UNIX/Linux Sistemlerinde exec İşlemleri

Transkript

1 UNIX/Linux Sistemlerinde exec İşlemleri Kaan Aslan 10 Temmuz 2008 UNIX/Linux sistemlerinde fork fonksiyonu prosesin yeni ve özdeş bir kopyasını oluşturmaktadır. Yani fork işlemi sonrasında alt ve üst prosesler aynı program kodunu (muhtemelen onların farklı kısımlarını) çalıştırıyor durumda olurlar. Halbuki pek çok uygulamada programcı yaratmış olduğu alt prosesin farklı bir program kodunu çalıştırmasını ister. İşte exec fonksiyonları prosesin başka bir program olarak çalışmaya devam etmesini sağlamaktadır. exec işlemleri sonrasında prosesin id değeri ve kontrol bloğu değişmez. Prosesin kod, data ve bss alanları çalıştırılabilen (executable) dosyadan alınarak yüklenir. Proses artık yaşamını başka bir program olarak sürdürür. exec işlemi yapan altı farklı fonksiyon vardır. Bu fonksiyonların hepsinin isimleri exec ile başladığından bunlara kısaca exec fonksiyonları diyeceğiz. Tüm exec fonksiyonlarının prototipleri <unistd.h> dosyası içersindedir. Aşağıda bu fonksiyonların prototiplerini göreceksiniz. Bu prototiplerdeki yorum satırları kafanızı karıştırmasın. Bunları yalnızca değişken sayıda argümanlar hakkında ipucu vermek amacıyla yerleştirdik: int execl( const char *path, const char *arg0,... /*,(char *) 0 */ int execv( const char *path, char *const argv[] int execle( const char *path, const char *arg0,... /*, (char *) 0, char *const envp[] */ int execve( const char *path, char *const argv[], char *const envp[] 1

2 int execlp( const char * file, const char *arg0,... /*, (char *) 0 */ int execvp( const char *file, char *const argv[] Fonksiyonların parametrik benzerlikleri dikkatinizi çekmiştir. exec fonksiyonlarının l li (execl, execle, execlp) ve v li (execv, execve, execvp) biçimleri vardır. Bunların l li biçimleri komut satırı argümanlarını bir liste olarak, v li biçimleri ise bir dizi olarak alırlar. Ayrıca bazı exec fonksiyon isimlerinin e ya da p harfiyle sonlandırıldığını göreceksiniz. Fonksiyonların e li biçimleri çevre değişkenlerini (environment variables) de programcıdan istemektedir. p li biçimler çalıştırılabilen dosyanın yerinin belirlenmesinde PATH çevre değişkenlerini dikkate alırlar. exec fonksiyonlarıyla bir programın çalıştırılabilmesi için fonksiyonu çağıran prosesin, yol ifadesindeki tüm dizinler için ve çalıştırılabilen dosyanın kendisi için x hakkına sahip olması gerekir. Fakat exec işlemleri için ilgili prosesin çalıştırılabilen dosyanın kendisi için ya da yol ifadesindeki dizinler için r hakkına sahip olması gerekmemektedir. Dosyalar için (dizinler için değil) x hakkı kontrolünün yalnızca exec fonksiyonları tarafından yapıldığını vurgulayalım. exec fonksiyonları çalışmakta olan programın bellek alanını boşaltırlar, sonra çalıştırılmak istenen program dosyasını prosesin bellek alanına yükleyerek ilgili programı çalıştırırlar. exec fonksiyonları başarı durumunda yeni bir program kodunun çalışmasını sağladıkları için zaten geri dönmezler. Bu fonksiyonlar başarısızlık durumunda pek çok POSIX fonksiyonunda olduğu gibi -1 değerine geri dönmektedir. exec fonksiyonlarının başarısızlık durumunda errno değişkenine yerleştirdikleri önemli değerler şunlardır: E2BIG EACCESS EINVAL ENOENT ENOEXEC ENOMEM : Komut satırı argümanları ya da çevre değişkenleri izin verilen miktardan fazladır. : Prosesin birinci parametrede belirtilen yol bileşenine ilişkin dizinlerden en az birine ya da çalıştırılabilen dosyanın kendisine x hakkı yoktur ya da dosya çalıştırılabilir özellikte değildir. : Dosya çalıştırılabilir bir formata sahiptir fakat ilgili sistem tarafından desteklenmemektedir. : Fonksiyonun birinci parametresine ilişkin yol ifadesinde belirtilen bir dizin yoktur ya da bu yol ifadesine ilişkin bir yol bileşeni bir dizin girişi belirtmemektedir ya da bu yol ifadesi boş bir string ten oluşmaktadır. : Prosesin dosyaya erişim hakları yeterlidir fakat dosyanın formatı belirlenememiştir. : Programın çalıştırılabilmesi için gerekli olan bellek yetersizdir. : 2

3 exec fonksiyonlarının nasıl çalıştığını daha iyi anlayabilmek için onları ikişerli gruplayarak ele alacağız. execl ve execv Fonksiyonları execl fonksiyonu komut satırı argümanlarını bir liste olarak, execv ise bir dizi olarak almaktadır. Önce execl üzerinde duralım. execl fonksiyonunun prototipini yeniden inceleyiniz: int execl( const char *path, const char *arg0,... Fonksiyonun birinci parametresi çalıştırılabilen dosyanın yol ifadesini belirtmektedir. Yol ifadesi mutlak ya da göreli biçimde girilebilir. Fonksiyonun diğer parametreleri çalıştırılacak programın komut satırı argümanlarını belirtmektedir. Komut satırı argümanları NULL adres ile sonlandırılmış bir dizilim biçiminde girilmelidir. Prototipin sonundaki (ellipsis) atomunun C ve C++ ta değişken sayıda argüman belirlemesi için kullanıldığını biliyor olmalısınız. Şimdi execl fonksiyonunun kullanımına bir örnek verelim: /* exectest1.c */ #include <stdlib.h> int main(void) if (execl("/bin/ls", "ls", "-l", (char *) 0) < 0) perror("execl" printf("tamam\n" Derleme işlemini şöyle yapabilirsiniz: gcc o exectest1 exectest1.c general.c Buradaki programda exectest1 isimli proses çalışmasına ls programının kodlarıyla devam etmektedir. execl başarılı olduğunda geri dönmez. Dolayısıyla yukarıdaki örnekte ekrana Tamam yazısı çıkmayacaktır. Çalışmakta olan programın tüm bellek alanının boşaltılıp exec fonksiyonlarında belirtilen program dosyasının yükleneceğine dikkat ediniz. 3

4 execl fonksiyonundaki komut satırı argüman listesinin sonlandırılması hakkında bir nokta üzerinde durmak istiyoruz. Yukarıda komut satırı argümanlarının NULL adresle sonlandırılması gerektiğini belirtmiştik. Bildiğiniz gibi C de ve C++ ta sıfır değerini veren tamsayı türlerine ilişkin sabit ifadeleri NULL adres sabiti olarak kullanılabilmektedir. (Örneğin, 0, 3 3, 10L 10L gibi). Yine C de (fakat C++ ta değil) sıfır değerini veren sabit ifadesinin void * türüne dönüştürülmüş hali de (yani (void *) 0 ifadesi) NULL adres sabiti olarak ele alınmaktadır. Fakat değişken sayıda argüman olan fonksiyonlarda girilen sıfır değerleri NULL adres sabiti olarak değil, tamsayı türlerine ilişkin sıfır değeri olarak ele alınırlar. İşte bu nedenle yukarıdaki örnekte 0 değerini char * türüne dönüştürmek zorunda kaldık. execl fonksiyonunun aşağıdaki gibi çağrılması hataya yol açma potansiyeli içermektedir: execl("/bin/ls", "/bin/ls", "-l", 0 Burada artık 0 değeri int türden 0 olarak yığına aktarılır. Bunun ise iki sakıncası söz konusu olabilir: 1. NULL adres sabiti bellekte sıfır numaralı adresi belirtmek zorunda değildir. Dolayısıyla burada aktarılan argüman NULL adres sabiti anlamına gelmeyebilir. (Tabi yaygın derleyicilerin hemen hepsinde NULL adres sabitinin sayısal değeri 0 olarak alındığı için bu sorun olumsuz bir etkiye sahip olmayacaktır.) 2. Adres türleriyle int türünün aynı uzunlukta olması zorunlu değildir. Örneğin 64 bit sistemlerin çoğunda int türü 4 byte bit iken adres türleri 8 byte uzunluğundadır. Bizim girdiğimiz int türden 0 değeri yığından çekildiğinde rastgele bir adres değeri haline gelebilecektir. C ve C++ standartlarında eğer argc değeri sıfırdan büyükse programın ilk komut satırı argümanının (yani argv[0] ın) program ismini göstereceği belirtilmiştir. Fakat ilgili standartlarda program isminin ifade biçimi hakkında bir belirlemede bulunulmamıştır. Örneğin program ismi yol ifadesi içerebilir ya da içermeyebilir. Tabi C ve C++ standartları bunları söylüyor olsa da UNIX/Linux sistemlerinde biz exec işlemlerini uygularken programın ilk komut satırı argümanını program ismi biçiminde girmek zorunda değiliz. Fakat genel beklenti bu yönde olduğu için program isminin ilk komut satırı argümanı olarak geçirilmesi iyi bir tekniktir. Dikkat ederseniz biz de yukarıdaki örnekte ls programını çalıştırırken ilk argümanı /bin/ls biçiminde program ismini belirtecek biçimde oluşturduk. [1] execv fonksiyonu execl fonksiyonunun komut satırı argümanlarını bir dizi olarak alan biçimidir. Prototipini inceleyiniz: int execv(const char *path, char *const argv[] Fonksiyonun birinci parametresi çalıştırılabilen dosyanın yol ifadesini, ikinci parametresi komut satırı argümanlarının yerleştirileceği dizinin başlangıç adresini alır. Yani komut satırı argümanlarına ilişkin yazıların adresleri bir gösterici dizisine yerleştirilmeli ve bu dizinin adresi fonksiyona argüman olarak geçilmelidir. Komut satırı argümanlarının yerleştirileceği dizinin son elemanında NULL adres olmalıdır. [2] 4

5 Aşağıdaki örnek execv fonksiyonunun parametrik yapısını daha iyi anlamanıza yardımcı olacaktır: /* exectest2.c */ #include <stdlib.h> int main(void) char *args[] = "/bin/ls", "-l", NULL; if (execv("/bin/ls", args) < 0) perror("execv" printf("tamam\n" Şimdi de aşağıdaki örneği inceleyiniz: /* exectest3.c */ #include <stdlib.h> int main(int argc, char *argv[]) if (argc == 1) fprintf(stderr, "Yanlis sayida arguman!..\n" if (execv(argv[1], &argv[1]) < 0) perror("execv" Bu program komut satırından alınan dosya ismini execvp fonksiyonuyla çalıştırıyor. argv dizisinin son elemanının NULL adres olduğunu anımsayınız. Programı şöyle derleyebilirsiniz: gcc o exectest3 exectest3.c general.c Programı şöyle çalıştırdığımızı düşünelim: 5

6 Burada /bin/ls programı çalıştırılmış ve /bin/ls ile l komut satırı argümanları olarak geçirilmiştir. execlp ve execvp Fonksiyonları execlp fonksiyonu execl fonksiyonunun PATH çevre değişkenini dikkate alan biçimidir. Fonksiyon execl ile aynı parametrik yapıya sahiptir. int execlp( const char *file, const char *arg0,... execlp fonksiyonunun birinci parametresiyle belirtilen yol ifadesi / karakteri içermiyorsa burada belirtilen dosya ismi execlp fonksiyonunu uygulayan prosesin PATH çevre değişkeninde belirtilen dizinlerde sırasıyla aranır. Örneğin execlp fonksiyonu şöyle uygulanmış olsun: if (execlp("ls", "ls", "-ls", (char *) 0) < 0) perror("execlp" Prosesin PATH çevre değişkeninin aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım: PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/bin/X11 PATH çevre değişkeni : karakterleriyle ayrıştırılmış alanlardan oluşmaktadır. Bu alanlarda dizinlerin yol ifadeleri bulunur. exec fonksiyonlarının p li biçimleri PATH çevre değişkenindeki bu alanları sırasıyla gözden geçirirler. Bu örneğimizde ls program dosyası önce /usr/local/bin dizini içerisinde, sonra /usr/bin dizini içerisinde aranacak ve arama işlemi böyle sürdürülecektir. Bu aramalar sırasında dosya bulunursa arama devam etmeyecektir. (ls program dosyasının /bin dizininde bulunduğunu anımsayınız.) Burada önemli olan bir noktaya dikkatinizi çekmek istiyoruz. exec fonksiyonlarının p li biçimleri prosesin çalışma dizinine hiç bakmamaktadır. Yani PATH çevre değişkeninin yukarıdaki gibi bir içeriğe sahip olduğu durumda biz çalışma dizinindeki bir programı exec fonksiyonlarının p li biçimleriyle çalıştıramayız. Fakat PATH çevre değişkeninde. ifadesi ile prosesin çalışma dizini için de yol belirtilebilir. Örneğin: PATH=/usr/local/bin:/usr/bin:/bin:/usr/bin/X11:. Burada execlp fonksiyonu eğer program dosyasını diğer dizinlerde bulamazsa prosesin çalışma dizinine de bakacaktır. exec fonksiyonlarının p li biçimlerinde belirtilen program dosyasına ilişkin yol ifadesi herhangi bir yerinde / karakteri içeriyorsa bu durumda PATH çevre değişkenine 6

7 bakılmaz. Bu durumda yol ifadesi mutlaksa kök dizinden, göreliyse prosesin çalışma dizininden itibaren yer belirtir. Örneğin: if (execlp("project/sample", "project/samples", (char *) 0) < 0) perror("execlp" Burada PATH çevre değişkenine hiç bakılmayacaktır. sample isimli program dosyası prosesin çalışma dizininin altındaki project dizininin altında aranacaktır. execvp fonksiyonu execlp fonksiyonunun komut satırı argümanlarını bir dizi ile biçiminde alan biçimidir. Prototipini yeniden inceleyiniz: int execvp( const char *file, char *const argv[] Fonksiyonun birinci parametresi program dosyasını ikinci parametresi komut satırı argümanlarını belirtmektedir. Komut satırı argümanlarının veriliş biçimi dışında fonksiyonun execlp fonksiyonundan herhangi bir çalışma farklılığı farkı yoktur. Fonksiyonu aşağıdaki örnek kodla test edebilirsiniz: /* exectest4.c */ #include <stdlib.h> int main(void) char *args[] = "ls", "-l", NULL; if (execvp("ls", args) < 0) perror("execvp" Kabuk üzerinde biz bir programı çalıştırmak istediğimizde kabuk bu programı exec fonksiyonlarının p li biçimleriyle çalıştırmaktadır. Bu nedenle biz kabuk üzerinden bulunduğumuz dizindeki bir programı doğrudan çalıştıramayız. Çünkü exec fonksiyonlarının p li biçimleri -eğer PATH çevre değişkeninde yoksa- dosyayı prosesin çalışma dizininde aramamaktadır. Örneğin bash kabuğu üzerinde bulunduğumuz dizindeki sample isimli bir programı şöyle çalıştırmaya çalışalım: 7

8 Gördüğünüz gibi bash kabuğu sample isimli programı ya da komutu bulamadığını söylüyor. Halbuki exec fonksiyonlarının p li biçimleri eğer dosyaya ilişkin yol ifadesinde / karakteri varsa artık PATH çevre değişkenine bakmamaktadır. Dolayısıyla biz böylesi bir durumda bulunduğumuz dizindeki programı kabuk içerisinden şöyle çalıştırabiliriz: execle ve execve Fonksiyonları exec fonksiyonlarının e li biçimleri bize yeni bir programı çalıştırırken prosesin çevre değişkenlerini de tamamen değiştirme olanağını vermektedir. execlp ve execve fonksiyonlarının prototiplerini bir kez daha inceleyiniz: int execle( const char *path, const char *arg0,... /*, (char *) 0, char *const envp[] */ int execve( const char *path, char *const argv[], char *const envp[] Her iki fonksiyon da çevre değişkenlerini bir gösterici dizisi olarak almaktadır. Gösterici dizisinin her elemanı Değişken=Değer biçiminde bir yazıyı gösterir. Gösterici dizisinin NULL adresle sonlandırılması gerekir. execle fonksiyonu komut satırı argümanlarını liste biçiminde execve ise dizi biçiminde almaktadır. Şimdi bu fonksiyonların kullanımına ilişkin bir örnek verelim: /* dispenv. c*/ extern char **environ; int main(void) int i; for (i = 0; environ[i]!= NULL; ++i) puts(environ[i] 8

9 /*exectest5.c */ #include <stdlib.h> int main(void) char *args[] = "dispenv", NULL; char *env[] = "name=kaan Aslan", "no=100", NULL; if (execve("dispenv", args, env) < 0) perror("execve" /*exectest6.c */ #include <stdlib.h> int main(void) char *env[] = "name=kaan Aslan", "no=100", NULL; if (execle("dispenv", "dispenv", (char *) 0, env) < 0) perror("execle" Burada üç iki ayrı program var. Üçünü de de ayrı ayrı derlemelisiniz: gcc o dispenv dispenv.c gcc o exectest5 exectest5.c general.c gcc o exectest6 exectest6.c general.c exectest5 programı execve fonksiyonunu, exectest6 programı execle fonksiyonunu kullanarak dispenv programını çalıştırıyor. dispenv programı ise prosesin tüm çevre değişkenlerini yazdırıyor. Pek çok UNIX türevi sistemde tüm exec fonksiyonları değil yalnızca execve fonksiyonu bir sistem fonksiyonu olarak yazılmıştır. Geri kalan exec fonksiyonları normal kütüphane fonksiyonları biçiminde gerçekleştirilmiştir. Bu sistemlerde biz bir exec fonksiyonunu çağırdığımızda fonksiyon kendi içerisinde execve için gereken parametreleri oluşturur ve execve fonksiyonunu çağırır. Yani aslında bu sistemlerde PATH çevre değişkenlerine de sistem fonksiyonları değil, kullanıcı modundaki 9

10 kütüphane fonksiyonları bakmaktadır. exec fonksiyonları için parametre düzenlemesi şöyle yapılmaktadır: execl: Komut satırı argümanlarını bir gösterici dizisine yerleştirir. Bu diziyi ve prosesin üst prosesten aldığı çevre değişkenlerini temsil eden environ dizisini argüman yaparak execve fonksiyonunu çağırır. execlp: Dosyanın yol ifadesinde / karakteri kullanılmamışsa PATH çevre değişkenindeki her bir dizine sırasıyla bakarak belirtilen program dosyasını o dizinlerde arar, eğer dosyayı bulursa komut satırı argümanlarını bir gösterici dizisine yerleştirir, bu diziyi ve prosesin üst prosesten almış olduğu çevre değişkenlerini temsil eden environ dizisini argüman yaparak execve fonksiyonunu çağırır. execv: Prosesin üst prosesten almış olduğu çevre değişkenlerini temsil eden environ dizisini de argüman yaparak execve fonksiyonunu çağırır. execvp: Eğer dosyanın yol ifadesinde / karakteri kullanılmamışsa PATH çevre değişkenindeki her bir dizine sırasıyla bakarak belirtilen program dosyasını o dizinlerde arar; eğer dosyayı bulursa komut satırı argümanlarıyla birlikte prosesin üst prosesten almış olduğu çevre değişkenlerini temsil eden environ dizisini de argüman yaparak execve fonksiyonunu çağırır. execle: Komut satırı argümanlarını bir gösterici dizisine yerleştirir. Bu diziyi ve yine parametre yoluyla aldığı çevre değişken dizisini argüman yaparak execve fonksiyonunu çağırır. exec fonksiyonlarının execve sistem fonksiyonunu nasıl çağırdıklarını aşağıdaki şekille de özetleyebiliriz: [3] Son olarak da kütüphane fonksiyonlarının execve fonksiyonunu nasıl çağırdığını gerçek kaynak kodlar üzerinden açıklayalım. Aşağıda glibc (version ) kütüphanesindeki execl fonksiyonunun kaynak kodlarını görüyorsunuz: 10

11 int execl (const char *path, const char *arg,...) #define INITIAL_ARGV_MAX 1024 size_t argv_max = INITIAL_ARGV_MAX; const char *initial_argv[initial_argv_max]; const char **argv = initial_argv; va_list args; argv[0] = arg; va_start(args, arg unsigned int i = 0; while (argv[i++]!= NULL) if (i == argv_max) argv_max *= 2; const char **nptr = realloc(argv == initial_argv? NULL : argv, argv_max * sizeof(const char *) if (nptr == NULL) if (argv!= initial_argv) free(argv return -1; if (argv == initial_argv) memcpy(nptr, argv, i * sizeof (const char *) argv = nptr; argv[i] = va_arg(args, const char * va_end(args int ret = execve(path, (char *const *) argv, environ if (argv!= initial_argv) free (argv return ret; Burada komut satırı argümanları için başlangıçta 1024 elemanlık bir yer ayrılmıştır. Eğer komut satırı argümanları bu değerden fazlaysa realloc fonksiyonu ile dizi büyütülmektedir. Değişken sayıda argümanlarının döngü içerisinde va_arg makrosuyla elde edildiğini görüyorsunuz. Fonksiyonun en sonunda execve fonksiyonunun çağrıldığına dikkat ediniz. execve doğrudan inline sembolik makina dili koduyla execve sistem fonksiyonunu çağırmaktadır. environ global değişkeni environ değişkeninin kütüphane içerisindeki ismidir. exec fonksiyonları ile bir programı çalıştırdığımızda kendi programımızın sonlandırıldığını ve prosesin yaşamına başka bir program olarak devam ettiğini gördük. Fakat uygulamada çoğu kez programcılar hem kendi programının devam etmesini hem de yeni bir programın çalıştırılmasını isterler. İşte bu nedenle exec fonksiyonları genellikle tek başına değil fork fonksiyonuyla birlikte kullanılmaktadır. Tipik olarak programcı önce bir kez fork yaparak yeni bir proses yaratır, alt proses akışında da exec fonksiyonlarından birini uygulayarak alt prosesin prosesin başka bir programı çalıştırmasını sağlar. Örneğin: 11

12 pid_t pid; int status;... if ((pid = fork()) < 0) perror("fork" if (pid == 0) if (execl("sample", "sample", (char *) 0) < 0) perror("fork" _ /* Üst proses çalışmasına devam ediyor... */ if (waitpid(pid, &status, 0) < 0) perror("waitpidfork" exit(failure Örneğimizde alt proseste execl uygulandığını görüyorsunuz. Eğer alt proseste uygulanan exec işlemi başarısızsa alt proses sonlandırılmıştır. Sonlandırmanın _exit fonksiyonuyla yapılmış olmasına takılmayınız. Eğer <stdio> fonksiyonlarına ilişkin bir tampon aktarım sorunu yoksa sonlandırmanın _exit ya da exit fonksiyonu ile yapılmasının da bir önemi yoktur. Örneğimizin sonunda alt prosesin yine wait fonksiyonlarıyla beklendiğine dikkat ediniz. Böylece alt proses sonlandığında hortlak olmaktan kurtarılmıştır. Aşağıda fork ve exec işlemlerinin birlikte uygulandığı basit bir örnek görüyorsunuz: /*exectest7.c */ #include <stdlib.h> #include <sys/wait.h> void err_sys(const char *msg) perror(msg fflush(stdout 12

13 int main(int argc, char *argv[]) pid_t pid; int status; if (argc!= 2) err_usr("yanlis sayida arguman girildi!\n" if ((pid = fork()) < 0) err_sys("fork" if (pid == 0 && execl(argv[1], argv[1], (char *) 0) < 0) err_sys("execl" if (waitpid(pid, &status, 0) < 0) err_sys("waitpid" if (WIFEXITED(status)) printf("\nprossin cikis kodu: %d\n", WEXITSTATUS(status) Program komut satırı ile aldığı programı çalıştırıyor, alt prosesin çalışması bittiğinde onun çıkış kodunu alarak ekrana yazdırıyor. Programı şöyle derleyebilirsiniz: gcc o exectest7 exectest7.c Aşağıdaki gibi çalıştırabilirisniz:./exectest7 /bin/ls Şimdi de exec işlemleri sonrasında alt prosesin dosya betimleyici tablosunun durumu üzerinde durmak istiyoruz. fork işlemi sonrasında prosesin betimleyici tablosunun alt prosese kopyalandığını anımsayınız. Burada küçük bir pürüz söz konusu olabilmektedir. Biz exec fonksiyonlarıyla tamamen farklı bir programı çalıştırdığımızda artık daha önce açık olan dosyaların yeni program için bir anlamı kalacak mıdır? Yeni program zaten kendi açtığı dosyalar için yeni betimleyiciler elde edecek ve bunları kullanacaktır. Üst prosesten gelen betimleyicilerle genellikle yeni çalıştırılan programın bir ilgisi olmaz. O halde mademki exec yapıldığında artık üst prosesteki bu bu betimleyicilerin alt prosesteki yeni çalıştırılan program için bir anlamı kalmamaktadır, o halde bu betimleyicilerin kapatılması uygun olabilir. İşte UNIX türevi sistemler exec işlemleri sırasında üst prosesten gelmiş olan betimleyicilerin otomatik olarak kapatılmasına olanak vermektedir. İzleyen praragrafta bunun nasıl yapıldığını göreceksiniz. UNIX türevi sistemler her açılan dosya için proses kontrol bloğunda bir exec kapatma bayrağı (close on exec flag) tutarlar. Dosya normal olarak open fonksiyonuyla açıldığında exec kapatma bayrağı kapalı durumdadır. Bu bayrak kapalıyken exec işlemleri sırasında ilgili dosyaya ilişkin betimleyici açık olarak kalır. Eğer bayrak açık duruma getirilirse (set edilirse) bu durumda exec işlemleri sırasında ilgili dosya betimleyicisi otomatik olarak kapatılır. Dosyaların exec kapatma bayrakları 13

14 fcntl fonksiyonuyla açılabilir ya da kapatılabilir. fcntl fonksiyonunu 3. Bölümden biliyorsunuz. Bu fonksiyonun ikinci parametresinin F_SETFD girilirse üçüncü parametresinin betimleyici bayrakları biçiminde girilmesi gerektiğini anımsayınız. Exec kapatma bayrağı betimleyici bayraklarında FD_CLOEXEC ile tamsil edilmektedir. Bu durumda fd numaralı betimleyicinin exec kapatma bayrağını şöyle açabilirsiniz: fcntl(fd, F_SETFD, fcntl(fd, F_GETFD) FD_CLOEXEC Betimleyicilerin exec kapatma bayraklarının varsayılan durumunun kapalı olduğunu bir kez daha anımsatalım. Benzer biçimde dup, dup2 gibi fonksiyonlar da yeni bir betimleyici oluşturduklarında -eski betimleyicilerin durumu ne olursa olsun- yeni betimleyicilerin exec kapatma bayrağını kapatmaktadır. Yani bu fonksiyonlarla elde ettiğimiz betimleyiciler exec işlemleri sırasında yeni programda açık olmaya devam ederler. Son olarak exec fonksiyonlarının ilginç bir özelliğinden söz etmek istiyoruz. Bu fonksiyonlar bizim doğrudan betik (script) programlarını çalıştırmamıza da izin veriyorlar. exec fonksiyonları program dosyasını açtığında eğer ilgili dosya çalıştırılabilir bir formatta değilse onun ilk satırına bakarak aşağıdaki özel işlemi uygularlar: 1. exec yapılmak istenen dosyanın bir metin dosyası olduğunu varsayarak onun ilk satırını bakarlar. Normal olarak ilk satırdaki karakterlerin aşağıdaki kalıba uygun olması gerekir:!# <yol ifadesi> [argüman] Gördüğünüz gibi exec fonksiyonları açtıkları metin dosyasının ilk iki karakterine bakarlar, eğer bu ilk iki karakter #! biçimindeyse bu karakterlerden sonraki boşluk karakterlerini atarak orada belirtilen yol ifadesini ve argüman listesini elde elderler. Buradaki yol ifadesi mutlaak ya da göreli olabilir. Yol ifadesini isteğe bağlı olarak bir argüman listesinin izleyebildiğine dikkat ediniz. 2. exec fonksiyonları açtıkları metin dosyasını değil, onun ilk satırından elde ettikleri yol ifadesinde belirtilen programı çalıştırırlar. 3. Çalıştırdıkları programa, exec işleminde ve betik dosyasının ilk satırında belirtilen komut satırı argümanlarını geçirirler. Örneğin testscript isimli bir metin dosyasının içeriği şöyle olsun:!# /bin/bas for x in istanbul ankara izmir do echo $x done Sonra dosyanın x haklarını aşağıdaki gibi oluşturalım: 14

15 chmod +x testscript Bu durumda yukarıdaki testscript dosyasına exec uyguladığımızda exec fonksiyonları bu dosyayı açacak ve onun ilk satırında belirtilen /bin/bash programını çalıştıracaklardır. Yani bu işlemin sonucunda testscript programı değil, /bin/bash programı çalıştırılmış olacaktır. Şimdi komut satırı argümanlarının aktarılmasına ilişkin bazı ayrıntılar üzerinde durmak istiyoruz. exec fonksiyonları ile dispargs isimli bir programı testscript isimli bir dosya yoluyla dolaylı biçimde çalıştırmak isteyelim. testscript dosyasının içeriği aşağıdaki gibi olsun: #! dispargs ali veli selami testscript dosyasını da execscript isimli programla exec işlemine sokalım: /* execscript */ #include <stdlib.h> int main(void) if (execl("testscript", "testscript", "ali", "veli", "selami", (char *) 0) < 0) perror("execve" dispargs ise komut satırı argümanlarını ekrana yazdıran basit bir program: /* dispargs */ int main(int argc, char *argv[]) while (*argv!= NULL) puts(*argv++ Bu örnek için dispargs ve execscript programlarını aşağıdaki gibi ayrı ayrı derlemelisiniz: gcc o dispargs dispargs.c gcc o execscript execscript.c 15

16 execscript programını çalıştırdığımızda elde edilen sonuç şöyledir: argv[0]:dispargs argv[1]:ayse fatma zeynep argv[2]:testscript argv[3]:ali argv[4]:veli argv[5]:selami Burada verdiğimiz örneği şöyle genelleştirebiliriz: a programı b isimli betik dosyasını çalıştırıyor olsun ve bu betik dosyası içerisinde c isimli program dosyasının belirtildiğini düşünelim. Bu durumda c dosyasına aktarılan komut satırı argümanları şöyle olacaktır: argv[0]: Betik dosyasında belirtilen yol ifadesi (örneğimizde c) argv[1]: Betik dosyasındaki komut satırı argümanları. (Yani b dosyasında c yol ifadesinin yanındaki argümanlar).tüm argümanlar ayrı ayrı değil tek bir yazı biçiminde geçirilmektedir. argv[2]: exec fonksiyonlarının birinci parametresinde belirtilen betik dosyasının yol ifadesi (Örneğimizde b) argv[3] argv[argc 1]: exec fonksiyonlarında belirtilen komut satırı argümanları her biri ayrı bir argüman olarak Son olarak bir nokta üzerinde durmak istiyoruz. Betik dosyalarını herhangi bir exec fonksiyonuyla çalıştırabiliriz. (Zaten pek çok sistemde diğer exec fonksiyonlarının dolaylı olarak execve fonksiyonunu çağırdığını biliyorsunuz.) exec fonksiyonlarının p li biçimleri ile bir betik dosyasını çalıştırdığımızda betik dosyasının kendisi PATH çevre değişkeni ile belirtilen dizinlerde aranır. Betik dosyası içerisinde belirtilen dosyanın aranması sırasında PATH çevre değişkenine bakılmamaktadır. Betik dosyasının içerisinde belirtilen dosya yol ifadesinin mutlak ya da göreli olarak belirtilip belirtilmediğine göre kök dizinden ya da prosesin çalışma dizininden itibaren aranacaktır. Eğer betik dosyasını exec fonksiyonlarının e li biçimiyle çalıştırırsak bu fonksiyonlarda belirttiğimiz çevre değişkeni betik dosyasında belirtilen programa geçirilecektir. [1] C nin <stdio.h> ve diğer bazı başlık dosyalarında bildirilen NULL sembolik sabiti NULL adres sabitini belirtmek zorundadır. NULL sembolik sabiti C de aşağıdaki iki biçimden biri olarak define edilmiş olabilir: #define NULL 0 #define NULL ((void *) 0) [2] Fonksiyonun ikinci parametresindeki const niteleyicisinin konumu size tuhaf gelebilir. Bu durum göstericinin gösterdiği gösterici dizisinin const olduğunu 16

17 belirtmektedir. Yani fonksiyonun ikinci parametresi bir gösterici dizisini göstermektedir ve fonksiyon bu gösterici dizisinin elemanlarında bir değişikilik yapmayacaktır. Yukarıdaki prototipin sektaks bakımından eşdeğeri şöyledir: int execv(const char *path, char * const *argv Fonksiyonun ikinci parametresi const char **argv biçiminde olmadığına dikkat ediniz. Eğer bu parametre const **argv biçiminde olsaydı, biz bu parametreye const olmayan bir gösterici dizisinin adresini argüman olarak geçiremezdik. Konuyu biraz daha açarsak, C de ve C++ ta T bir tür belirtmek üzere T * türünden const T * türüne doğrudan dönüştürme olduğu halde, T ** türünden const T** türüne doğrudan dönüştürme yoktur. Eğer böyle bir dönüştürme olsaydı aşağıdaki gibi hileli bir yöntemle const bir nesnenin içeriği değiştirilebilirdi: const int x = 10; int *pi; const int **ppi; ppi = π /* geçersiz ama geçerli olduğunu varsayalım */ *ppi = &x; /* geçerli (const int * türü const int * türüne atanıyor) */ Buradaki son işlemle aslında biz pi nin içerisine x in adresini atıyoruz. Artık pi yoluyla x i değiştirebiliriz: *pi = 20; /* geçerli, x değiştiriliyor */ [3] Bu şekil R. Stevens ın Advanced Programming in the UNIX Environment kitabından alınmıştır. Kaynaklar Aslan, K. (2002). UNIX/Linux Sistem Programlama Kurs Notları. İstanbul: C ve Sistem Programcıları Derneği. Bovet, D. and Cesati, M. (2006). Understanding the Linux Kernel, Third Edition. California: O'Reilly Media, Inc. ISO/IEC. (2003) :2003(E), Information techonolgy Portable Operating System Interface (POSIX) Part 2: System Interfaces. Love, R. (2007). Linux System Programming. California: O'Reilly Media, Inc. Raymond, E. S. (2008). The Art of UNIX Programming. Boston: Addison-Wesley. Stevens, R., Rago, S. A. (2005). Advanced Programming in the UNIX(R) Environment (2nd Edition). Addison-Wesley Professional. 17