ÖZET ...DEĞERLENDİRMELER...

Transkript

1 ÖZET Eylül ayında tüketici fiyatları yüzde,7 oranında artarken yıllık enflasyon yüzde,1 e düşmüştür. Para Politikası Kurulu nun Eylül ayı değerlendirmesinde de öngörüldüğü gibi, temel fiyat göstergelerinin yıllık artış oranı döviz kuru hareketlerine bağlı olarak yükselişini sürdürmüştür. Hizmet grubu fiyatlarının ana eğilimi ise ulaştırma dışındaki kalemlerde ılımlı seyrini korumuştur. Enflasyonun yılın kalan aylarında artmaya devam edeceği ve yıl sonunda hedefin belirgin olarak üzerinde gerçekleştikten sonra tekrar düşüş eğilimine gireceği tahmin edilmektedir....değerlendirmeler... Eylül ayında tüketici fiyatları yüzde,7 oranında artmış, yıllık enflasyon yüzde,1 e gerilemiştir. Bu dönemde enerji, işlenmemiş gıda, alkollü içecekler ve tütün ürünleri ile altını dışlayan ÖKTG-H endeksinin yıllık artış oranı yüzde 7, ye, bu endeksten işlenmiş gıda ürünleri çıkarılarak elde edilen ÖKTG-I göstergesinin yıllık artış oranı ise yüzde,9 ya yükselmiştir TÜFE İşlenmemiş Gıda, Al. İç. ve Tütün Dışı TÜFE TÜFE ÖKTG-H ÖKTG-I Hizmet fiyatları Eylül ayında, oranında artarken, yıllık hizmet enflasyonu yüzde,3 ya yükselmiştir. Ulaştırma hizmetlerinde, akaryakıt fiyat artışlarının birikimli etkileri özellikle karayolu taşımacılığı fiyatlarında artışa yol açarken, demir yolu ve deniz yolu taşımacılığı fiyatlarında da bu dönemde yükseliş gözlenmiştir. Yemek hizmetleri fiyatları ise başta et olmak üzere, işlenmiş gıda fiyatlarındaki artışlara bağlı olarak yükselmeye devam etmiştir. Bunun yanında yemek ve ulaştırma hariç hizmet fiyatlarında da artış gözlenmiştir. Bu çerçevede Eylül ayında hizmet alt gruplarının tümünde yıllık enflasyon yükselirken, mevsimsellikten arındırılmış veriler görece daha ılımlı bir seyre işaret etmektedir. 1 Temel Mal Hizmet Diğer Hizmetler Haberleşme Hizmetleri Ulaştırma Hizmetleri Kira Lokanta ve Oteller I

2 Temel mal grubu yıllık enflasyonunda Türk lirasında süregelen değer kaybına bağlı yükseliş Eylül ayında da sürmüş ve grup yıllık enflasyonu yüzde 7, olmuştur. Bu gelişmede yüzde, oranında yükselen dayanıklı mal grubu (altın hariç) fiyatları belirleyici olmuştur. Bu dönemde otomobil ile elektrikli ve elektriksiz ev aletleri fiyatlarındaki artış (sırasıyla yüzde 3,1 ve yüzde 1,9) ivmelenirken, mobilya fiyatlarındaki yükseliş (yüzde,7) hız kesmiştir. Kasım 1 dan bu yana istikrarlı şekilde yükselen giyim grubun yıllık enflasyonu ise 1,1 puan gerileyerek yüzde,9 olmuştur. Türk lirasındaki değer kaybının etkisiyle kısa vadede temel mal grubu yıllık enflasyonundaki artışın devam etmesi beklenmektedir Giyim ve Dayanıklı Hariç Temel Mallar Giyim Dayanıklı Mal Altın Hariç Otomobil Elektrikli ve Elektriksiz Aletler Mobilya Eylül ayında enerji fiyatları yüzde,73 oranında artmıştır. Bu gelişmede, uluslararası petrol fiyatlarındaki yatay seyre karşın, Türk lirasındaki değer kaybı sonucunda yükselen yurt içi akaryakıt fiyatlarına ek olarak katı yakıt fiyat artışları belirleyici olmuştur. Anılan dönemde, tüp gaz fiyatlarında ve belediyelerce belirlenen su tarifelerinde de artış gözlenmiştir. Böylelikle, Eylül ayında enerji grubu yıllık enflasyonu artış eğilimini korumuş ve yüzde 1,3 seviyesine yükselmiştir. Ekim ayından itibaren uygulanacak olan elektrik ve doğalgaz fiyat artışları neticesinde enerji grubu yıllık enflasyonunun önemli oranda yükseleceği, söz konusu artışların tüketici fiyatları yıllık enflasyonuna etkisinin yaklaşık, puan olacağı tahmin edilmektedir. Gıda İşlenmemiş Gıda 1 Enerji 3 İşlenmiş Gıda Gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları Eylül ayında yüzde,99 oranında artmış ve grup yıllık enflasyonu, işlenmemiş gıda grubundaki yüksek bazın etkisiyle 3,77 puan azalarak yüzde,3 olmuştur. Bu dönemde aylık bazda fiyatları yüzde, oranında artan işlenmemiş gıda grubunda taze meyve-sebze fiyatları gerilerken, et, süt ve yumurta fiyatlarında yüksek oranlı artışlar gözlenmiştir. Yüzde -,99 seviyesine gerileyen işlenmemiş gıda yıllık enflasyonunun baz etkisi ile Ekim ayında da gerileyeceği, yılın son iki ayında ise yükseleceği öngörülmektedir. II

3 İşlenmiş gıda fiyatları Eylül ayında yüzde 1,3 oranında artarken, grup yıllık enflasyonu yükselişini sürdürmüştür. Bu gelişmede, et, peynir ve süt ürünleri fiyatlarında gözlenen yükseliş belirleyici olmuştur. Ayrıca, şeker fiyatlarındaki yükseliş eğilimi sürmüştür. Diğer taraftan, katı ve sıvı yağ alt grubunda fiyat artış hızı yavaşlamış ve bu alt grupta yıllık enflasyon uzun bir süreden sonra ilk defa sınırlı da olsa azalış göstermiştir. Sonuç olarak, işlenmiş gıda grubu fiyatlarında süregelen artışların alt gruplar genelinde devam ettiği gözlenirken, grup yıllık enflasyonu, puanlık yükselişle yüzde 9,7 ye ulaşmıştır. Aylık Yüzde Değişim Yıllık Yüzde Değişim Eylül 11 Eylül 1 Eylül 11 Eylül 1 TÜFE,7 1,3,1 9, 1. Mallar,7 1,,7 11, Enerji,73, 1,3 1, Gıda ve Alkolsüz İçecekler,99,7,3 1,33 İşlenmemiş Gıda, 9,3 -,99,7 Taze Meyve-Sebze -3,91 1, -,3,1 Diğer İşlenmemiş Gıda 3,1 3,3,7 1, İşlenmiş Gıda 1,3,7 9,7,3 Ekmek ve Tahıllar,,7,9,7 Diğer İşlenmiş Gıda 1,,9 9,1,7 Enerji ve Gıda Dışı Mallar, -, 7, 7,9 Temel Mallar, -, 7, 3,1 Dayanıklı Mallar,9,,9,3 Dayanıklı Mallar (Altın Hariç), -,,93,3 Alkollü İçecekler ve Tütün,11-1,1 -,9,3 Altın 7, 3, 71,7,. Hizmetler,,3,3, Kira,,,7, Lokanta ve Oteller 1,1,7,3 9,7 Ulaştırma Hizmetleri 1,7,3 9, 7,1 Haberleşme Hizmetleri, -1,,1-3,1 Diğer Hizmetler*,9,77,7 3,1 3. Temel Göstergeler İşlenmemiş Gıda, Al. İç. ve Tütün Dışı TÜFE,,17,1,3 ÖKTG-H,7, 7, 3,7 ÖKTG-I, -,1,9 3,7 *Diğer hizmetler: Kira, lokanta ve oteller, ulaştırma ile haberleşme hizmetleri dışında kalan hizmet endeksi. III

4 ...ÜFE Eylül ayında üretici fiyatları aylık bazda yüzde 1, oranında artarken yıllık enflasyon yüzde,1 e yükselmiştir. Tarım fiyatları gerek bitkisel ürünler gerekse canlı hayvan fiyat gelişmeleri sonucunda yüzde, oranında artmıştır. İmalat sanayine girdi teşkil eden ürünlerden ayçiçeği fiyatları yükselirken, pamuk ve buğday fiyatlarındaki olumlu seyir sürmüştür. Petrol Ürünleri Hariç İmalat Sanayi Tarım Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ür. Bitkisel Meyve ve Sebze Ür. Aylık % Değişim, 3 Aylık Hareketli Ortalama Yıllık % Değişim (Sağ Eksen) İmalat sanayi fiyatlarında belirginleşen artış eğilimi Eylül ayında da alt gruplar genelinde gözlenen yüksek fiyat artışlarıyla varlığını korumuştur. Grup fiyatları yüzde 1,7 oranında yükselirken, yıllık enflasyon yüzde 17,3 ile yılı üçüncü çeyreğinden bu yana ulaştığı en yüksek seviyededir. Uluslararası emtia fiyatlarının Eylül ayında da gerilemeyi sürdürmesine karşın, imalat sanayi fiyat gelişmelerinde Türk lirasındaki değer kaybının etkisi belirleyici olmuştur. MIGS sınıflamasına göre incelendiğinde imalat sanayi fiyatları tüm alt kalemlerde yükseliş göstermiştir. Ara mallları fiyatları ana metal fiyatlarının yükselmesi sonucunda yüzde 1, oranında artarken, motorlu taşıtlar imalatı fiyatlarında süregelen artışlar ile sermaye malları fiyatları yüzde 1,9 oranında yükselmiştir. Dayanıklı tüketim malları fiyatları mobilya ve ev aletleri imalatı, dayanıksız tüketim malları fiyatları ise gıda imalatı fiyatlarındaki artışa bağlı olarak sırasıyla yüzde, ile yüzde 1,3 oranlarında yükselmiştir. 1 Sermaye Malları 1 1 Ara Malları 1 - Dayanıksız Tüketim Malları Dayanıklı Tüketim Malları IV

5 ...TABLOLAR Eylül Ayı TÜFE ve Alt Kalemler (Yüzde Değişim) Ağırlık 11 1 Aylık Yıllık Aylık Yıllık TÜFE 1,7,1 1,3 9, Gıda ve Alkolsüz İçecekler,7,99,3,7 1,33 Alkollü İçecekler ve Tütün,9,11 -,9-1,1,3 Giyim ve Ayakkabı 7, -3,,9 -,1, Konut 1,,3,7,33 7,3 Ev Eşyası,93,9,1, 3, Sağlık,,3,3,1, Ulaştırma 1,1 1,9 1,1,, Haberleşme,,1,9-1, -3,37 Eğlence ve Kültür,7,3,7, -,7 Eğitim,3 1,79, 1,1, Lokanta ve Oteller,9 1,1,3,7 9,7 Çeşitli Mal ve Hizmetler 3,1,7,19 1,3,9 Kaynak: TÜİK. Eylül Ayı ÜFE ve Alt Kalemler (Yüzde Değişim) Ağırlık 11 1 Aylık Yıllık Aylık Yıllık ÜFE 1 1,,1,1,91 Tarım 17,9, -,,, Bitkisel, Meyve ve Sebze Ürünleri,3 1, -9, 3,1 17, Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ürünler, 1,7 9,,1 3,3 Sanayi,1 1,9 1,3,,7 Madencilik 3,1 1, 17,,,31 İmalat 7, 1,7 17,3,, Petrol Ürünleri Hariç İmalat 7, 1, 1,11,3, Petrol ve Ana Metal Ürünleri Hariç İmalat 1, 1,9,9,3 3,1 Elektrik, Gaz ve Su,73,9 -,11,9 19, MIGS Sınıflamasına Göre ÜFE Gelişmeleri (Aylık Yüzde Değişim) Eyl.1 Eki.1 Kas.1 Ara.1 Oca.11 Şub.11 Mar.11 Nis.11 May.11 Haz.11 Tem.11 Ağu.11 Eyl.11 Yıllık Ara Malları,3 -, 1,1, 3,39,7 1,1, 1,37 1,3 1,3, 1,,9 Sermaye Malları, -, -,1,1 1,,9 1, -,99,91,,,31 1,9, Dayanıklı Tüketim Malları,13 1,3 1, -1,39 3,3 1,71 -,,,9 1,,71 1,, 13, Dayanıksız Tüketim Malları,7,17,13,7,1 1,,,9,9 -,33,91 1,39 1,3 9,33 Enerji -,1,1,1,7, -1,, -, -,,7 1,11,3,33 1,3 Bu rapor, fiyat istatistiklerinin Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanmasını izleyen iş günü içinde yayımlanmakta ve TCMB nin bir önceki ayın enflasyon rakamlarına ilişkin ilk görüşlerini ifade etmekte olup, resmi fiyat istatistiklerinin açıklanması ile Para Politikası Kurulu toplantısı arasında geçen süre zarfında aylık enflasyon gelişmelerinin kamuoyu tarafından daha sağlıklı biçimde yorumlanmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. V