Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ

Transkript

1 Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ

2 Teknik Karşılıklar

3 Karşılık Tanımı ve Teknik Karşılıklar Ülkemizde tarihi itibariyle hayat-dışı sigorta şirketlerinin pasiflerinin %58 si, hayat ve emeklilik şirketlerinin %14 ü, toplamda %30 u sigortacılık teknik karşılıklardan oluşur. Bunun nedeni, önceki bölümlerde de bahsedildiği gibi sigorta muhasebesinin önemli ölçüde yedek(rezerv) ve karşılık muhasebesinden oluşmasıdır.

4 Karşılık Tanımı

5

6

7

8 Bilanço Tarihine Göre Karşılıklar

9

10

11

12 Kazanılmamış Primler Karşılığı Kazanılmamış Primler Karşılığı Cari rizikolar karşılığı olarak da adlandırılır. Dönem içerisinde yazılmış olan prim tutarlarının gelecek döneme ait kısmına verilen isimdir. Ertesi yıla uzanan riskler ile primlerin gelecek yıla aktarılması dönemsellik ilkesi gereğidir (Özkan, 2007: 94). Sigorta poliçelerinin büyük bir kısmında sigorta süresi bir yılı aşmaktadır. Sigortalıdan tahsil edilen primlerin izleyen dönem/dönemleri de ilgilendirdiği göz önünde bulundurulduğunda poliçe sürelerinin çoğu muhasebe dönemlerini geçmektedir. Bu sebeple tahsil edilen primlerin içinde belirli bir kısmının(ertesi hesap dönemine ait kısım) gelecek sene gelirlerini ilgilendireceği için dönem sonu itibariyle karşılık olarak ayrılması gerekmektedir. Kazanılmamış Primler Karşılığı (KPK) toplanan primlerin belirli bir yüzdesidir (Pekiner, 1974: 261). Matematik karşılığı ayrılmayan tüm sözleşmeler için ayrılması zorunludur.

13 Devam Eden Riskler Karşılığı (DERK) ii. Devam Eden Riskler Karşılığı: Şirketlerin ayırdığı kazanılmamış primler karşılığı, elde ettikleri prim gelirinin ilgili döneme aktarılmasının yanı sıra gelecekte karşılarına çıkabilecek risklere karşı hasar ve masrafları ödemesini yapmak için de ayrılmaktadır. Bazı durumlarda ayrılan karşılıktan daha fazla karşılık ayrılması gerekmektedir (Özkan, 2007: 96 ). Eğer böyle bir risk sözkonusu ise sigorta şirketi KPK ya ek olarak DERK ayırmak zorundadır. Sigorta şirketlerinin DERK ayırma yükümlülüğünün doğup doğmadığının tespit edilebilmesi için kriterleri Hazine Müsteşarlığı tarafından belirlenen KPK Yeterlilik testini yapması gerekir. Eğer test sonucu KPK yetersiz çıkmışsa, DERK ayırması zorunludur (Duygulu, 2012: 125).

14 Aktüeryal Matematik Karşılığı iii. Aktüeryal Matematik Karşılığı: Hayat sigortalarında en sık kullanılan hesaptır. Gelecekte ortaya çıkacak yükümlülükleri karşılamak amacıyla aktüerler tarafından belirlenen karşılıklardır. Aktüeryal Matematik Karşılığı, hayat sigortalarında sigorta şirketlerinin üstlendiği riziko için alınan prim tutarları ile sigortalıyla ilgili yükümlülüklerin peşin değerleri arasındaki farkı ifade eder. Bu karşılıklar hayat sigortalarında bir yıldan uzun süreli kısım için ayrılır. Hayat sigortalarında prim tutarları kişinin yaşına göre hesaplanır ve her yılın prim tutarları üzerinden karşılık ayrılır (Özkan, 2007: 97). Aktüeryal Matematik Karşılığı toplam prim tutarı üzerinden hesaplanmaktadır (Pekiner, 1974: 272; Özkan, 1998: 544). Tahsil edilen primlerin birden fazla dönemi ilgilendirmesi durumunda gelir olarak yazılan primlerin gelecek döneme ait kısmı kazanılmamış prim karşılığı olarak ayrılır (Karacan,2013:178; Aktaş,2010:205).

15 Dengeleme Karşılığı iv. Dengeleme Karşılığı: Dengeleme karşılığı, sigortacılık faaliyetlerinde sözkonusu olabilecek belirsizlik riskine karşı ihtiyatlılık kavramı gereğince ayrılan bir karşılıktır (Erten, 2013: 212). Özellikle ekonomik kriz ya da katastrofik risklere karşı ayrılmaktadır. Türkiye de deprem ve kredi net primlerinin %12 si kadar prim tutarı dengeleme karşılığı olarak ayrılmaktadır (Duygulu, 2012: 127).

16 v. Muallak Hasar Karşılıkları: Sigortalılardan alınan primlerin çoğu tekrar sigortalılara tazminat olarak ödenmektedir. Ama bazı durumlarda sigortaya konu olan durumun gerçekleşmesi halinde bile sigortalının tazminat isteyip istemeyeceği kesin olarak bilinemez ya da ödeme yapılacağı kesinken uzman kişilerin hazırlayacağı hasar raporu muhasebe dönemi içinde yetişemeyebilir. Bu tarz durumlarda ortaya çıkan bu tazminatlar dönem sonunda gider olarak yazılacaktır (Özkan, 1998: 543). Sigorta şirketleri ve reasürans şirketleri ortaya çıkmış hasarları, hesaben belirlenen hasar ve tazminat tutarlarını ya da tahmini değerleri muallak hasar ve tazminat karşılığı olarak ayırmak mecburiyetindedir. Hasarın ortaya çıkmasından ödemenin yapılacağı noktaya kadar ortaya çıkan ödemeyle ilgili bir karşılık ayrılmalıdır. İşte her an ödeme yapılması durumuna karşı ayrılan karşılıklara muallak hasar karşılığı denir. Üç tür muallak hasar türü vardır: Meydana gelmiş ve bildirilmiş, Meydana gelmiş fakat henüz bildirilmemiş (Incurred But Not Reported:IBNR) ve Henüz meydana gelmemiş fakat sebepleri ortaya çıkmış (RBNI: Reported But Not Incurred) (Özkan, 2007: 115).

17 vi. Prim Alacakları Karşılığı: Sigorta şirketleri sigorta acentelerinden ya da sigortalılardan prim alacaklarını iki ay içerisinde tahsil edemezse Hazine Müsteşarlığının verdiği izinle tamamına karşılık ayırması gerekir. Bu karşılıkların poliçe bazında takibi gereklidir. Prim alacakları karşılıkları, Vergi Usul Kanunu tarafından gider olarak kabul edilmez ve vergi matrahına eklenir. Bu karşılıkların aynı zamanda poliçe bazında takip edilmesi gerekmektedir (Özkan,2007: 92).

18 vii. Hasar Giderleri Karşılığı: Oluşan hasarlar üzerine dosya açılmakta, hasar tespiti için uzman belirlenmekte, vergiler ödenmekte ve çeşitli farklı giderler de yapılmaktadır. Genel olarak hasarlar sonucu ortaya çıkan ekstra yükümlülükleri karşılamada kullanılır (Sağlam,1996:139).

19 Kazanılmamış Primler Karşılığı

20

21 Oransal Yöntemler

22

23

24

25 Haftaya görüşürüz