projeleri kapsamında, sondaj operasyonlarına 2010 yılında da devam etmiştir. 30 TPAO 2010 TPAO

18 Blok NC188-NC189 Arama Projesi TPOC ile Libya Milli Petrol Şirketi (NOC) arasında imzalanan Ghadames Basenindeki NC188 ve Sirte Basenindeki NC189 nolu ruhsatlara ilişkin Arama ve Üretim Paylaşım Anlaşması kapsamında arama yükümlülüklerimiz yerine getirilmiş olup, TPOC operatörlüğünde 5 yıllık arama döneminde 5 kuyu kazılmıştır. Kuyulardan elde edilen veriler ışığında NC-188 ruhsatı terk edilmiş olup, NC-189 ruhsatının ise terk işlemleri devam etmektedir. Blok 147/3-4 Arama Projesi TPOC ile NOC arasında imzalanan Arama ve Üretim Paylaşım Anlaşması 10 Aralık 2005 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anlaşmaya göre km² lik bir alanı kapsayan ruhsatta, 5 yıllık arama döneminde sismik veri toplama ve 2 kuyu kazılması yükümlülüğü bulunmaktadır. Ruhsatta 2007 yılında, 573 km 2B ve 352 km² 3B sismik veri toplama çalışması gerçekleştirilmiştir yılında ruhsatta kazılan ilk arama kuyusu olan A1-147/3 kuyusunda petrol keşfi gerçekleştirilmiştir yılında açılan toplam 11 kuyunun 7 si petrollü kuyu olarak tamamlanarak keşif ilanı yapılmıştır. NOC, söz konusu ruhsattaki arama faaliyetlerini 10 Haziran 2012 tarihine kadar uzatmıştır. Ülkedeki durumun normal şartlara dönmesine müteakip açılması planlanan arama kuyularından keşif yapma beklentimiz yüksektir. Irak TPAO, Irak ta hidrokarbon arama ve üretim yatırımlarına girmek için Irak Petrol Bakanlığı ile 1994 yılından beri yakın temaslarda bulunmaktadır. TPAO nun 2009 yılında Irak Petrol Bakanlığı yetkilileri (PCLD) tarafından açıklanan 1. ve 2. ruhsat ihalelerinde Missan ve Badra petrol sahalarının geliştirilmesi için işletme hakkı kazanması başarısına ilave olarak, TPAO 2010 yılında PCLD tarafından düzenlenen 3. ruhsat ihalesinde üç saha için teklif vermiş ve Siba ve Mansuriya Gaz Sahalarının 20 yıllık işletme hakkını kazanmıştır. Badra Petrol Sahası Geliştirme Projesi 2009 yılında düzenlenen Irak 2. ruhsat ihalesinde Badra Sahası için TPAO nun dahil olduğu konsorsiyum tarafından verilen teklif ile işletme hakkı kazanılmıştır. Konsorsiyum TPAO dışında, GAZPROM (operatör-rusya), KOGAS (Güney Kore) ve PETRONAS dan (Malezya) oluşmaktadır. Ortaklığımız konsorsiyumda %10 hisse ile yer almaktadır. İmzalanan Anlaşma 18 Şubat 2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir yılında sahanın ön geliştirme planı tamamlanmış olup, çalışmalara başlanmıştır. Missan Petrol Sahası Geliştirme Projesi Basra şehrinin 175 km kuzeyinde, İran-Irak sınırındaki Missan Sahaları Abu Ghirab, Jabal Fauqi ve Buzurgan Petrol Sahalarını içermektedir. Sahalar, CNOOC (%63,75) operatörlüğünde, TPAO (%11,25) ve IDC (%25) konsorsiyumu tarafından geliştirilecektir. Missan Sahalarında yürütülecek üretim/ geliştirme faaliyetleri için Üreten Sahalar Teknik Servis Anlaşması (PFTSC) 17 Mayıs 2010 tarihinde imzalanmıştır. Anlaşma 20 Aralık 2010 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Siba Gaz Sahası Geliştirme Projesi Siba Sahasında KEC (operatör,%60) ve TPAO (%40) şirketlerinden oluşan konsorsiyum ihaleyi kazanmıştır. Siba Sahasında öngörülen yerinde gaz miktarı 1 tcf dir. Sahanın geliştirilmesine yönelik yatırım ve işletme giderleri yaklaşık 1,2 milyar ABD Doları olarak öngörülmektedir. Mansuriya Gaz Sahası Geliştirme Projesi Mansuriya Sahasına TPAO nun operatörlüğünde (%50), KEC (%30), KOGAS (%20) konsorsiyumu ile teklif verilmiş olup, ihale kazanılmıştır. Mansuriya Sahasında öngörülen yerinde gaz miktarı 2,6 tcf dir. Sahanın geliştirilmesine yönelik yatırım ve işletme giderlerinin yaklaşık 2,7 milyar ABD Doları olması öngörülmektedir. Mansuriya ve Siba Gaz Sahaları Geliştirme Üretim Servis Anlaşması 15 Kasım 2010 tarihinde paraflanmıştır. Diğer Ülkeler TPAO, söz konusu faaliyetlere ek olarak, zengin hidrokarbon rezervlerine sahip olan Rusya Federasyonu, Endonezya, Sudan ve Yemen gibi ülkelerin yanı sıra, Kuzey Afrika ve Güney Amerika da da yoğun iş geliştirme faaliyetlerinde bulunulmaktadır. 32 TPAO 2010 TPAO

19 TEKNOLOJ VE SERV S H ZMETLER Hidrokarbon aramacılığındaki risk faktörünü minimize etmek ve daha isabetli yorum yaparak, keşif başarı oranını yükseltmek amacıyla sismik yorumda etkin ve entegre çalışmayı sağlamak için 2005 yılı Mayıs ayından bu yana 3 Boyutlu Görüntüleme ve Yorum Merkezi kullanılmaktadır. Arama faaliyetlerinde kullanılan verilere kolay ulaşım, paylaşım ve verinin korunması amacıyla Veri Bankası kurulmasına ilişkin çalışmalar başlatılmış olup, Saha Jeolojisi Ekiplerimizin GPS ve tablet PC ile donatılarak daha verimli ve etkin çalışmaları amaçlanmıştır. Derin Deniz Sondajı Teknolojisi TPAO, son yıllarda denizlerimizdeki arama faaliyetlerini yoğunlaştırarak, Karadeniz deki sondaj faaliyetlerini sürdürmektedir. Ortaklığımızın, bp ile ortak yürüttüğü Doğu Karadeniz arama çalışmaları çerçevesinde, Türkiye nin ilk derin deniz sondajı (Hopa-X1) 2006 yılında tamamlamış olup, bu çalışmasında TPAO, derin deniz sondaj teknolojisi ile ilgili ilk deneyimini kazanmıştır. Ayrıca, PETROBRAS ortaklığında Sinop açıklarına getirilen Leiv Eiriksson sondaj platformu ile Batı Karadeniz de derin deniz sondajı çalışmaları tamamlanmış olup, Karadeniz in hidrokarbon potansiyelinin araştırılması, yeni çalışmaların önünün açılması ve elde edilen bilgilerin bölgesel ölçekte değerlendirilmesi için gerekli gayret gösterilmektedir. Sondaj Kulelerinin Modernizasyonu Ortaklığımızın sondaj faaliyetleri ile ilgili olarak yeni kule alımları ve mevcut kulelerin yenilenmesiyle ilgili çalışmalara hız verilmiştir. Batman Bölge Müdürlüğünde sondaj faaliyetlerinde kullanılmak üzere bir adet HP elektrikli kule National Oilwell Varco (NOV) firmasına sipariş edilmiş ve 2010 yılı içerisinde Ortaklığımızca teslim alınmıştır. Bu kule, NOV Firmasının Ideal Rig modeli olup, güvenli, montajı kolay, yeni nesil alternatif akımla (AC) çalışan bir elektrikli kuledir. Üretim Sahalarını Geliştirme Teknolojisi Devamlı güncellenen dijital veri tabanı ve farklı disiplinler tarafından ortak kullanılabilen modern bilgisayar programları ve sahalarda kurulan hızlı iletişim ağı sayesinde petrol ve doğal gaz sahaları aktif bir şekilde takip edilebilmektedir. Kullanılan rezervuar modelleme ve simülasyon programı ile sahaların rezervuar modellemeleri yapılmaktadır. Bu kapsamda, sahaya ait gözeneklilik, geçirgenlik gibi petrofiziksel TPAO, dünya petrol sektöründe uygulanan en son teknolojileri kullanmak suretiyle, sektörde yaşanan rekabet ortamına uygun olarak stratejisini geliştirmekte, faaliyetlerini etkin, verimli, düşük maliyetli ve zamandan tasarruf sağlayarak yürütmektedir. Gelişen çağdaş teknolojinin, Ortaklığımıza kazandırılması kapsamında; mevcut sismik ekiplerden birisinde var olan 240 aktif kanal kapasiteli 2B sismik veri toplama sistemi yeniden dizayn edilerek, aktif kanallı 3B sismik veri toplama sistemine dönüştürülmüştür. Bu sayede, kilometrekareye düşen atış sayısında azalma, maliyetlerde düşüş ve zamandan tasarruf sağlanmıştır. Arama faaliyetlerimizdeki artışa paralel olarak sismik ekiplerde kapasite artırımlarına ve ayrıca Sismik Veri İşlem Merkezinde de kapasite büyütme ve teknoloji yenilenmesine gidilerek, veri işlem kapasitesinde artış sağlanmıştır. TPAO derin deniz faaliyetleri kapsamında; 2010 yılında PETROBRAS-EXXONMOBIL ortaklığında Sinop-1, CHEVRON ortaklığında Yassıhöyük-1 kuyularının sondajlarını tamamlamış olup, 2011 yılının başlarında kendi imkanlarımız ile açılan Sürmene-1 kuyusunda ise çalışmalara devam edilmektedir. Sürmene-1 kuyusundan elde edilen petrol bulgusu, Karadeniz in hidrokarbon potansiyelini ortaya çıkarmak adına önemli bir mihenk taşıdır. Ortaklığımız operatörlüğünde, uluslararası standartlarda kazılan kuyular için 45 in üzerinde servis şirketiyle çalışılmıştır. Ortaklığımız bünyesinde gerek kuyu planlama ve kontrat hazırlama, gerekse yönetim alanını yürütecek bir ekip oluşturulmuş ve bu ekip servis şirketleri ve danışman şirketi çalışanlarıyla birebir çalışmalarını sürdürmüştür. 34 TPAO 2010 TPAO

20 özellikler ve üretim ile birlikte değişen rezervuar içindeki basınç ve mayi dağılımı belirlenebilmekte; böylelikle rezervuarın iyi bir şekilde sağılıp sağılamadığı anlaşılabilmektedir. Aynı zamanda, simülatörler ile rezervuar için değişik üretim senaryoları oluşturularak, rezervuardan maksimum kurtarımın hangi senaryo ile elde edilebileceği belirlenebilmektedir. Rezervuar ve kuyu analizi veri tabanı programı ile hem sahanın hem de sahadaki her bir kuyunun üretim performansı kuyunun faaliyete geçmesinden itibaren gözlenmekte, kuyu kesiti, logları, operasyonları ile performansı aynı anda görülebilmektedir. Ayrıca, Decline Curve Analysis yapılarak, hem kuyunun, hem de tüm sahanın ileriye yönelik üretim tahminleri yapılabilmektedir. Yeni açılan kuyularda yapılan kuyu testleri, gelişmiş bilgisayar programları ile değerlendirilerek saha/ kuyu, üretim/rezerv tahmini yapılabilmektedir. Kuyu loglarından elde edilen etken gözeneklilik, su doymuşluğu gibi rezervuar parametreleri, rezerv hesaplamalarında çok büyük önem taşımaktadır. Bu amaçla, kuyulara ait mevcut log verileri dijital ortamlara aktarılarak gelişmiş software programları kullanılmak suretiyle proses edilerek gerekli parametreler elde edilmektedir. Tüm bu teknolojik ve bilimsel gelişmeler kullanılarak yapılan çalışmalar sonucunda, yeni üretim kuyularının lokasyon tespiti, yeni üretim zonlarının belirlenmesi, mevcut kuyuların performanslarını iyileştirmek için uygun uyarma metodlarının tespiti, gerekiyorsa sahada ikincil üretim metodlarından uygun olanının belirlenmesi ve saha üretimi değerlendirilmesi daha kolay yapılabilmektedir. AR-GE Teknolojileri TPAO, teknolojideki hızlı gelişimi takip edebilme ve kazanma amacıyla, arama, sondaj, kuyu tamamlama, üretim ve araştırma merkezindeki teknoloji yatırımlarına büyük ölçüde ağırlık vermiştir. Araştırma Merkezi teknolojide kazandığı bu donanım gücünü bilgi birikimi ile birleştirerek, petrol arama ve üretim faaliyetlerinde laboratuvar destekli AR-GE projelerine yansıtmaktadır. Araştırma Merkezinin Teknolojileri İzotop Jeokimyası, Dijital Karot Görüntü Analizleri, Kaynak Kaya Kinetik Parametrelerinin Tayini, Yüzeyden Prospeksiyon Belirleme Tekniği, Toprak Gazı Analizleri, Düşük Vakumlu Elektron Mikroskobu, Karot Gama Ray Logu, Otomatik İnce Kesit Cihazı, Rezervuar Şartlarında Katı Madde Faz Davranışının Belirlenmesi, Arayüzey Gerilimi ve Değme Açısı Ölçümü, Laboratuvar Koşullarında Karot Öteleme Test Sistemi, Benzinde Oksijenli Bileşikler, Biyodizelde Yağ Asitleri Tayini için Gaz Kromotograf Kullanımı, Motorinde ve Çevre Örneklerinde Poli Aromatik Hidrokarbonların (PAH) Tayini için Yüksek Basınç Sıvı Kromotograf Kullanımı, Bilgisayar Destekli Çamur-Çimento Test Sistemleri, Arazide ve Kuyubaşında Mobil Laboratuvarı, Motorinde Oksidasyon Kararlılığı Tayini, ICP-MS Cihazı, FTIR Cihazı, Toplam Tortu Cihazı, Mevcut Gom Tayin Cihazı, Mikro Karbon Kalıntısı Tayin Cihazı, Yağlama Özelliği Tayin Cihazı. Jeofizik Metodlarla Veri Toplama Sismik Veri Toplama Ortaklığımızın Jeofizik Operasyonlar Müdürlüğü bünyesinde bulunan 3 adet sismik ekip ile Sismik Veri Toplama çalışmaları yürütülmektedir. Sismik-1 ekibimiz enerji kaynağı olarak Vibroseis yöntemini kullanmakta olup, GPS sistemine sahip 5 adet M26 HD/623 B P tipi vibratöre sahiptir. Sismik-1 ekibimizde Sercel-428 XL kayıt ekipmanı kullanılmakta olup, genellikle 3 boyutlu sismik çalışmalarında kullanılan toplam kanal ve yedek ekipmanları ile birlikte 12 alıcı hattı, 120 alıcı kanalı olmak üzere aktif kanal 3B sismik veri toplama kapasitesine sahiptir. Sismik-2 ekibimiz ise enerji kaynağı olarak Dinamit kullanmaktadır. Enerji kaynağının yerleştirilmesinde 14 adet Iveco 6x6 sondaj kamyonu kullanılmaktadır. Sismik-2 ekibimizde kayıt cihazı olarak Sercel-408 UL sistemi kullanılmakta olup, ekibimiz 2 boyutlu sismik veri toplamanın yanında, toplam kanal ve yedek ekipmanlarıyla birlikte 12 alıcı hattı, 120 alıcı kanalı olmak üzere aktif kanal 3B sismik veri toplama kapasitesine sahiptir. Sismik-3 ekibimiz ise enerji kaynağı olarak Vibroseis yöntemini kullanmakta olup, GPS sistemine sahip 5 adet NOMAD 65 tipi vibratöre sahiptir. Sismik-3 ekibimizde Sercel-428 XL kayıt ekipmanı kullanılmakta olup, genellikle 3 boyutlu sismik çalışmalarında kullanılan toplam kanal ve yedek ekipmanları ile birlikte 12 alıcı hattı 120 alıcı kanalı olmak üzere aktif kanal 3B sismik veri toplama kapasitesine sahiptir. Topoğrafya ekipmanları olarak tüm sismik ekiplerimizde, Leica GPS System kullanılmakta olup, EGHAS yazılımı ile gerekli kalite kontrol ve ön planlama işlemleri yapılmakta, tüm ara safhalarda Kalite Kontrol prosedürleri uygulanmaktadır. Ayrıca, Sismik Veri Toplama Hizmetleri kapsamında; Sismik Saha Dizaynı, Topografik Kontrol, Kayıt Kontrol ve Statik Hesabı çalışmaları da yapılmaktadır. 36 TPAO 2010 TPAO

21 Non Sismik Veri Toplama Ortaklığımızın Jeofizik Operasyonlar Müdürlüğü bünyesinde bulunan 1 adet Gravite-Manyetik Ekibi ile Non-Sismik Veri Toplama çalışmaları yürütülmektedir. Sismik Proses Uygulamaları 2B/3B Konvansiyonel Sismik Proses, Kırılma Statiği, Sinyal Prosesi, Sinyal Gürültü Oranı İyileştirilmesi, Tekrarlı Yansımaların Azaltılması (Radon/SRMA), DMO, 2B/3B Yığma Öncesi/Sonrası Zaman ve Derinlik Migrasyonu, 2B/3B AVO, VSP Prosesi, Uzun Açılımlı Sismik Hat Prosesi (2B PSTM ve PSDM), Sismik Modelleme. Sismik Veri İşlem Yazılımları 2B veya 3B, kara ve deniz sismik verilere ilişkin proses uygulamaları Pradigm Firmasının Focus ve Geodepth yazılımları ile gerçekleştirilmektedir. Bunun yanında Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki bindirme kuşağındaki tektoniği çözmek için Geotomo Firmasının uzun açılımlı sismik yazılımı olan Thrustline kullanılmaktadır. Yorum Sistemleri Ortaklığımız bünyesinde, petrol aramacılığı ve diğer ihtiyaçlarla ilgili yazılım ve donanım gereksinimlerini karşılamak üzere CBS sistemi ve diğer uygulamalar için ORACLE veri tabanı kullanılmaktadır. Bu sistemlerdeki 110 TB disk kapasitesi EMC, HITACHI ve IBM disk üniteleri üzerinde bulunmaktadır. Buna ek olarak, 300 TB a yakın bir kapasiteye sahip ve genişletilebilir yapıları bulunan ADIC ve IBM Teyp kütüphaneleri, yedekleme ve felaket kurtarma sistemi için kullanılmaktadır. CBS (Coğrafi Bilgi Sistemleri) ve Uzaktan Algılama Uygulamaları Ortaklığımızın çalışmalarında gereksinim duyulan topoğrafik harita ve diğer haritalar, uydu görüntüleri, jeodezik veriler, jeofizik sismik, gravite/manyetik veriler, kültürel veriler gibi mekânsal nitelikli tüm verilerin yönetilmesi ve vektör verilerin düzeltilmesi çalışmaları CBS yaklaşımıyla ve araçlarıyla gerçekleştirilmektedir. Bu çalışmalar kapsamında; jeoloji haritalarının sayısallaştırılması ve CBS yaklaşımıyla vektör veriler halinde bütünleştirilmesi, üzerinde yoğun olarak çalışılan en güncel projedir. Bunun yanı sıra, temin edilecek vektör topoğrafik haritaların yine CBS yaklaşımıyla bütünleştirilmesine yönelik çalışmalar planlanmaktadır. 3 Boyutlu Görüntüleme ve Yorum Merkezi 3 Boyutlu Görüntüleme ve Yorum Merkezi, hidrokarbon aramacılığındaki risk faktörünü minimize etmek ve daha isabetli jeolojik ve jeofizik yorum yapmak suretiyle yeni sahaların keşfindeki başarı oranını yükseltmek amacıyla, sismik yorumda etkin ve entegre çalışmayı sağlamak için Mayıs 2005 tarihinden itibaren Ortaklığımız bünyesinde kullanılmaktadır. Veri Bankası Günümüzde enerji şirketleri çok büyük miktarda kuyu ve sismik verilere sahiptir. Şirketlerin karşılaştığı sorunlardan biri de bu verilerin verimli ve güvenli bir şekilde arşivlenmesini sağlayabilmektir. PetroBank MDS yazılımı ile şirketler sahip oldukları arama, üretim, sismik, kuyu ve diğer teknik bilgilerin tamamına online olarak ulaşabilmektedir. Bu kapsamda, Ortaklığımıza ait tüm verilerin ve bu verilerle ilgili arşiv dosyalarının sayısallaştırılarak tek bir ortamda, güvenli bir şekilde depolanmasını ve yönetimini sağlayan proje kapsamında 2010 yılı itibariyle veri yükleme işine devam edilmiştir. Kuyu Jeolojisi Hizmetleri Mud Logging Unit (MLU) Sistemleri Gerek Ortaklığımızca, gerekse ortaklarca açılan kuyuların modern kuyu takibine hizmet veren MLU sistemleri ile jeolojik ve sondaj disiplinine ait kuyu takip verileri, kayıtlı ve düzenli bir şekilde toplanmakta olup, ilgili proje ve karar mercilerinin kullanımına sunulmaktadır. Gerçek Zamanlı Görüntüleme Sistemi Ortaklığımızın ihtiyaçlarına ve gelişen teknolojiye uygun olarak 2007 yılı başında geliştirilmeye başlanmış Eş Zamanlı Görüntüleme Projesi, 2008 yılı son çeyreğinde başlayan test çalışmalarını takiben hizmete alınmıştır. Araştırma Merkezi Laboratuvar Hizmetleri Araştırma Merkezi, yurtiçi ve yurtdışındaki yerli ve yabancı petrol şirketlerinden, üniversitelerden ve sanayi kuruluşlarından gelen eğitim, danışmanlık, analiz, örnek hazırlama, mühendislik servis hizmeti ve proje niteliğindeki çeşitli iş istemlerini 2010 yılında da ilgili prosedür çerçevesinde sürdürmüştür. Öte yandan, yurtdışında faaliyet gösteren yerli ve yabancı petrol şirketlerinin yürüttüğü faaliyetlerde ihtiyaç duyulan sedimantolojik, mineralojikpetrografik, paleontolojik ve jeokimyasal analizler yapılmıştır. Ayrıca, yurtiçi ve yurtdışında mühendislik ve danışmanlık hizmeti verilmiş olup, bu kapsamda, 37 kara, 2 deniz ve 13'ü Libya da olmak üzere toplam 52 kuyuda ise sondaj sıvısı servis hizmeti verilmiştir. Bunlara ilaveten, çimento ve çimento katkı numuneleri ile performans ve karşılaştırmalı performans testleri yapılmıştır. Araştırma Merkezince, su gelişini önlemek amacıyla Karacan, Sarıcak ve Güney Sarıcak Sahalarında toplam 9 kuyuda yapılan jel uygulamalarında mühendislik ve danışmanlık hizmeti verilmiştir. 38 TPAO 2010 TPAO

22 Araştırma Merkezi Laboratuvar Hizmetleri kapsamında; Stratigrafi, Sedimantoloji ve Rezervuar Jeolojisi, Sondaj Teknolojisi, Rezervuar Mühendisliği, Üretim Teknolojisi, Organik Jeokimya. Laboratuvarlarında çeşitli servis hizmetleri verilmektedir. Araştırma Merkezi Eğitim Etkinlikleri; Uygulamalı Kuyu Kontrolü, Güneydoğu Anadolu Otokton İstifinin Uygulamalı Litostratigrafisi, Biyostratigrafi, Fan Delta Sedimantolojisi Saha Kursu (Antalya Miyosen Baseni), Kil Mineralojisi ve Mikroanaliz Tekniklerinin (XRD/SEM/EDS) Petrol Aramacılığında Kullanımı, Uygulamalı Sondaj Sıvıları Teknolojisi, Matriks Asitleme, Karot Analizleri, PVT Analizleri, Petrol Sahası Atık Sularının Enjeksiyon Kalitesinin Belirlenmesi, Petrol ve Doğal Gaz Üretiminde Korozyon Kontrolü, ve benzeri konularda Araştırma Merkezince eğitim verilmektedir. Sondaj Servis Hizmetleri Arama ve üretim hizmetlerinin yanı sıra, müteahhitlik hizmeti verilen firmaların da devamlı artan ihtiyaçlarına uygun kalite ve maliyetle hizmet vermek, kalite anlayışımızın temelini oluşturmaktadır. Bu anlayışla ve operasyon tecrübesi yüksek personelimizle sürdürdüğümüz sondaj hizmetlerinden amacımız, sürekli gelişen sondaj teknolojisini kullanarak daha güvenli, düşük maliyetli ve kaliteli kuyular açmaktır. Ayrıca, çeşitli kapasitelerdeki sondaj kuleleri ile tahlisiye, casing indirme, karot numunesi alma ve test yapma, kuyu kontrolü, havalı köpüklüdüşük basınçlı sondaj yapabilen servis hizmetleri verilmektedir. Bu kapsamda, Adet Kuyuda Sondaj Tecrübesi, Derin Kuyu Tecrübesi ( m.), Yönlü ve Yatay Kuyular, Çok Yönlü Yatay Kuyu Sondajları, Uzun Açılımlı Kuyular. Kuyu Tamamlama Servis Hizmetleri Ortaklığımızın amaç ve hedefleri doğrultusunda yurtiçi ve yurtdışında Kuyu Tamamlama Servis Hizmetleri verilmekte olup, bu kapsamda, petrol, doğal gaz ve jeotermal kuyularında workover, çimentolama, asitleme, DST, log ve perfore işleri yüksek standartlarda gerçekleştirilmektedir. Workover Operasyonları 2010 yılı içerisinde toplam 13 adet workover ve 7 adet rodpuller kulesi ile çalışılarak 83 adet kuyuda tamamlama, 115 adet kuyuda yeniden tamamlama ve adet kuyu arızası giderme işi gerçekleştirilmiştir. Log Operasyonları 2010 yılı içerisinde toplam 510 adet log operasyonu yapılmıştır. Teknik Operasyonlar 2010 yılı içerisinde ton çimento kullanılarak 488 adet çimentolama operasyonu, Gal %30 HCl kullanılarak 281 adet asitleme operasyonu ve 138 adet DST operasyonu gerçekleştirilmiştir. 40 TPAO 2010 TPAO

23 ARASTIRMA MERKEZ içinde AR-GE ve teknoloji izleme-kazanmaya yönelik olarak yürüttüğü projelerin toplamı 37 dir. Bunların dışında, petrol arama ve geliştirme konularında üniversiteler ile yapılan 4 adet projeye katkı sağlanmıştır. Bu çalışmalar kapsamında, Jeoloji ve Mühendislik Laboratuvarlarında olmak üzere toplam adet analiz ve kalite kontrol testi yapılmış, 67 adet teknik rapor yazılmıştır. Aynı yıl içinde yurtiçi ve yurtdışında yürütülen saha/kuyu çalışması ise adam/gün dür. Jeokimyasal yöntemle, yüzeyden prospeksiyon çalışmaları kapsamında Nevşehir/Kozaklı civarından alınan yaklaşık adet toprak gazı örneğinin analizleri tamamlanarak sonuç raporu hazırlanmıştır. Arama çalışmalarına yönelik projeler Batı Karadeniz Offshore Projesi, Karadeniz Onshore Projesi, Doğu Akdeniz Neojen Projesi, Orta Toroslar Mesozoyik Projesi, Kayayolu-Kastel Sahaları ve Yakın Civarı Değerlendirme Projesi, Şambayat Sahası Rezervuar Fasiyesleri Tanımlama Projesi, Güney Kırtepe Projesi, Unconventional Reservoir Projesi, Güney Doğu Anadolu Bölgesi I.Grup Petrollerin Köken Araştırması Projesi, Kozaklı Bölgesi Yüzeyden Jeokimya Projesi, Trakya Uzunköprü Ceylan-Soğucak Fasiyes Tanımlama Projesi, Niğde Ulukışla Petrol Sistemi Projesi, Libya Projesi, Irak Projesi. Üretim çalışmalarına yönelik projeler Batı Raman Sahası Petrol Üretimini Artırma Projesi, Raman Sahasında Su Gelişini Önleme Projesi, Raman Sahası Rezervuarlarının Sedimantolojisi, Özellikleri ve Jeokimyası Projesi, Yüksek Sıcaklıklarda Kullanıma Uygun Jellerin Belirlenmesi, Raman Sahası Üretim Hatları Sularında Birikinti Oluşumunun Tespiti ve Giderilmesine Yönelik Çalışma, TPAO, uluslararası düzeyde çağdaş, güvenilir, modern donanımlı ve akredite olmuş laboratuvarları ile bölgesinde güçlü petrol şirketleri arasında yerini almıştır yılında hizmete açılan Araştırma Merkezi, bünyesindeki 81 kişilik uzman personeli ve teknolojik donanıma sahip 27 ayrı laboratuvarı ile 400 farklı hizmet sunmaktadır. Merkezimiz, ARGE çalışmalarına yönelik projeleri, farklı konularda verilen danışmanlık hizmetleri ve sahip olduğu uzmanlık konuları ile bugün etkin bir eğitim ve araştırma merkezi konumundadır. Bu kapsamda, sürdürülen faaliyetlere paralel olarak, jeoloji ve petrol-doğal gaz servisleri içerisinde kuyu ve saha uygulamalarında karşılaşılan sorunlara çözümler bulunmasına yönelik araştırma ve değerlendirme çalışmaları yapılmaktadır. Araştırma Merkezi nin yıl içinde, Arama, Üretim, Yurtdışı Projeler, İş Güvenliği ve Çevre Koruma Üniteleriyle ortaklaşa yürüttüğü ve kendi bünyesi 42 TPAO 2010 TPAO

24 Bu kapsamda, toplam 160 kişinin katıldığı 16 adet kurs sonrasında, başarılı olanlara, 151 adet TPAO Kuyu Kontrol Sertifikası, 67 adet IWCF ve 9 adet TPAO Katılımcı Sertifikası verilmiştir. Bu kurslarla birlikte 14 farklı konuda, ortaklık içinden ve dışından gelen toplam 377 kişiye mesleki-teknik eğitim verilmiştir. Araştırma Merkezi Laboratuvar Hizmetleri Jeoloji Laboratuvarlarında gerçekleştirilen analizler; biyostratigrafi (mikropaleontoloji, nannoplankton ve palinoloji), sedimantoloji (petrografi, kil mineralojisi, taramalı elektron mikroskobu-sem/eds, litoloji, sekans stratigrafisi ve rezervuar değerlendirmesi), jeokimya (gaz, petrol, kaynak kaya, organik petrografi, petrol ve gazın kökeni, izotop analizleri, kinetik parametreleri, petrol-petrol ve petrol-kaynak kaya korelasyonu, rezervuar jeokimyası, matematiksel modelleme, kanıt analizleri, ihbar örnekleri ile petrol sistemleri ve potansiyeli) konularında yoğunlaşmıştır. Sondaj, Rezervuar ve Üretim Teknolojileri Laboratuvarlarında çimento programı, katkı maddesi kalite kontrolü, kaya mekaniği, rezervuarı hidrolik ve asitle çatlatma simülasyonu ve kuyu stabilitesi simülasyonu, korozyon ve scale kontrolü, enjeksiyon sularının kalitesi, akaryakıt analizleri, temel ve özel karot analizleri, rezervuar akışkanları (PVT) analizi ve EOR konularına yönelik testler ve çalışmalar yapılmaktadır. Araştırma Merkezi Laboratuvarlarının uluslararası düzeyde, çağdaş, güvenilir ve hakem laboratuvarlar olma özelliklerinin resmi olarak tescili amacıyla TS EN/ISO IEC Deney ve Kalibrasyon Laboratuvarlarının Yeterliliği İçin Genel Şartlar standardına uygun akreditasyonu 2010 yılında dört yıllık süre için yenilenmiş olup, aşağıda verilen başlıklar altında toplam 34 adet analiz ile yeniden akredite olmuştur. Petrol Ürünleri Analizi, Su Analizleri, Sondaj Sıvıları Katkı Maddeleri Analizleri, SEM/EDS ve Kil Mineralleri Analizleri, Biyodizel Analizleri. Ayrıca, 2010 yılı hedefimiz olan testlerden; benzin, motorin ve fuel-oil için 2. kademede testlerin tamamında akredite olunmuştur. Ağır Petrollerin Üretimi için EOR Yöntemleri Projesi, Kurkan Sahası Birikinti Oluşumunun Tespiti ve Giderilmesine Yönelik Çalışma. Ayrıca, İş Güvenliği ve Çevre Koruma kapsamında TÜBİTAK ve İTÜ ile Petrol ve Doğal Gaz Üretim Faaliyetleri Sonucu Oluşan Atıksuların Yönetimi Projesi yürütülmüştür. Araştırma Merkezinde, yıl içinde IWCF üyeliği ve yetkili merkez olma statüsünün sürdürülmesine ilişkin çalışmalara da devam edilmiştir. Ortaklığımızın mühendis ve teknisyenleriyle yurtiçi/yurtdışı şirketlerden gelen teknik personeline ilgili prosedür çerçevesinde IWCF Standartlarına göre sertifikalı Uygulamalı Kuyu Kontrolü Kursları verilmiştir. 44 TPAO 2010 TPAO

25 S GÜVENL G VE ÇEVRE KORUMA Ortaklığımızda her geçen yıl artan arama, sondaj ve üretim faaliyetlerine paralel olarak, insan sağlığı, iş güvenliği ve çevre koruma çalışmaları da hayata geçirilen yeni projeler ile artarak devam etmektedir. İş Güvenliği ve Çalışma Sağlığı Ortaklığımız faaliyetlerinin tüm risk düzeyleri göz önünde tutularak; risklerin ortadan kaldırılması veya kabul edilebilir ve uygulanabilir seviyeye düşürülmesi hedeflenmektedir. Risk çalışmalarında; tehlikelerin belirlenmesi, iş kazalarının nedenlerinin araştırılması, güvensiz durum ve hareketlerin tespit edilmesi yapılan periyodik denetimlerle sağlanmıştır. İşyerlerine, iş şartlarını göz önünde tutan ve standardlara uygun Kişisel Koruyucu Donanımların temin edilmesi sağlanmıştır. Yangından Korunma çalışmaları kapsamında, mevcut sistemler gözden geçirilerek saptanan eksiklikler giderilmiş, eğitim ve tatbikatlar gerçekleştirilerek, yangın risklerinin ortadan kaldırılması sağlanmıştır. Ayrıca, çalışanlarımıza birinci derece sağlık hizmeti verilmekte ve hasta takip programı ile sağlık kontrollerinin takibi yapılmaktadır. Çevre Koruma Gelecek kuşaklara havası, suyu, toprağı temiz bir çevre bırakmak sorumluluğu içinde hareket edilerek, proje bazlı çevre koruma çalışmaları gerçekleştirilmiştir yılı içerisinde Ortaklığımızca Yürütülen Çevre Koruma Faaliyetleri; Acil Müdahale Planı Çalışmaları, Petrol ve Doğalgaz Üretim Faaliyetleri Sonucu Oluşan Atıksuların Yönetimi Projesi (TÜBİTAK-KAMAG Projesi), Sondaj Atıksularının Yönetimi Projesi, Biyoremidasyon Ürünlerinin Karşılaştırmalı Uygulama Projesi, Atık Yağların Hampetrole Karıştırılarak Geri Kazanımı, TPAO Faaliyetlerinden Kaynaklanan Atıksuların Yönetimi ve Bertarafı Uygulamaları, Çevre Koruma Sarf Malzeme ve Ekipmanlarının Kullanımı, Batı Karadeniz Off-Shore Projesi, Derin Deniz Sondaj Projeleri, Denizde Üretim Faaliyeti Sonucu oluşan Formasyon Sularının Yönetimi Çalışmaları. Atık Yönetimi çalışmaları kapsamında; kağıt, pil, toner, kartuş, tıbbi atıklar vb. toplanarak geri dönüşüme kazandırılması sağlanmıştır. Günümüzde iş güvenliği ve çevre koruma bilincine sahip olmak, toplumlar için gelişmişlik, kuruluşlar için ise rekabet üstünlüğü anlamını taşımaktadır. Bugün dünyada ve ülkemizde iş güvenliği ve çevre koruma konusuna verilen önemin artmasıyla iş kazaları ile meslek hastalıklarının önlenmesi ve iş verimliliğinin artırılması konusu ağırlık kazanmıştır. Bu kapsamda, İş Güvenliği ve Çevre Koruma Politikalarını iyileştirmek ve geliştirmek için İş Güvenliği ve Çevre Koruma Performans Göstergeleri oluşturularak, hedef gerçekleşmeleri sürekli takip edilmiştir. Bölgelerimizde, kirlenen alanlarda yürütülen rehabilitasyon çalışmaları geçtiğimiz yıla göre artış göstermiş olup, Batman Bölge Müdürlüğünde %96, Adıyaman Bölge Müdürlüğünde %81 oranında kirlenen alanlar rehabilite edilmiştir. Trakya Bölge Müdürlüğünde ise çevresel kirlilik oluşmamıştır. Çevresel yönetim sistemlerinin etkinliğini artırmak amacıyla Çevre Koruma Prosedürleri hazırlanmış, mevzuata uyum sağlamak ve saha faaliyetlerimizden kaynaklanan çevre kirliliğini önlemek amacıyla, biyoremidasyon, stabilizasyon-nötralizasyon çalışmaları ile sondaj sahalarında kullanılan mud-pitlerin rehabilitasyonları yapılmıştır. Her yıl kademeli olarak artış gösteren İş Güvenliği ve Çevre Koruma Eğitimlerine, 2010 yılı içerisinde personel katılım sağlamıştır. 46 TPAO 2010 TPAO

26 NSAN KAYNAKLARI Dinamik bir İnsan Kaynakları Sistemine sahip olan TPAO, başarının, ancak işinde uzman ve motivasyonu yüksek bireylerce sağlanabileceğine inanmaktadır. TPAO, ülkemizin petrol ve doğal gaz ihtiyacını karşılayan, çalışılması en çok arzu edilen, bölgesinde etkin bir Dünya Enerji Şirketi olmak vizyonu doğrultusunda, geleceğe daha emin adımlarla ilerlemek için çalışanlarına yatırım yapmaya devam etmektedir. Ortaklığımıza personel alımında; mesleki ve teknik bilginin yanı sıra analitik düşünce ve kişisel gelişim becerilerine de yönelik mülakat teknikleri uygulanmaktadır. Çalışanlarının büyük gayreti ve fedakârlığı ile köklü bir şirket kültürüne sahip olan TPAO, dünya çapındaki teknolojik alt yapısı ve uluslararası projelerde Ortaklığımızı başarıyla temsil eden yetişmiş insan gücü ile 57 yıldır faaliyetlerini sürdürmektedir. Çalışanlarımızın performanslarını yükseltmeye yönelik olarak hayata geçirilmiş olan Performans Yönetim Sistemi geçmiş yıllardan edinilen tecrübeyle her yıl revize edilerek, kullanıcılar için daha kolay, yöneticiler için ise doğrudan geri bildirim veren bir sisteme doğru ilerlemektedir. İş Analizi Projesi Küreselleşmenin gerektirdiği piyasa koşullarında rekabet edebilmek için işletmelerde en önemli kaynak insandır. Dolayısıyla işletmeler insana yatırım yaparken sistemler geliştirmek ve uygulamak zorundadır. Bu kapsamda, Modern İnsan Kaynakları Fonksiyonları nı, Ortaklığımız yapısına entegre etme çalışmalarına katkı sağlayacak olan İş Analizi Projesine 2009 yılı içerisinde başlanmış ve kişiden iş gözlemi ve mülakat yöntemiyle veri toplanmış olup, bu veriler ışığında çalışmalara devam edilmektedir. Ortaklığımızın toplam personel sayısı 2010 yılı sonu itibariyle, kişi olmuştur. Bu personelin; i Genel Müdürlüğümüzde, ı Batman, 466 sı Trakya ve 901 i Adıyaman Bölge Müdürlüğü nde çalışmaktadır. Nitelikli, bilgili, tecrübeli ve teknolojik yeniliklere açık kapsam dışı, kapsam içi çalışanımız, sahip oldukları liyakat, etkinlik, verimlilik, takım çalışması, iletişim, yenilikçilik ve sorumluluk duygusu gibi değerlerle, Ortaklığımızı gelecekte daha büyük başarılara taşıyacaktır. Sürekli Eğitim Tüm kuruluşların, stratejik amaç ve hedeflerine ulaşmasını sağlayabilecek donanıma sahip çalışanlara ihtiyacı vardır. Eğitim faaliyetlerinin amacı da çalışanların kurum hedeflerine katkıda bulunmalarına olanak sağlayacak bilgi ve becerilerle donatılmasıdır. Bu itibarla, Ortaklığımız personelinin güncel bilgi ve teknolojiyi izlemesi amacıyla 2010 yılında da eğitim programlarının uygulanmasına devam edilmiştir. Bu kapsamda, yurtiçinde 4.423, yurtdışında 236 olmak üzere toplam personelimizin eğitime katılımı sağlanmıştır. Ortaklığımızda göreve başlayan personel ise oryantasyon eğitim programı dahilinde, faaliyet alanlarımız ile ilgili bilgilendirilmiş ve Bölge Müdürlüklerimizde saha operasyonlarını yerinde izleyebilme imkanı bulmuşlardır. Çalışanlarımızın Yaşam Kalitesi Yaşam kalitesi yüksek bireyin, özverili çalışacağı ve yüksek performans göstereceği gerçeğinden yola çıkan Ortaklığımız, çalışanlarının motivasyonunu artırabilmek amacı ile tenis, bowling, dart, futbol turnuvaları ile bahar şenliği gibi çeşitli sosyal etkinlikler düzenlemektedir. Bu sayede, şirket kültürünün canlı tutulması için gereken iletişim de sağlanmaktadır. Ayrıca, çalışanlarımıza yılın tüm yorgunluğunu atabilmeleri için Ortaklığımızın, Güllük/Muğla Eğitim ve Dinlenme Tesislerinde tatil olanağı sağlanmıştır. 48 TPAO 2010 TPAO

27 BÖLGE MÜDÜRLÜKLER Bölge Müdürlüklerimiz faaliyetlerini gerçekleştirirken, bölgelerin ekonomik ve sosyal hayatının gelişiminde de önemli rol oynamaktadır. Batman Bölge Müdürlüğü Batman Bölge Müdürlüğü, ülke ekonomisi için önemi tartışılmaz olan yeraltı kaynaklarımızdan petrol ve doğal gazın arama, sondaj ve üretim faaliyetlerini 1954 yılından itibaren aralıksız olarak sürdürmektedir. Ülkemizdeki ilk petrol keşfi, 1945 yılında MTA Enstitüsü tarafından Raman Sahasında yapılmış olup, Raman-8 Kuyusunun 1948 yılında devreye alınmasıyla birlikte ekonomik anlamda ilk üretim gerçekleştirilmiştir yılında TPAO nun kurulmasıyla birlikte ülkemizdeki arama, sondaj, üretim ve rafinaj faaliyetlerinin yürütülmesine Batman Bölge Müdürlüğü öncülük etmiştir yılında keşfedilmiş olan, Karacan Sahasında geliştirme çalışmaları 2010 yılında da devam etmiştir. Bu kapsamda, 3 adet yeni kuyu kazılmıştır. Ayrıca, Diyarbakır Bölgesi nde Güney Sarık, Batman Bölgesinde Köseler ve Güzeldere olmak üzere üç yeni petrol sahası keşfi yapılmıştır. Yıl içerisinde ruhsat devri nedeniyle Ortaklığımıza geçen sahalardaki boru hatları, enerji hatları, yüzey tesisleri ile ilgili revizyon işleri sürdürülmektedir. Bu kapsamda, Kurkan Sahasında yeni üretim istasyonunun projesi tamamlanmıştır. Batman Bölge Müdürlüğü, hidrokarbon arama ve üretim faaliyetleri sırasında ve sonrasında, toprağın korunması ve toprak kirliliğinin önlenmesini sağlamak amacıyla, petrollü atıklarla kirlenmiş toprakların nötralizasyon ve stabilizasyon yönteminin yanı sıra, dünyadaki petrol şirketleri tarafından da kullanılan biyoremidasyon tekniklerini uygulamaktadır. Batman Bölge Müdürlüğü tüm bu faaliyetlerini gerçekleştirirken, bölgenin ekonomik ve sosyal hayatının gelişmesinde de önemli rol oynamıştır. Petrolün keşfi ve rafinerinin kurulmasıyla birlikte Batman ili, ekonomik ve sosyal yönden büyük canlılık kazanmıştır. Bugün itibariyle, TPAO sitesi ve tesisleri etrafında kurulan, gelişen ve büyüyen Batman İli, petrolün çıkarılması, taşınması ve işlenmesi sırasında büyük iş gücü gerektirdiğinden istihdam açısından da ülkemiz ekonomisine önemli bir katkı sağlamıştır. Trakya Bölge Müdürlüğü TPAO, Trakya Havzasında arama ve sondaj çalışmalarına 1960 yılında açılan Uluman-1 Kuyusu ile başlamıştır. Trakya Bölgesinde yapılan çalışmalar sonucu ekonomik anlamda ilk doğal gaz keşfi 1970 yılında Hamitabat ve Kumrular Sahalarında, ilk petrol keşfi ise yıllarında K.Osmancık ve Deveçatak Sahalarında açılan kuyulardan yapılmıştır. Silivri Yeraltı Doğal Gaz Depolama Tesisleri 2007 yılında açılmış olup, halen 4. Depolama Döneminde üretim faaliyetlerine devam edilmektedir. Bu dönemde, milyon sm 3 doğal gaz Kuzey Marmara ve Değirmenköy Sahalarına basılmış ve milyon sm 3 doğal gaz rezervuarlarımızdan geri üretilmiştir. Ortaklığımız, depolama tesislerinin ülkemiz enerji bağımsızlığı ve arz güvenliğindeki önemini dikkate alarak, depolama kapasitesini yaklaşık 3 milyar sm 3 e, geri üretim kapasitesini ise 50 milyon sm 3 /gün e çıkarmak için çalışmalara başlamıştır. Ayrıca, bölgede faaliyet gösteren ve ülke sanayiinde de önemli bir paya sahip olan fabrikalara Ortaklığımızca ucuz enerji girdisi sağlanarak, yöreye önemli ölçüde ekonomik katkıda bulunulmaktadır. Adıyaman Bölge Müdürlüğü 1954 yılında, 6326 sayılı Petrol Kanunu nun kabulünden sonra yabancı şirketler petrol aramak amacıyla Türkiye ye gelmiş ve 1958 yılında California Asiatic Oil ve Texaco Overseas Petroleum tarafından kazılan Kahta-1 Kuyusunda Adıyaman Bölgesindeki ilk petrol keşfini gerçekleştirmişlerdir. Karakuş Sahasının 1988 yılında keşfi ile bölgede artırılan arama faaliyetleri sonucu, G.Karakuş (1989), Cendere, K.Karakuş, Beşikli, O. Sungurlu (1990), D.Beşikli, Bakacak, Tokaris ve İkizce (1991) Sahaları keşfedilmiştir. Adıyaman Bölge Müdürlüğü, bölgede sosyal hayatın gelişmesinde önemli rol oynamakta, faaliyetlerinde operasyonel verimliliğini ve teknik kapasitesini artırarak bölge ve ülke ekonomisine katkı sağlamaktadır. 50 TPAO 2010 TPAO

28 BAGLI KURULUSLARIMIZ VE ST RAK M Z Kazakistan Faaliyetleri TPIC Aktöbe Ofisi 1999 yılında açılmış olup, Kazakistan daki projelerimizi başarılı bir şekilde yürütmektedir. Kazakistan faaliyetleri içerisinde Zhaik Munay ve Kazakh Oil Aktobe (KOA) Şirketi ne sondaj ve kuyu tamamlama servisleri verilmiştir. TPIC, KazakTürkMunay (KTM) Şirketi ile 22 Nisan 2008 tarihinde imzaladığı toplam 5 kuyuluk sondaj sözleşmesi kapsamında, Ekim 2008 tarihinde başlayan sondaj çalışmalarına 5. kuyuda devam etmektedir. Türkiye Faaliyetleri TPIC in Türkiye faaliyetleri kapsamında TPAO, BM İnşaat ve Mühendislik A.Ş., Güriş İnşaat ve Mühendislik A.Ş., Zorlu Enerji ve Sanko Holding şirketlerine sondaj ve kuyu tamamlama hizmeti verilmiştir. servis hizmetleri verilmeye devam edilmektedir. Bu servisler geniş çapta bakım ve teknik servis imkanları ile desteklenmektedir. Petrol Ürünleri Ticareti Petrol ticareti faaliyetlerine Irak da SOMO ile başlayan TPIC, kazandığı tecrübelerle faaliyet alanını genişletmiş olup, Irak, İran, Türkmenistan, Suriye ve KKTC yi de petrol ürünleri ticareti yapılan ülkelere dahil etmiştir yılında başlayan TÜPRAŞ Aliağa Tesislerinden Kıbrıs Elektrik Kurumu (Kıb- Tek) na ait Teknecik Terminaline, denizyoluyla fuel oil nakliyesi projesi 2010 yılı içinde de bütün hızıyla devam etmiştir. Kasım 2009 dan itibaren toplam ton fuel oil sevk edilmiştir yılı Ocak ayı içerisinde Kıb-Tek ile imzalanan sözleşmeyle, Fuel Oil Alım Satım Sözleşmesi 5 yıl daha uzatılmıştır. Türkiye Petrolleri Uluslararası Ltd. Şti. (TPIC) 1988 yılında petrol endüstrisinin bütün değer zincirinde faaliyet göstermek üzere Jersey/ Channel Adaları nda kurulmuştur. TPIC arama, üretim ve servis hizmetleri ile ilgili çalışmalarını Irak ve Kolombiya da yoğunlaştırmış olup, aynı zamanda Venezüella, Ekvator ve Bolivya da iş geliştirme faaliyetlerini sürdürmektedir. Kolombiya Faaliyetleri Gonzalez Bloğu TPIC Şubat 2008 den itibaren Kolombiya nın Catatumbo Baseni nde bulunan Gonzalez Bloğu nda Kolombiya Milli Petrol Şirketi ECOPETROL ile ortak arama çalışmalarında bulunmaktadır. TPIC, projede hem operatör hem de %50 hisse sahibidir. İlk arama kuyusu olan Rio Zulia West-3 (RZW-3) kuyusunun sondajı petrol keşfiyle Mart 2010 da tamamlanmıştır. İkinci kuyu olan Rio Zulia West-4 (RZW-4) kuyusu sondajına ise 17 Aralık 2010 tarihinde başlanmış olup, sondaj operasyonlarına devam edilmektedir. Maria Conchita Bloğu 2009 yılında TPIC Kolombiya nın kuzeyinde Guajira Baseninde bulunan Maria Conchita Bloğu için Ulusal Hidrokarbon Ajansı ile arama üretim anlaşması imzalamıştır. TPIC %51 hisse sahibi ve operatör, Genel Enerji %40 hisse sahibi, Multiservicious RJT LTDA ise %9 hisse sahibi olarak bulunmaktadır yılında, arama döneminin 1. fazında, 120 km² lik 3B sismik çalışma tamamlanmıştır yılında, 2. fazında 1 kuyunun sondajı gerçekleştirilecektir. Irak Faaliyetleri TPIC, Irak a yakın mesafede bulunan lojistik ve bakım atölyelerinin verdiği avantajla, Irak taki servis işlerini artırmak amacıyla çeşitli sahalardaki ihalelere katılma çalışmalarına devam etmektedir. Bunlardan, Irak Milli Petrol Şirketi olan SOC nin (South Oil Company) South Rumalia Sahasında 45 kuyuluk sondaj ihalesine teklif verilmiş olup, projenin 31 ay içerisinde 3 kule ile gerçekleştirilmesi planlanmıştır. İhale için onay alınmış, sözleşme üzerindeki görüşmeler tamamlanmış ve sözleşme tarihinde imzalanmıştır. Proje 1. ve 2. kuyu sondajları ile devam etmektedir. Petrol Saha Hizmetleri TPIC, yurtiçinde ve yurtdışında ekip sayısını artırarak servis hizmeti vermeye 2010 yılında da devam etmiş ve 218 kuyuda tamamlama ve workover hizmeti vermiştir. Yurtiçinde hizmet verilen 52 petrol kuyusu sondajının yanı sıra 13 jeotermal kuyu sondajı yapılmıştır. Yüksek basınç, yüksek sıcaklık, derin kuyu gibi zorlu iş koşullarında çalışarak kazanılan tecrübe ile sondaj, kuyu tamamlama, Irak Elektrik Bakanlığı nın Bağdat ve Necef Bölgesindeki motorin ihtiyacının karşılanmasını teminen, SOMO ile imzalanan anlaşma kapsamında 2010 yılı içerisinde ton motorin Basra terminalleri üzerinden teslim edilmiştir. Türkiye ile Suriye arasında imzalanan protokol ile 2008 yılında hayata geçirilen LPG ticareti, 2010 yılı içerisinde de devam etmiştir. Bu kapsamda, Türkiye üzerinden Suriye nin Halep 52 TPAO 2010 TPAO

29 TPpd, dürüst ve ilkeli bir çalışma anlayışının yanı sıra devlet güvencesini de beraberinde getirmiş olup, 2010 yılı sonu itibariyle toplam bayi sayısını 102 ye çıkarmıştır. Bölgesine karayoluyla 2010 yılında ton LPG sevkedilerek proje kapsamında toplam ton LPG ticareti gerçekleşmiştir. TPIC, Hazar Denizi Havzası ndaki faaliyetlerine, 2010 yılında Türkmenistan dan denizyolu ile toplam ton fuel oil ve motorin alımsatımını gerçekleştirerek devam etmiştir. Söz konusu proje kapsamında, 2008 yılından itibaren ton motorin, benzin ve fuel oil sevkiyatı yapılmıştır. Ceyhan da hayata geçirilmesi planlanan ihrakiye projesinin desteklenmesi, ihrakiye piyasasının karakteristiğinin anlaşılması ve bu proje için gerekli yükümlülüklerin yerine getirilmesini teminen, 2009 yılı Aralık ayında küçük miktarlarla ihrakiye satışına başlanmıştır. Bu tarihten itibaren toplam 700 ton ihrakiye satışı gerçekleştirilmiştir. TP Petrol Dağıtım A.Ş. (TPpd) TPIC tarafından 16 Şubat 2006 tarihinde kurulmuştur. Başlangıçta TL olan sermayesi, ihtiyaçlara bağlı olarak yıllar içinde arttırılmış, bugün itibariyle tamamı ödenmiş ve 100 milyon TL ye ulaşmıştır yılında 750 bayi ile %10 pazar payı hedefleyen TPpd, 2010 yılında da istasyon ağını genişletme çalışmalarına devam etmiştir. TPpd, dürüst ve ilkeli bir çalışma anlayışının yanı sıra devlet güvencesini de beraberinde getirmiş olup, 2010 yılı sonu itibariyle toplam bayi sayısını 102 ye çıkarmıştır. TPpd, dağıtımını yaptığı akaryakıtı iç pazarda; TÜPRAŞ Rafinerileri nden ve dağıtıcılar arası ticaret kapsamında diğer dağıtım şirketleri depolarından, dış pazardan ise TPIC aracılığı ile ithal yoluyla temin etmektedir. Halen 14 farklı noktada 6 farklı tedarikçiden ürün temin etmektedir. Kurulduğu günden bu yana büyümeye devam eden TPpd, 2010 yılı sonunda %2 pazar payı ile 8. sırada yer almaktadır. Türkiye Petrolleri Denizaşırı Ltd. Şirketi (TPOC) TPOC Ltd., TPAO nun yurt dışı petrol ve doğal gaz projeleri ile ilgili teknik ve ticari faaliyetlerde bulunmak amacıyla 1996 yılında Jersey/Channel Adalarında kurulmuş olup, halen bu amaçlar doğrultusunda çalışmalarını sürdürmektedir. TPOC Ltd., Azerbaycan Projelerinden Şah Deniz de %9 ve Alov da %10 hisseye sahiptir. Libya da Sirte Basenindeki NC189 ruhsatında %51 ve Murzuk Baseni ndeki 147/3-4 ruhsatında ise %100 hisse ile faaliyetlerini operatör olarak sürdürmektedir. Ayrıca, TPOC Irak / Bağdat ta, Libya / Tripoli de ve Azerbaycan / Bakü de olmak üzere üç ofiste faaliyetlerine devam etmektedir. Türkiye Petrolleri BTC Ltd. Şirketi (TPBTC) TPBTC Ltd. Ortaklığımızın öncelikli olarak ACG nin ve diğer Hazar Bölgesi petrollerinin uluslararası pazarlara taşınabilmesi için oluşturulan Bakü-Tiflis-Ceyhan Ana İhraç Hampetrol Boru Hattı (BTC) Projesi ve proje şirketlerine (BTC Co., BTC Investment Co. ve BTC Finance B.V.) iştiraki amacıyla Cayman Adalarında 20 Şubat 2002 tarihinde kurulmuştur. Hisselerinin tamamı TPAO ya ait olan şirketin ortağı olduğu BTC Projesindeki ve ilgili şirketlerindeki hisseleri %6,53 tür. tarihinde Cayman Adalarında kurulmuştur. TPSCP Ltd. 27 Şubat 2003 tarihinde imzalanan SCP Proje Anlaşmalarına taraf olmuştur. Şirketin SCP Projesindeki hissesi %9 dur. İştirakimiz KazakTürkMunay (KTM) Ltd. Ortak Şirketi KazakTürkMunay (KTM) Ltd. Ortak Şirketi, TPAO ile Kazakistan Jeoloji ve Yeraltı Kaynaklarını Koruma Bakanlığına bağlı Kazzarubejgeologia Cumhuriyet Devlet İşletmesi (KZBG) arasında, 9 Ocak 1993 te imzalanan kuruluş anlaşmasıyla tesis edilmiştir. Ortak şirketteki Kazak hissesini %51 ve TPAO hissesini %49 olarak belirleyen anlaşma ile KTM Ltd. Batı Kazakistan ın 4 ayrı bölgesindeki 7 ruhsatta hidrokarbon arama ve işletme hakkı elde etmiştir. Türkiye Petrolleri SCP Ltd. Şirketi (TPSCP) TPSCP Ltd. Şah Deniz doğal gazının 54 TPAO 2010 taşınması için kurulan Güney Kafkasya Doğal Gaz Boru Hattı (SCP) proje şirketlerine, ilgili proje anlaşmaları çerçevesinde Ortaklığımızın iştirakinin sağlanması amacıyla 24 Mayıs 2002 TPAO

30 F NANS Yurtdışı Yatırım ve İşletme Harcamaları TPAO 2010 yılında Azerbaycan ve Kazakistan da üretim, Libya da arama ve Irak da ise arama-üretim faaliyet ve yatırımlarını sürdürmenin yanı sıra zengin hidrokarbon rezervlerine sahip, Güney Amerika, Rusya ve Orta Doğu Bölgelerinde de yoğun iş geliştirme faaliyetlerinde bulunmaktadır. Bu kapsamda, 2010 yılında Ortaklığımızın yurtdışı yatırım bütçesi 350 milyon dolar olarak gerçekleşmiş olup, artan iş programımıza paralel olarak 2011 yılı için ise 595 milyon dolar öngörülmektedir. (bin dolar) Yurtiçi Yatırım ve İşletme Harcamaları TPAO'nun, 2000 li yılların başında 50 milyon dolar olan yurtiçi yatırım bütçesi, 2010 yılında 390 milyon dolar, 2011 yılı için ise 823 milyon dolar seviyelerine ulaşmıştır. İşletme harcamalarımız ise 2010 yılında 546 milyon dolar olarak gerçekleşmiş olup, 2011 yılı için 562 milyon dolar olarak programlanmıştır. Azerbaycan ACG Projesi* 2010 Kümülatif Yatırımlarımızın büyük bir bölümü, özellikle denizlerimizde yapılan arama ve sondaj harcamalarından oluşmaktadır. Petrolcülükte büyük keşifler genelde yoğun arama yatırım programları sonucunda oluşmaktadır. Yatırımlardaki bu büyük artışın, ülkemizin yeni petrol zenginliklerini bulma fırsatını yaratacağı beklenmektedir. Şah Deniz Projesi SCP Projesi BTC Projesi Kurdaşı Projesi Alov Projesi Yatırım Arama Sondaj Üretim Diğer İşletme TPAO Bakü Ofisleri Kazakistan (KTM) Türkmenistan Libya Cezayir Gürcistan Irak Yeni Girişimler TOPLAM * 2010 yılında ACG Projesine ödenen 41 milyon dolar vergi tutarı dahil edilmemiştir. milyon dolar 56 TPAO 2010 TPAO

31 58 TPAO 2010 TPAO

32 İştirak ve bağlı ortaklıkların ünvanları ve hisse oranları İştirak ve bağlı ortaklık KTM TPIC TPBTC TPSCP TPOC AIOC (ACG Projesi'nin % 6,75 ortağıdır) Fiṅansal Tabloların Sunumuna İlişkin Esaslar 1.1 Yasal Defter ve Fiṅansal Tablolar TPAO ve Grup un konsolide mali tabloları Uluslararası Finansal Raporlama Standartları (UFRS) ile uyumlu olarak hazırlanmıştır. Türkiye de faaliyetlerini sürdürmekte olan şirket, muhasebe kayıtlarını ve yasal mali tablolarını yürürlükteki ticari ve mali mevzuata ve Maliye Bakanlığı nın yayınlamış olduğu Tek Düzen Hesap Planı (TDHP) çerçevesine göre tutmaktadır. Yabancı ülkede faaliyet gösteren iştirak ve bağlı ortaklıklar muhasebe kayıtlarını ve yasal mali tablolarını faaliyet gösterdikleri ülkelerde yürürlükte olan ticari ve mali mevzuata göre/proje anlaşmaları, ekleri ve proje yönetimi tarafından referans alınmasına karar verilen standartlara göre ilgili ülkenin para birimi üzerinden tutmaktadırlar. İlişikte sunulan konsolide mali tablolar Grup un, bağlı ortaklıklarının ve iştirakinin yasal kayıtlarına UFRS ile uyumlu bir şekilde sunum amacıyla yapılan düzeltme ve sınıflandırma değişikliklerini içermektedir. Avrupa Birliği tarafından kabul edilen UMS/UFRS'nin UMSK tarafından yayımlananlardan farkları TMSK tarafından ilan edilinceye kadar, finansal tablolar SPK Seri: XI, No: 29 sayılı tebliği çerçevesinde UMS/UFRS'ye göre hazırlanmaktadır. İlişikteki finansal tablolar ve dipnotlar, SPK tarafından uygulanması zorunlu kılınan formatlara uygun olarak sunulmuştur. Şirket faaliyetlerinde kullanılan fonksiyonel Para birimi Türk Lirası (TL) olup, raporlamada kullanılan fonksiyonel para birimi Amerikan Doları (USD) dir. İlişikteki finansal tablolar ve dipnotlar Amerikan Doları (USD) cinsinden sunulmuştur. Pay oranı (%) Uygulanan Yöntemi özkaynak yöntemi tam konsolidasyon tam konsolidasyon tam konsolidasyon tam konsolidasyon tam konsolidasyon 1.2 Yüksek Enflasyon Dönemlerinde Mali Tabloların Düzeltilmesi SPK'nın 17 Mart 2005 tarih ve 11/367 sayılı kararı uyarınca, Türkiye'de faaliyette bulunan ve SPK Muhasebe Standartları'na (UMS/UFRS uygulamasını benimseyenler dahil) uygun olarak mali tablo hazırlayan şirketler için, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere enflasyon muhasebesi uygulamasına son verilmiştir. Buna istinaden, 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren UMSK tarafından yayımlanmış 29 No'lu Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama Standardı ( UMS/TMS 29 ) uygulanmamıştır. 1.3 Önceki Dönem Mali Tablolarının Karşılaştırılması Cari dönem mali tabloların sunumu ile uygunluk sağlanması açısından karşılaştırmalı bilgiler gerekli görüldüğünde yeniden sınıflandırılmıştır. 1.4 Konsolidasyon Esasları Konsolide mali tablolar TPAO ("Şirket","Ana Ortaklık") ile TPAO tarafından kontrol edilen ortaklıkları içermekte olup 31 Aralık 2010 tarihinde sona eren yıla ait mali tablolar esas alınarak hazırlanmıştır. Ana Ortaklık tarafından doğrudan veya dolaylı olarak sermaye ve yönetim ilişkileri çerçevesinde %50'den fazla oranda hisseye, oy hakkına veya yönetim çoğunluğunu seçme hakkına veya yönetim çoğunluğuna sahip olunan veya Ana Ortaklık tarafından kontrol edilen işletmeler bağlı ortaklık olarak tanımlanmıştır. Kontrol gücü, Ana Ortaklığın, bir işletmenin faaliyetlerinden fayda sağlamak amacıyla söz konusu işletmenin finansal ve faaliyet politikaları ile ilgili kararlarında etkin rol oynama, bu politikaları yönetme gücünü ifade etmektedir. Kontrol gücünün bulunmadığı ancak Ana Ortaklığın %20 ile %50 arasında pay sahibi olduğu şirketler iştirak olarak tanımlanmaktadır. 31 Aralık 2010 itibariyle iştirak ve bağlı ortaklıkların unvanları ve hisse oranları yandaki tabloda belirtilmiştir: Şirket in KTM adındaki kuruluştaki iştiraki öz sermaye yöntemi kullanılarak mali tablolara yansıtılmıştır. Öz sermaye yönteminde iştiraklerin kar ve zararları ana ortaklığın payına düşen kısma isabet eden tutar kadar gelir tablosuna yansıtılır. İştiraklerin net varlıklarında ana ortaklığın payına düşen kısma isabet eden tutar kadar konsolide bilançoda gösterilir. Uzun vadeli değer düşüklüğünün tespiti durumunda karşılık ayrılır. Konsolidasyona dahil edilen ortaklıklarda Ana Ortaklığın sahip olduğu payların defter değeri, ortaklıkların öz sermaye hesaplarıyla karşılıklı olarak mahsup edilmiş ve Ana Ortaklık ile konsolidasyona dahil edilen ortaklıklar arasındaki tüm alım satım işlemleri ve borç alacak bakiyeleri netleştirmeye tabi tutulmuştur. 1.5 Muhasebe Politikalarındaki Değişiklikler Muhasebe tahminlerindeki değişiklikler, yalnızca bir döneme ilişkin ise, değişikliğin yapıldığı cari dönemde, gelecek dönemlere ilişkin ise, hem değişikliğin yapıldığı dönemde hem de gelecek dönemlerde, ileriye yönelik olarak uygulanır. Grup un cari yıl içerisinde muhasebe tahminlerinde önemli bir değişikliği olmamıştır. Önemli Muhasebe Politikalarının Özeti 2.1 Hasılat Grup un gelirleri, ham petrol ve doğalgaz satışı ile çeşitli hizmet gelirlerinden oluşmaktadır. Söz konusu gelirlerin yaklaşık %78 i ham petrol satışından kaynaklanmaktadır. (2008: %77) Satıştan elde edilen gelir, aşağıdaki şartların tamamı yerine getirildiğinde muhasebeleştirilir: Grup un mülkiyetle ilgili tüm önemli riskleri ve kazanımları alıcıya devretmesi, Grup un mülkiyetle ilişkilendirilen ve süregelen bir idari katılımının ve satılan mallar üzerinde etkin bir kontrolünün olmaması, Gelir tutarının güvenilir bir şekilde ölçülmesi, İşlemle ilişkili ekonomik faydaların işletmeye akışının olası olması ve İşlemden kaynaklanan ya da kaynaklanacak maliyetlerin güvenilir bir şekilde ölçülmesi. UMS 18 Hasılat standardı madencilik faaliyetlerinden elde edilen hasılatı kapsam dışında bıraksa da çeşitli tavsiye metinleri ve literatürde genel kabul görmüş uygulamalar UMS 18 in maden endüstrisinde hasılatın doğma zamanı ile ilgili temel bir rehber olduğunu göstermektedir. Şirket ham petrol üretimi yaptıktan sonra bunu boru hatlarıyla alıcıya ulaştırmakta ve bu süreçte mal üzerindeki önemli riskler henüz alıcıya devredilmemektedir. Ürünün alıcıya teslim edildiği noktada ise standart hükümleriyle örtüşür şekilde, mülkiyetle ilgili tüm önemli riskler ve kazanımlar alıcıya devredildiğinden hasılatın doğduğu kabul edilmekte ve gelir kayıtlara alınmaktadır. Şirket geliri, bu süreç sonunda mal satışlarının faturalanmış değerlerini içerir. Hizmet gelirleri ise gerçekleştiği anda hasılat olarak kaydedilmektedir. Net satışlar, teslim edilmiş malların fatura edilmiş bedelinin, satış iadelerinden ve satış iskontolarından arındırılmış halidir. Satışların içerisinde önemli bir finansman maliyeti bulunması durumunda, makul bedel gelecekte oluşacak tahsilatların, finansman maliyeti içerisinde yer alan gizli faiz oranı ile indirgenmesi ile tespit edilir. Gerçek değerleri ile nominal değerleri arasındaki fark tahakkuk esasına göre faiz geliri olarak değerlendirilir. Hasılat olarak kayıtlara alınan tutarların tahsilinin şüpheli hale gelmesi durumunda, ayrılan şüpheli alacak karşılığı, hasılat tutarının düzeltilmesi suretiyle değil, bir gider olarak finansal tablolara alınır. 2.2 Stoklar Stoklar, elde etme maliyeti ve net gerçekleşebilir değerin düşük olanı ile değerlendirilmiştir. Stokların maliyeti tüm satın alma maliyetlerini, dönüştürme maliyetlerini ve stokların mevcut durumuna ve konumuna getirilmesi için katlanılan diğer maliyetleri içerir. Stokların birim maliyeti, ağırlıklı ortalama maliyet yöntemi ile belirlenir. Net gerçekleşebilir değer, işin normal akışı içinde tahmini satış fiyatından tahmini tamamlama maliyeti ve satışı gerçekleştirmek için gerekli tahmini satış maliyeti toplamının indirilmesiyle elde edilen tutardır. 60 TPAO 2010 TPAO

33 amortisman oranı Yeraltı ve yerüstü düzenleri %5 - %15 Binalar Makine ve Teçhizat (*) Taşıtlar Demirbaşlar %2 %10 - %20 %20 %5 - %16 * petrol ve doğal gaz üretim, makine ve teçhizat dahil. UMS 2 Stoklar standardı stok maliyetlerinin belirlenmesinde mümkün olduğu durumlarda gerçek parti maliyet yönteminin, gerçek maliyetinin belirlenemediği durumlarda ise İlk giren ilk çıkar yöntemi (FIFO) veya Ortalama Maliyet Yönteminin kullanılmasını önermektedir. Maliyet; ilk madde ve malzeme, yarı mamul, emtia ve diğer stoklar için hareketli ağırlıklı ortalama maliyet yöntemi kullanılarak belirlenmiştir Şirket mali tablolarında amortisman oranı olarak Vergi Usul Yasası nda belirtilen ekonomik ömürleri dikkate alarak amortisman hesaplamıştır. Amortisman ayırma yöntemi olarak doğrudan amortisman yöntemi belirlenmiş ve amortisman gideri hesaplanmıştır. Kullanılan amortisman oranları yandaki tabloda belirtilmiştir. Amortisman oranlarının asgari olarak her hesap dönemi sonunda gözden geçirilmesi gerekmektedir. Diğer taraftan yine maddi varlıklarda değer düşüklüğünün olup olmadığına ilişkin testlerin yapılması gerekir. Ancak henüz böyle bir çalışma gerçekleştirilmemiş olmakla birlikte, değer azalmasının olduğu bir varlık grubu da bulunmamaktadır Maddi Olmayan Duran Varlıklar Maddi Duran varlıklar, özel maliyetler, haklar ve diğer maddi olmayan duran varlıklardan oluşmaktadır. Söz konusu maddi olmayan duran varlıklar tahmini kullanım süresine göre itfa edilirler. varlıkların kullanım değeri, bu varlıkların sürekli kullanımından ve satışlarından elde edilecek net nakit girişlerinin, uygun bir iskonto oranı ile iskonto edilmiş net bugünkü değerlerini ifade eder. Ancak bilanço döneminde böyle bir tespit söz konusu değildir. 2.6 Borçlanma Maliyetleri Finansal borçlardan kaynaklanan finansman maliyetleri, özellikli varlıkların iktisabı veya inşası ile ilişkilendirildikleri takdirde, özellikli varlıkların maliyet bedeline dahil edilirler. Özellikli varlıklar amaçlandığı şekilde kullanıma veya satışa hazır hale getirilmesi uzun bir süreyi gerektiren varlıkları ifade eder. Diğer borçlanma maliyetleri oluştuğu dönemde gelir tablosuna kaydedilir. 2.7 Finansal Araçlar Finansal araçlar aşağıdaki finansal varlık ve borçlardan oluşmaktadır. Hazır Değerler Kasa, bankalar ve yoldaki paralar hazır değerleri oluşturmaktadır. olmaması nedeniyle, gerçeğe uygun değerleriyle aynı olduğu varsayılmaktadır. Gerçeğe uygun değer; herhangi bir finansal aracın, alım satıma istekli iki taraf arasında, muvazaadan arındırılmış olarak el değiştirdiği değer olup, öncelikle ilgili varlığın borsa değeri, borsa değerinin oluşmaması durumunda ise değerleme gününde bu tanıma uygun alım satım değeri, gerçeğe uygun değer olarak kabul edilir. Ticari Alacaklar Ticari alacaklar, alıcılara doğrudan mal ve hizmet satmak suretiyle yaratılan finansal varlıklardır. Ticari alacakların iskonto edilmiş ve şüpheli alacak karşılığı ayrılmış değerlerinin, varlıkların gerçeğe uygun değerine eşdeğer olduğu varsayılmaktadır. İlişkili Taraflar Ekteki mali tablolarda konsolidasyon kapsamındaki şirketler (direkt) ve bu şirketler tarafından kontrol edilen şirketler (dolaylı), iştirakler, proje ortakları ilişkili taraf olarak kabul edilmiştir. 2.3 Duran Varlıklar Maddi Duran Varlıklar 1 Ocak 2005 tarihinden önce satın alınan maddi duran varlıklar 31 Aralık 2004 tarihi itibarıyla enflasyonun etkilerine göre düzeltilmiş maliyet değerlerinden birikmiş amortisman ve kalıcı değer kayıpları düşülerek; 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren satın alınan maddi duran varlıklar ise maliyet değerlerinden birikmiş amortisman ve kalıcı değer kayıpları düşülerek yansıtılmıştır. İşletmede bir yıldan fazla süre kullanılacağı tahmin edilen maddi duran varlıklar, ilk defa maliyet bedelleri ile kayda alınırlar. Daha sonraki dönemlerde de maliyet bedeli ile değerlenirler. Maddi duran varlığın maliyet değeri, alış fiyatı, ithalat vergileri ve iadesi mümkün olmayan satın alma vergileri, maddi duran varlığı kullanıma hazır hale getirmek için yapılan masraflar ve söz konusu maddi duran varlığın edinimi amacıyla kullanılmış kredilerin söz konusu maddi duran varlığın yatırım aşamasındayken katlanılmış faiz giderlerinden oluşmaktadır. 2.4 Şerefiye 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren TFRS 3 İşletme Birleşmeleri çerçevesinde, iktisap edilen tanımlanabilir varlık, yükümlülük ve şarta bağlı yükümlülüklerin makul değerinin satın alma bedelini aşan kısmı şerefiye olarak muhasebeleştirilir. İşletme birleşmesi sırasında oluşan şerefiye amortismana tabi tutulmaz, bunun yerine yılda bir kez veya şartların değer düşüklüğünü işaret ettiği durumlarda daha sık aralıklarla değer düşüklüğü tespit çalışmasına tabi tutulur. Grup un TFRS 3 İşletme Birleşmeleri kapsamında bir şerefiye hesabı bulunmamaktadır. 2.5 Varlıkların Değer Düşüklüğü Varlıkların kayıtlı değerlerinin, geri kazanılabilir değerlerinden fazla olduğu durumlarda, değer düşüklüğü karşılığı ayırmak suretiyle, varlığın kayıtlı değeri geri kazanılabilir tutarına indirilir ve karşılık gelir tablosuna gider olarak yansıtılır. Diğer taraftan; nakit üreten varlıkların geri kazanılabilir tutarı, net satış fiyatları ile kullanım değerlerinden yüksek olanıdır. Bahse konu Kasadaki paralar Türk Lirası ve dövizli bakiyelerden oluşmaktadır. Türk Lirası bakiyeler kayıtlı değeriyle, dövizli bakiyelerse bilanço tarihindeki T.C. Merkez Bankası döviz alış kuru ile değerlenerek kayıtlarda gösterilmektedir. Aktiflerin değerlemesinde döviz alış kuru, yükümlülüklerin değerlemesinde döviz satış kuru uygulanır. Banka mevduatları, vadeli ve vadesiz mevduatlardan ve bu mevduatların faizlerinden oluşmaktadır. Türk Lirası mevduatlar maliyet değerleriyle, döviz tevdiat hesapları ise bilanço tarihindeki Merkez Bankası döviz alış kuru kullanılmak suretiyle Türk Lirası na çevrilmiş değerleriyle kayıtlarda gösterilmektedir. Yabancı para cinsinden hazır değerlerin, bilanço tarihindeki geçerli kurlardan Türk Lirası na çevrilmiş olması sebebiyle, bu varlıkların gerçeğe uygun değerlerinin kayıtlı değerlerine eşdeğer olduğu kabul edilmektedir. Banka mevduatları, kasanın kayıtlı değerlerinin ve alınan çeklerin, bu varlıkların kısa vadelerde elden çıkarılmaları ve değer düşüklüğü riski Kısa ve Uzun Vadeli Banka Kredileri ve Ticari Borçlar Kısa ve uzun vadeli banka kredileri, anapara ve bilanço tarihi itibariyle tahakkuk eden faiz giderlerinin toplanması sonucu oluşan değerlerin etkin faiz oranı yöntemi ile iskonto edilmiş tutarları ile kayıtlarda gösterilmektedir. Ticari borçlar, satıcılardan doğrudan mal ve hizmet almak suretiyle oluşan finansal borçlar olup iskonto edilmiş tutarları ile bilançoda gösterilmektedir. Finansal Yatırımlar Aktif bir piyasada kayıtlı bir fiyatı bulunmayan ve gerçeğe uygun değeri güvenilir bir şekilde ölçülemeyen özkaynağa dayalı finansal araçlar maliyet değerleriyle raporlanırlar. 2.8 Karşılıklar, Koşullu Borçlar ve Yükümlülükler Grup yönetimi, geçmiş olaylardan kaynaklanan mevcut bir hukuki veya zımni yükümlülüğün bulunduğu, bu yükümlülüğün yerine getirilmesi için ekonomik fayda içeren kaynakların işletmeden çıkmasının muhtemel olduğu ve söz konusu yükümlülük tutarının güvenilir bir biçimde tahmin edilebildiği durumlarda, ilişikteki 62 TPAO 2010 TPAO

34 konsolide finansal tablolarda söz konusu yükümlülük tutarı kadar karşılık ayırmaktadır. Şarta bağlı yükümlülükler, ekonomik fayda içeren kaynakların işletmeden çıkma ihtimalinin muhtemel hale gelip gelmediğinin tespiti amacıyla sürekli olarak değerlendirmeye tabi tutulur. Ekonomik fayda içeren kaynakların işletmeden çıkma ihtimalinin uzak olduğu durumlar hariç finansal tablo dipnotlarında açıklanır. Ekonomik faydanın işletmeye gireceğinin muhtemel hale gelmesi halinde, koşullu varlıkla ilgili olarak finansal tablo dipnotlarında açıklama yapılır. Ekonomik faydanın işletmeye gireceğinin kesine yakın hale gelmesi durumunda ise, söz konusu varlık ve bununla ilgili gelir değişikliğinin olduğu tarihte konsolide finansal tablolara alınır. 2.9 Kurum Kazancı Üzerinden Hesaplanan Vergi Kurumlar Vergisi Türkiye de kurumların ticari kazancına vergi yasaları gereğince indirimi kabul edilmeyen giderlerin ilave edilerek, vergi yasalarında yer alan istisnaların indirilerek bulunacak yasal vergi matrahına uygulanan kurumlar vergisi oranı % 20 dir. Türk vergi mevzuatına göre mali zararlar, gelecekte oluşacak kurum kazancından mahsuplaştırılmak üzere beş yıl süre ile taşınabilir. Ancak, mali zararlar, geçmiş yıl karlarından mahsup edilemez. Türkiye de ödenecek vergiler konusunda vergi idaresi ile mutabakat sağlama gibi bir uygulama yoktur. Kurumlar vergisi beyannameleri hesap döneminin kapandığı ayı takip eden dördüncü ay içerisinde verilir. Vergi incelemesine yetkili makamlar, hesap dönemini takip eden beş yıl süresince vergi beyannamelerini ve bunlara temel olan muhasebe kayıtlarını inceleyebilir ve bulguları neticesinde yeniden tarhiyat yapabilirler. Konsolidasyon a tabi şirketler, bu şirketler vasıtasıyla yürütülen projelerin, kanunların üzerinde yaptırıma sahip anlaşmalarında tanımlanan hükümlere uygun olarak vergilendirilirler Ertelenen Vergi Ertelenen vergiler, yükümlülük metodu kullanılarak, varlıkların ve yükümlülüklerin indirilebilir vergi matrahı ile bunların mali tablolardaki kayıtlı tutarları arasında oluşan geçici farklar üzerinden hesaplanmaktadır. Başlıca geçici farklar, gelir ve giderlerin tebliği ile vergi kanunlarına göre değişik mali tablo dönemlerinde muhasebeleşmesinden kaynaklanmaktadır. Ertelenen vergi yükümlülüğü vergiye tabi tüm geçici farklar için hesaplanırken, indirilecek geçici farklardan oluşan ertelenen vergi alacakları, gelecek dönemlerde vergiye tabi kazançlarının olacağı varsayımıyla hesaplanmaktadır. Şirket ertelenen vergi varlık ve yükümlülüklerini bilanço kalemlerinin Sermaye Piyasası Kurulu nun Tebliğ XI-29 hükümleri ile yasal finansal tabloları arasındaki farklı değerlendirilmelerin sonucunda ortaya çıkan geçici farkların etkilerini dikkate alarak hesaplamaktadır. Konsolidasyon kapsamında bulunan şirketlere ait vergi varlıkları ve yükümlülükleri konsolidasyon sırasında olduğu gibi kayıtlara alınmıştır. Ertelenmiş vergi yükümlülükleri, Grup un geçici farklılıkların ortadan kalkmasını kontrol edebildiği ve yakın gelecekte bu farkın ortadan kalkma olasılığının düşük olduğu durumlar haricinde, bağlı ortaklık ve iştiraklerdeki yatırımlar ile ilişkilendirilen vergilendirilebilir geçici farkların tümü için hesaplanır. Bu tür yatırım ve paylar ile ilişkilendirilen vergilendirilebilir geçici farklardan kaynaklanan ertelenmiş vergi varlıkları, yakın gelecekte vergiye tabi yeterli kar elde etmek suretiyle söz konusu farklardan yararlanmanın kuvvetle muhtemel olması ve gelecekte ilgili farkların ortadan kalkmasının muhtemel olması şartlarıyla hesaplanmaktadır Arama, Hazırlık ve Geliştirme Gideri Petrol arama ve üretim sektöründe giderler; Arama Giderleri Elde Etme Giderleri Geliştirme Giderleri Üretim Giderleri olmak üzere dört temel kısımdan oluşmaktadır. 1-Arama Giderleri Arama ruhsatının alınmasından ticari petrol keşfi yapılmasına kadar ki süreç içerisinde yapılan giderler genel olarak arama gideri olarak kabul edilir. 2-Elde Etme Giderleri Petrol hakkına sahip olmak için katlanılan tüm giderlerdir. 3-Geliştirme Giderleri Sahanın elde edilmesi ve petrol arama aşamalarını takiben yapılan giderlerdir. 4-Üretim Giderleri Petrolün üretimi aşamasında katlanılan giderlerdir. Uluslararası Finansal Raporlama Standardı 6: Maden Kaynaklarının Arama ve Değerlendirilmesi Standardı yalnızca arama ve değerlendirme giderlerinin muhasebeleştirilmesini konu edinmekte, arama ruhsatının alınmasından önce katlanılan giderleri, geliştirme giderlerini ve üretim giderlerini kapsam dışı bırakmaktadır. Arama, hazırlık ve geliştirme giderleri Petrol Kanunu gereği gelir tablosuna alınabiliyorken şirket uluslararası muhasebe standartlarına göre raporlama da bulunduğu için ilgili giderleri aşağıda uygulaması açıklanan başarılı sonuç metoduna göre muhasebeleştirmiştir. Açılan kuyunun faaliyeti ile ilgili yapılan yeraltı ve yerüstü düzenleri (platform, boru hatları ve benzeri giderler) ile petrol veya doğal gaz araması yapmak veya sondaj aşamasında kullanılmak için alınan makine, teçhizat ve diğer duran varlıklar aktifleştirilmekte ve amortisman yolu ile itfa edilmektedir. Yurt dışı ortak işletim anlaşmaları dolayısıyla ödenen tutarlar (yatırımlar ve alacaklar) aktifleştirilmekte, bilahare petrol keşfi olması durumunda elde edilen gelirler ile itfa edilmektedir. Yeterli petrolün kalmaması durumunda itfa edilemeyen yatırım ve/veya alacak bakiyesi giderleştirilmektedir. Casing gibi sondaj malzemeleri arama faaliyetinin sonucuna göre işleme tabi tutulmaktadır. Kuyu başarılı ise casing aktifleştirilmekte ve amortisman ayrılmakta, kuyu kuru ise zarar kaydedilmektedir Petrol Muhasebesi Başarılı Sonuç Metodu Bu yöntemdeki temel öngörü, üretim öncesi giderlerin üretilebilir petrol rezervlerinin bulunması ile aktifleştirilmesi ve amortisman yoluyla mamul maliyetine yansıtılmasıdır. Başka bir ifade ile, Başarılı Sonuç Yönteminde üretim öncesi giderler, arama faaliyetinde başarı sağlandığı taktirde mamul maliyetiyle ilişkilendirilmektedir. Başarısız arama faaliyetleri için katlanılan üretim öncesi giderler dönem gideri olarak kabul edilmekte ve direkt olarak gelir tablosuna yansıtılmaktadır. Bu yöntemin alternatifi olan Tam Maliyet Yönteminde ise (Full Cost Method) üretim öncesi araştırma ve değerlendirme harcamaları sonuç başarılı olsun veya olmasın aktifleştirilmekte ve amortismana tabi tutulmaktadır. Şirket, petrol arama ve geliştirme maliyetlerini başarılı sonuç metoduna göre muhasebeleştirmektedir. Geliştirme giderleri, kanıtlanmış sahalarda petrol veya doğalgaz üretimini hızlandırmak için katlanılan maliyetler olup, bu faaliyetler hedefine ulaşmasa dahi, tutarlar aktifleştirilmektedir. Rezervlerin bulunması halinde aktifleştirilen petrol arama ve geliştirme maliyetleri, her yılki fiili üretimin, dönem başı toplam tahmini rezerv miktarına bölünmesiyle bulunan itfa oranı ile tükenmeye tabi tutulur. Petrol ve Doğal Gaz Rezerv Tahminleri Grup un ana faaliyetini oluşturan ispat edilmiş (kanıtlanmış) petrol ve doğal gaz rezervleri, jeolojik ve mühendislik verilerine göre, mevcut ekonomik ve faaliyet koşulları altında, bilinen kuyulardan (depo) makul ihtimaller dâhilinde, ileriki dönemlerde elde edilebileceği beklenen tahmini petrol ve doğal gaz miktarlarıdır. Mevcudiyeti kanıtlanmış rezervler, mevcut kuyulardan, mevcut makine ve işletim yöntemleri kullanılarak elde edilmesi beklenen doğal kaynak rezervleridir. Petrol ve doğal gaz rezervleri 64 TPAO 2010 TPAO

35 tahmininde şirket yönetiminin varsayım ve beklentileri baz alınmıştır Kuyu Terk Etme Yükümlülükleri Kuyu terk etme yükümlülükleri, genel olarak bir kuyunun açılması veya faaliyete başlamasıyla birlikte kayda alınan ve bu kuyunun terk edilmesi sonucu katlanılması gereken yükümlülükleri kapsar. Bir kuyunun maliyetlerinde gerçekleşen artışlarla birlikte terk etme yükümlülüklerinin de artması söz konusudur. Bunun yanı sıra zaman içerisinde bu yükümlülükler güncel bedellerini yansıtmak amacıyla artarken, aynı şekilde bu yükümlükleri doğuran kuyular ise tükenmeye tabi olup zaman içerisinde itfa olurlar Çalışanlara Sağlanan Faydalar Belirli Katkı Planları Türkiye deki mevcut sosyal güvenlik düzenlemelerine göre, çalışan, istifa ve haklı gerekçeler dışında işten ayrılması ve bir yılı doldurması durumunda kıdem tazminatını hak etmektedir. Şirket buna uygun şekilde, mevcut yükümlülüğünü hesaplamaktadır. Bu yükümlülüğün bugünkü değerini ifade etmesi için etkin faiz oranı ile iskontoya tabi tutulur. Bu hesaplamalardan doğan tüm kazanç ve kayıplar gelir tablosu hesaplarında raporlanır. Güncellenmiş olan UMS 19 Çalışanlara Sağlanan Faydalar Standardı ( UMS 19 ) uyarınca söz konusu türdeki ödemeler tanımlanmış emeklilik fayda planları olarak nitelendirilir. Bilançoda muhasebeleştirilen kıdem tazminatı yükümlülüğü, tüm çalışanların emeklilikleri dolayısıyla ileride doğması beklenen yükümlülük tutarlarının net bugünkü değerine göre hesaplanmış ve finansal tablolara yansıtılmıştır. Hesaplanan tüm aktüeryal kazançlar ve kayıplar gelir tablosuna yansıtılmıştır. Belirli Fayda Planları Şirket çalışan personelinin sosyal güvenlik haklarına karşılık gelmek üzere bir resmi güvenlik kuruluşu olan Sosyal Güvenlik Kurumu na aylık olarak ödemeler yapmaktadır. Bu ödemeler nihaidir Nakit Akım Tablosu Nakit akım tablosunda, döneme ilişkin nakit akımları esas, yatırım ve finansman faaliyetlerine dayalı bir biçimde sınıflandırılarak raporlanır. Esas faaliyetlerden kaynaklanan nakit akımları, Grup un ham petrol, doğalgaz satışı ve teknik hizmet faaliyetlerinden kaynaklanan nakit akımlarını gösterir. Yatırım faaliyetleriyle ilgili nakit akımları, Grup un yatırım faaliyetlerinde (sabit yatırımlar ve finansal yatırımlar) kullandığı ve elde ettiği nakit akımlarını gösterir. Finansman faaliyetlerine ilişkin nakit akımları, Grup un finansman faaliyetlerinde kullandığı kaynakları ve bu kaynakların geri ödemelerini gösterir. Hazır değerler, nakit para, vadesiz mevduat ve satın alım tarihinden itibaren vadeleri 3 ay veya 3 aydan daha az olan, hemen nakde çevrilebilecek olan ve önemli tutarda değer değişikliği riskini taşımayan yüksek likiditeye sahip diğer kısa vadeli yatırımlardır Kur Değişiminin Etkileri Şirkete ait konsolide finansal tabloların Amerikan Doları (USD) cinsinden raporlanması sürecinde, yurtdışı iştiraklerin resmi kayıtları Amerikan Doları (USD) cinsinden gerçekleştiğinden dolayı herhangi bir kur farkı ortaya çıkmamıştır. Yalnızca TPAO Merkez ve Bölge Müdürlükleri ile konsolidasyon kapsamındaki şirketlerden TPIC in bağlı ortaklığı konumundaki TPPD resmi kayıtlarını ve finansal tablolarını Türk Lirası (TL) cinsinden raporlamaktadır. Söz konusu TL finansal tablolar raporlama para birimi olan Amerikan Doları (USD) na çevrilirken ortaya çıkan kur farkları özkaynak olarak sınıflandırılmış ve Grup un çevrim fonuna transfer edilmiştir. Söz konusu çevrim farklılıkları yabancı faaliyetin elden çıkarıldığı dönemde gelir tablosuna kaydedilir. Söz konusu TL kayıtların USD ye çevrilmesinde bilanço kalemleri için dönem sonu kapanış kuru, gelir ve gider kalemleri için ise ortalama kurlar kullanılmaktadır İlişkili Taraflar Aşağıdaki kriterlerden birinin varlığında, taraf Grup ile ilişkili sayılır: (a) Söz konusu tarafın, doğrudan ya da dolaylı olarak bir veya birden fazla aracı yoluyla: i.grup u kontrol etmesi, Grup tarafından kontrol edilmesi ya da Grup ile ortak kontrol altında bulunması (ana ortaklıklar, bağlı ortaklıklar ve aynı iş dalındaki bağlı ortaklıklar dahil olmak üzere); ii.grup üzerinde önemli etkisinin olmasını sağlayacak payının olması; veya iii.grup üzerinde ortak kontrole sahip olması; (b) Tarafın, Grup un bir iştiraki olması; (c) Tarafın, Grup un ortak girişimci olduğu bir iş ortaklığı olması; (d) Tarafın, Grup un veya ana ortaklığının kilit yönetici personelinin bir üyesi olması; (e) Tarafın, (a) ya da (d) de bahsedilen herhangi bir bireyin yakın bir aile üyesi olması; (f) Tarafın; kontrol edilen, ortak kontrol edilen ya da önemli etki altında veya (d) ya da (e) de bahsedilen herhangi bir bireyin doğrudan ya da dolaylı olarak önemli oy hakkına sahip olduğu bir işletme olması; veya (g) Tarafın, işletmenin ya da işletme ile ilişkili taraf olan bir işletmenin çalışanlarına işten ayrılma sonrasında sağlanan fayda planları olması,gerekir. İlişkili taraflarla yapılan işlem, ilişkili taraflar arasında kaynaklarının, hizmetlerin ya da yükümlülüklerin bir bedel karşılığı olup olmadığına bakılmaksızın transferidir. Yukarıdaki kriterler doğrultusunda şirketin belirlediği ilişkili taraflarla yapılan ticari ve diğer faaliyetler ilgili dipnotlarda detaylandırılmıştır Hisse Başına Kazanç Gelir tablosunda belirtilen hisse başına kazanç, net karın, raporlama dönemi boyunca piyasada bulunan hisse senetlerinin ağırlıklı ortalama adedine bölünmesiyle bulunmaktadır Bilanço Tarihinden Sonraki Olaylar Bilanço tarihinden sonraki olaylar; kara ilişkin herhangi bir duyuru veya diğer seçilmiş finansal bilgilerin kamuya açıklanmasından sonra ortaya çıkmış olsalar bile, bilanço tarihi ile bilançonun yayımı için yetkilendirilme tarihi arasındaki tüm olayları kapsar. Bilanço tarihinden sonraki düzeltme gerektiren olayların ortaya çıkması durumunda, mali tablolara alınan tutarları bu yeni duruma uygun şekilde düzeltilmekte, bilanço tarihinden sonra ortaya çıkan düzeltme gerektirmeyen olayların olması halinde ise önemli olması durumunda ilgili dönemde açıklanmaktadır Şarta Bağlı Varlıklar ve Yükümlülükler Geçmiş olaylardan kaynaklanan ve mevcudiyeti işletmenin tam olarak kontrolünde bulunmayan gelecekteki bir veya daha fazla kesin olmayan olayın gerçekleşip gerçekleşmemesi ile teyit edilebilmesi mümkün yükümlülükler ve varlıklar mali tablolara alınmamakta ve şarta bağlı yükümlülükler ve varlıklar olarak değerlendirilmektedir. 66 TPAO 2010 TPAO

36 TPAO ve Bağlı Ortaklıkları 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 Tarihleri İtibariyle Konsolide Bilanço (bin dolar*) TPAO ve Bağlı Ortaklıkları 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 Tarihleri İtibariyle Konsolide Bilanço (bin dolar*) Varlıklar Kaynaklar Dönen Varlıklar Kısa Vadeli Kaynaklar Nakit ve Nakit Benzerleri Finansal Borçlar Finansal Yatırımlar - - Ticari Borçlar Ticari Alacaklar Diğer Borçlar Diğer Alacaklar Dönem Karı Vergi Yükümlülüğü Stoklar Diğer Kısa Vadeli Yükümlülükler Diğer Dönen Varlıklar Uzun Vadeli Kaynaklar Duran Varlıklar Finansal Borçlar Diğer Alacaklar Diğer Borçlar Finansal Yatırımlar Borç Karşılıkları Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırımlar Çalışanlara Sağlanan Faydalara İlişkin Karşılıklar Kuyular Diğer Uzun Vadeli Yükümlülükler Maddi Duran Varlıklar Özkaynaklar Maddi Olamayan Duran Varlıklar Ana Ortaklığa Ait Özkaynaklar Ertelenmiş Vergi Varlığı Ödenmiş Sermaye Diğer Duran Varlıklar Yabancı Para Çevrim Farkı Toplam Varlıklar Kardan Ayrılan Kısıtlanmış Yedekler Geçmiş Yıllar Kar / Zararları Net Dönem Karı / Zararı Toplam Kaynaklar * 2009 yılı çevriminde kullanılan kur 1,5057 TL, 2010 yılı çevriminde kullanılan kur 1,5460 TL'dir. 68 TPAO 2010 TPAO

37 TPAO ve Bağlı Ortaklıkları 31 Aralık 2010 ve 31 Aralık 2009 Tarihleri İtibariyle Konsolide Gelir Tablosu (bin dolar*) TPAO 2010 Yılı Konsolide Mali Tablolarına Göre Çıkarılan Bazı Oranlar Satış Gelirleri Cari Oran (Çalışma Sermayesi Oranı) = 2,75 Satışların Maliyeti (-) Asit - Test Oranı = 2,45 Ticari Faaliyetlerden Brüt Kar (zarar) Nakit Oranı = 1,97 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri (-) Finansal Kaldıraç Oranı = 0,24 Genel Yönetim Giderleri (-) Özkaynaklar / Toplam Kaynaklar= 0,76 Araştırma ve Geliştirme Giderleri (-) Özkaynaklar / Yabancı Kaynaklar = 3,20 Diğer Faaliyet Gelirleri Brüt Satış Karı / Net Satışlar = 0,50 Diğer Faaliyet Giderleri (-) Net Kar / Toplam Varlıklar = 0,19 Faaliyet Karı (Zararı) Özkaynak Yöntemiyle Değerlenen Yatırımların Kar / Zararlarındaki Paylar Esas Faaliyetler Dışı Finansal Gelirler Esas Faaliyetler Dışı Finansal Giderler (-) Sürdürülen Faaliyetler Vergi Öncesi Karı (Zararı) Sürdürülen Faaliyetler Vergi Gideri (-) Dönemin Vergi Gideri (-) Ertenlenmiş Vergi Geliri Dönem Karı (Zararı) * 2009 yılı çevriminde kullanılan kur 1,5090 TL, 2010 yılı çevriminde kullanılan kur 1,5259 TL'dir. 70 TPAO 2010 TPAO

38 LET S M Genel Müdürlük Türkiye Petrolleri A.O. Söğütözü Mahallesi Cadde No: 86, Çankaya - Ankara / TÜRKİYE Tel: Faks: e-posta: [email protected] web: Bölge Müdürlükleri Batman Bölge Müdürlüğü P.K Batman / TÜRKİYE Tel: Faks: Trakya Bölge Müdürlüğü P.K Lüleburgaz Kırklareli / TÜRKİYE Tel: Faks: Adıyaman Bölge Müdürlüğü P.K Türmüs Yolu Üzeri Adıyaman / TÜRKİYE Tel: Faks: Yurtdışı Ofisleri Azerbaycan TPAO / TPOC / TPBTC Ofisi 340 Nizami Street, ISR Plaza, 4 th Floor Baku / AZERBAYCAN Tel: Faks: e-posta: [email protected] TPOC Libya Ofisi Al Fatah Tower 1, 9 th Floor, No: 91 Tripoli / LİBYA Tel: Faks: e-posta: [email protected] KazakTürkMunay Ltd. Ortak Şirketi Business Center Okan Inter-Continental, Abay Avenue, 113, , Astana / KAZAKİSTAN Tel: Faks: e-posta: [email protected] TPOC Irak Ofisi Baghdad Al Wazereyah 301 Section 5 th St. No:6 Baghdad / IRAK Tel: / e-posta: [email protected] Bağlı Kuruluşlar TPIC, Türkiye Petrolleri Uluslararası Ltd. Şti. Söğütözü Cad. No: 27, Ankara / TÜRKİYE Tel: Faks: e-posta: [email protected]

39