6 AĞUSTOS 1914, PERŞEMBE

Transkript

1 6 AĞUSTOS 1914, PERŞEMBE İngilizler Çarşamba akşamı Alman gemilerinin Messina limanında bulunduğu öğrenmişti ancak ne zaman buradan ayrılacakları ve nereye gidecekleri meçhuldü. Perşembe gününe girilirken Alman gemileri Messina limanında kömür ikmali ile uğraşırken kendilerini imha etmeye kararlı İngiliz Akdeniz filosunun yerleşimi şöyle idi: Akdeniz filosu komutanı Amiral Milne komutasındaki İnflexible ve Indefatigable muharebe kruvazörleri ile Chatham ve Weymouth hafif kruvazörlerinden oluşan vurucu gücü yüksek filo Bizerta ile Sardunya adası arasında 10 0 doğu meridyeni üzerinde devriye geziyordu. Milne Alman gemilerinin Fransız konvoylarına saldırmak üzere batıya yöneleceğinden emin olduğundan en güçlü gemilerini bu rota üzerinde konuşlandırmıştı. Milne in üçüncü muharebe kruvazörü olan Indomitable Bizerta da kömür ikmali yapıyordu. Amiral Troubridge komutasında dört zırhlı kruvazörden oluşan 1. kruvazör filotillası Adriyatik çıkışını kolluyordu. Dublin hafif kruvazörü Malta da kömür ikmali yapıyordu. Gloucester hafif kruvazörü Messina boğazının güney çıkışını kolluyordu. Amiral Souchon dan gelen acil kömür talebini bildiren telgrafın Atina daki Alman konsolosluğuna ulaşması ile Alman konsolos Quadt sabaha karşı Saat 02 sularında başbakan Venizelos ile acil bir görüşme yaparak Goeben ve Breslau için 800 ton kömür taleplerini bildirdi. Venizelos savaş halindeki ülke gemilerine kömür verilmesi yasak olmasına rağmen bir Alman şirketine ait 800 ton kömürün Pire limanındaki Alman kömür gemisi Bogados a yüklenmesine izin verdi ve sabaha karşı saat 04 sularında Alman gemisine kömür yüklenmeye başlandı. İngiliz gemilerine yakalanmaktan korkan bu gemi Polymitis ismiyle gerçek kimliğini gizliyordu. Sicilya nın batısında bulunan Amiral Milne in sorunlarından birisi de Fransız filosunun nerede olduğunu bilmemesiydi. Milne saat de Bizerta da bulunan Indomitable muharebe kruvazörünün komutanı Kaptan Kennedy den Fransız filosunun nerede olduğunu ve Fransız nakliye konvoylarının ne zaman hareket edeceğini öğrenmesini istedi. Amiral Milne Alman gemilerinin temel hedefinin Afrika dan asker taşıyan Fransız nakliye gemileri olduğunu düşündüğü için Souchon un planlarını bu gemilerin hareketine bağladığını sanıyordu. Messina da bulunan ve tüm gece kömür ikmali ile uğraşan Goeben ve Breslau kruvazörlerinin mürettebatı sıcak ve sakin bir yaz gününe merhaba diyordu. Amiral Souchon günün ilk ışıkları ile boğazın güney çıkışını tutan Gloucester hafif kruvazörünü görebiliyor ve Gloucester in daha geride bulunan güçlü bir filonun öncü gemisi olduğunu tahmin ediyordu. Messina boğazının kuzey çıkışı açık görünüyordu ancak Amiral Souchon İstanbul a gitmeye karar vermişti. Alman gemilerine kömür yüklenirken mürettebat Messina limanında fazla kalamayacaklarını ve açıkta kendilerini İngiliz filosunun beklediğini biliyordu. 80

2 Amiral Souchon gemilerini ve mürettebatını önlerindeki zor saatlere hazırlamak üzere öğle saatlerinde kömür ikmalini durdurdu ve istim tutulmasını emretti. İnsanüstü bir gayret ile yürütülen kömür ikmali sonucu Goeben 1500 ton Breslau ise 495 ton kömür alabilmişti. Bu kömür Goeben ve Breslau ı ancak Ege nin ortalarına kadar götürebilecekti. Perşembe sabahı Alman ve İngiliz gemilerinin konumu Amiral Souchon personeline geminin rotası hakkında bir bilgi vermiyordu ancak dedikodu makinası Alman gemilerinin Cebelitarık tan kaçmaya çalışacağı veya Adriyatik teki Pola limanına sığınacağı haberlerini üretiyordu. Mürettebat kendilerinden üstün İngiliz filosu karşısında tutunamayacaklarını ve kendilerini ölüm veya esir düşme akibetinin beklediğini düşünüyordu. Bu nedenle pek çoğu Almanya daki yakınlarına son mektuplarını yazdılar ve vasiyetlerini gönderdiler. Amiral Milne den beklenen davranış Messina limanını bloke ederek Goeben ve Breslau ın kaçmasını önlemekti. Bunun için Indomitable ve Indefatigable savaş kruvazörleri ve Dublin hafif kruvazörü kuzeyi, sancak gemisi Inflexible ile üç hafif kruvazör (Chatham, Gloucester, Weymouth) güneyi tutabilir ve Troubridge in ağır kruvazör filosu Adriyatik girişini kapayabilirdi. Ancak, Amiral Milne Goeben ve Breslau ın tekrar nakliye konvoylarına saldırmak için batıya yöneleceğine emindi. Bu nedenle filonun vurucu gücünü oluşturan Inflexible, Indomitable ve Indefatigable muharebe kruvazörleri ile Chatham ve Weymouth hafif kruvazörlerini Sicilya nın batısında konuşlandırmıştı. Messina boğazının kuzey çıkışı tamamen açık olup güney çıkışı sadece hafif kruvazör Gloucester tarafından kollanıyordu. Amiral Troubridge komutasındaki 1. zırhlı kruvazör filotillası ise Korfu yakınlarında Adriyatik çıkışını tutuyordu. Milne bu yerleşim düzenini İngiliz Donanma karargahında Amiral Leveson a bildirdi. Alman gemilerinin Messina da kalması nedeniyle planladığı gece harekatını gerçekleştiremeyen Amiral Troubridge Perşembe günü Amiral Milne in güçlü muharebe gemileriyle yardımına geleceğini umuyordu. Oysa Amiral Milne 81

3 Souchon un Messina nın güneyinden çıksa dahi Sicilya nın güneyinden batıya yöneleceğini ve Fransız nakliye konvoylarına saldırmayı deneyeceğini düşünüyordu. Bu nedenle Milne filonun güçlü gemilerini Sicilya nın batısında tutmaya kararlıydı. Amiral Milne için Alman gemilerinin Adriyatik e gitmesi çok zayıf bir olasılıktı. İstanbul ise daha da zayıf bir olasılık olarak görülüyordu. Önceki gün Milne e ulaşan İstanbul daki İngiliz büyükelçi vekili Beaumont kaynaklı bir haberde Osmanlı hükümetinin Çanakkale boğazını mayınladığı ve SS Craigforth isimli bir İngiliz yük gemisinin mayına çarparak battığı bildiriliyordu. Bu haber Milne için Alman gemilerinin İstanbul a gitme olasılığını daha da zayıflattı. Amiral Milne Bizerta da bulunan Kaptan Kennedy den gelecek haberleri beklerken Kaptan Kennedy Fransızlardan bilgi toplamakta zorlanıyordu. Saat te Kennedy Milne e gönderdiği mesajında Fransız donanma komutanı Amiral Lapeyrere nin sancak gemisi Courbet ile Cezayir limanında bulunduğunu, 2. filo korumasındaki yedi askeri nakliye gemisinin Çarşamba günü Saat 18 de Cezayir limanından Fransa ya doğru hareket ettiğini ve sekiz kruvazörden oluşan bir filonun askeri nakliye konvoyuna refakat etmek üzere Philipville e gitmekte olduğunu bildirdi. Ancak bu mesajdaki bilgilerin çoğu yanlıştı. Alman gemilerinin saldırısından çekinen Fransızlar henüz nakliye konvoylarını hareket ettirmiyordu. Amiral Lapeyrere, Courbet ve diğer iki muharebe gemisinden oluşan güçlü bir filo ile Cezayir limanından ayrılmış ve Balear adaları civarında devriye geziyordu. Amiral Milne saat da Kaptan Kennedy ye bir mesaj çekerek Saat 18 e kadar Sicilya nın kuzeybatı ucuna kadar olan bölgeyi tarayacağını, daha sonra tekrar batıya döneceğini ve Cuma sabahına kadar Alman gemilerine rastlamaz ise Souchon un Sardunya veya Korsika nın kuzeyinden batıya kaçtığını varsayacağını bildirdi. Milne ayrıca Kennedy den Fransız üs komutanı Amiral Dartige de Fournet e kendilerinin iki muharebe kruvazörü ve bir hafif kruvazör ile nakliye konvoylarını korumada yardımcı olabileceklerini söylemesini bildirdi. Bu mesaj Saat de Indomitable a ulaştığında gemi henüz limandan ayrılmıştı. Kaptan Kennedy gemisini liman dışında demirledi ve karaya dönerek Milne in mesajını Fransız amirale iletti. Amiral de Fournet bu mesajı Amiral Lapeyrere ye iletti ancak gelen yanıtta Fransız filosunun kendi konvoylarını rahatlıkla koruyabileceği hatta boş duran dört Fransız kruvazörünün Milne in filosunu destekleyebileceği bildirildi. Goeben ve Breslau için Messina dan ayrılma vakti yaklaştığında Messina limanı dedikodular ile çalkalanıyordu. Bir dedikoduya göre 8 savaş gemisinden oluşan bir filo Alman gemilerini imha etmek üzere Messina boğazı çıkışında bekliyordu. Bu atmosfer içinde Kaptan Ackermann ve Kaptan Kettner mürettebata bir konuşma yaparak Fransa yanında İngiltere ile de savaş durumunda olduklarını, bir numaralı kıyafetlerini giymelerini ve şerefli bir Alman denizcisine yakışır şekilde kendilerini bekleyen savaşa hazır olmalarını bildirdiler. Goeben 6 Ağustos Perşembe akşamüstü yerel saatle 18 sularında (GMT 17) 36 saate yakın kaldığı Messina limanından bando eşliğinde tüm bayrak ve flamaları çekilmiş 82

4 olarak ayrıldı ve kısa sürede 17 knot hıza çıktı. Yaklaşık 7 dakika sonra Goeben henüz limandan 2 mil açıktayken Breslau hareket etti ve Alman gemileri güneye yönelerek İtalya çizmesinin burnunu dolaşmaya başladılar. Goeben, Messina dan aldığı kömürün düşük kalitesi nedeniyle çok fazla duman çıkartmaktaydı. Gemiler limandan ayrılırken gemide kalan son ahşap ve yanıcı malzemeler de denize atılıyordu ve bu malzemenin pervanelere takılmasını önlemek için Alman gemileri zikzak bir rota izliyordu. Denize atılan malzemeyi toplayabilmek için İtalyan balıkçı tekneleri Alman gemilerini izlemekteydi. Souchon henüz Osmanlı hükümeti tarafından kabul edileceğine dair bir teyit olmamasına rağmen Çanakkale ye gitmeye karar vermişti. Aynı gün saat 18 de Wangenheim Berlin e çektiği telgrafta Enver Paşa nın kendisine gemilerin geçebilmesi için Çanakkale Boğaz komutanlığına talimat verdiğini söylediğini bildirdi. Ancak Sadrazam Said Halim Paşa Bulgaristan a güvenemediği için Alman gemilerinin İstanbul a gelmesine henüz taraftar değildi. Messina boğazının güney ucunu tutan Gloucester hafif kruvazörünün komutanı Kaptan Howard Kelly Alman gemilerinin gece karanlığında kaçabilmek üzere gün batımında Messina dan ayrılacaklarını tahmin ediyordu ve gün batımına doğru 12 knot hızla boğaza yaklaşmıştı. Goeben ve arkasından Breslau boğazdan çıkınca Gloucester hızını 23 knota çıkardı ve yarda mesafeden Alman gemilerine paralel bir rota izlemeye başladı. Breslau kruvazörünün mürettebatı kendilerini izleyen İngiliz gemisinin Gloucester olduğunu anlayınca şaşırdılar çünkü daha 1 hafta önce Arnavutluk açıklarında bu geminin mürettebatı ile dostça eğleniyorlar ve su topu oynuyorlardı. Şimdi ise bu düşman gemiyi vurmak için fırsat kollayacaklardı ancak Souchon Gloucester ı batırmaktansa onun Amiral Milne e kendi rotasını kuzey doğu olarak vermesini tercih ediyordu. Böylece Milne Alman gemilerinin Adriyatik e kaçtığını düşünecekti. Goeben ve Breslau ın Messina boğazından çıktığı sıralarda Sicilya nın kuzeybatısında bulunan Amiral Milne, Messina boğazının kuzey çıkışını kapamak üzere Chatham hafif kruvazörünü Messina boğazının kuzey çıkışına gönderdi. Ancak Saat te Gloucester den Alman gemilerinin Messina boğazından çıktığını bildiren mesaj geldi. Goeben in telsiz subayı Glocester in şifreli mesajlar gönderdiğini anlamış ve Souchon dan bu mesajları karıştırmak için izin istemişti. Ancak Amiral Souchon gerçek rotalarına girene kadar Gloucester a müdahele edilmemesini istedi. Alman gemilerini izlemeye başlayan Gloucester Saat de Breslau ın Goeben i 1 mil ara ile takip ettiği ve Saat da Goeben in Spartivento burnunu döndüğü mesajını gönderdi. Gloucester in Alman gemilerinin Messina boğazından çıktığına ilişkin mesajını aldığında Amiral Troubridge dört zırhlı kruvazörü ile Kefalanya açıklarında güneye doğru yol alıyor ve İskenderiye den Brindisi ye gelmekte olduğu bildirilen Waltraute isimli Alman yük gemisini arıyordu. Troubridge e bağlı 1. ve 2. destroyer filotillaları ise Lefkas adasında Vasilico körfezinde kömür ikmali yapmak üzere kömür gemilerini bekliyordu. Gloucester in mesajı üzerine Troubridge destroyer filotillası 83

5 komutanına geceyarısı yapılacak torpido saldırısına hazırlanmalarını istedi ancak gelen yanıtta destroyerlerin hiçbirinde yeterli kömür bulunmadığı belirtiliyordu. Destroyerlere kömür taşıyan Vesuvio kömür gemisi aynı gün saat te Malta dan ayrılmıştı. Geminin hızı sadece 8 knot olduğundan destroyer filotillasına ancak 8 Ağustos Cumartesi günü ulaşabilecekti. Gloucester saat 19 a kadar Alman gemilerini sancak omuzluktan takibe devam etti ancak havanın kararmaya başlaması ile Alman gemilerini izlemek zorlaşmaya başladı ve Spartivento burnunu dönen Alman gemileri ile göz teması kaybedildi. Kaptan Kelly Saat te Alman gemilerinin kuzey doğu yönünde yol aldıklarını Amiral Milne e bildirdi. Perşembe akşamı Saat 18: Alman gemileri Messina dan çıkıyor Gloucester den gelen ilk mesajlarda Alman gemilerinin yönü belirsiz olduğundan Amiral Milne Alman gemilerinin Sicilya nın güneyinden dolaşıp batıya yöneleceğini düşünüyordu ve yollarını kesmek üzere saat te rotasını güneye çevirdi. Ancak Alman gemilerinin Spartivento burnunu dönerek kuzeydoğu yönünde ilerlediğini bildiren mesaj gelince Milne Souchon un Adriyatik e gireceğini düşünerek kömür ikmali yapmak üzere rotasını Malta ya çevirdi. Bu arada Milne Bizerta dan kömür ikmali yapmış olarak ayrılan Indomitable a kendisiyle Malta da buluşmasını bildirdi. Milne in vurucu gücünü oluşturan üç muharebe kruvazörü ancak Cuma günü öğle saatlerinde Malta da buluşabilecekti. Oysa Milne in ikmale ihtiyacı olmayan Indomitable ı doğrudan Gloucester ın yardımına göndermesi beklenebilirdi. Alman gemilerinin peşinde olan Gloucester hafif kruvazörünün komutanı Kaptan Howard Kelly zor bir durumla karşılaşmıştı. Saat sularında ayın çıkması ile Alman gemilerini sancak omuzluktan takip eden Gloucester deniz tarafında kalacağı 84

6 için kara tarafındaki Alman gemileri tarafından rahatlıkla görülecekti. Oysa kendisi Alman gemilerini karadan ayırt edemeyecekti. Bu durumda radikal bir karar alması gerektiğini bilen Kaptan Kelly saat da hızını 24 knota çıkardı ve karaya doğru 90 0 dönerek yarda yol aldıktan sonra orijinal rotasına döndü. Böylece Gloucester Goeben in kara tarafına geçmeyi başarmıştı. Saat te ayın çıkması ile Gloucester Goeben i rahatlıkla izleyebiliyordu. Bu sırada Gloucester in komutanı Howard Kelly nin kardeşi John Kelly komutasındaki Dublin hafif kruvazörü saat 14 de kömür ikmalini tamamlayarak tam yolla Malta dan ayrılmıştı ve Troubridge in filosuna katılmak üzere yol alıyordu. Saat te Amiral Milne den gelen mesajda Dublin e Gloucester den Goeben in hız ve rotasını öğrenmesi ve hava karardıktan sonra bir torpido saldırısı yapması emrediliyordu. Gloucester dan Alman gemilerinin Adriyatik e doğru yol aldığını öğrenen Kaptan John Kelly yaptığı hesaplara göre Goeben e gün ağardıktan yarım saat sonra ulaşabileceğini Milne e bildirdi. Amiral Milne in mesajından iki dakika sonra Amiral Troubridge den gelen bir mesaj Dublin in yanındaki iki destroyer ile birlikte tam yolla yol alarak saat 04 e kadar Zante adasına varmasını istiyordu. Dublin in gün ağarmadan Goeben i yakalayamayacağını gören Milne bir mesaj göndererek Amiral Troubridge in emrine uymasını bildirdi. Gloucester in usta bir manevrayla Alman gemilerinin kara tarafına geçişi Amiral Souchon un hoşuna gitmedi ve Saat da Breslau a Gloucester in takibini önlemek üzere kara tarafına geçmesini emretti. Breslau ın kendi iskele tarafına geçişine izin vermemek için Gloucester da karaya doğru manevra yapmaya başladı. Ancak bir süre sonra karaya çok fazla yaklaştığını ve Goeben i gözden kaçırabileceğini düşünen Kaptan Kelly 20 dakika süreyle Goeben ile Breslau ın arasında takibe devam etti. Saat da Breslau ın komutanı Kettner birden rotasını güneydoğuya çevirdi ve Gloucester in pruvasını kesen bir rotada yaklaşmaya başladı. Kaptan Kelly Breslau ın ateş açacağını düşündü ve kara yönüne doğru manevra yaptı. İki gemi yarda mesafeden birbirlerini geçtiler. Breslau ın güneydoğuya yönelmesinden sonra Gloucester kuzeydoğu yönünde ilerleyen Goeben i takibe devam etti. Bu süre içinde Alman gemilerinin sinyal karıştırma çabalarına rağmen Gloucester Goeben in hız ve rotasını sürekli olarak Amiral Milne ve Amiral Troubridge e bildiriyordu. Gloucester Goeben i takibe devam ederken kömürleri yetersiz olan destroyerleri ile gece saldırısı yapamayacağını anlayan Amiral Troubridge dört zırhlı kruvazörden oluşan filosu ile Korfu adasının kuzeyine doğru yol almaktaydı. Saat de Troubridge kuzeybatıya döndü ve gemilere 13 knot sürat ile Korfu nun kuzeybatısında yer alan Fano (Othonoi) adasına doğru yol almalarını emretti. Saat te Troubridge bulunduğu Defence zırhlı kruvazöründen diğer gemilere şafak vakti Fano adasında olmayı umduğunu ve Goeben ile karşılaşmaları durumunda Fano adası çevresindeki sığ sularda Goeben i kendilerine daha uygun menzile çekebileceklerini bildirdi. Troubridge görüş mesafesinin mükemmel olduğu koşullarda ve açık denizde elindeki dört zırhlı kruvazörün Goeben ile baş edemeyeceğini biliyordu. Ancak Fano adası etrafında elindeki gemileri ada çevresine yayarak Goeben e yaklaşabilmeyi umuyordu. 85

7 Goeben saat sularında rotasını güneydoğuya çevirdi ve bunun diğer İngiliz gemilerine bildirilmesini önlemek üzere tüm telsiz imkanlarını kullanarak Gloucester in İngiliz filosu ile telsiz bağlantısını kesmeye çalıştı. Ancak Gloucester telsiz frekansını değiştirerek Saat de Goeben in yeni rotasını Amiral Milne e bildirmeyi başardı ve 18 knot hız ve 6 mil arayla Matapan burnuna doğru yol alan Goeben i takibe başladı. Gloucester in Amiral Milne e gönderdiği Goeben in rotasını güneydoğuya çevirmesi ile ilgili mesajı Dublin hafif kruvazörü de aldı. Alman gemileri ile Dublin in rotası kesişmekteydi ve bu durum Dublin e bir gece saldırısı şansı vermişti. Dublin hafif kruvazörü ile Beagle ve Bulldog destroyerlerinden oluşan küçük filo gece yarısından sonra şanslarını deneyecekti. Goeben in rotasını güneydoğuya çevirdiği haberi Defence zırhlı kruvazöründe bulunan Amiral Troubridge i şaşırtmıştı. Troubridge Alman gemilerinin Adriyatik e kaçtığına emindi. Oysa de alınan ilk mesajdan sonra Gloucester dan ve de alınan mesajlar Goeben in güneydoğu yönündeki rotasını teyit ediyordu. Bu durumda Troubridge in gemileri ile Goeben arasındaki mesafe açılmaktaydı. Son gelen mesajda Goeben in hızı 17 knot olarak veriliyor ve Alman gemilerinin aralarındaki mesafenin açıldığı bildiriliyordu. Bu sırada dört zırhlı kruvazörü ile Lefkas adasının 8 mil açığında bulunan Amiral Troubridge ancak gece yarısından sonra rotasını güneye çevirecekti. Alman gemileri İngiliz filosunun elinden kaçmaya çalışırken İstanbul da hükümet Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine el konmasının şokunu henüz üstünden atamamıştı. Perşembe günü Bahriye Nazırı Cemal Paşa İngiliz Büyükelçiliği kanalıyla diğer bir hususu protesto etti. Buna göre, Armstrong tersanesi ile yapılan görüşmeler sırasında Osmanlı tarafı sözleşmeye, gemiye el konması durumunda tersane tarafından Osmanlı devletine 1 milyon sterlin tazminat ödenmesi maddesini koymak istemişti. Ancak tersane İngiliz hükümetinin böyle bir karar almasının söz konusu olamayacağını öne sürerek bu maddeyi gereksiz bulmuştu. İngiliz Dışişleri durumu görüşmek üzere Armstrong tersanesi yetkililerini 11 Ağustos Salı günü toplantıya çağırdılar. Ancak arada geçen hafta sonunda olaylar çok hızlı gelişecek ve Osmanlı Donanması aradığı savaş gemisine çok farklı bir kaynaktan kavuşacaktı. İstanbul da hükümet ve halk parası ödenmiş olan Sultan Osman-ı Evvel ve Reşadiye gemilerine el konması olayını hazmedemiyordu. İngiliz elçiliğine mektup yağıyordu. Bu mektupların bazılarına bozuk para konarak İngiliz hükümeti protesto ediliyordu. Elçiliğe vekalet eden Beaumont üzerindeki baskıdan çok rahatsızdı ve İngiliz Dışişleri Bakanlığı nı gemilerin parasının Osmanlı hükümetine geri ödeneceği yönünde bir açıklama yapmaya ikna etmeye çabalıyordu. 6 Ağustos günü İngiltere ile Fransa arasında deniz kuvvetlerinin görev paylaşımını kapsayan bir anlaşma imzalandı. Buna göre Akdeniz deki deniz operasyonlarının komutası Fransa ya bırakıldı. Malta ve Cebelitarık üsleri Fransız gemilerine açıldı ve Akdeniz deki İngiliz gemileri Fransız amiralin emrine girdi. 86

8 Messina boğazının güney çıkışını kollayan Gloucester hafif kruvazörü Amiral Troubridge in sancak gemisi Defence zırhlı kruvazörü Agincourt ve Erin isimleri ile İngiliz donanmasına katılan Sultan Osman ve Reşadiye muharebe gemileri 87